Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 19:5

Απόκριση του Βαρσανουφίου: Άκουσε, τέκνο μου, για κάθε πάθος υπάρχει φάρμακο και για κάθε αμαρτία υπάρχει μετάνοια. Αν είσαι εντελώς άπιστος, όπως είπες, και θέλεις να θεραπευτείς από την απιστία, το φάρμακο γι' αυτό είναι η πίστη, το να πιστέψεις χωρίς δισταγμό στον Αγαθό. Αν όμως εξακολουθείς να έχεις απιστία, πρόσεξε μήπως εκπέσεις από εκείνον τον μακαρισμό: «Τρισμακάριοι όσοι δεν είδαν και πίστεψαν», διότι έχει γραφτεί: «Πιστέψτε στο φως, για να γίνετε υιοί του φωτός». Ιδού, σου έστειλα δεύτερη απόκριση, επειδή δεν πίστεψες την πρώτη. Αν δεχόσουν προφήτη στο όνομα προφήτη, θα λάμβανες μισθό προφήτη, δηλαδή, αν η πρώτη απόκριση δεν προερχόταν από εμένα, αλλά εσύ τη δεχόσουν ως προερχόμενη από εμένα, θα λάμβανες σύμφωνα με την πίστη σου. Διότι είναι πιστός Εκείνος που είπε: «Είθε να σου δώσει ο Κύριος σύμφωνα με την καρδιά σου». Και ως προς το ότι είπες ότι θέλω να στηριχθώ από εσένα και όχι από τον αββά, δόθηκε η πρώτη απόκριση. Γιατί εξομοίωσες τον εαυτό σου με εκείνους που έθεσαν σε δοκιμασία τον Κύριο και έλεγαν: «Δείξε μας σημείο;» Τους οποίους και αποδίωξε ως πειραστές λέγοντας: «Σημείο δεν θα τους δοθεί». Και γιατί δεν παρομοίασες μάλλον τον εαυτό σου με τον Άχαζ, ο οποίος, ενώ του δόθηκε η εντολή να ζητήσει σημείο, το αρνήθηκε λέγοντας: «Δεν θα ζητήσω, ούτε θα πειράξω Κύριον τον Θεό». Αν, αφού άκουσες, πίστευες απλά, θα είχες αποκομίσει μεγάλη ωφέλεια.

Και αν θεωρούμε αληθινό αυτόν που λέει: «Με το μέτρο που μετράς θα σου αντιμετρηθεί», και ότι «Ανταποδίδεις στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του», και πάλι: «Είθε να σου δώσει σύμφωνα με την καρδιά σου», δεν τον αφήνει να προσεγγιστεί άκαιρα, αλλά διαρκώς του φωνάζει πάντοτε: «Δεν θα σε αφήσω, ούτε θα σε εγκαταλείψω». Κάποιος αδελφός ρώτησε τον ίδιο μεγάλο Γέροντα:

Ερώτηση: Εάν κάποιος που έζησε με αμέλεια πρόκειται να πεθάνει και υποσχεθεί στον Θεό ότι, εάν επιζήσει, θα φροντίσει να Του είναι αρεστός, άραγε του χαρίζει περισσότερη ζωή; Απόκριση: Ο Θεός είναι καρδιογνώστης και προσέχει την ευθύτητα της καρδιάς. Εάν, λοιπόν, δει ότι αληθινά και με όλη του την ψυχή πρόκειται να μετανοήσει, του δίνει παράταση ζωής. Διότι λέγει: «Είθε να σου δώσει ο Κύριος σύμφωνα με την καρδιά σου»· διότι το θέλημα του Θεού είναι η σωτηρία των ανθρώπων, καθώς ο Ίδιος είπε: «Ζω εγώ και δεν θέλω τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά το να επιστρέψει και να ζήσει». Ας κατευθύνουμε, λοιπόν, την καρδιά μας προς Αυτόν και «ας επιρρίψουμε σε Αυτόν κάθε μέριμνά μας», και Αυτός θα κατευοδώσει όσα συμφέρουν για τη δική μας σωτηρία.

Απόκριση του Ιωάννη: Αδελφέ, ρώτησες πράγμα που με υπερβαίνει, διότι είμαι ελάχιστος άνθρωπος και δεν έχω φτάσει σε αυτό το μέτρο. Όμως, άφησες τον Απόστολο και ρωτάς εμένα, που ποτέ δεν έκανα καν την αρχή να γίνω μοναχός. Τι λέει όμως ο Απόστολος; Ότι «όποιος επιθυμεί επισκοπή, καλό έργο επιθυμεί. Πρέπει, λοιπόν, ο επίσκοπος να είναι ανεπίληπτος» και τα εξής. Αλλά επειδή η Γραφή λέει, εκ προσώπου του Θεού προς τους υιούς Ισραήλ, ότι «Εάν ρωτήσετε στο όνομά μου κάποιον ψευδοπροφήτη και είστε άξιοι να ακούσετε την αλήθεια, θα βάλω αληθινό λόγο στο στόμα του ψευδοπροφήτη για να σας τον πει», για τον λόγο αυτόν και εγώ σου λέω ότι: «Εάν στόλισες καλά τον οίκο σου και ετοίμασες την καρδιά σου για την υποδοχή ενός τέτοιου ευώδους μύρου», σύμφωνα με τη διδασκαλία του Αποστόλου, έχει ετοιμαστεί για εσένα από τον Θεό, διότι είναι αψευδής αυτός που λέει: «Είθε να σου δώσει ο Κύριος κατά την καρδιά σου.» Κάποιος χωρεπίσκοπος ρώτησε τον ίδιο Γέροντα, αν οφείλει να αποστεί από τη χωρεπισκοπή και να αναχωρήσει σε μοναστήρι.

Και ένας τέτοιος άνθρωπος δεν δίνει προσοχή ούτε σε λόγια ανθρώπων ούτε στην ανθρωπαρέσκεια, αλλά σε θεία ερωτήματα και σε αποκρίσεις που δίδονται διά στόματος αγίων. Πρέπει δε αυτός που ρωτά να πιστεύει ότι ο Θεός, ανάλογα με την καρδιά του, εναποθέτει την απάντηση στο στόμα εκείνου που ερωτάται, διότι λέει η Γραφή: «Είθε να σου δώσει κατά την καρδιά σου». Φανερωθήκαμε, λοιπόν, ότι είμαστε άνθρωποι που δεν μπορούν να βαστάξουν τους ονειδισμούς και τις θλίψεις των ανθρώπων. Διότι, ακόμη κι αν θελήσει κάποιος να οικοδομήσει πνευματικά τους πάντες, δεν μπορεί, επειδή δεν θέλουν όλοι το ίδιο. Ρώτησας περί τελειότητος· αυτή συνίσταται στο να εναποθέσεις τα πάντα στον Θεό, ώστε Εκείνος να επιλέξει όποιους θέλει.

Είθε να σου δώσει ο Κύριος κατά την καρδιά σου, και να εκπληρώσει όλη τη βουλή σου. Θα αγαλλιάσουμε για τη σωτηρία σου, και στο όνομα του Θεού μας θα μεγαλυνθούμε. Είθε να εκπληρώσει ο Κύριος όλα τα αιτήματά σου· τώρα γνώρισα ότι ο Κύριος έσωσε τον Χριστό του. Μετά το διάψαλμα, εκείνοι που προσευχήθηκαν προφητεύουν ότι ο Θεός, προς τον οποίο προσέφερε τις λογικές θυσίες, θα του δώσει όσα ζήτησε με τη διάνοιά του, καθώς και την εκπλήρωση της βουλής του, διότι όσα έχει βουληθεί δεν είναι ξένα προς τον Θεό. Θα συναπολαύσουμε μαζί σου, λένε, τα αγαθά, αγαλλιώντας για τη δική σου σωτηρία· διότι γνωρίσαμε από το Άγιο Πνεύμα ότι το γέννημα που πρόκειται να προέλθει από εσένα αποτελεί σωτηρία για όλους τους ανθρώπους· εξαιτίας του οποίου και εμείς θα μεγαλυνθούμε στο όνομα του Θεού μας. Ας εκπληρωθούν, λοιπόν, και τα αιτήματά σου, διότι και αυτά είναι άξια του Θεού.

Διότι, επειδή για εμάς και υπέρ ημών καταδέχθηκε κάθε ύβρη με το να ενανθρωπήσει, διδασκόμαστε να προσευχόμαστε μαζί του, καθώς εκείνος προσεύχεται και δέεται προς τον Πατέρα υπέρ ημών, ως αυτός δηλαδή που αποκρούει τους πολέμους εναντίον μας, είτε τους ορατούς είτε και τους αόρατους. Γι' αυτό και λέμε νοερά προς αυτόν από τον ψαλμό τα εξής: «Είθε να σε εισακούσει ο Κύριος σε ημέρα θλίψεώς σου, να σε υπερασπιστεί το όνομα του Θεού του Ιακώβ. Να σου αποστείλει βοήθεια από το άγιο κατοικητήριό του, και από τη Σιών να σε στηρίξει». Έπειτα, επειδή αρμόζει σε αυτόν, ως Μέγας Αρχιερέας που είναι, να επιτελεί υπέρ ημών τις πνευματικές ιερουργίες με δοξολογίες και θεολογίες, και επειδή, ως ιερέας, προσέφερε υπέρ ημών ως ολοκαύτωμα στον Θεό και Πατέρα τόσο τον ίδιο τον εαυτό του όσο και τον άνθρωπο που προσέλαβε από τη γη, γι' αυτό του λέμε: «Είθε να θυμηθεί κάθε θυσία σου, και το ολοκαύτωμά σου να το κάνει ευπρόσδεκτο». Και επειδή όλα όσα βουλεύεται είναι σωτήρια και ωφέλιμα για τον κόσμο, εύλογα του απευθύνουμε τη φωνή λέγοντας: «Είθε να σου δώσει ο Κύριος κατά την καρδιά σου, και κάθε βουλή σου να εκπληρώσει». Στη συνέχεια αυτών, ομολογώντας την εκ νεκρών ανάστασή του, λέμε: «Θα αγαλλιάσουμε με το σωτήριό σου». Διότι, τι άλλο θα μπορούσε να νοηθεί ως σωτήριο του Χριστού, εάν όχι η εκ νεκρών ανάστασή του, δια της οποίας ανασταίνει και όλους εκείνους που είχαν προηγουμένως εκπέσει; Γι' αυτό λέμε: «Και στο όνομα του Θεού μας θα μεγαλυνθούμε, και είθε ο Κύριος να εκπληρώσει όλα τα αιτήματά σου».

Προς τον βασιλέα Το να δηλώνω στην εκ Θεού βασιλεία σου, κράτιστε και άγιέ μου δέσποτα, σε καθένα από τα γράμματά μας προς αυτήν, ότι αναπέμπουμε ευχές και δεήσεις στον Κύριο υπέρ αυτής, ισοδυναμεί, νομίζω, με το να γράφει κανείς τα φανερά και να γνωστοποιεί αυτά που είναι ολοφάνερα σε όλους. Όμως, επειδή έχει επικρατήσει τα κείμενα των επιστολών προς τους βασιλείς να ξεκινούν με ευχές, αποφεύγω μεν να γράψω ότι προσεύχομαι επειδή αυτό είναι σε όλους γνωστό, ωστόσο εκπληρώνω τα της προσευχής, έστω κι αν δεν γράφω ότι τα εκπληρώνω. Και λοιπόν, είθε να σου δώσει ο Κύριος σύμφωνα με την καρδιά σου και να εκπληρώσει κάθε επιθυμία σου· να σε γεμίσει με μακαριότητα ημερών, και να σου δείξει το σωτήριό Του· να δεις υιούς των υιών σου, και εκείνων τους υιούς των υιών· να δεις τους εχθρούς σου να γλείφουν το χώμα μπροστά στο πρόσωπό σου· και να δεις ειρήνη επάνω στον δικό σου Ισραήλ. Αυτά λοιπόν όσον αφορά την ευχή. Εμείς, από την άλλη, αφού αποπλεύσαμε από το Αδραμύττιο —διότι πρέπει πλέον να περάσουμε και στα κυρίως θέματα της επιστολής—, αφού αποπλεύσαμε από εκεί και δεν βρήκαμε ευνοϊκούς ανέμους, μετά βίας μπορέσαμε μέσα σε τρεις ημέρες να εισέλθουμε στον πορθμό· και μετά από άλλες τόσες ημέρες να προσεγγίσουμε την Προικόννησο, κωπηλατώντας και κινώντας την τριήρη με τα χέρια, και προχωρώντας με κόπο ενάντια στο ρεύμα και τον αντίθετο άνεμο.

Διάψαλμα: εναλλαγή της προφητείας. Είθε να σου δώσει: Η θεότητα στον κυριακό άνθρωπο, [στους πιστούς η χάρη του Αγίου Πνεύματος]. Και όλη τη βουλή: Την οποία αποφάσισε ο Θεός Λόγος για τον άνθρωπο. Ας αγαλλιάσουμε: Οι άνθρωποι για τη σωτηρία, η οποία συντελέστηκε πάνω στον σταυρό. Και στο όνομα: Η ανθρωπότητα, αφού μεγαλύνθηκε ενάντια σε κάθε δύναμη του εχθρού και έστειλε την απαρχή στους ουρανούς. Είθε να εκπληρώσει: Τα αιτήματα εκείνου που αγωνίζεται κατά Θεόν· διότι [ο Κύριος] θα κάνει το θέλημα εκείνων που τον φοβούνται. Τώρα γνώρισα: Αναφέρει Χριστό, επειδή τον έχρισε με το Άγιο Πνεύμα· το ίδιο και ο άνθρωπος, χριόμενος (εφόσον έχει χριστεί) με το χρίσμα [της αγίας δηλαδή] του βαπτίσματος, σώζεται. Θα εισακούσει: Ο ουρανός είναι το δεσποτικό σώμα, εφόσον μέσα σε αυτό κατοικεί η θεότητα. Διότι εισακούοντας, έσωσε τον άνθρωπο μέσω της ένσαρκης παρουσίας του. Με δυναστείες: Διότι με πολλή δύναμη της δεξιάς του κατεργάστηκε τη σωτηρία του ανθρώπου. Αυτοί σε άρματα: Οι δαίμονες σε άρματα, επειδή είναι μετέωροι· οι Ιουδαίοι πάλι και αυτοί σε άλογα, εξαιτίας του ασυγκράτητου της γνώμης τους· διότι σαν αφηνιασμένα άλογα χλιμίντριζαν εναντίον του Σωτήρα. Εμείς όμως στο όνομα: Όλοι, όσοι σφραγιστήκαμε στο όνομα του Χριστού και Θεού, επικαλούμαστε εν αληθεία. Αυτοί συνεποδίστηκαν: Οι δαίμονες και όσοι τους υπακούουν. Εμείς όμως ανορθωθήκαμε: Όσοι συνταχθήκαμε με τον Θεό (τον Χριστό) και αποταχθήκαμε τους δαίμονες.

Ότι ο Θεός κρίνει τις πράξεις του καθενός σύμφωνα με τις προθέσεις του· «είθε να σου δώσει ο Κύριος», λέει, «κατά την καρδιά σου»· και όπως το να γίνει κάποιος κακός εναπόκειται μόνο στην προαίρεση, και πολλές φορές ο λογισμός ήταν αρκετός σε πολλούς για την ολοκλήρωση της κακίας, έτσι και το να γίνει κάποιος καλός εναπόκειται στη θέληση, και σε πολλούς ένας σωτήριος λογισμός έγινε πρόξενος σωτηρίας. Το να μην μας έρθουν απρεπείς λογισμοί δεν εξαρτάται από εμάς, το να μην τους συγκρατήσουμε όμως όταν έρθουν, εξαρτάται από εμάς· το να τους συγκρατήσουμε και να συγκατανεύσουμε σε αυτούς, είναι δείγμα της δικής μας ραθυμίας· και το να οδηγήσουμε τις υποβολές των λογισμών σε έργο, είναι δείγμα της άκρας μας αμέλειας. Σκέφτηκε κάποιος κάτι κακό, συγκατατέθηκε στους λογισμούς, το εξέφρασε μέσα από τα χείλη του, παρασύρθηκε στην πράξη· αυτά είναι τα τέσσερα μεγάλα στοιχεία της απώλειας· διότι κάθε άτοπη πράξη γεννιέται από τους άτοπους λογισμούς· και οι λογισμοί προέρχονται είτε από τις αισθήσεις, είτε από προλήψεις, είτε από τη φύση, είτε από τους δαίμονες. Οκτώ είναι οι γενικοί λογισμοί, αυτοί που προξενούν όλα τα κακά· πρώτος της γαστριμαργίας· δεύτερος της πορνείας· τρίτος της φιλαργυρίας· τέταρτος της οργής· πέμπτος της λύπης· έκτος της ακηδίας· έβδομος της κενοδοξίας· και όγδοος της υπερηφανίας.

Υπάρχει κακία που κυριεύει την καρδιά εξαιτίας της μακροχρόνιας πρόληψης. Και υπάρχει κακία που πολεμά μέσω των λογισμών με αφορμή τα καθημερινά πράγματα. Ο Θεός κρίνει τις πράξεις σύμφωνα με τις προθέσεις. Διότι λέει: «Είθε να σου δώσει ο Κύριος σύμφωνα με την καρδιά σου». Εκείνος που δεν επιμένει καρτερικά στη θεωρία της συνειδήσεως, δεν καταδέχεται ούτε τους σωματικούς κόπους υπέρ της ευσέβειας.

Ψαλμός 19ος. Εις το τέλος, ψαλμός του Δαβίδ. «Είθε να σε εισακούσει ο Κύριος σε ημέρα θλίψεώς σου, είθε να σε υπερασπιστεί το όνομα του Θεού του Ιακώβ». «Είθε να σου αποστείλει βοήθεια από το άγιό Του και από τη Σιών να σε στηρίξει. Είθε να θυμηθεί κάθε θυσία σου και το ολοκαύτωμά σου να το δεχθεί ως παχύ», δηλαδή λιπαρό και γεμάτο πάχος. «Είθε να σου δώσει ο Κύριος σύμφωνα με την καρδιά σου και να εκπληρώσει κάθε βουλή σου». «Θα αγαλλιάσουμε για τη σωτηρία σου και στο όνομα του Κυρίου του Θεού μας θα μεγαλυνθούμε».

Είθε ο Κύριος να εκπληρώσει όλα τα αιτήματά σου». Ερώτηση: Προς ποιον, λέγει, τα διακήρυξε αυτά ο Δαβίδ; Απόκριση: Προς τους μάρτυρες, προς τους οσίους, προς τους ασκητές και προς όλους όσοι επικαλούνται τον Θεό εν αληθεία. Να είσαι βέβαιος, λέγει, ότι «είθε να σε εισακούσει ο Κύριος», «είθε να σου στείλει βοήθεια από το άγιο» Πνεύμα Του και «είθε να σου δώσει» σύμφωνα με την πίστη «της καρδιάς σου και να εκπληρώσει όλη τη βουλή σου». Έπειτα, υψώνοντας τον λόγο προς τον Πατέρα και τον Υιό, λέγει: «Τώρα γνώρισα ότι έσωσε ο Κύριος τον Χριστό Του», δηλαδή μετά το πάθος Τον ανέστησε από τους νεκρούς. «Θα Τον εισακούσει από τον άγιο ουρανό Του», διότι «αφού έκραξε με φωνή μεγάλη παρέδωσε το πνεύμα». «Με δύναμη παρέχεται η σωτηρία της δεξιάς Του». Διότι δεξιά του Πατρός είναι ο Υιός, η δύναμη του Οποίου σώζει τους πιστούς Του. «Αυτοί στηρίζονται σε άρματα και σε ίππους», ως τύραννοι και φονιάδες, «εμείς όμως στο όνομα του Θεού» Πατρός, το οποίο επικαλεστήκαμε. «Αυτοί εμποδίστηκαν και έπεσαν· εμείς όμως αναστηθήκαμε» από τον τάφο «και ανορθωθήκαμε» προς τον Πατέρα, με τις δύο ουσίες, της θεότητας και της ανθρωπότητας. «Κύριε, σώσε τον βασιλιά», δηλαδή εμένα που Σου ψάλλω αυτά, «και εισάκουσέ μας, σε όποια ημέρα σε επικαλεστούμε».

Είθε όμως ο Κύριος να σας δώσει σύμφωνα με την καρδιά σας και να εκπληρώσει κάθε θέλημά σας, ω βλαστήματα της αγαθής ρίζας, αδελφές του καλού αδελφού, νύμφες του ουράνιου νυμφώνα. Προσεύχεστε και για εμένα, σας παρακαλώ.