Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 18:12

Κατά την τήρησή τους υπάρχει μεγάλη ανταπόδοση. Διότι μισθός της τηρήσεως γίνονται εκείνα που οφθαλμός δεν είδε, και ους δεν άκουσε, και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν. [Διότι και ο δούλος σου τα τηρεί. Ο νέος λαός, ο οποίος μυσταγωγήθηκε στον ευαγγελικό νόμο και δήλωσε ότι τηρεί τις αληθινές κρίσεις, αναπέμπει προσευχή, προκειμένου να βρεθεί καθαρός ως προς τον λογισμό της διανοίας και, ομοίως, να λυτρωθεί από τους εξωτερικούς δαίμονες.]

Ερώτηση 174. Πώς μπορεί κανείς να εκτελεί τις εντολές του Κυρίου με εσωτερική διάθεση και με επιθυμία; Απόκριση. Από τη φύση των πραγμάτων, η εμπειρία εκείνου που προξενεί ευχαρίστηση και ωφέλεια, καθώς και η ίδια η προσδοκία του, δημιουργεί στην ψυχή την αντίστοιχη διάθεση και επιθυμία γι' αυτό. Εάν, λοιπόν, κανείς μισήσει και βδελυχθεί την αδικία και καθαριστεί από κάθε αμαρτία —εξαιτίας της οποίας, όπως ακριβώς το σώμα από την ασθένεια παθαίνει ανορεξία και αηδία για τα φαγητά, έτσι και η ψυχή παθαίνει νωθρότητα και οκνηρία ως προς τα δικαιώματα του Θεού— και εάν βεβαιωθεί απόλυτα ότι η εντολή του Θεού είναι ζωή αιώνια και ότι όλα όσα έχουν υποσχεθεί σε αυτούς που την τηρούν είναι αληθινά, τότε κατορθώνει να αποκτήσει τη διάθεση εκείνου που είπε: «Τα κρίματα του Κυρίου είναι αληθινά, απολύτως δίκαια· είναι πιο επιθυμητά από τον χρυσό και από πολλούς πολύτιμους λίθους, και γλυκύτερα από το μέλι και την κηρήθρα. Διότι και ο δούλος σου τα τηρεί· στην τήρησή τους υπάρχει μεγάλη ανταπόδοση».

Διότι και ο δούλος σου τα τηρεί, και στην τήρησή τους υπάρχει μεγάλη ανταπόδοση. Όλα δε αυτά τα περιέλαβε ο νόμος του Θεού για την επιστροφή της ψυχής. Διότι πρώτα περιέχει μαρτυρίες και δικαιώματα και εντολές. Έπειτα, σε όλα αυτά επισύναψε τον φόβο, ως βακτηρία επιστροφής, και πάνω σε όλα τοποθέτησε ως κορωνίδα τα κρίματα του Θεού. Σε καθένα δε από τα προλεχθέντα συνέδεσε ένα ιδίωμα: στον κατά πάντα γενικά αποκαλούμενο νόμο συνέδεσε την επιστροφή της ψυχής· το πώς δε επιστρέφει η ψυχή, το φανερώνει μέσα από τα εξής, ονομάζοντας τη μαρτυρία πιστή, διά της οποίας γίνεται σοφός ο νήπιος εν Χριστώ. Έπειτα αναφέρει τα δικαιώματα του Κυρίου, προσθέτοντας ως ιδίωμά τους το ότι είναι ευθέα και ότι παρέχουν ως καρπό την ευφροσύνη σε όσους μετέχουν σε αυτά. Και επιπλέον αυτών, την εντολή του Κυρίου, της οποίας επίσης φανέρωσε το ιδίωμα, λέγοντας ότι είναι τηλαυγής και φωτίζει τους οφθαλμούς της ψυχής. Με τον φόβο δε του Κυρίου συνέδεσε την αγνεία, και με την αγνεία τη διαρκή και αιώνια ζωή. Και πάνω σε όλα και μετά από όλα προσέθεσε την κρίση του Θεού, και συνέδεσε με αυτήν την αλήθεια και τη δικαιοσύνη.

«Ποιος θα κατανοήσει τα παραπτώματα; Από τα κρυφά μου καθάρισέ με, και από τα αλλότρια προφύλαξε τον δούλο σου». Αντί όμως του «Από τα αλλότρια προφύλαξε τον δούλο σου», ο Ακύλας μετέφρασε: «Και από τους υπερηφάνους διαφύλαξε τον δούλο σου». Πολύ αναγκαία αναπέμπει και αυτήν την προσευχή, προκειμένου να λυτρωθεί από την υπερηφάνεια. Διότι, σε όσους κατορθώνουν την αρετή, συχνά ακολουθεί κάποιος υπερήφανος λογισμός, καθώς η ψυχή επαιρείται και χαυνώνεται για τα αγαθά που γνωρίζει ότι κατέχει· έπειτα, περιπίπτοντας στο κακό της υπερηφάνειας, καταβάλλεται με άλλον τρόπο και πέφτει. Γι' αυτό και ο Απόστολος λέει: «Για να μην υπερηφανευθεί και πέσει στο ίδιο κρίμα με τον διάβολο». Αναγκαία, λοιπόν, έχοντας πει προηγουμένως: «Διότι και ο δούλος σου τα φυλάσσει», και αποκαλώντας τον εαυτό του φύλακα των εντολών του Θεού, ικετεύει να λυτρωθεί από την υπερηφάνεια και προσθέτει: «Εάν δεν με κυριεύσουν, τότε θα είμαι άμωμος, και τότε θα καθαριστώ από μεγάλη αμαρτία». Διότι προς το παρόν, αν και αποκάλεσα τον εαυτό μου φύλακα των παραγγελμάτων του Θεού, επειδή ωστόσο δεν γνωρίζω ακόμη τον εαυτό μου να έχει καθαριστεί από τα κρυφά μου, και ακόμη αγωνιώ και μεριμνώ για το πώς θα λυτρωθώ από την υπερηφάνεια, εύλογα τα λέω αυτά, εφόσον δεν έχω ακόμη κατορθώσει το τέλειο. Τότε ακριβώς θα γνωρίσω ότι είμαι άμωμος και τότε θα καθαριστώ από μεγάλη αμαρτία, όταν ούτε τα κρυφά μου με κυριεύσουν, ούτε υπερήφανος λογισμός με καταδουλώσει, ή πονηροί δαίμονες.

«Η εντολή»: Αυτή που λέει: δεν θα μοιχεύσεις, δεν θα κλέψεις και τα εξής. Διότι αυτή ειπώθηκε φανερά και φωτίζει όσους υπακούουν. «Ο φόβος»: Διότι για όλους όσους καθοδηγούνται από τον φόβο του Θεού, ο μισθός τους παραμένει στον αιώνα. Επειδή ο φόβος του Θεού σώζει τον άνθρωπο. «Τα κρίματα»: Διότι όλοι οι λόγοι του Κυρίου είναι αληθινοί και δίκαιοι. επειδή τίποτα δεν είναι άκριτο παρά τω Θεώ, ως Εκείνου που δικαιώνει. «Επιθυμητά»: Διότι καθόλου δεν ωφελεί τον άνθρωπο ο χρυσός ή οι πολύτιμοι λίθοι, όσο οι λόγοι του Θεού και οι εντολές. Και αυτά επιθυμεί ο κάθε πιστός και σπεύδει να τα αξιωθεί. «Και γλυκύτερα»: Διότι η γλυκύτητα του μελιού είναι πρόσκαιρη, ενώ των λόγων του Θεού αιώνια. «Και γαρ ο δούλος»: Διότι όλοι όσοι υπηρετούν αληθινά τον Θεό τηρούν τις εντολές του, όπως ο Χριστός, ως Υιός του Πατρός, τις εντολές. Διότι δεν ήρθα, λέει, για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε. «Εν τω φυλάσσειν»: Διότι δεν υπόκεινται σε μέτρο όσα ετοίμασε ο Θεός για εκείνους που τηρούν τις εντολές του. «Παραπτώματα»: Διότι όσα αμαρτάνει ο άνθρωπος, ποιος τα γνωρίζει, παρά μόνο ο Θεός ως καρδιογνώστης; «Εκ των κρυφίων»: Από όλα, λέει, όσα γεννά η καρδιά και οι λογισμοί. διότι εσύ τα γνωρίζεις, από αυτά καθάρισέ με. «Και από αλλοτρίων»: Από εκείνα που προέρχονται από αρπαγή και πλεονεξία. διότι αυτά τυγχάνουν ξένα. Αυτά δε τα μισεί ο Θεός [και όσοι υπηρετούν τον Θεό].

Γ'. Γι' αυτό και ο Χριστός προέτρεπε λέγοντας: «Μη δώσετε τα άγια στους σκύλους, ούτε να ρίξετε τα μαργαριτάρια μπροστά στους χοίρους». Ονόμασε δε μαργαριτάρια αυτά τα λόγια, αν και είναι κατά πολύ πολυτιμότερά τους, επειδή για εμάς δεν υπάρχει άλλη ύλη πολυτιμότερη από αυτήν. Γι' αυτό και συνηθίζει συχνά να παραβάλλει τη γλυκύτητά τους με το μέλι, όχι επειδή το μέτρο της περιορίζεται μόνο σε αυτό, αλλά επειδή δεν υπάρχει τίποτα άλλο πιο γλυκό σε εμάς από αυτό. Διότι, το ότι βέβαια ξεπερνούν κατά πολύ σε υπεροχή και τη φύση των πολύτιμων λίθων και τη γλυκύτητα κάθε μελιού, άκουσε τον Προφήτη που μιλάει γι' αυτά και καταδεικνύει αυτήν την υπεροχή: «Διότι είναι επιθυμητά», λέει, «πολύ περισσότερο από το χρυσάφι και τον πολύτιμο λίθο, και γλυκύτερα από το μέλι και την κηρήθρα»· αλλά για όσους υγιαίνουν· γι' αυτό και πρόσθεσε: «Διότι και ο δούλος σου τα τηρεί». Και αλλού πάλι, αφού τα ονόμασε γλυκά, πρόσθεσε: «Στον λάρυγγά μου». «Πόσο γλυκά είναι», λέει, «στον λάρυγγά μου τα λόγιά σου». Και διατηρεί πάλι την υπερβολή της συγκρίσεως, λέγοντας: «Περισσότερο από το μέλι και την κηρήθρα στο στόμα μου»· επειδή ακριβώς υγίαινε σε απόλυτο βαθμό. Ας μην προσερχόμαστε, λοιπόν, σε αυτά ούτε κι εμείς όταν νοσούμε, αλλά αφού πρώτα θεραπεύσουμε την ψυχή μας, με αυτόν τον τρόπο ας δεχόμαστε αυτή την πνευματική εστίαση.

Ευλογητός είσαι, Κύριε· δίδαξέ με τα δικαιώματά σου· αντί του, είσαι ήμερος και φιλάνθρωπος, και άξιος να υμνείσαι από όλους· γι' αυτό ακριβώς σε ικετεύω να μάθω από εσένα όσα έχουν τη δύναμη να δικαιώσουν. Ή ως εξής: ευλογημένος είσαι και δεδοξασμένος περισσότερο από όλους, διότι είσαι φιλάνθρωπος, οικτίρμων και ελεήμων, μακρόθυμος και πολυέλεος· ικετεύω, δίδαξέ με τα δικαιώματά σου. Δεν επιθυμώ πλούτο, δεν ζητώ χρυσό, ούτε άργυρο, ούτε αξίωμα, ούτε τίποτα από τα τερπνά αυτού του κόσμου· αλλά ζητώ να μάθω τα δικαιώματά σου, διότι στην τήρησή τους υπάρχει μεγάλη ανταπόδοση. Διότι αυτή είναι η επιδίωξη του Χριστιανού. Με τα χείλη μου εξήγγειλα όλα τα κρίματα του στόματός σου. Διότι δεν αρμόζει σε εκείνον που γνωρίζει τα κρίματα του Θεού να σιωπά μέσα του, αλλά να τα εξαγγέλλει και να διορθώνει τους άλλους· διότι το να αναγγέλλει κανείς τα έργα του Θεού είναι ένδοξο.

Διότι ποιος ταχύτατος ιππέας υπάκουσε, ποιο από τα γρήγορα πουλιά μπόρεσε να πετάξει από τη μία άκρη του ουρανού ως την άλλη μέσα σε μία μέρα; Όση δύναμη έλαβε από τον δημιουργό αυτός ο ημεροδρόμος «και δεν υπάρχει κανείς που θα κρυφτεί από τη θερμότητά του». Διότι, διατρέχοντας έναν δρόμο, ζεσταίνει και φωτίζει τα πέρατα της γης. «Ο νόμος του Κυρίου είναι άμωμος», επιστρέφοντας τις ψυχές των συνετών ακροατών, «η μαρτυρία του Κυρίου είναι πιστή, κάνοντας σοφές τις καρδιές των νηπίων». «Τα δικαιώματα του Κυρίου είναι ευθέα, ευφραίνοντας τις καρδιές», δηλαδή τις ευθείες και συνετές καρδιές· «η εντολή του Κυρίου είναι ολόλαμπρη», φωτίζοντας τα μάτια όσων μετανοούν. «Ο φόβος του Κυρίου είναι αγνός», διαφυλάσσοντας στον αιώνα αυτόν που κυριεύθηκε από αυτόν. «Τα κρίματα του Κυρίου είναι αληθινά», απόλυτα δικαιωμένα. «Είναι επιθυμητά», με σύνεση, «περισσότερο από το χρυσάφι και τον πολύτιμο λίθο, και γλυκύτερα από το μέλι και την κηρήθρα», όχι όμως για όλους, αλλά για τον δούλο που τα φυλάει. «Και με το να τα φυλάει, υπάρχει μεγάλη ανταπόδοση», δηλαδή αθάνατη ζωή. «Τα παραπτώματα ποιος θα τα κατανοήσει;» Χιλιάδες φορές την ημέρα παραπτωματούμε με έργα και με λόγια και πολλές φορές ούτε καν το καταλαβαίνουμε.

Και πάλι λέει: «Τότε διήνοιξε τον νου των μαθητών του, ώστε να κατανοούν τις Γραφές». Και ο Ησαΐας λέει: «Η παιδεία του Κυρίου ανοίγει τα αυτιά μου». Και ο Δαβίδ λέει: «Καλός είναι για εμένα ο νόμος του στόματός σου, περισσότερο από χιλιάδες χρυσού και αργύρου» και «πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγια σου, περισσότερο από το μέλι στο στόμα μου» και είναι από τη φύση τους επιθυμητά «περισσότερο από χρυσό και από πολλούς πολύτιμους λίθους και γλυκύτερα από το μέλι και την κηρήθρα· διότι και ο δούλος σου τα τηρεί»· όποιος, λέει, είναι δούλος σου ή επιθυμεί να γίνει, αυτός τα ερευνά και τα τηρεί· και «κατά την τήρησή τους υπάρχει μεγάλη ανταπόδοση», και δεν θα κοπιάσει μάταια για την τήρησή τους.

Όταν συγκροτείται Σύνοδος για κανονικά και ευαγγελικά ζητήματα, πρέπει οι Επίσκοποι που έχουν συναθροιστεί να μεριμνούν και να φροντίζουν για την τήρηση των θείων και ζωοποιών εντολών του Θεού. Διότι στην τήρησή τους υπάρχει μεγάλη ανταπόδοση, επειδή η εντολή είναι λύχνος, και ο νόμος φως, και ο έλεγχος και η παιδεία είναι οδός ζωής, και η εντολή του Κυρίου είναι ολόλαμπρη, φωτίζοντας τους οφθαλμούς. Να μην έχει δε το δικαίωμα ο Μητροπολίτης να απαιτεί από τα πράγματα που φέρνει μαζί του ο Επίσκοπος, ούτε υποζύγιο ούτε κάποιο άλλο είδος. Εάν δε αποδειχθεί ότι έπραξε κάτι τέτοιο, θα αποτίσει το τετραπλάσιο.

Ερμηνεία. Ο παρών Κανών ανανεώνει τον η' της ΣΤ', ο οποίος ορίζει ότι, επειδή δεν μπορούν να γίνουν δύο Σύνοδοι Επισκόπων τον χρόνο για τα εκκλησιαστικά κανονικά ζητήματα, όπως ορίζουν οι Κανόνες, δηλαδή ο λζ' των Αποστόλων, ο ε' της Α' και ο ιθ' της Τέταρτης, λόγω της δυσκολίας των μετακινήσεων, πρέπει οπωσδήποτε να γίνεται μία Σύνοδος τον χρόνο, για να διορθώνει τα σφάλματα που προκύπτουν. Προσθέτει δε ο Κανών αυτός, ότι όποιος μεν από τους άρχοντες εμποδίσει μια τέτοια Σύνοδο, να αφορίζεται, όποιος δε Μητροπολίτης αμελήσει σε αυτό (εκτός μόνον αν εμποδιστεί από ανάγκη και εύλογη αιτία), να υπόκειται σε επιτίμια. Επειδή δε η Σύνοδος πρέπει να γίνεται για να ερευνά αν τηρούνται τόσο τα κανονικά, δηλαδή αφορισμοί, οικονομίες εκκλησιαστικών πραγμάτων και τα λοιπά, όσο και τα ευαγγελικά διατάγματα, για αυτό οι συγκεντρωμένοι Επίσκοποι πρέπει να φροντίζουν ώστε να τηρούνται από τους λαούς τους οι ζωοποιές εντολές του Ευαγγελίου, επειδή για την τήρησή τους δίνεται πολύς μισθός κατά τον Δαβίδ, και η εντολή και ο νόμος του Θεού είναι λύχνος, φως και οδός ζωής, κατά τον Παροιμιαστή. Δεν έχει δε την άδεια ο Μητροπολίτης να ζητά απαιτητικά από τον Επίσκοπό του κτήνος ή οτιδήποτε άλλο πράγμα έχει μαζί του· εάν όμως ήθελε το πράξει αυτό, να το πληρώνει στο τετραπλάσιο.

Δύο έργα επιτελεί η πηγή του ευαγγελίου: καθαρίζει και ποτίζει· ποτίζει μεν τις διψασμένες, καθαρίζει δε τις λερωμένες ψυχές. Το «Ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς» στα Ευαγγέλια λέγεται μία φορά, όπως εδώ η λέξη «πολύς», και στην Παλαιά Διαθήκη μία φορά προς τον Αβραάμ, μετά την εξόντωση των βασιλέων και τη διάσωση των αιχμαλώτων, και αφού δεν δέχθηκε να λάβει αμοιβή για τους κόπους του και για τη νίκη του εναντίον εκείνων που πήραν τους αιχμαλώτους. Διότι τότε του λέει ο Θεός: «Μη φοβάσαι, Αβραάμ, ο μισθός σου θα είναι πάρα πολύς». Κατά λέξη μεν μία και μόνη φορά λέγεται το «πολύς», αλλά ως προς το νόημα και πολλές φορές. Διότι και ο Δαβίδ λέει: «Ανταπόδοση πολλή», αντί για «μισθός πολύς», καθώς και αλλού. Όταν όμως ο Θεός πει «Πολύς είναι ο μισθός», έχοντας στον νου σου Εκείνον που το εξαγγέλλει, αναλογίσου και το ανέκφραστο μέγεθος του «πολύ». Διότι άλλο είναι το «πολύ» για έναν αγρότη, και άλλο για έναν πολίτη· μεγαλύτερο και από τα δύο είναι το «πολύ» του στρατηγού· ενώ το «πολύ» από τον βασιλιά είναι μυριάδες φορές μεγαλύτερο από εκείνο των άλλων· και το «πολύ» από τον Θεό πόσες φορές πολλαπλάσιο όλων θα μπορούσε να είναι, δεν μπορεί καν να εκφραστεί με λόγια. Πολύς λοιπόν είναι ο μισθός των μαρτύρων, όσων διώκονται άδικα, όσων συκοφαντούνται για χάρη του Θεού, όσων θλίβονται, και όσων καταπατούν την ανθρώπινη δόξα, όπως ο Αβραάμ.