Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 18:13

Γνωρίζοντας αυτό ο απόστολος έλεγε: «Διότι αυτά που γίνονται κρυφά από αυτούς είναι αισχρό ακόμη και να τα λέει κανείς· όλα όμως όταν ελέγχονται από το φως, φανερώνονται». Γι' αυτό ο προφήτης παρακαλώντας έλεγε: «Από τα κρυφά μου καθάρισέ με». Είμαι ένα ρυπαρό σκεύος, λερωμένος εσωτερικά με φαύλους λογισμούς· επειδή εναποθέτεις μέσα μου τα μύρα και τα αρώματα των μυστηρίων σου, «από τα κρυφά μου καθάρισέ με». Η συνείδησή μου έχει καταγραφεί με το μελάνι των αμαρτιών.

Πες στον αδελφό: Θυμήθηκα την προφητεία του αγίου προφήτη Ιερεμία, που λέει: «Ποιος θα δώσει νερό στο κεφάλι μου και πηγή δακρύων στα μάτια μου, για να κλαίω για τον λαό αυτόν ημέρα και νύχτα;» Διότι περίμενα να τραφείς με στερεά τροφή, και σε βλέπω να έχεις πάλι ανάγκη από γάλα. Πρόσεξε τι έχει γραφτεί: «Και από τα κρυφά μου αμαρτήματα καθάρισέ με». Πρόσεξε μήπως σε εξαπατήσουν οι πονηροί δράκοντες και ρίξουν μέσα σου το δηλητήριό τους, διότι είναι θανατηφόρο. Διότι κανείς ποτέ δεν κατορθώνει το αγαθό μέσω του κακού, επειδή νικιέται από το κακό, αλλά μέσω του αγαθού διορθώνεται το κακό. Ιδού λοιπόν, στέκεσαι στο στάδιο και οφείλεις να θηριομαχήσεις, όπως ο Απόστολος στην Έφεσο, ο οποίος καυχιόταν επειδή νίκησε τα θηρία. Και ρίχτηκες στην ταραχή της θάλασσας για να υπομείνεις πολλούς κινδύνους και να αγωνιστείς ενάντια στην τρικυμία των κυμάτων.

Όταν λοιπόν δοξολογήσεις αντλώντας από τις Γραφές, όπως μπορείς, και αναπέμψεις αίνο προς τον Θεό, τότε να αρχίζεις με ταπεινοφροσύνη, και να λες: Εγώ μεν, Κύριε, δεν είμαι άξιος να μιλήσω ενώπιόν σου, διότι είμαι σφόδρα αμαρτωλός. Ακόμη και αν η συνείδησή σου δεν σε ελέγχει για κάτι το φαύλο, έτσι πρέπει να λες. Διότι κανείς δεν είναι αναμάρτητος, παρά μόνον ο Θεός. Επειδή, ενώ αμαρτάνουμε σε πολλά, τα περισσότερα ούτε καν τα αντιλαμβανόμαστε. Γι' αυτό λέει ο Απόστολος: «Για τίποτε δεν με ελέγχει η συνείδησή μου, όμως δεν δικαιώνομαι με αυτό»· δηλαδή, αμαρτάνω σε πολλά, και δεν το κατανοώ. Εξάλλου, γι' αυτό και ο Προφήτης λέει: «Τα παραπτώματα ποιος θα τα κατανοήσει;»

Γι' αυτόν τον λόγο, όντας σοφός, λέει ο Παύλος ότι εξαπατήθηκε μέσω της εντολής και πέθανε μέσω αυτής· διότι τον σκότωσε σχεδόν οξύνοντας προς αντίσταση τις ηδονές που βρίσκονται μέσα μας, σύμφωνα με τους προαναφερθέντες τρόπους. <Ώστε ο μεν νόμος είναι άγιος, και η εντολή αγία και δίκαιη και αγαθή.> Άγιος είναι ο νόμος και η εντολή αγία και δίκαιη και αγαθή· διότι καθιστά αγίους και δικαίους και αγαθούς εκείνους που θα επέλεγαν να τον τηρήσουν, ώστε να μην καταστούν με κανέναν τρόπο ένοχοι για τις κατηγορίες που προκύπτουν από τις παραβάσεις. Αλλά αυτό ήταν κάπως ανέφικτο· «Διότι ποιος θα κατανοήσει τα παραπτώματα;», σύμφωνα με τα όσα έχουν γραφτεί; <Λοιπόν, το αγαθό έγινε για μένα θάνατος;> Άγιος μεν είναι ο νόμος, αγία δε και αγαθή η εντολή. Έπειτα πώς έλεγε: «Και βρέθηκε σε μένα η εντολή που δόθηκε για ζωή, αυτή να καταλήγει σε θάνατο;» Άρα λοιπόν, πες μου, έγινε το αγαθό πρόξενος ολέθρου; Μη γένοιτο, λέει· διότι σε αυτά σε καμία περίπτωση δεν κατηγορώ τον νόμο, αλλά στέκομαι ως κατήγορος της αμαρτίας· διότι με αυτόν τον τρόπο καταδυναστεύει την ανθρώπινη φύση και έχει κυριαρχήσει στη διάνοιά μας· ώστε ο ίδιος ο νόμος που μας δόθηκε για σωτηρία και ζωή, η όντως αγία και αγαθή εντολή, να γίνει αφορμή θανάτου για όσους έχουν υποταχθεί. Πώς και με ποιον τρόπο;

Αφού λοιπόν τα πράγματα μετέπεσαν στην αλήθεια, και όσα βρίσκονταν σε τύπους και αινίγματα έλαβαν τη μεταβολή προς το καλύτερο, δεν υποστηρίζουμε ότι καταλύθηκε ο νόμος, αλλά μάλλον ότι εκπληρώθηκε την κατάλληλη εποχή, κατά την οποία έλαμψε σε εμάς η αλήθεια, δηλαδή ο Χριστός. Διότι το τέλος του νόμου και των προφητών είναι ο Χριστός, ο οποίος δεν θα μπορούσε να διαψευστεί λέγοντας «Δεν ήλθα για να καταλύσω τον νόμο, αλλά για να τον εκπληρώσω». Όπως ακριβώς τις σκιές που προσχεδιάζονται στους πίνακες, η ποικιλία των χρωμάτων που προστίθεται στον κατάλληλο χρόνο, δεν τις αναιρεί καθόλου, αλλά αντίθετα τις μεταβάλλει σε πιο σαφή μορφή, με τον ίδιο τρόπο, λέμε ότι δεν έχουν ανατραπεί οι σκιές του νόμου, αλλά μάλλον έχουν ολοκληρωθεί ως πρόοδος προς την αλήθεια. <Διότι ο Μωυσής γράφει για τη δικαιοσύνη την προερχόμενη από τον νόμο κ.λπ.> Διότι ο Μωυσής γράφει για τη δικαιοσύνη που προέρχεται από τον νόμο, λέγοντας ότι ο άνθρωπος που θα την εφαρμόσει θα ζήσει μέσω αυτής. Όμως, δεν υπήρξε απολύτως κανένας που να μπόρεσε να την κατορθώσει αψεγάδιαστα· διότι «Ποιος θα κατανοήσει τα παραπτώματά του;». Επομένως, είναι ανώτερη η χάρη που δικαιώνει και που μας απαλλάσσει από το γράμμα του νόμου. <Η δε προερχόμενη από την πίστη δικαιοσύνη λέει τα εξής.>

Ναι, έχει γραφτεί, λέει: «Εκείνος που τρώει από τον άρτο και πίνει από το ποτήριο αναξίως, τρώει και πίνει την καταδίκη του»· και αφού εξέτασα τον εαυτό μου, βλέπω ότι δεν είμαι άξιος. Πότε λοιπόν θα γίνεις άξιος; θα ακούσει από εμάς αυτός που λέει αυτά τα λόγια· πότε θα παρουσιάσεις τον εαυτό σου στον Χριστό; Διότι, αν πρόκειται πάντοτε να καταπτοείσαι από τα αμαρτήματα, ενώ ποτέ δεν παύεις να σφάλλεις (διότι «ποιος θα μπορέσει να κατανοήσει τα παραπτώματά του;», σύμφωνα με τον άγιο ψαλμωδό), θα βρεθείς εντελώς αμέτοχος του σωτηριώδους αγιασμού. Επομένως, θα σκεφτείς με μεγαλύτερη ευσέβεια να διάγεις μια σύννομη ζωή, και έτσι θα μεταλαμβάνεις την ευλογία, πιστεύοντας ότι αυτή αποκρούει όχι μόνο τον θάνατο, αλλά και τα νοσήματα που υπάρχουν μέσα μας. Διότι ο Χριστός, όταν εισέλθει μέσα μας, αποκοιμίζει τον νόμο που εξαγριώνεται στα μέλη της σάρκας μας, και αναζωπυρώνει μεν την ευλάβεια προς τον Θεό, νεκρώνει δε τα πάθη, μη καταλογίζοντάς μας τα παραπτώματα στα οποία υποπίπτουμε, αλλά μάλλον θεραπεύοντάς μας ως ασθενείς. Διότι επιδένει το συντετριμμένο και εγείρει το πεπτωκός, ως καλός ποιμένας που έθεσε τη ζωή του για τα πρόβατα.

Επειδή δε το πράγμα είναι δυσκαταγώνιστο και ο ίδιος ο θείος λόγος μάς το υπέδειξε: «διότι τη γλώσσα κανείς από τους ανθρώπους δεν μπορεί να τη δαμάσει», σύμφωνα με το ρητό· ας διατυπώνουμε τα λόγια μας απαλλαγμένα από όρκους. Διότι τότε, αν κάποια στιγμή η περίσταση μας αναγκάσει να μας ξεφύγει κάτι, η κατηγορία θα είναι μικρότερη, και το πταίσμα θα έχει ηπιότερη καταγραφή. Και νομίζω ότι εύκολα θα τύχει κανείς της συγγνώμης του Θεού, εξαιτίας της ελαφρότητας των λογισμών που πάντοτε μας ακολουθεί. «Διότι ποιος θα κατανοήσει τα παραπτώματα;», σύμφωνα με τις Γραφές, ή πώς δεν θα σφάλει ένας γήινος άνθρωπος, όταν ο λόγος έχει εξαιρετικά εύκολη την ολίσθηση προς οτιδήποτε; Διότι η γλώσσα μέσα μας δεν συγκρατείται καθόλου εύκολα. <Λέει σε αυτόν ο Ιησούς: «Εκείνος που έχει λουστεί δεν έχει ανάγκη παρά μόνο να νίψει τα πόδια του, αλλά είναι ολόκληρος καθαρός· και εσείς είστε καθαροί, αλλά όχι όλοι»· διότι γνώριζε αυτόν που θα τον παρέδιδε· γι' αυτό είπε ότι δεν είστε όλοι καθαροί.> Λαμβάνει μεν το παράδειγμα από την κοινή ανθρώπινη πραγματικότητά μας, και με κατάλληλη αφορμή ασκεί τον έλεγχο στον προδότη, διδάσκοντας τον άνθρωπο να αλλάξει γνώμη και να μεταστραφεί σε καλύτερη κατάσταση. Διότι, αν και δεν ελέγχει ακόμη απροκάλυπτα τα εγκλήματα της κακοβουλίας που υπάρχει μέσα του, εντούτοις ο λόγος του έχει δριμεία έμφαση. Διότι, μέσω όσων μαρτυρεί για τους άλλους ως προς την ολοκληρωτική τους καθαρότητα, καθιστά προφανώς ύποπτον αυτόν που δεν είναι τέτοιος, και τον αποδεικνύει μολυσμένο.

Ότι συμβαίνουν και στους δικαίους ολισθήματα, σύμφωνα με το, «Επτά φορές θα πέσει ο δίκαιος και θα σηκωθεί». Άλλο λοιπόν είναι το να σφάλλει κανείς ακατάπαυστα, και άλλο, ενώ προσπαθεί να κατορθώσει τη δικαιοσύνη, κάποιες σπάνιες φορές να υποκύπτει στην κοινή ασθένεια της φύσης. «Διότι ποιος θα κατανοήσει τα παραπτώματα;» σύμφωνα με το γεγραμμένο. «Και ποιος θα καυχηθεί ότι έχει αγνή την καρδιά;» <Στη θλίψη με επλάτυνες.> (A f. 21 b.) Επειδή είπε ότι με εισάκουσε ο Θεός, σαν κάποιος να τον ρώτησε: «Ως προς τι εισακούστηκες, ω προφήτη; Και ποια επιθυμία σου έφτασε σε αίσιο πέρας;» διασαφηνίζει τον τρόπο της βοήθειας, και λέει ότι «Επλατύνθηκα μέσα στη θλίψη»· δηλαδή, όχι μόνο απαλλάχθηκα από τις δυσκολίες και από το να βρίσκομαι σε οδυνηρές καταστάσεις, αλλά ορίστε, ευρύνομαι και προς την ευθυμία. Διότι με εισάκουσε, όχι δίνοντάς μου χρήματα, ούτε για να υπερισχύσω των εχθρών (διότι δεν ζήτησα αυτά), αλλά με την άνεση που υπήρξε μέσα στη θλίψη. (A f. 22.) Ο Παύλος λοιπόν άκουσε: «Σου αρκεί η χάρη μου· διότι η δύναμή μου τελειοποιείται στην ασθένεια.» Και όσοι διέφυγαν τις παγίδες της αμαρτίας, και όσοι τελειώθηκαν στην πίστη και υπέμειναν θλίψεις και βασανιστήρια υπέρ του Χριστού, θα απολαύσουν τα άνωθεν αγαθά. Ο λόγος αυτός θα μπορούσε να αναφερθεί και στον Σωτήρα, δείχνοντας ότι και Αυτός τελειώθηκε μέσω των παθημάτων, και εξαιτίας του ότι έπαθε έγινε υψηλότερος.

Αφού ο προφήτης ομολόγησε ότι πολλά διαφεύγουν ακόμη και από τον αυστηρό τηρητή του νόμου, λέει: Ω Δέσποτα, ας μην με κυριεύσουν τα κρυφά και οι αλλότριοι, εφόσον εσύ που κρίνεις δεν τα σταθμίζεις, ούτε τα καταγράφεις ως αμαρτία σε εμένα· ή, όταν οι πονηροί λογισμοί, τους οποίους ο διάβολος βάζει στον νου, δεν με κυριεύσουν ώστε να συγκατατεθώ σε αυτούς, τότε θα είμαι και άμωμος, και θα καθαριστώ από την έμπρακτη αμαρτία, η οποία είναι μεγάλη σε σύγκριση με την αμαρτία της διάνοιας. Προφητικά, μάλιστα, και όλη η φύση βοά προς τον Θεό: Ο μεν νόμος, ω Δέσποτα, καθάριζε μόνο το σώμα με πρόσκαιρους ραντισμούς· εσύ όμως καθάρισέ με και από τα κρυφά μέσω του βαπτίσματος, και προστάτευσέ με από τους αλλότριους δαίμονες· διότι, εάν αυτοί δεν με κυριεύσουν, τότε αληθινά θα είμαι άμεμπτος και θα καθαριστώ από την απιστία, ή και από την παράβαση, η οποία είναι αμαρτία μεγάλη. Λέγοντας «αμαρτία μεγάλη» εννοεί την έμπρακτη, την οποία εμποδίζει ο καθαρισμός από τα κρυφά.

Ότι δε είναι και άρτος ζωοποιός αυτός που προέρχεται από τον ουρανό και άνωθεν, και επιπλέον απαλλάσσει από τις αμαρτίες και ελευθερώνει τους ανθρώπους επί της γης από τα αμαρτήματα εξ αγνοίας, προσφέροντας τον εαυτό του υπέρ αυτών ως οσμή ευωδίας προς τον Θεό και Πατέρα, θα το κατανοήσεις πολύ καλά με τα μάτια της διανοίας, βλέποντάς τον να σφαγιάζεται ως μόσχος ολοκαυτώματος και ως τράγος υπέρ των αγνοημάτων του λαού. «Διότι ποιος θα κατανοήσει τα παραπτώματά του;» σύμφωνα με το γεγραμμένο. Παρατήρησε, λοιπόν, πώς ο νομοθέτης χαρακτήρισε σαφώς την κάθαρση δια του Χριστού ασυγκρίτως ανώτερη από την εν τω νόμω λατρεία. Διότι εάν παραβείτε, λέει, τα προστάγματα του Μωυσή, και κάποιοι τα παραβαίνουν αψηφώντας την εντολή της νομικής λατρείας, τότε ακριβώς θα βρείτε να επικυρώνεται σε εσάς η άφεση μέσω των αιμάτων, με τη θυσία του μόσχου και την προσφορά του τράγου. Αυτό όμως αποτελούσε προτύπωση του Χριστού. Επομένως, από τη μία ο νόμος ορίζει την τιμωρία των παραβατών, από την άλλη όμως το τίμιο αίμα του Χριστού απαλλάσσει από την καταδίκη και ελευθερώνει από τα σφάλματα που διεπράχθησαν εξ αγνοίας. Διότι παρέδωσε τη ζωή του υπέρ ημών, ώστε να καταλύσει την αμαρτία του κόσμου.

Η ιστορική εξήγηση είναι βέβαια εύλογη· διότι έπρεπε, έπρεπε από τη γη που επρόκειτο πολύ σύντομα να βρεθεί υπό την εξουσία τους, να εξολοθρευτεί το αρσενικό στοιχείο, καθώς μετά από λίγο θα έφτανε στην εφηβεία και την ακμή, και θα γινόταν εχθρικό προς τον λαό. Έπρεπε δε να εξολοθρευτεί μαζί και το θηλυκό στοιχείο, που είχε γίνει αιτία σκανδάλου, και αν σωζόταν, ίσως να γινόταν και πάλι. Όσον αφορά όμως την πνευματική θεωρία, νομίζω πως θα μπορούσε κανείς να διακρίνει ότι μέσα σε αυτά μας υποδηλώνεται κομψά το εξής. ΠΑΛΛ. Τι είδους πράγμα εννοείς; ΚΥΡ. Δεν παρέμειναν ακατηγόρητοι οι εκλεκτοί των φυλών, αν και κατήγαγαν τη νίκη· με αυτό σημαίνεται, και μάλιστα πολύ σαφώς, ότι το εντελώς αψεγάδιαστο δεν πρόκειται ποτέ να υπάρξει ούτε σε αυτούς που ανδραγαθούν. Διότι και αυτό που εμείς νομίζουμε ότι έχουμε πράξει ορθά, δεν θα μπορούσε με τίποτα να στερείται μομφής και ενοχής, όταν ο Θεός το εξετάζει σχολαστικά και το δοκιμάζει. Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε είναι γραμμένο: «Εάν παρατηρήσεις ανομίες, Κύριε, Κύριε, ποιος θα μπορέσει να σταθεί;» Και πάλι: «Από τα κρυφά μου αμαρτήματα καθάρισέ με, και από τα αλλότρια προφύλαξε τον δούλο σου· εάν δεν με κυριεύσουν αυτά, τότε θα είμαι άμωμος.» Είναι δυνατόν, επομένως, κάποιες φορές να δει κανείς ακόμη και στα ανδραγαθήματα των εκλεκτών μια δίκαιη μομφή, την οποία η γνώση του νομοθέτη Θεού διακρίνει, ενώ εμάς μας διαφεύγει· διότι εμείς δεν τα καταλαβαίνουμε με κανέναν τρόπο, σύμφωνα με το: «Ποιος θα μπορέσει να κατανοήσει τα παραπτώματά του;» Και ο Ησαΐας κάπου λέει ότι κάθε δικαιοσύνη μας είναι σαν ράκος αποκαθημένης.

«Προσέφεραν δε επίσης ως θυσία σωτηρίου», λέει, «δύο δαμαλίδες, πέντε κριούς, πέντε τράγους, πέντε αμνάδες ενός έτους». ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Εξήγησε, λοιπόν, πρώτα από όλα, ποια είναι η σχέση και ποια θα έλεγε κανείς ότι είναι η διαφορά μεταξύ της θυσίας του σωτηρίου και του ολοκαυτώματος. ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Άκουσε, λοιπόν. Τα μεν ολοκαυτώματα των ζώων κατακαίγονταν εξ ολοκλήρου με ιερό και άσβεστο πυρ, χωρίς να εξαιρείται απολύτως τίποτα, αλλά κατά κάποιον τρόπο κάθε μόριο και μέλος ανέβαινε ως οσμή ευωδίας στον Θεό· τα δε σφαζόμενα για τη θυσία του σωτηρίου δέχονταν μερική καθιέρωση, όπως στον δεξιό ώμο, στο κεφάλι και στα πόδια, στους νεφρούς και στο ήπαρ, και σε κάποια άλλα από τα εσωτερικά και τα εντόσθια. Το ολοκαύτωμα, λοιπόν, αρμόζει στον Χριστό· διότι Εκείνος είναι πράγματι εν όλω άγιος, εξ ολοκλήρου ευώδης και ιερός. Σε εμάς δε προσιδιάζει αυτό που δεν είναι εξ ολοκλήρου άγιο, και δεν είναι καθ' ολοκληρίαν ιερό, αφού σε εμάς υπάρχει και κάποιος μολυσμός εξαιτίας της αμαρτίας που βρίσκεται μέσα μας. «Διότι κανείς δεν είναι καθαρός από ρύπο», και «Ποιος θα κατανοήσει τα παραπτώματα;» σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί. Για τον λόγο αυτόν ο νόμος πολύ σωστά πρόσταξε ότι η θυσία του σωτηρίου δεν πρέπει να είναι ολοκαύτωμα, αλλά μάλλον να καθιερώνεται μερικώς. Άραγε, λοιπόν, Παλλάδιε, είναι σαφής σε σένα και επαρκής για κατανόηση ο λόγος αυτός; ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Και βέβαια. ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Έλα, λοιπόν, ας προχωρήσουμε σε εκείνο, δηλαδή, εννοώ στο να πούμε κάτι για το καθένα από όσα προσφέρθηκαν, και μάλιστα να κατανοήσουμε τα όσα είναι αναγκαία για την ωφέλειά μας. ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Προχώρα, λοιπόν.

Οι δύο δαμάλεις, νομίζω, αποτελούν τύπο των δύο λαών, οι οποίοι συνέτρεξαν σε έναν προερχόμενο και από τους δύο, καθώς Εκείνος που υπάρχει για εμάς και μαζί μας, τους συνδέει στην πνευματική ενότητα μέσω της πίστης. Και πάλι, ισάριθμοι κριοί και αμνοί, καθώς και τράγοι όχι λιγότεροι, υποδηλώνουν το πλήθος των πιστών, το οποίο συγκεντρώθηκε στην πέμπτη, λέγω, περίοδο, κατά την οποία έλαβε χώρα η έλευση Εκείνου που λέει: «Όταν υψωθώ από τη γη, θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου.» Ως προς αυτούς που πίστεψαν, μέσω των κριών σημαίνεται η τελειότητα της φρόνησης και η αρτιότητα της νοητής ηλικίας, προφανώς της εν Χριστώ, ενώ μέσω των αμνών σημαίνεται η απλότητα και η ακακία. Διότι, λέγει, «Αδελφοί, μη γίνεσθε παιδιά στο φρόνημα, αλλά ως προς την κακία να είστε νήπια, και στο φρόνημα να γίνεσθε τέλειοι»· μέσω δε των τράγων που προσφέρονται για την αμαρτία, σημαίνεται το ότι υπάρχει πάντοτε ανάγκη καθαρισμού και άφεσης των σφαλμάτων. Γι' αυτό ακριβώς διδαχθήκαμε να λέμε στις προσευχές: «Άφες ημίν τα παραπτώματα». Διότι δεν υπάρχει καιρός κατά τον οποίο να μην είναι αναγκαίο σε όσους έχουν πραγματικά ορθό φρόνημα και γνωρίζουν την αδυναμία της ανθρώπινης φύσης να αναβοούν: «Παραπτώματα τις συνήσει;» και, «Εκ των κρυφίων μου καθάρισόν με». Αυτό αποτελεί πνευματική θυσία, η οποία αναδίδει ευωδία στον Θεό για τη σωτηρία των ψυχών μας. ΠΑΛΛ. Αληθές. ΚΥΡ.

Εάν πάλι συμβεί ο νους να βρίσκεται στα αρχικά στάδια του πάθους, και δεν φαίνεται να έχει εκτραπεί εντελώς, ώστε να νοσεί από αυτά που προείπα, απομονώνεται μεν υποβαλλόμενος σε σύμμετρα επιτίμια, δεν θα είναι όμως εντελώς ακάθαρτος, ούτε βέβαια ξένος προς τον Θεό, αλλά αφού πλύνει τα ιμάτιά του θα είναι καθαρός, δηλαδή θα δεχθεί ως βοήθεια τη δικαίωση εν Χριστώ. Το ξύρισμα δε των τριχών, που παρουσιάζει στον ιερέα το τραύμα γυμνό, θα μπορούσε να υποδηλώνει το ότι απομακρύνονται κατά κάποιον τρόπο τα πάντα από τη μέση, και ότι εκτίθεται γυμνό και ανεμπόδιστο στους οφθαλμούς της θεότητας το θέαμα, για να παρατηρεί Εκείνος όποιον θέλει. «Διότι δεν υπάρχει κτίσμα αφανές ενώπιόν Του, αλλά τα πάντα είναι γυμνά και τετραχηλισμένα στους οφθαλμούς Του», σύμφωνα με το γεγραμμένο. ΠΑΛΛ. Αλήθεια είναι. Διότι είπε κάπου μέσω φωνής αγίου: «Εγώ είμαι Θεός που βρίσκεται κοντά, και όχι Θεός από μακριά· μήπως θα κρυφτεί κάτι από εμένα;» ΚΥΡ. Πρόσεξε λοιπόν, ω Παλλάδιε, ότι ο νόμος ερευνά με μεγάλη λεπτομέρεια, και δεν παραλείπει τίποτα από τα αναγκαία για τη γνώση, το οποίο υποτάσσοντάς το στους δικούς του κανόνες, να μην ωφελεί τους ακροατές. «Διότι κανείς δεν θα κατανοήσει τα παραπτώματά του», κατά το γεγραμμένο, «όλοι μας δε σφάλλουμε σε πολλά». Επειδή η φύση νοσεί από την αδυναμία, και την ευκολία στο να ολισθαίνει προς την αμαρτία· και, «Κανείς δεν είναι καθαρός από ρύπο», και, καθώς λέει η Ιερή Γραφή, «ακόμη κι αν η ζωή του πάνω στη γη είναι μόνο μία ημέρα.»

Κύριε Ιησού Χριστέ, Βασιλεύ των βασιλευόντων, εσύ που έχεις εξουσία ζωής και θανάτου, εσύ που γνωρίζεις τα άδηλα και τα κρυφά, από τον οποίο δεν ξεφεύγει καμία ενθύμηση και κανένας διαλογισμός, καθάρισέ με από τα κρυφά μου σφάλματα, διότι έπραξα το πονηρό ενώπιόν σου. Ιδού, οι ημέρες μου εκλείπουν μέρα με τη μέρα και οι αμαρτίες μου πληθύνονται. Εσύ, Κύριε, ο Θεός των πνευμάτων και κάθε σάρκας, γνωρίζεις την πολλή ασθένεια της ψυχής μου και του σώματος. Δώσε, Κύριε, ισχύ στην αδυναμία μου και βοήθησέ με τον ταλαίπωρο. Διότι εσύ γνωρίζεις ότι έγινα σαν τέρας για τους πολλούς, και εσύ είσαι ο κραταιός βοηθός μου. Δώσε μου καρδιά, Κύριε, ευγνώμονα, για να μνημονεύω τις ευεργεσίες σου διαπαντός, αγαθέ Κύριε, και μην θυμηθείς τις πολλές μου αμαρτίες, αλλά δείξε ανεξικακία για τα παραπτώματά μου. Μην παραβλέψεις, Κύριε, τη δέησή μου, του ευτελούς και αμαρτωλού, αλλά όπως με σκέπασε η χάρη σου μέχρι τώρα, έτσι και έως το τέλος μην την αφαιρέσεις από εμένα. Διότι αυτή με έκανε σοφό ώστε να κατανοώ αυτά, και μακάριοι είναι όσοι τηρούν τις οδούς της, διότι θα τους γίνει στέφανος δόξας. Σε δοξολογώ, Κύριε, και σε αινώ εγώ ο ανάξιος, εσένα που έδειξες σε μένα πλήθος οικτιρμών, διότι έγινες σκεπαστής και βοηθός μου, επειδή το όνομα της μεγαλωσύνης σου είναι ευλογημένο στους αιώνες. Διότι σε σένα πρέπει μεγαλωσύνη, στον Κύριο και Θεό μας.

Και πάλι ο Κύριος λέγει: «Αυτό που είναι υψηλό στους ανθρώπους, είναι βδέλυγμα ενώπιον του Θεού»· και, «όποιος υψώνει τον εαυτό του θα ταπεινωθεί, και όποιος ταπεινώνει τον εαυτό του θα υψωθεί». Και η Σοφία λέγει: «Ακάθαρτος είναι ενώπιον του Κυρίου κάθε υψηλοκάρδιος». Και αν συλλέξετε παρόμοια χωρία από τις Γραφές, θα βρείτε πάρα πολλά να έχουν ειπωθεί εναντίον των κρυφών παθών της ατιμίας στην ψυχή. Διότι το Άγιο Πνεύμα, επειδή γνωρίζει ότι τα κρυφά πάθη της αμαρτίας ενυπάρχουν βιαιότερα στην ψυχή, διδάσκοντάς μας με ποιον τρόπο είναι δυνατόν να γίνει η απαλλαγή από αυτά μέσω του Δαβίδ, λέγει: «Από τα κρυφά μου αμαρτήματα καθάρισέ με, και από τα ξένα προφύλαξε τον δούλο σου»· ώστε με πολλή δέηση και πίστη, και με τέλεια και αγαθή ορμή προς τον Θεό, να μπορέσουμε να υπερισχύσουμε των κρυφών παθών της ατιμίας μέσω της δυνάμεως του Πνεύματος. Διότι, όπως ακριβώς φροντίζουμε να προφυλάσσουμε τον εξωτερικό άνθρωπο, που είναι το σώμα, από τα φανερά αμαρτήματα, ως ναό του Θεού, καθώς είπε ο Απόστολος μιλώντας για το σώμα, «όποιος φθείρει τον ναό του Θεού, αυτόν θα φθείρει ο Θεός», έτσι πρέπει να φροντίζουμε και να αγωνιζόμαστε να προφυλάσσουμε τον εσωτερικό άνθρωπο, που είναι η ψυχή, από κάθε πονηρό λογισμό, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί: «Με κάθε προφύλαξη φύλαγε την καρδιά σου· διότι από αυτήν πηγάζει η ζωή».

Διότι μου φαίνεται ξεκάθαρα ότι εδώ ο Παύλος διατυπώνει τρεις νόμους: έναν που αφορά το έμφυτο σε εμάς αγαθό, τον οποίο και ονόμασε σαφώς νόμο του νου· έναν άλλον που συνίσταται από την προσβολή του πονηρού και ελκύει πολλές φορές την ψυχή σε εμπαθείς φαντασίες, για τον οποίο είπε ότι αντιστρατεύεται τον νόμο του νου· και έναν τρίτο, εκείνον που έχει σκληρυνθεί μέσα στη σάρκα εξαιτίας της αμαρτίας που προέρχεται από την επιθυμία, τον οποίο ονόμασε νόμο της αμαρτίας που κατοικεί στα μέλη του σώματος. Πάνω σε αυτόν επιβαίνει και εποχείται ο πονηρός, δίνοντας πολλές φορές προστάγματα εναντίον μας, ωθώντας μας σε αδικία και σε κακές πράξεις. Διότι ο νόμος που εισπνέεται απ’ έξω από τον πονηρό και εκχέεται μέσω των αισθήσεων σαν ασφαλτώδες ρεύμα μέσα στην ίδια την ψυχή, ενισχύεται από τον νόμο που υπάρχει στη σάρκα σύμφωνα με την επιθυμία. Φαίνεται δηλαδή πως μέσα μας υπάρχει το μεν καλύτερο, το δε χειρότερο, και όταν το φυσικά καλύτερο γίνει πιο ισχυρό από το χειρότερο, ολόκληρος ο νους κατευθύνεται προς το αγαθό· όταν όμως το χειρότερο επικρατήσει πλεονάζοντας, το οποίο λέγεται ότι αντιστρατεύεται το αγαθό που υπάρχει μέσα μας, παρασύρεται πάλι αντίστροφα ο άνθρωπος προς κάθε είδους φαντασίες και χειρότερους λογισμούς. 62. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και ο απόστολος εύχεται να λυτρωθεί, θεωρώντας το αυτό θάνατο και όλεθρο, όπως ακριβώς και ο προφήτης που λέει: «από τα κρυφά μου αμαρτήματα καθάρισέ με».

«Ποιος θα κατανοήσει τα παραπτώματα; Από τα κρυφά μου καθάρισέ με, και από τα αλλότρια προφύλαξε τον δούλο σου». Αντί όμως του «Από τα αλλότρια προφύλαξε τον δούλο σου», ο Ακύλας μετέφρασε: «Και από τους υπερηφάνους διαφύλαξε τον δούλο σου». Πολύ αναγκαία αναπέμπει και αυτήν την προσευχή, προκειμένου να λυτρωθεί από την υπερηφάνεια. Διότι, σε όσους κατορθώνουν την αρετή, συχνά ακολουθεί κάποιος υπερήφανος λογισμός, καθώς η ψυχή επαιρείται και χαυνώνεται για τα αγαθά που γνωρίζει ότι κατέχει· έπειτα, περιπίπτοντας στο κακό της υπερηφάνειας, καταβάλλεται με άλλον τρόπο και πέφτει. Γι' αυτό και ο Απόστολος λέει: «Για να μην υπερηφανευθεί και πέσει στο ίδιο κρίμα με τον διάβολο». Αναγκαία, λοιπόν, έχοντας πει προηγουμένως: «Διότι και ο δούλος σου τα φυλάσσει», και αποκαλώντας τον εαυτό του φύλακα των εντολών του Θεού, ικετεύει να λυτρωθεί από την υπερηφάνεια και προσθέτει: «Εάν δεν με κυριεύσουν, τότε θα είμαι άμωμος, και τότε θα καθαριστώ από μεγάλη αμαρτία». Διότι προς το παρόν, αν και αποκάλεσα τον εαυτό μου φύλακα των παραγγελμάτων του Θεού, επειδή ωστόσο δεν γνωρίζω ακόμη τον εαυτό μου να έχει καθαριστεί από τα κρυφά μου, και ακόμη αγωνιώ και μεριμνώ για το πώς θα λυτρωθώ από την υπερηφάνεια, εύλογα τα λέω αυτά, εφόσον δεν έχω ακόμη κατορθώσει το τέλειο. Τότε ακριβώς θα γνωρίσω ότι είμαι άμωμος και τότε θα καθαριστώ από μεγάλη αμαρτία, όταν ούτε τα κρυφά μου με κυριεύσουν, ούτε υπερήφανος λογισμός με καταδουλώσει, ή πονηροί δαίμονες.

Ονομάζει δε μεγάλη αμαρτία εκείνη που ολοκληρώνεται με πράξη. Διότι, εάν δεν καθαρισθώ από τα κρυφά μου σφάλματα, τα παραπτώματα αυτά, εφόσον παραμένουν, οδηγούν σε φαύλη πράξη, και καθίσταμαι ένοχος μεγάλης αμαρτίας.

Και θα είναι ευάρεστα τα λόγια του στόματός μου. Όταν μου παρασχεθούν αυτά από εσένα, τα λόγια του στόματός μου τα οποία εξέφερα προσευχόμενος σε εσένα, υμνώντας σε, ευχαριστώντας σε, θα είναι ευάρεστα. Ευάρεστα δε είναι τα λόγια τα οποία είναι άξια αποδοχής. Και η μελέτη της καρδιάς μου είναι ενώπιόν σου διαπαντός. Η μελέτη της διανοίας μου, η οποία επιτελείται με λογισμούς και νοήματα, ούσα απαλλαγμένη από κάθε ψεγάδι, βρίσκεται ενώπιόν σου διαπαντός. Το άμεμπτο βέβαια αυτής της μελέτης δεν έχει χορηγηθεί από πουθενά αλλού παρά μόνο από εσένα, ο οποίος με καθάρισες από τα κρυφά μου σφάλματα.

Βλέπεις πώς συνέπλεξε την κακοήθεια, την υπερηφάνεια, τον δόλο και τα υπόλοιπα κρυφά πάθη με τον φόνο, την πλεονεξία και με όλα τα παρόμοια; Τι δε αναφωνεί ο ίδιος ο Κύριος λέγοντας: «Αυτό που είναι υψηλό στους ανθρώπους, αποτελεί βδέλυγμα ενώπιον του Θεού», και «Όποιος υψώνει τον εαυτό του θα ταπεινωθεί, και όποιος ταπεινώνει τον εαυτό του θα υψωθεί»; Και η Σοφία λέει: «Είναι ακάθαρτος ενώπιον του Κυρίου κάθε υψηλοκάρδιος». Πολλά δε θα μπορούσε να βρει κανείς και στις άλλες Γραφές ως κατηγορία εναντίον των παθών που εμφωλεύουν στις ψυχές. Είναι τόσο πονηρά και δυσίατα αυτά, και έχουν εδραιώσει τη δύναμή τους στο βάθος της ψυχής, ώστε να μην είναι δυνατόν να τα εξαλείψει και να τα αφανίσει κανείς μόνο με την ανθρώπινη προσπάθεια και αρετή, εάν δεν πάρει ως σύμμαχό του, μέσω της προσευχής, τη δύναμη του Πνεύματος για να κατανικήσει την κακία που τυραννά εσωτερικά, όπως ακριβώς διδάσκει το ίδιο το Πνεύμα, χρησιμοποιώντας τη φωνή του Δαβίδ: «Από τα κρυφά μου αμαρτήματα καθάρισέ με και από τα ξένα προφύλαξε τον δούλο σου».

«Η εντολή»: Αυτή που λέει: δεν θα μοιχεύσεις, δεν θα κλέψεις και τα εξής. Διότι αυτή ειπώθηκε φανερά και φωτίζει όσους υπακούουν. «Ο φόβος»: Διότι για όλους όσους καθοδηγούνται από τον φόβο του Θεού, ο μισθός τους παραμένει στον αιώνα. Επειδή ο φόβος του Θεού σώζει τον άνθρωπο. «Τα κρίματα»: Διότι όλοι οι λόγοι του Κυρίου είναι αληθινοί και δίκαιοι. επειδή τίποτα δεν είναι άκριτο παρά τω Θεώ, ως Εκείνου που δικαιώνει. «Επιθυμητά»: Διότι καθόλου δεν ωφελεί τον άνθρωπο ο χρυσός ή οι πολύτιμοι λίθοι, όσο οι λόγοι του Θεού και οι εντολές. Και αυτά επιθυμεί ο κάθε πιστός και σπεύδει να τα αξιωθεί. «Και γλυκύτερα»: Διότι η γλυκύτητα του μελιού είναι πρόσκαιρη, ενώ των λόγων του Θεού αιώνια. «Και γαρ ο δούλος»: Διότι όλοι όσοι υπηρετούν αληθινά τον Θεό τηρούν τις εντολές του, όπως ο Χριστός, ως Υιός του Πατρός, τις εντολές. Διότι δεν ήρθα, λέει, για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε. «Εν τω φυλάσσειν»: Διότι δεν υπόκεινται σε μέτρο όσα ετοίμασε ο Θεός για εκείνους που τηρούν τις εντολές του. «Παραπτώματα»: Διότι όσα αμαρτάνει ο άνθρωπος, ποιος τα γνωρίζει, παρά μόνο ο Θεός ως καρδιογνώστης; «Εκ των κρυφίων»: Από όλα, λέει, όσα γεννά η καρδιά και οι λογισμοί. διότι εσύ τα γνωρίζεις, από αυτά καθάρισέ με. «Και από αλλοτρίων»: Από εκείνα που προέρχονται από αρπαγή και πλεονεξία. διότι αυτά τυγχάνουν ξένα. Αυτά δε τα μισεί ο Θεός [και όσοι υπηρετούν τον Θεό].

Διότι, αφού έλαβε την αποκάλυψη των αμαρτημάτων της από τον Δεσπότη, λέει: «Κύριε, βλέπω ότι εσύ είσαι προφήτης». Ήταν το ίδιο γι' αυτήν σαν να έλεγε τον λόγο του Δαβίδ: «Από τα κρυφά μου αμαρτήματα καθάρισέ με». Και καθόταν ο Θεός, συνομιλώντας με τη γυναίκα. Ω της μεγάλης φιλανθρωπίας! Αυτός που κάθεται πάνω στα Χερουβίμ συνομιλεί με μια πόρνη γυναίκα. «Βλέπω ότι εσύ είσαι προφήτης. Οι πατέρες μας προσκύνησαν στο όρος αυτό, και εσείς λέτε ότι στα Ιεροσόλυμα είναι ο τόπος όπου πρέπει να προσκυνάμε». Η πόρνη εισάγει συζήτηση περί δογμάτων, και επειδή νόμισε ότι ο Δεσπότης είναι προφήτης, δεν ζήτησε τίποτα το βιωτικό· Τον ομολόγησε Κύριο και δεν επιζήτησε περιουσία χρημάτων. «Κύριε, βλέπω ότι εσύ είσαι προφήτης». Τον ομολόγησε Κύριο και δεν ζήτησε τίποτα περισσότερο από τα πατρικά δόγματα. «Οι πατέρες μας προσκύνησαν στο όρος αυτό, και εσείς λέτε ότι στα Ιεροσόλυμα είναι ο τόπος, όπου πρέπει να προσκυνάμε». Διότι σε εκείνο το όρος, το Σώμωρ, ο Αβραάμ πρόσφερε τον ίδιο του τον υιό, τον Ισαάκ, ως θυσία στον Θεό, ενώ στα Ιεροσόλυμα ο Ιακώβ, κατεβαίνοντας στη Μεσοποταμία προς τον Λάβαν τον Σύρο, είδε κατά τη διάρκεια του ύπνου του την κλίμακα να εκτείνεται από τη γη έως τον ουρανό, και πάλεψε την πάλη με τον Θεό· γι' αυτό και έλεγε: «Ο Θεός μού εμφανίστηκε στη Λούσα». Γι' αυτόν τον λόγο η γυναίκα άπτεται δογμάτων, και λέει: «Κύριε, βλέπω ότι εσύ είσαι προφήτης».

Διότι ποιος ταχύτατος ιππέας υπάκουσε, ποιο από τα γρήγορα πουλιά μπόρεσε να πετάξει από τη μία άκρη του ουρανού ως την άλλη μέσα σε μία μέρα; Όση δύναμη έλαβε από τον δημιουργό αυτός ο ημεροδρόμος «και δεν υπάρχει κανείς που θα κρυφτεί από τη θερμότητά του». Διότι, διατρέχοντας έναν δρόμο, ζεσταίνει και φωτίζει τα πέρατα της γης. «Ο νόμος του Κυρίου είναι άμωμος», επιστρέφοντας τις ψυχές των συνετών ακροατών, «η μαρτυρία του Κυρίου είναι πιστή, κάνοντας σοφές τις καρδιές των νηπίων». «Τα δικαιώματα του Κυρίου είναι ευθέα, ευφραίνοντας τις καρδιές», δηλαδή τις ευθείες και συνετές καρδιές· «η εντολή του Κυρίου είναι ολόλαμπρη», φωτίζοντας τα μάτια όσων μετανοούν. «Ο φόβος του Κυρίου είναι αγνός», διαφυλάσσοντας στον αιώνα αυτόν που κυριεύθηκε από αυτόν. «Τα κρίματα του Κυρίου είναι αληθινά», απόλυτα δικαιωμένα. «Είναι επιθυμητά», με σύνεση, «περισσότερο από το χρυσάφι και τον πολύτιμο λίθο, και γλυκύτερα από το μέλι και την κηρήθρα», όχι όμως για όλους, αλλά για τον δούλο που τα φυλάει. «Και με το να τα φυλάει, υπάρχει μεγάλη ανταπόδοση», δηλαδή αθάνατη ζωή. «Τα παραπτώματα ποιος θα τα κατανοήσει;» Χιλιάδες φορές την ημέρα παραπτωματούμε με έργα και με λόγια και πολλές φορές ούτε καν το καταλαβαίνουμε.

Ε'. Προφυλακτικό η γνώση της αμαρτίας. Ε'. Ως προφυλακτικό μέσο να χρησιμοποιείς, αδελφέ, το να γνωρίσεις καλά τι κακό πράγμα είναι η αμαρτία, και μάλιστα η θανάσιμη· επειδή όλοι οι άνθρωποι γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο διαπράττουν την αμαρτία, διότι δεν γνωρίζουν πόσο μεγάλο κακό είναι. Γι' αυτό και σε πολλά σημεία της Αγίας Γραφής οι αμαρτωλοί ονομάζονται άφρονες και ασύνετοι. Επομένως, εμείς εδώ θα σου δώσουμε την ευκαιρία να γνωρίσεις την κακία της αμαρτίας, όχι με απόλυτη πληρότητα, διότι κανένας νους δεν μπορεί να την κατανοήσει πλήρως· «Παραπτώματα τίς συνήσει;» αλλά μόνο στον βαθμό που είναι δυνατόν: α' από την ίδια την αμαρτία καθ' εαυτήν· β' από τις περιστάσεις της· και γ' από την παιδαγωγία που έλαβε από τον Θεό.

Διότι φαίνεται ότι μέσα στον ίδιο μας τον εαυτό υπάρχει το μεν καλύτερο, το δε χειρότερο, και όταν το από τη φύση του καλύτερο πρόκειται να επικρατήσει του χειρότερου, όλος ο νους κατευθύνεται προς το αγαθό, όταν όμως το χειρότερο πλεονάσει και επιβαρύνει, ο άνθρωπος άγεται και πάλι αντιστρόφως προς χειρότερους λογισμούς. Γι' αυτό ακριβώς τον λόγο και ο Απόστολος εύχεται να λυτρωθεί, θεωρώντας το αυτό θάνατο και όλεθρο, όπως ακριβώς και ο Προφήτης, λέγοντας: «Από τα κρυφά μου αμαρτήματα καθάρισέ με».

Βλέπεις πώς όχι μόνο εξέθεσε τα φανερά αμαρτήματα, τα οποία είναι τα μόνα που θεωρούνται βδελυρά από τους ανθρώπους, αλλά μαζί με τα φανερά συναρίθμησε και τα κρυφά πάθη της ψυχής, τον δόλο, την υπερηφάνεια, την έριδα, την κακοήθεια, την αλαζονεία, το μίσος, την ασυνεσία. Και πάλι ο Κύριος λέει: «Εκείνο που είναι υψηλό στους ανθρώπους, είναι βδέλυγμα ενώπιον του Θεού», και «Όποιος υψώνει τον εαυτό του θα ταπεινωθεί, ενώ όποιος ταπεινώνει τον εαυτό του θα υψωθεί». Και η Σοφία λέει: «Ακάθαρτος ενώπιον του Θεού είναι κάθε υψηλοκάρδιος». Και αν σταχυολογήσουμε τα παρόμοια από τις Γραφές, θα βρούμε πάρα πολλά που έχουν ειπωθεί εναντίον των κρυφών παθών της ατιμίας μέσα στην ψυχή. Διότι το Άγιο Πνεύμα, γνωρίζοντας ότι τα κρυφά πάθη της ατιμίας είναι σφοδρότερα και ενυπάρχουν βαθιά ριζωμένα στην ψυχή, διδάσκοντάς μας με ποιον τρόπο είναι δυνατόν να απαλλαγούμε από αυτά, λέει μέσω του Δαβίδ: «Από τα κρυφά μου αμαρτήματα καθάρισέ με και από τα ξένα προφύλαξε τον δούλο σου». Ώστε, με πολλή δέηση και πίστη και με την τέλεια αγαθή έφεση προς τον Θεό, να μπορέσουμε διά της δυνάμεως του Πνεύματος να υπερισχύσουμε των κρυφών παθών της ατιμίας.

Γ'. Επειδή, λέει, το Άγιο Πνεύμα γνωρίζει ότι τα αφανή και κρυφά πάθη είναι δυσκολοθεράπευτα και σαν να είναι ριζωμένα στην ψυχή, δείχνει μέσω του Δαβίδ πώς ακριβώς πρέπει να γίνεται η κάθαρση από αυτά: «Από τα κρυφά μου σφάλματα», λέει, «καθάρισέ με». Διότι μπορούμε να τα κατανικήσουμε με πολλή δέηση και πίστη, και με την τέλεια στροφή μας προς τον Θεό, με τη συνέργεια του Πνεύματος, εφόσον όμως και εμείς αντιστεκόμαστε σε αυτά και διαφυλάσσουμε την καρδιά μας με κάθε προσοχή.

Επειδή, λοιπόν, η ψυχή είχε απομακρυνθεί από τον Θεό από μεγάλη, τρόπον τινά, απόσταση, της ήταν αδύνατο να Τον πλησιάσει και να γνωρίσει σωστά τον Πλάστη της. Αλλά ο Θεός, αρχικά, μέσω των προφητών την κατηύθυνε σε επιστροφή και την προσκαλούσε, και την είλκυε προς την επίγνωση του Εαυτού Του. Και στο τέλος, αφού παρουσιάστηκε ο Ίδιος, αφαίρεσε τη λήθη, αφαίρεσε και την πλάνη. Έπειτα, συντρίβοντας τις πύλες του άδη, εισήλθε στην πλανημένη ψυχή, θέτοντας τον Εαυτό Του ως υπόδειγμα σε αυτήν, μέσω του οποίου θα της είναι δυνατό να φτάσει στο μέτρο της ηλικίας, στην τελειότητα του Πνεύματος. Γι' αυτό, ο Λόγος του Θεού πειράζεται από τον πονηρό κατ' οικονομίαν. Έπειτα, υπομένει ονειδισμούς και εξευτελισμούς, ύβρεις και ραπίσματα από εκείνα τα θρασύτατα χέρια, και τελικά τον ίδιο τον θάνατο στον σταυρό, υποδεικνύοντας, όπως είπαμε, ποια διάθεση πρέπει να επιδεικνύουμε σε όσους μας ονειδίζουν, μας εξευτελίζουν ή ακόμη και μας προκαλούν τον θάνατο. Ώστε και ο ίδιος απέναντί τους να γίνει σαν κωφός και άλαλος, μην ανοίγοντας το στόμα του, προκειμένου να διακρίνει την ενέργεια και τη λεπτότητα της πονηρίας. Και σαν να είναι καρφωμένος με τα καρφιά στον σταυρό, να φωνάξει με δυνατή κραυγή προς Αυτόν που μπορεί να τον σώσει από τον θάνατο, και να πει: Από τα κρυφά μου σφάλματα καθάρισέ με, και, εάν δεν με κυριεύσουν, τότε θα είμαι άμωμος.

πώς πρέπει να απαντά σε εκείνους που την ονειδίζουν και την εξουθενώνουν και την σταυρώνουν, ώστε να γίνει σαν κουφός και άλαλος που δεν ανοίγει το στόμα του, όπως ακριβώς υπέδειξε, και έτσι βαδίζοντας στα ίχνη Εκείνου που το υπέδειξε, να διαβλέπει την ενέργεια και τη λεπτότητα της πονηρίας και, σαν να έχουν καρφωθεί τα καρφιά στον σταυρό, με ισχυρή κραυγή ας βοήσει προς Αυτόν που δύναται να τη λυτρώσει από τον θάνατο. Και ας πει: «Από τα κρυφά μου σφάλματα καθάρισέ με, και από τα ξένα προφύλαξε τον δούλο σου. Εάν δεν με κυριεύσουν, τότε θα είμαι άμωμος και θα καθαριστώ από την αμαρτία», ώστε, αφού καθαριστεί, να γίνει άμωμη. Τότε βρίσκει Εκείνον που υπέταξε τα πάντα, τότε η ψυχή ενώνεται με την εντολή, τότε θαμβώνεται και βασιλεύει και αναπαύεται.

Διότι, όπως ακριβώς αν κάποιος έχει τραύματα στο σώμα του, αλλά αλείψει τον εαυτό του με πηλό ή βούρκο, και πηγαίνοντας στον ιατρό τον παρακαλεί να θεραπευτεί, και ο ιατρός τού λέει: «εάν θέλεις να θεραπευτείς, ξέπλυνε πρώτα τον πηλό ή τον βούρκο που επικάθεται στα τραύματά σου, ώστε, αφού πλυθούν, να γίνουν φανερά και ευδιάκριτα, χωρίς να επικαλύπτονται από καμία ακαθαρσία, και εγώ, όπως γνωρίζω με την τέχνη μου, θα θεραπεύσω τα πάσχοντα μέλη· διότι, όσο επικάθεται ο βούρκος στα τραύματα, τα ιατρικά φάρμακα δεν ενεργούν και είναι αδύνατον να θεραπευτούν»· έτσι, δια της παραβάσεως του Αδάμ, κάθε ψυχή τραυματίστηκε αοράτως από τον πονηρό με διάφορα τραύματα και, εξαιτίας της αρχαίας νομής της αμαρτίας, κατέστη εμπαθής, σύμφωνα με την αψευδή φωνή του Κυρίου που λέει: «διότι έσωθεν από την καρδιά εκπορεύονται πονηροί διαλογισμοί», και αφού τα απαρίθμησε, κατέστησε γνωστό ότι η ενέργεια των παθών, που κινείται αοράτως εσωτερικά στους λογισμούς, εξέρχεται προς τα έξω, και ο Απόστολος λέγοντας: «όπως ακριβώς δια του ενός ανθρώπου εισήλθε η αμαρτία στον κόσμο», φανέρωσε την αόρατη ενέργεια των παθών και ότι κάθε ψυχή, εξαιτίας της αρχαίας νομής της κακίας, είναι περιπλεγμένη με ακούσια τραύματα, από τα οποία ευχόταν και ο μακάριος Δαβίδ να λυτρωθεί, λέγοντας: «από τα κρυφά μου σφάλματα καθάρισέ με, και από τα αλλότρια προφύλαξε τον δούλο σου».

Ο Ιερεμίας, θρηνώντας και διερευνώντας την αιτία των παθών, λέει: «Ο Κύριος δεν είπε: ποιος μίλησε έτσι, και έγινε; Ο Κύριος δεν το διέταξε· από το στόμα του Υψίστου δεν θα εξέλθουν τα κακά, αλλά τα αγαθά». Και πάλι, υπάρχει η ερώτηση των λογικών δυνάμεων προς τον Κύριο στο Ευαγγέλιο: «Κύριε, λέει, δεν έσπειρες καλό σπόρο στον αγρό σου; Από πού λοιπόν προήλθε αυτό το ζιζάνιο;» Σε άλλο σημείο δε, ο ίδιος ο Σωτήρας λέει για τα ίδια πράγματα: «Κάθε φυτεία που δεν φύτεψε ο ουράνιος Πατέρας μου θα ξεριζωθεί». Διότι το ότι κάθε φυτεία που προέρχεται από τον Θεό είναι καλή, το μαρτυρεί ο Παύλος (μέσα στον οποίο μιλάει ο Χριστός): «διότι κάθε κτίσμα του Θεού είναι καλό». Να γνωρίζεις, λοιπόν, ότι τα πάθη που είναι κρυμμένα μέσα μας δεν είναι δικά μας, αλλά ξένα· διότι λέει: «από τα κρυφά μου σφάλματα καθάρισέ με, και από τα ξένα προφύλαξε τον δούλο σου», και: «ξένοι επαναστάτησαν εναντίον μου, και ισχυροί ζήτησαν την ψυχή μου», και: «Δίκασε, Κύριε, αυτούς που με αδικούν, πολέμησε αυτούς που με πολεμούν». Τι είναι λοιπόν τα κρυφά ή ποιοι είναι αυτοί που αδικούν και πολεμούν ή ποιοι είναι οι ξένοι, αν όχι τα πνεύματα της πονηρίας που αντιστρατεύονται τις αρετές του Χριστού;

Ύμνησα την επιφάνειά σου· δείξε μου ένα φανερό σημείο, καθάρισέ με από τα κρυφά μου σφάλματα· διότι τα αθέατα τραύματά μου με φθείρουν· στείλε με τρόπο αθέατο στην αφανή μου πληγή το αόρατο έμπλαστρο. Προσπίπτω σε σένα, Σωτήρα, όπως η αιμορροούσα, αγγίζοντας κι εγώ το κράσπεδο και λέγοντας: «Αν μόνο το κρατήσω, θα σωθώ». Μη ματαιώσεις, λοιπόν, την πίστη μου, ιατρέ των ψυχών· αποκαλύπτω τον πόνο μου, ας βρω εσένα για τη σωτηρία μου, εσένα που φανερώθηκες και φώτισες τα πάντα.

Είναι βεβαίως αδύνατον να μην ηττάται και να μην πλήττεται καθόλου αυτός που αγωνίζεται, είτε με λόγο είτε με λογισμό και με τα παρόμοια αμαρτήματα που δεν οδηγούν σε θάνατο, αλλά πρέπει το ταχύτερο να αναλαμβάνει πάλι τον αγώνα και να επανέρχεται στην πρέπουσα κατάσταση· διότι ποιος μπορεί να κατανοήσει τα παραπτώματα και ποιος μπορεί να καυχηθεί ότι έχει αγνή την ψυχή του; Και μέσα σε θλίψη βεβαίως βρίσκεται αυτός που ζει κατά Κύριον, επειδή στενή και τεθλιμμένη είναι η οδός που οδηγεί στη ζωή, όπως συμβαίνει και το αντίθετο για τους αντίθετους. Όταν όμως έλθει το τέλος των αγώνων, τότε θα μάθετε, ω νύμφες του Χριστού, τι σας εξασφάλισε η πνευματική σας πολιτεία· διότι θα υψωθείτε με ανεκλάλητη χαρά από τους αγαθούς αγγέλους και θα εισέλθετε στην αχειροποίητη παστάδα, στον ουράνιο νυμφώνα, για να είστε πάντοτε μαζί με τον Κύριο στον αιώνα.

Επομένως, μένοντας σταθεροί στην αγαθή σας πρόθεση, να μην αμελήσετε ποτέ να αγαπάτε τον Κύριο μέσω των αγαθών πράξεων, ούτε να ερευνάτε και να αναζητάτε τα όσα οδηγούν στη σωτηρία. Διότι πολλά μας διαφεύγουν και υποπίπτουμε σε σφάλματα χωρίς να το γνωρίζουμε, και «παραπτώματα», λέει, «ποιος θα τα κατανοήσει;». Θέλω δε να γνωρίζετε ότι δεν υπάρχει άλλο πιο σύντομο και αξεπέραστο φάρμακο για τη σωτηρία από την εξαγόρευση, όπως άλλωστε και εσείς οι ίδιοι γνωρίζετε καλά. Και εφόσον ο Κύριος μας χάρισε τώρα αυτό το δώρο, γιατί μερικοί καθυστερείτε τις εξαγορεύσεις και πνίγεστε στη σιωπή, και γεμίζετε πνευματικές πληγές και σαπίζετε από τους λογισμούς που δεν έχετε φανερώσει; Εγώ λοιπόν, τέκνα, σας σπλαχνίζομαι ως προς αυτό, όσοι κι αν είστε, και συμπάσχω με την ασθένειά σας. Διότι, για ποιο λόγο, ενώ μέσω αυτών μπορούμε να αποκτήσουμε υγεία, φωτισμό και ιλαρότητα, εμείς υφιστάμεθα τα αντίθετα; Ο Θεός τα γνωρίζει όλα. Διότι δεν υπάρχει κτίση αφανής ενώπιόν Του, αλλά τα πάντα είναι γυμνά και τετραχηλισμένα στα μάτια Του. Όμως οφείλω να γνωρίζω και εγώ. Γι' αυτό ζητώ την εξομολόγηση, για να γνωρίζω τα τέκνα μου και να γνωρίζομαι από τους δικούς μου. Αυτή είναι η γνήσια και πνευματική γέννηση, αυτή είναι η ανόθευτη υποταγή, αυτή είναι η αμέριμνη οδοιπορία, αυτή είναι η γλυκιά προσευχή και η αδιάλειπτη προκοπή και αναγωγή και θέωση εκείνου που έχει αποκτήσει αυτό το δώρο.