Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 18:7

Και μάρτυρας είναι ο απόστολος που είπε: «Και εγώ, αδελφοί, δεν μπόρεσα να σας μιλήσω ως σε πνευματικούς, αλλά ως σε σαρκικούς εν Χριστώ». Στην οικουμένη δε, απευθύνονται τα ρήματα. Στην πιο τέλεια ψυχή, που έχει γίνει κατοικητήριο του Θεού, τα τέλεια και ολοκληρωμένα δόγματα ... ... Όπως ακριβώς οι τυφλοί, αν και δεν βλέπουν το φως του ήλιου, εντούτοις μετέχουν στη θερμότητά του, έτσι και όλοι οι άπιστοι, αν και αρνήθηκαν τη θεότητα του Χριστού, ωστόσο έμαθαν τη δύναμη του ονόματός του. Ή και κατά τη δεύτερη παρουσία «δεν υπάρχει κανείς που θα κρυφτεί από τη θερμότητά του», όταν ο «Θεός, ο Θεός μας, θα έρθει φανερά, και δεν θα σιωπήσει. φωτιά θα καίει μπροστά του». Διότι τότε «το έργο του καθενός, όποιο και αν είναι, η φωτιά θα το δοκιμάσει» ...

Εις τον Ψαλμόν 18, 7, Αστέριος. Όπως ακριβώς οι τυφλοί, έστω και αν δεν βλέπουν το φως του ηλίου, εντούτοις μετέχουν στη θερμότητά του, έτσι και όλοι οι άπιστοι, έστω και αν αρνήθηκαν τη θεότητα του Χριστού, ωστόσο γνώρισαν τη δύναμη του ονόματός του. Ή ακόμη και κατά τη Δευτέρα Παρουσία «δεν υπάρχει κανείς που θα κρυφτεί από τη θερμότητά του», όταν «ο Θεός θα έλθει φανερά, ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει· πυρ θα φλεγεί ενώπιόν του». Διότι τότε «το έργο του καθενός, όποιο και αν είναι, θα το δοκιμάσει το πυρ».

Αναζητούμε τίνος βγήκε ο φθόγγος σε όλη τη γη, και τα λόγια έως τα πέρατα της οικουμένης, έτσι ώστε να μην έχουν απομείνει σε κάποιους λόγοι και λαλιές στους οποίους να μην ακούστηκαν και οι δικές τους φωνές· αλλά κανείς δεν θα μπορούσε να υποδείξει άλλους εκτός από τους ιερούς αποστόλους, στους οποίους έχει εκπληρωθεί η προφητεία, αφού η διδασκαλία τους για τον Χριστό έγινε ξακουστή σε όλη την υφήλιο, όταν, ενώ διέμεναν στον παρόντα βίο με τη θεία δύναμη να συνεργεί μαζί τους, κήρυτταν σε όλη την οικουμένη την πίστη στον Χριστό του Θεού· για τον οποίο, μετά την προφητεία του κηρύγματος των αποστόλων του, στη συνέχεια ο λόγος διδάσκει ότι έθεσε το σκήνωμά του στον ήλιο. Ως ήλιος νοείται η θεότητα, στην οποία έθεσε τη μονή του και την οιονεί κατασκήνωσή του, ή και το σώμα το οποίο έλαβε από την Παρθένο, το οποίο ήταν σαν ένα σκήνωμα της θείας δύναμης που κατοικούσε μέσα του. Αυτός, εξάλλου, σαν νυμφίος που εξέρχεται από τον παστό του, αγαλλιάστηκε σαν γίγαντας για να τρέξει τον δρόμο του· διότι, σαν ένας νυμφίος, για χάρη της νύμφης του, της Εκκλησίας, αφού σηκώθηκε από τους πατρικούς κόλπους, και σαν ένας γίγαντας, ανδρείος και ισχυρός, αφού έφερε εις πέρας τον αγώνα που βρισκόταν μπροστά του, και αφού νίκησε και κατατρόπωσε τους αντιπάλους, αγαλλιάστηκε λαμβάνοντας τη σύζυγο και νύμφη του· έχει δε γίνει και η έξοδός του από το άκρο του ουρανού· και πάλι, η κατάληξή του έως το άκρο αυτού. Επειδή κανείς άλλος δεν έχει ανεβεί στον ουρανό, παρά μόνον αυτός που κατέβηκε από τον ουρανό, ο Υιός του ανθρώπου· και πάλι, αυτός που κατέβηκε, είναι ο ίδιος με αυτόν που ανέβηκε υπεράνω όλων των ουρανών, σύμφωνα με τον ιερό απόστολο. Αλλά και δεν υπάρχει κανείς που θα κρυφτεί από τη θέρμη του· για την οποία και ο ίδιος είπε: «φωτιά ήρθα να βάλω στη γη, και τι άλλο θέλω αν ήδη άναψε;»

Για τον ήλιο βέβαια επαινείται από τον Δαβίδ η ωραιότητα, το μέγεθος, η ταχύτητα της τροχιάς και η δύναμη, καθώς λάμπει ως νυμφίος και είναι πελώριος ως γίγαντας, του οποίου η μακρά πορεία διαθέτει τόση δύναμη, ώστε να καταφωτίζει εξίσου τα πάντα από άκρη σε άκρη, χωρίς να ελαττώνεται καθόλου η θερμότητά του εξαιτίας των αποστάσεων. Για αυτόν, όμως, ωραιότητα είναι η αρετή, μέγεθος η θεολογία, τροχιά το αεικίνητο πνεύμα που τον ανυψώνει μέχρι τον Θεό μέσω των πνευματικών αναβάσεων, και δύναμη η σπορά και η διάδοση του λόγου. Επομένως, εγώ τουλάχιστον δεν πρέπει να διστάσω να πω και τούτο: ότι σε ολόκληρη τη γη εξήλθε ο φθόγγος του και στα πέρατα της οικουμένης η δύναμη των λόγων του, πράγμα που ανέφερε ο Παύλος για τους αποστόλους, παραλαμβάνοντάς το από τον Δαβίδ.

Αν όμως κάποιος προβάλλει το ότι η Παρθένος προήλθε έπειτα προς τους ανθρώπους, ας γνωρίζει ότι προσθέτει κάτι μεγάλο στις υπεροχές της· διότι, όπως ο μονογενής Υιός του Πατρός κατήλθε για εμάς από τους άγιους ουρανούς, έτσι και αυτή προήλθε για εμάς από τα άγια του ναού. Γι' αυτό και έγινε μνηστή θνητού η ανύμφευτη νύμφη του αθάνατου Πατρός, όχι επειδή η ίδια είχε ανάγκη από αυτά, αλλά για να φανερώσει σε εμάς με μάρτυρες το μεγάλο θαύμα της απόρρητης λοχείας, και να σώσει όσους πίστεψαν. Και όπως ακριβώς, όταν ο ήλιος ανατέλλει σε εμάς εκ περιτροπής και περιστρέφεται συνεχώς κυκλικά, δεν υπάρχει κανείς που θα κρυφτεί από τη θερμότητά του, σύμφωνα με το γεγραμμένο («διότι από την άκρη», λέει, «του ουρανού είναι η έξοδός του, και το τέρμα του έως την άκρη του ουρανού», δηλαδή από εκεί που εξήλθε)· έτσι και η Πάναγνος, αφού έκανε την έξοδό της από τους ανθρώπους και εισήλθε στα Άγια των Αγίων, επανήλθε πάλι προς τους ανθρώπους, ώστε, αποτελώντας το κέντρο του αγιασμού, να μεταδώσει σε όλους τη δωρεά του αγιασμού αναφαίρετα, χωρίς να παραλειφθεί κανένα μέρος, ούτε καν τα απόκρυφα της οικουμένης, δηλαδή εκείνα τα άδυτα.

«Στον ήλιο». Εκφράζει την ομοιότητα της λαμπρότητας· διότι και στον ήλιο κατοικεί ως Θεός· επειδή αυτός έδωσε στον ήλιο το να φέγγει. «Και αυτός». Διότι όπως ακριβώς ο νυμφίος στολισμένος εξέρχεται από τον νυμφικό θάλαμο, έτσι και ο ήλιος στολισμένος με τις ακτίνες προέρχεται από την άκρη του ουρανού· και έτσι ο Χριστός, στολισμένος με το φως, ανέρχεται εκ των νεκρών. «Θα αγαλλιάσει». Ως γίγαντας εξαιτίας της ισχύος του· διότι με χαρά και με δύναμη κατήλθε στον άδη, για να συντρίψει τη δύναμη που βρισκόταν σε αυτόν. «Από την άκρη». Και αυτό σημαίνει τον Χριστό· διότι, αφού ήλθε από τον ουρανό, πάλι στους ουρανούς ανήλθε, στα πατρικά του δώματα. «Και δεν υπάρχει». Διότι, όπως ακριβώς ο ήλιος φωτίζει κάθε τόπο [της γης], έτσι και ο Χριστός μετέδωσε σε κάθε ψυχή των πιστών τη θέρμη της πίστεως και το πυρ του Πνεύματος. «Ο νόμος». Ο νόμος της χάριτος, τον οποίο ο ίδιος ο Χριστός κήρυξε: μετανοείτε, διότι έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών. «Η μαρτυρία». Την οποία ο ίδιος μαρτυρεί λέγοντας: ελάτε σε μένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Διότι με αυτήν ο άπειρος λαός αποκτά ανδρείο φρόνημα. «Τα δικαιώματα». Διότι όλα τα μυστήρια, όσα παρέδωσε στους πιστούς ο Χριστός, είναι δικαιώματα· επειδή με αυτά ευφραίνονται οι καρδιές εκείνων που αγωνίζονται κατά Θεόν.

Εάν δεν κατέβεις εσύ, εμείς ήδη ανεβαίνουμε ταχύτατα προς εσένα. Έχω ανάγκη να παίξω την κιθάρα για τους ζωντανούς· διότι, ιδού, αρκετό καιρό έπαιξα τη λύρα για τους νεκρούς. Έχω ανάγκη να ερμηνεύσω και σε αυτούς που βρίσκονται πάνω στη γη τα μυστήρια της κιθάρας και να πω πώς αφενός «οι ουρανοί διηγούνται τη δόξα του Θεού», και πώς αφετέρου «το στερέωμα αναγγέλλει το έργο των χειρών του», ποια είναι η «ημέρα που στην ημέρα αναβλύζει λόγο», και ποια η «νύχτα που στη νύχτα αναγγέλλει γνώση», ποιες «δεν είναι λαλιές ούτε λόγια των οποίων δεν ακούγονται οι φωνές τους», τίνων «σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος τους και στα πέρατα της οικουμένης τα λόγια τους», ποιος «έθεσε το σκήνωμά του στον ήλιο», ποιος είναι αυτός που «ο ίδιος ως νυμφίος εκπορεύεται από τον παστό του» και πότε «θα αγαλλιάσει σαν γίγαντας για να τρέξει στον δρόμο του», και πώς «από την άκρη του ουρανού είναι η έξοδός του και το τέρμα του έως την άκρη του». «Οι ουρανοί διηγούνται τη δόξα του Θεού», όταν Εκείνος που προέρχεται από αυτούς κατεβαίνει στη γη και τα άνω δεν αισθάνονται στέρηση. «Το δε στερέωμα αναγγέλλει το έργο των χειρών του», όταν Εκείνος που ανέπλασε τον Αδάμ τον ανεβάζει με δόξα στο στερέωμα, ακράτητο μετά τα δεσμά, άφθαρτο μετά τη φθορά, αθάνατο μετά τον θάνατο. «

Σε κάθε ακοή έτρεξε η λαλιά, και λογική γλώσσα δωρήθηκε από τον Θεό, όταν «σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος τους και στα πέρατα της οικουμένης τα ρήματά τους», του Πέτρου και του Ιωάννη και του Ανδρέα και του Θωμά και του υπόλοιπου χορού των αγράμματων, της σεμνής φάλαγγας των απλών ανθρώπων, την οποία η σοφία μίσθωσε με τους δικούς της λόγους ως κήρυκες. «Στον ήλιο έθεσε το σκήνωμά του», ο Πατέρας μέσα στον Υιό· διότι αυτός ανέτειλε σε εμάς ως ήλιος δικαιοσύνης, «και σε αυτόν κατοικεί σωματικώς όλο το πλήρωμα της θεότητας». «Και αυτός ως νυμφίος που εκπορεύεται από τον παστό του»· διότι ντυμένος στα λευκά, θεοειδής, αστραποβόλος, νυμφίος εξ ουρανού προήλθε από την παστάδα του βασιλικού μνήματος. «Θα αγαλλιαστεί ως γίγαντας για να τρέξει τον δρόμο», επειδή νικητής έτρεξε από τη γη στον ουρανό και οι νεφέλες τον παρέλαβαν τροπαιοφόρο εκ νεκρών. «Από το άκρο του ουρανού είναι η έξοδός του, και το κατάντημά του έως το άκρο του ουρανού»· διότι από όπου κατήλθε, εκεί παρέμενε να υπάρχει· και εκεί όπου παρέμεινε, εκεί πάλι ανέδραμε με σάρκα, καταβαίνοντας προς εμάς και μένοντας παρά τω Πατρί, αναβαίνοντας για εμάς και ευρισκόμενος παρά τω Πατρί μαζί με την δική μας απαρχή.

Διότι λέγει ο Κύριος: «Όταν αρχίσουν να γίνονται αυτά, ανασηκωθείτε και υψώστε τα κεφάλια σας, διότι πλησιάζει η απολύτρωσή σας». «Και ούτε τρίχα από το κεφάλι σας δεν πρόκειται να χαθεί». «Διότι, όπως η αστραπή βγαίνει από την ανατολή και φαίνεται μέχρι τη δύση, έτσι θα είναι η παρουσία του Υιού του ανθρώπου. Όπου βρίσκεται το πτώμα, εκεί θα συναχθούν οι αετοί». Το πτώμα, βέβαια, δημιουργήθηκε στον παράδεισο· διότι εκεί ο Αδάμ εξαπατήθηκε και έπεσε. Όπως και πάλι λέγει: «Τότε θα αποστείλει ο Υιός του ανθρώπου τους αγγέλους του και θα επισυνάξει τους εκλεκτούς του από τους τέσσερις ανέμους του ουρανού». Και ο Δαβίδ, προαναγγέλλοντας την κρίση και την επιφάνεια του Κυρίου, λέγει: «Από την άκρη του ουρανού είναι η έξοδός του και η κατάληξή του έως την άκρη του ουρανού· και δεν υπάρχει κανείς που θα κρυφτεί από τη θέρμη του». Και ως θέρμη εννοεί την εκπύρωση.

Και δημιούργησε ο Θεός τον μεγάλο φωστήρα, δηλαδή τον ήλιο, για να κυριαρχεί στην ημέρα, και τον μικρότερο φωστήρα για να κυριαρχεί στη νύχτα, καθώς και τους αστέρες. Και ας χρησιμεύουν ως σημεία και για τις εποχές, και για τις ημέρες και για τα έτη. Τι να θαυμάσουμε πρώτα εμείς οι άνθρωποι; Το ασύλληπτο ύψος του ηλίου, το μέγεθος, τη σφοδρότητα, το αμέτρητο του φωτός ή το ακατάσχετο της θερμότητάς του; Πώς από μία θρυαλλίδα και από μία ουσία έχουν καταλαμπρυνθεί όλα αυτά, καθώς αυτός διανύει την πορεία του, προκαλώντας κατάπληξη στον νου και τη σκέψη, αφού μέσα σε μία ημέρα φαινόμενος από την ανατολή και ερχόμενος προς τη δύση, κανένας τόπος δεν μπορεί να κρυφτεί από τη θερμότητά του; Πού είναι τα τέκνα των Περσών, οι οποίοι τον λατρεύουν ως θεό και, έχοντας εγκαταλείψει τον Κτίστη, προσφέρουν την τιμή στο κτίσμά Του; Μήπως ο ίδιος ο ήλιος δεν επιτελεί αέναα και καθημερινά την πορεία του με μέγιστο φόβο και ευταξία, άλλοτε καλυπτόμενος από τα νέφη, και άλλοτε, όταν πνέει ο νότιος άνεμος, ελαττώνοντας τις ακτίνες του;

Διότι λέγοντας, «Από την άκρη του ουρανού είναι η έξοδός του, και η κατάληξή του έως την άκρη του ουρανού», μας φανέρωσε πώς σε μία ριπή του χρόνου διατρέχει όλη την οικουμένη, και από τα πέρατα έως τα πέρατα εκπέμπει τις ακτίνες του, προσφέροντας μεγάλη τη χρησιμότητά του. Διότι δεν θερμαίνει μόνο, αλλά και ξηραίνει· και δεν ξηραίνει μόνο, αλλά και καίει. Και μας παρέχει πολλές και διάφορες ωφέλειες, και το θαύμα αυτού του στοιχείου είναι μεγάλο, και κανείς δεν θα μπορούσε να τα πει όλα επαξίως. Αυτά δε τα λέγω, και εξυψώνω με τον λόγο το στοιχείο αυτό, για να μην σταματήσεις σε αυτό, αγαπητέ, αλλά από αυτό να ανέλθεις υψηλότερα, και να μεταφέρεις το θαύμα στον δημιουργό του στοιχείου. Διότι, όσο πιο μεγάλο αποδειχθεί το στοιχείο, τόσο μεγαλύτερο καταδεικνύεται το θαύμα του δημιουργού.

Β΄. Αλλά ας επανέλθουμε στο κύριο θέμα. Διότι το πρωί, λέγει, καθώς επέστρεφε ο Ιησούς στην πόλη, πείνασε. Πρωί, αφού παρήλθε η νύχτα της πλάνης, και ο Χριστός, που είναι ο όρθρος, εξέπεμψε στον κόσμο το φως της αναστάσεως· διότι ο Χριστός είναι ο όρθρος, όπως ακριβώς λέγει ο προφήτης: «Ως όρθρον έτοιμον θα τον βρούμε». Το πρωί, καθώς επιστρέφει ο Ιησούς. Το πρωί, αφού αφανίστηκε ο σκοτεινόμορφος θάνατος από το φως της δόξας του Χριστού, και αφού ο ήλιος της δικαιοσύνης έλαμψε με τις χρυσές του ακτίνες στις καρδιές των σκοτισμένων ανθρώπων· πρωί, αφού εξέτεινε τις θερμές ακτίνες της θεότητας και θέρμανε τις νεκρωμένες από τον διάβολο ψυχές· διότι δεν υπάρχει κανείς που να μπορεί να κρυφτεί από τη θέρμη του. Επειδή με την πλέον ψυχρή αμαρτία ο διάβολος νέκρωσε τις καρδιές των ανθρώπων. Γι' αυτό ο προφήτης προσεύχεται λέγοντας: «Πύρωσε τους νεφρούς μου και την καρδιά μου». Διότι ολόκληρη η ανθρωπότητα ήταν δεμένη από τον παγετό της ασέβειας. Γι' αυτό όλοι οι προφήτες ομόφωνα προσεύχονταν προς τον Θεό λέγοντας: «Επίστρεψε, Κύριε, την αιχμαλωσία μας, όπως τους χειμάρρους στον νότο»· δηλαδή, όπως ακριβώς ο θερμός νότιος άνεμος, όταν πνεύσει, επαναφέρει τα παγωμένα νερά στην πρότερη φύση του νερού, έτσι παρομοίως κι εμάς, που είχαμε νεκρωθεί από την αμαρτία του διαβόλου, πνέοντας σαν θερμός νότιος άνεμος, μας ανακαινίζει στην αρχαία φύση της αφθαρσίας.

Έσβησε τα αναίσχυντα μάτια του, καταντρόπιασε το άτιμο πρόσωπό του, τον λογχόβλησε με αιχμηρά ακόντια, τον κατατρύπησε με τρίστομη ρομφαία, διασκόρπισε τις ελπίδες του, εξερεύνησε τις κρυμμένες δεξιές φωλιές του και λίχνισε σε κάθε άνεμο τις αποθήκες του· ισοπέδωσε τα ανελέητα τέκνα και τους απογόνους των δαιμόνων του, κατέκαψε με άσβεστο πυρ τα χειροποίητα ξόανά του, κατακρήμνισε τη στρωμνή του, διέρρηξε τα σκοτεινά του ταμεία, άνοιξε διάπλατα τις πύλες του Άδου, και αφού έλυσε όλους όσους είχαν δεθεί από αυτόν και τους πήρε μαζί του, ανέδραμε στους ουρανούς προς τον Πατέρα σαν γίγαντας, όπως λέει ο προφήτης: «Θα αγαλλιάσει σαν γίγαντας για να διατρέξει την οδό του· από την άκρη του ουρανού είναι η έξοδός του, και το τέρμα του φτάνει έως την άλλη άκρη του ουρανού, και δεν υπάρχει κανείς που θα κρυφτεί από τη θερμότητά του». Θα αγαλλιάσει σαν γίγαντας για να διατρέξει την οδό του.

Αγαλλίασε, όπως ακούστηκε μόλις προηγουμένως στο Ευαγγέλιο, για την εύρεση του ενός χαμένου προβάτου. Διότι άφησε τα ενενήντα εννέα πρόβατα που δεν είχαν πλανηθεί, δηλαδή τις αγγελικές δυνάμεις, πάνω στα όρη, δηλαδή στους ουρανούς, και ήλθε στο πλανημένο πρόβατο που φώναζε και έλεγε: Πλανήθηκα σαν απολωλός πρόβατο· αναζήτησε τον δούλο σου, διότι δεν λησμόνησα τις εντολές σου. Διότι, ακούγοντας αυτήν τη φωνή του πλανημένου προβάτου, έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε, και ήλθε να αναζητήσει το πλανημένο πρόβατο, και όταν το βρήκε αγαλλίασε. Θα αγαλλιάσει σαν γίγαντας για να διατρέξει την οδό. Διέτρεξε την οδό από τους ουρανούς προς τη γη γεμάτος αγαλλίαση· έπειτα από τη γη έτρεξε στα υποχθόνια· έπειτα, αφού ελευθέρωσε εκεί όλες τις ψυχές που κατέχονταν από τον διάβολο, κατέφθασε γρήγορα στη γη, και πάλι από τη γη, σαν γίγαντας, ανεπήδησε στους ουρανούς προς τον Πατέρα. Και δεν υπάρχει κανείς που θα κρυφτεί από τη θερμότητά του. Ακούγοντας για τη θερμότητα του Χριστού, να τον νοείς ως ήλιο της δικαιοσύνης. Και δεν υπάρχει κανείς που θα κρυφτεί από τη θερμότητά του. Διότι ποιος, έχοντας νεκρωθεί από τον ψυχρότατο θάνατο, θα κρυφτεί από αυτή τη θερμότητα του Πνεύματος, ώστε να μην αναστηθούν όλοι από τους νεκρούς; Διότι θα ηχήσει η σάλπιγγα, και οι νεκροί θα εγερθούν άφθαρτοι. Έπειτα, τι ακολουθεί, αγαπητοί;

Ο στολισμός δεν εισάγει στη βασιλεία των ουρανών, αλλά τα έργα της δικαιοσύνης. Δεν βλέπει ο άνθρωπος όπως βλέπει ο Θεός· διότι ο μεν άνθρωπος βλέπει το πρόσωπο, ο δε Θεός βλέπει την καρδιά. Διότι, όπως λέει η Γραφή, ο Θεός εξετάζει καρδιές και νεφρούς· ** και για Εκείνον που έρχεται να συγκεντρώσει τους λογισμούς των ανθρώπων. Διότι τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στα μάτια Του· δεν είναι δυνατόν να κρυφτεί κανείς από τη θερμότητά Του. Θα έρθει καιρός που, αφού απορρίψεις αυτό το προσωπείο, θα βρεθείς γυμνός, και τότε θα ντρέπεσαι να εμφανιστείς ενώπιον του προσώπου του Θεού, όπως ο Αδάμ μετά την πτώση του. Διότι εκεί δεν ζητείται πλέον το εξωτερικό σχήμα, αλλά τα έργα. Επειδή εδώ μεν πολλές φορές εξαπατούμε, και ξεφεύγουμε από τον έλεγχο, και μέσω του σεμνού σχήματος φαινόμαστε ως δίκαιοι, και πολλές φορές μακαριζόμαστε· εκεί όμως δεν είναι πλέον δυνατόν να πούμε ψέματα· εκεί ζητούνται τα έργα, και όχι πλέον το σεμνό σχήμα· μάλλον δε, θα υποστούμε μεγαλύτερη κόλαση και καταδίκη, επειδή φορέσαμε μεν το σεμνό σχήμα, αλλά δεν κοπιάσαμε για τα έργα που αρμόζουν στο σχήμα αυτό. Άκουσε τον Σωτήρα, ο οποίος μιλάει μεν για τους Ιουδαίους, αλλά απευθύνει τη διδασκαλία προς εμάς: Διότι πλαταίνουν, λέει, τα κράσπεδα των ενδυμάτων τους και προσεύχονται στις πλατείες, για να φανούν στους ανθρώπους δίκαιοι· αυτοί όμως θα λάβουν αυστηρότερη καταδίκη. Επιθυμείς το σεμνό σχήμα, και πόθησες το όνομα του Χριστιανισμού· μην παραμείνεις μόνο σε αυτό, αλλά όπως ακριβώς έδωσες ομολογία στον Θεό, εκπλήρωσε την υπόσχεσή σου με την επίδειξη των έργων.

Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο και ο ψαλμωδός, θέλοντας να καταδείξει το κάλλος του, τη διαρκή λαμπρότητά του, την ακμάζουσα ωραιότητά του, το άνθος που δεν μαραίνεται ποτέ, την ευπρέπεια, την ευμορφία και την ανεμπόδιστη διακονία του, έλεγε περίπου τα εξής: «Στον ήλιο έστησε το σκήνωμά Του», δηλαδή, στους ίδιους τους ουρανούς· αυτό υπονοεί, ονομάζοντάς τον σκήνωμα του Θεού. «Και αυτός εξέρχεται σαν τον νυμφίο από τον νυμφικό του θάλαμο». Έπειτα, φανερώνοντας και την ευκολία της διακονίας του, πρόσθεσε: «Θα αγαλλιάσει σαν γίγαντας για να διατρέξει τον δρόμο του». Έπειτα, φανερώνει το διαρκές και το επαρκές για ολόκληρη την οικουμένη: «Από την άκρη του ουρανού ξεκινά η έξοδός του και το τέρμα του φτάνει έως την άλλη άκρη του ουρανού». Έπειτα, το ότι είναι χρήσιμος και ωφέλιμος σε όλους: «Και δεν υπάρχει κανείς που θα κρυφτεί από τη θερμότητά του».

κβʹ. Εκείνος που εμφύσησε στον Αδάμ πνοή ζωής και τον έκανε ζωντανή ψυχή, τοποθετείται στο μνήμα νεκρός και άπνους. Αυτός που καταδίκασε τον άνθρωπο να επιστρέψει στη γη, συγκαταλέχθηκε ανάμεσα σε αυτούς που έχουν λησμονηθεί μέσα στη γη. Χάλκινες πύλες συντρίβονται και σιδερένιοι μοχλοί συνθλίβονται· αιώνιες πύλες υψώθηκαν, έφριξε ο πυλωρός του Άδη και αποκαλύφθηκαν τα θεμέλια της οικουμένης. Διότι αυτός που είναι ελεύθερος από αμαρτία λογίστηκε ανάμεσα στους νεκρούς· και τυλίγεται με νεκρικούς επιδέσμους αυτός που έλυσε τα σπάργανα του Λαζάρου, για να λύσει από τα δεσμά του τον άνθρωπο που είχε νεκρωθεί από την αμαρτία και είχε σφιχτοδεθεί με τις αλυσίδες της, και να τον αφήσει ελεύθερο. Τώρα ο βασιλιάς της δόξης κατέβηκε προς τον τύραννο, ο δυνατός στον πόλεμο, του οποίου οι έξοδοι προς εμάς ξεκινούν από την άκρη του ουρανού, αυτός που έτρεξε σαν γίγαντας την οδό του βίου. Διότι έρχεται σε συμπλοκή μαζί του μέσω της ασθένειας της ανθρωπότητας, και δένει τον ισχυρό σαν στρουθίο, αφού οι δορυφόροι του εκμηδενίστηκαν από την παντοδύναμη θεότητα, και διαρπάζει τα σκεύη του, ανεβάζοντας καλώς αυτά που εκείνος κακώς είχε κατεβάσει.

Χαίρε, ω Κυρία Θεοτόκε, διά της οποίας ο αμήτωρ γίνεται απάτωρ και αναδεικνύεται ο νέος Μελχισεδέκ. Χαίρε, ω Κυρία Θεοτόκε, διά της οποίας διήλθε ο Ωραίος στο κάλλος περισσότερο από τους υιούς των ανθρώπων. Χαίρε, μόνη Μητέρα του Θεού, εσύ που από τη μία άκρη του ουρανού έως την άλλη, κατέχεις με τρόπο μητρικό και δαυιδικό την έκταση της προστασίας. Χαίρε, μόνη Μητέρα του Θεού, η μεγαλοπρεπής και μεγαλόφωτη δόξα των επουρανίων, των επιγείων και των καταχθονίων.

Από το άκρο του ουρανού είναι η έξοδός του, και το τέρμα της πορείας του φθάνει έως το άλλο άκρο του ουρανού, και δεν υπάρχει κανείς που θα κρυφτεί από τη θερμότητά του.

Ψαλμός ιη'. Ψαλμός εις το τέλος, του Δαβίδ. «Οι ουρανοί διηγούνται δόξα Θεού», όχι χρησιμοποιώντας προφορά φωνής, αφού στερούνται λόγου, αλλά διεγείροντας τη λογική φύση να δοξάζει, με την ομορφιά και το μέγεθός τους, Εκείνον που μόνο με τον λόγο Του έκτισε τόσο τεράστιους ουρανούς. Αλλά και ως λογικοί ουρανοί οι απόστολοι «διηγούνται δόξα Θεού» που ενανθρώπησε, «το δε στερέωμα αναγγέλλει τα έργα των χειρών του», δηλαδή τη σοφία και τη δύναμη του Κτίστη, το πώς πρόσταξε την πολύ απαλή φύση των υδάτων να γίνει στερέωμα ανάμεσα σε ύδατα και ύδατα· και στην πράξη ολοκληρωνόταν αμέσως αυτό που προστάχθηκε· «η ημέρα στην ημέρα», ο Πατέρας στον Υιό, «εκφέρει λόγο», είτε το «ας φτιάξουμε άνθρωπο» είτε το «κάθισε εκ δεξιών μου», ή απλώς, ό,τι ευδοκεί, «και η νύχτα στη νύχτα», δηλαδή η φύση που λυτρώθηκε από την πλάνη «αναγγέλλει τη γνώση» της θεοσέβειας σε αυτήν που ακόμη συνέχεται από τη νύχτα της δυσσέβειας. «Δεν υπάρχουν λαλιές ούτε λόγοι, των οποίων δεν ακούγονται οι φωνές τους»· και επομένως, στη συνέχεια, «σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος τους», δηλαδή των αποστόλων, «και στα πέρατα της οικουμένης τα ρήματά τους». «Στον ήλιο έθεσε το σκήνωμά του», κάτω από τον ήλιο έγινε τέλειος άνθρωπος Αυτός που κηρύττεται από αυτούς «και αυτός» ο ήλιος, δηλαδή, «σαν νυμφίος που εκπορεύεται από τον νυμφώνα του, θα αγαλλιάσει σαν γίγαντας για να διατρέξει τον δρόμο του», χωρίς να ατονεί καθόλου. «Από το ένα άκρο του ουρανού είναι η έξοδός του, και το κατάντημά του έως το άλλο άκρο του ουρανού».

Διότι ποιος ταχύτατος ιππέας υπάκουσε, ποιο από τα γρήγορα πουλιά μπόρεσε να πετάξει από τη μία άκρη του ουρανού ως την άλλη μέσα σε μία μέρα; Όση δύναμη έλαβε από τον δημιουργό αυτός ο ημεροδρόμος «και δεν υπάρχει κανείς που θα κρυφτεί από τη θερμότητά του». Διότι, διατρέχοντας έναν δρόμο, ζεσταίνει και φωτίζει τα πέρατα της γης. «Ο νόμος του Κυρίου είναι άμωμος», επιστρέφοντας τις ψυχές των συνετών ακροατών, «η μαρτυρία του Κυρίου είναι πιστή, κάνοντας σοφές τις καρδιές των νηπίων». «Τα δικαιώματα του Κυρίου είναι ευθέα, ευφραίνοντας τις καρδιές», δηλαδή τις ευθείες και συνετές καρδιές· «η εντολή του Κυρίου είναι ολόλαμπρη», φωτίζοντας τα μάτια όσων μετανοούν. «Ο φόβος του Κυρίου είναι αγνός», διαφυλάσσοντας στον αιώνα αυτόν που κυριεύθηκε από αυτόν. «Τα κρίματα του Κυρίου είναι αληθινά», απόλυτα δικαιωμένα. «Είναι επιθυμητά», με σύνεση, «περισσότερο από το χρυσάφι και τον πολύτιμο λίθο, και γλυκύτερα από το μέλι και την κηρήθρα», όχι όμως για όλους, αλλά για τον δούλο που τα φυλάει. «Και με το να τα φυλάει, υπάρχει μεγάλη ανταπόδοση», δηλαδή αθάνατη ζωή. «Τα παραπτώματα ποιος θα τα κατανοήσει;» Χιλιάδες φορές την ημέρα παραπτωματούμε με έργα και με λόγια και πολλές φορές ούτε καν το καταλαβαίνουμε.

Λόγος του Νεοφύτου, πρεσβυτέρου, μοναχού και εγκλείστου, για την άχραντη και θεία Γέννηση του μεγάλου Θεού και Σωτήρα μας Ιησού Χριστού· και για το «διότι παιδίον γεννήθηκε σε εμάς, Υιός»· και γιατί ονομάζεται «Άγγελος μεγάλης βουλής» και «Θαυμαστός Σύμβουλος»· και γιατί ο Πατέρας έδωσε όλη την κρίση στον Υιό· και γιατί ονομάζεται «Άρχοντας ειρήνης και Πατέρας του μέλλοντος αιώνα»· και για ποιον λόγο έγινε αυτή η απέραντη και απερίγραπτη συγκατάβαση. Ευλόγησε, πατέρα. Διότι όλοι γνωρίζουμε, γνωρίζουμε ότι αυτός ο αισθητός ήλιος ακτινοβολεί παντού σε ολόκληρη την υφήλιο, «και δεν υπάρχει κανείς που να μπορεί να κρυφτεί από τη θερμότητά του» και από την ολόφωτη λαμπρότητά του.

Του ιδίου: Λόγος προς τον βασιλιά κύρη Ισαάκιο τον Άγγελο· γράφτηκε δε και αυτός προσφάτως και όταν έγινε κριτής του βήλου. Θαυμάζοντας, από τη μια, την ταχύτητα και τη δύναμη του ήλιου, ο προφήτης και βασιλιάς Δαβίδ λέει, «Και αυτός, σαν νυμφίος που βγαίνει από τον νυμφώνα του, θα αγαλλιάσει σαν γίγαντας να τρέξει τον δρόμο του· από την άκρη του ουρανού είναι η έξοδός του, και η κατάληξή του έως την άκρη του ουρανού· και δεν υπάρχει κανείς που θα κρυφτεί από τη θέρμη του». Εγώ, από την άλλη, θειότατε βασιλιά, θεωρώντας μέγιστο θαύμα τους δικούς σου δρόμους και τις περιπολίες και τους ελιγμούς σου γύρω από την τετραμερή κοσμική κατάσταση, τους οποίους χάραξες οδηγώντας το άρμα της αυτοκρατορίας, προάγομαι να ψάλω τα ίδια μαζί με τον Δαβίδ· διότι και εσύ αγαλλίασες, ταχύς σαν γίγαντας, ωραίος σαν νυμφίος, για να διασχίσεις τα εκ διαμέτρου αντίθετα, θερμαίνοντας τα δικά μας, αλλά καταφλέγοντας τα εχθρικά· διότι και για τα δύο έχεις την ισχύ μέσω της οικειότητάς σου με τον Θεό, επειδή και ο ίδιος ο Θεός τέτοιος είναι στη φύση του και λέγεται· διότι δεν είναι μόνο το φως που φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο, αλλά και πυρ προπορεύεται από το πρόσωπό του και καταφλέγει ολόγυρα τους εχθρούς του.

Επειδή, λοιπόν, ούτε οι παλαιοί νυμφώνες και θάλαμοι μπορούν να συγκριθούν με αυτούς τους δικούς μας, αλλά από άλλους μεν είναι συνολικά ενδοξότεροι, και από άλλους πολύ πιο χαριτωμένοι, εμπρός, ας σκιρτήσουμε από χαρά για αυτούς και ας στήσουμε αυτή την πανήγυρη ως την πιο χαρμόσυνη από όλες· και για να είναι μεγαλύτερη η ευθυμία, ας έλθει ο Δαβίδ με την κιθάρα και ας ψάλει το νυμφικό μέλος, ένας βασιλιάς πράος και θεοπρόβλητος προς εσένα τον πραότατο και θεοχειροτόνητο αυτοκράτορα, και αυτός ως νυμφίος που εξέρχεται από τον νυμφώνα του, θα αγαλλιάσει σαν γίγαντας για να διατρέξει τον δρόμο του· διότι θα λέγαμε ότι σε εσένα τα ψάλλει αυτά ο φιλωδός και φιλόψαλμος Δαβίδ, αποκαλώντας σε ωραίο και νυμφίο και προερχόμενο από τον νυμφώνα γεμάτο αίγλη και λαμπρότητα, και γίγαντα λόγω της ταχύτητας και της ανδρείας, χρησιμοποιώντας τα οποία ως βοηθούς ανέβηκες στο ύπατο αξίωμα της αυτοκρατορίας και διατρέχεις μετ' ευφροσύνης την οδό της δικαιοσύνης· το δε υπόλοιπο της ψαλμωδίας, «από το ένα άκρο του ουρανού είναι η έξοδός του και το τέρμα του φτάνει έως το άλλο άκρο του ουρανού· και δεν υπάρχει κανείς που θα κρυφτεί από τη θερμότητά του», εξαίρει τη δύναμη της δικής σου αυτοκρατορίας και το ότι τίποτα δεν της ξεφεύγει, καθώς αγκαλιάζει τα πάντα με τη θερμότητα της ευεργεσίας της. Διότι θερμαίνεις και δεν καταφλέγεις από το ύψος της εξουσίας σου, και είσαι παρών σε όλους, επιβλέποντας τα πάντα και ακούγοντας τα πάντα, ακριβώς δηλαδή αυτά για τα οποία εξυμνείται αυτός ο αισθητός ήλιος από τους έξω σοφούς.

Ιδού, χαρμόσυνος καιρός και ημέρα χαράς· ας αγαλλιάσουν όλοι, τα πάντα ας μειδιούν με τις εορτές και τις τελετές των αυτοκρατόρων, κατά τις οποίες ο αυτοκράτορας Ισαάκιος Άγγελος, ο άρχοντας των Αυσόνων, εξέρχεται ωραίος από τον νυμφώνα ως νυμφίος και θα αγαλλιάσει να διατρέξει την υψηλή οδό της αυτοκρατορίας σαν ακούραστος γίγαντας, θέτοντας από τα άκρα του ουρανού την αφετηρία της εξουσίας του και την κατάληξή της μέχρι τις έσχατες δυσμάς, ώστε κανείς να μην μπορεί να κρυφτεί από τη θέρμη του.

Γιατί έπρεπε μόνο σε εμάς να ανατραπεί η φύση και να συγχυστούν τα όρια της κτίσεως; Διότι τι από όσα προήλθαν μέσω της γενέσεως δεν καταδύεται πάλι μέσω της φθοράς και του θανάτου; Παραλείπω τα άνθη και τα κάλλη των φυτών, τα οποία τέρπουν όχι μόνο την όραση, αλλά και τις άλλες αισθήσεις. Προσπερνώ τις ωραιότητες των δέντρων και τις αγέλες των παντοδαπών ζώων, τα οποία όλα παρέρχονται με τον χρόνο και βρίσκουν τη γένεση να προοιωνίζεται τη διάλυση. Αλλά σκέψου τον εύτακτο χορό των αστέρων, πώς ποικίλλουν το στερέωμα στολίζοντας με λαμπρότερα χρώματα τα ουράνια, και πώς δαδουχούν τη νύχτα φωτίζοντας τη σκοτεινιά της και προσφέροντας ένα ευχάριστο θέαμα σε όσους βλέπουν. Παρατήρησε πάλι τη σελήνη, πώς δανειζόμενη το φως από τον ήλιο δωρεάν πυρσεύει τον αέρα και καυχάται για το δώρο και φιλονικεί να δημιουργήσει μια άλλη ημέρα πριν από την ημέρα. Αλλά και όλα αυτά προσβλέπουν προς το τέλος και γνωρίζουν το χρέος τους και τρέχουν προς την εκπλήρωσή του. Ο ίδιος ο ήλιος δεν είναι λαμπρός στην όψη και θαυμάσιος στο κάλλος; Και τι άλλο να πει κανείς, παρά ότι ως γίγαντας αγαλλόμενος από το ένα άκρο του ουρανού έως το άλλο άκρο του ουρανού, διανύοντας εκείνον τον υπερφυή και εύτακτο δρόμο ακριβώς στο μέσο του κόσμου, αποτελεί θέαμα και επιδεικνύεται;

Αντιθέτως, εγώ, βλέποντάς σε, εκπλήσσομαι και γεμίζω από φόβο και δέος· αντιθέτως, εγώ θαυμάζω το μεγαλείο σου και πληρούμαι από τρόμο και φόβο· εγώ νιώθω δέος μπροστά στη χάρη σου· εγώ μένω έκθαμβος μπροστά στη λαμπρότητά σου. Εγώ είμαι δούλος του Θεού και διάκονος· εσύ όμως θα γίνεις Μητέρα του Θεού, του Δεσπότου και Δημιουργού μου, και όχι μόνο αυτό, αλλά και γεννήτρια, και τροφός ανεκδιήγητη που θα τον θρέψεις με τα νάματα των παρθενικών σου μαστών, Αυτόν που «δίνει την κατάλληλη τροφή» σε κάθε πλάσμα. Εγώ είμαι λάτρης του Θεού και λειτουργός των μηνυμάτων Του· εσύ όμως έχεις στα σπλάχνα σου τον ίδιο τον Θεό να κατοικεί μέσα σου σαρκικώς, και να προέρχεται από εσένα νυμφικώς, να χορηγεί σε όλους τη χαρά, και να χαρίζει θεϊκή αίγλη. Διότι μέσα σου, ω Παρθένε, ο Θεός, σαν σε κάποιον καθαρότατο και λαμπερό ουρανό, «έστησε τη σκηνή Του»· και «από εσένα, σαν νυμφίος από τον νυμφώνα, θα πορευθεί»· και μιμούμενος τον δρόμο γίγαντα, θα διατρέξει οδό στη ζωή που θα είναι σωτήρια για όλους, εκτεινόμενη από τα άκρα των ουρανών έως τα άκρα τους, και θα γεμίσει τα σύμπαντα με ένθεη θέρμη, και μαζί με αυτήν, με ζωογόνο λαμπρότητα φωτός.