Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 2:3

«Ας διαρρήξουμε τα δεσμά τους». Παραλείπεται εδώ το «λέγοντας», προκειμένου το νόημα να είναι το εξής: Συγκεντρώθηκαν εναντίον του Κυρίου και εναντίον του Χριστού Του, λέγοντας: «Ας διαρρήξουμε τα δεσμά τους». Διότι δεν ήθελαν να εισέλθουν μέσα στην ιερή σαγήνη, για την οποία έχει γραφτεί: «Η βασιλεία των ουρανών είναι όμοια με σαγήνη».

Και ας απορρίψουμε από εμάς τον ζυγό τους. Το βάρος του νόμου, για το οποίο έχει πει: Διότι ο ζυγός μου είναι χρηστός και το φορτίο μου είναι ελαφρύ. [Τον ζυγό τους· διότι η επιβουλή εναντίον του Χριστού ανάγεται και στον ίδιο τον Πατέρα. Διότι, εάν ο Πατέρας είναι μέσα στον Υιό, και ο Υιός μέσα στον Πατέρα, πώς η ύβρις απέναντί τους δεν θα ήταν μία;] Εκείνος που κατοικεί στους ουρανούς θα τους περιγελάσει.

Και ο Κύριος θα τους εκμυκτηρίσει. Διότι θα τους εξουθενώσει, λέει, και θα τους μισήσει και θα τους αποστραφεί. [Θα τους καταγελάσει, αντί του, θα τους μισήσει και θα τους αποστραφεί. Αλλά Εκείνος που είναι ανώτερος από αυτούς που τον επιβουλεύονται, λέει, θα τους καταγελάσει, δηλαδή θα αναδείξει την επιβουλή τους γελοία, ως ανθρώπων που επιχειρούν ανόητα πράγματα. Διότι «μυκτηρισμός» είναι η πνοή που εξέρχεται από τη μύτη με σκοπό την εξουθένωση όσων κομπάζουν αλαζονικά. Και το ότι αυτά έχουν ειπωθεί με σύνθεση προθέσεων καθιστά τον χλευασμό πιο έντονο. Και δεν θα συμβεί μόνο αυτό, λέει, αλλά θα δοκιμάσουν και την οργή.] Τότε θα τους μιλήσει μέσα στην οργή του. Τότε, πότε; Όταν έλεγαν: «Ας διαρρήξουμε τους δεσμούς τους»; Και ποια είναι αυτά που ειπώθηκαν από αυτόν με οργή; Είναι το: «Αλίμονο σε εσάς, γραμματείς και Φαρισαίοι»· και το: «Θα αφαιρεθεί από εσάς η βασιλεία»· και το: «Αλίμονο και σε εσάς, νομικοί». [Διότι ρωμαϊκός στρατός τους εξανδραπόδισε.

Αθανάσιος. Εδώ παραλείπεται η λέξη «λέγοντας», ώστε το νόημα να είναι το εξής: Συγκεντρώθηκαν εναντίον του Κυρίου και εναντίον του Χριστού του, λέγοντας: Ας διαρρήξουμε τα δεσμά τους. Ποιών; Του Πατρός και του Υιού· διότι δεν ήθελαν να εισέλθουν στο ιερό δίχτυ. Ας απορρίψουμε τον ζυγό, δηλαδή τον ευαγγελικό νόμο και την εντολή, για τον οποίο έχει γραφεί: Ο ζυγός μου είναι χρηστός. Αυτό ακριβώς τους έλεγε ο ίδιος επικρίνοντάς τους μέσω του Ιερεμία: Είπες: Δεν θα σε υπηρετήσω· δηλαδή, με τέτοιο τρόπο πολιτεύθηκες, ώστε να αποσείσεις τη δουλεία σε μένα. Επομένως, είτε αυτά λέγονται εκ μέρους των Ιουδαίων, οι οποίοι αθετούν την υποταγή στον Κύριο και δεν θέλουν να μπουν κάτω από τον ζυγό ούτε σε Αυτόν ούτε στον Πατέρα· είτε το Πνεύμα προτρέπει εκείνους που πίστεψαν και λέει: Ας μην ομοιωθούμε με εκείνους που επιβουλεύτηκαν τον Χριστό, ούτε να συνδεθούμε μαζί τους έχοντας τα ίδια φρονήματα· αλλά ας αποτινάξουμε και τον βαρύ ζυγό του παλαιού νόμου, θεωρώντας ως μηδέν τους τύπους, εάν αυτοί δεν κατανοούνται πνευματικά. Διότι η σκιά δεν συμβάλλει σε καμία ωφέλεια, εάν δεν απεικονίζει το μυστήριο του Χριστού.

Του Αθανασίου. «Τότε». Πότε; Ή άραγε όταν έλεγαν: «Ας διαρρήξουμε τους δεσμούς τους»; Ποια δε είναι τα λόγια που ειπώθηκαν από Αυτόν με οργή; «Ουαί σε εσάς, Γραμματείς και Φαρισαίοι, διότι θα αφαιρεθεί από εσάς η βασιλεία του Θεού». Και στους νομικούς, το «ουαί». Ή το «Τότε», αναφέρεται στον καιρό της κρίσεως, όταν θα δουν αυτόν που εξεκέντησαν. Διότι τότε θα τους ταράξει λέγοντας: «Πορευθείτε απ' εμού οι καταραμένοι». Γεύθηκαν δε τη θεία οργή και όταν η ρωμαϊκή στρατιά επιτέθηκε εναντίον τους, πυρπόλησε την πόλη, λεηλάτησε τον ναό και παρέδωσε τους περισσότερους από αυτούς στον θάνατο.

Διότι, το ότι το καύχημα της κατ' ευσέβειαν τελειότητας εκπληρώνεται μέσω της αληθέστερης και πνευματικής περιτομής, θα το κατανοήσουμε, εάν εξετάσουμε πάλι τα όσα έχουν γραφτεί για τον πατριάρχη Αβραάμ. Έχει γραφτεί λοιπόν για τον προπάτορα Αβραάμ ότι, όταν ήταν ενενήντα εννέα ετών, ο Θεός νομοθέτησε τότε ωφέλιμα για αυτόν την περιτομή, θέτοντας και αυτό ως ένα ξεκάθαρο σημάδι ότι η περιτομή είναι σαν ένας προθάλαμος και μια προεισαγωγή στην τελειότητα της αρετής, ή μάλλον υποδηλώνοντας σαφώς ότι κανείς δεν πρόκειται ποτέ να φτάσει απολύτως σε αυτήν, αν δεν έχει την κάθαρση που σκιαγραφείται από την περιτομή. Διότι ο αριθμός εκατό είναι σύμβολο της τελειότητας. Επομένως, η περιτομή προηγείται της τελειότητας. Διότι, εφόσον προπορεύεται, μας οδηγεί εύκολα προς εκείνη. Όμως, τα οφέλη που προκύπτουν για εμάς από την περιτομή δεν περιορίζονται μόνο σε αυτά, και εννοώ την εν Πνεύματι περιτομή. Αντιθέτως, θα διαπιστώσουμε ότι αυτή οφείλεται μόνο σε όσους είναι ελεύθεροι κατά Χριστόν. Και βεβαίως ελεύθερος εν Χριστώ είναι απολύτως ο άνθρωπος που έχει αποτινάξει τη δουλεία στον διάβολο και τον ζυγό της αμαρτίας, και έχει διαρρήξει τα δεσμά τους, καθώς έχει γραφτεί, ενώ έχει αναλάβει το λαμπρό και απαλλαγμένο από τυραννία καύχημα της δικαιοσύνης, και μάλιστα της δικαιοσύνης που προέρχεται από την πίστη στον Χριστό.

Δικαίως, λοιπόν, τους κατηγορούν ως ανθρώπους που έχουν ήδη κυριευθεί από φθόνο, παρά ως ανθρώπους που φροντίζουν πραγματικά για τη σωτηρία του λαού. Και επειδή γίνεται πολύς λόγος που τους κατηγορεί για αυτά, το γεγονός δεν διαφεύγει από τους άρχοντες, και, όπως είναι φυσικό, το πλήθος έχει έρθει σε σύγκρουση μαζί τους, καθώς ευλόγως έχει ήδη εκπλαγεί από τον Κύριο, διψά υπερβολικά να πιστέψει σε αυτόν και πλέον δεν αντέχει καθόλου τον ζυγό της πλεονεξίας των αρχόντων, έχοντας στον νου του να κάνει εκείνο που λέγεται στους Ψαλμούς: «Ας διαρρήξουμε τους δεσμούς τους και ας απορρίψουμε από πάνω μας τον ζυγό τους». Διότι, επειδή δεν υπέταξαν τον νου του πλήθους στα διατάγματα του νόμου, αλλά τον υπέταξαν στις δικές τους επινοήσεις, και διδάσκοντας ως διδασκαλίες ανθρώπινες εντολές, εγκατέλειψαν την ευθεία και βατή οδό και έστελναν σε γκρεμούς και λάκκους εκείνους που ήταν ήδη έτοιμοι να σωθούν και οδηγούνταν από μόνοι τους στην ορθότητα της σκέψης. <Και έστειλαν οι αρχιερείς και οι Φαρισαίοι υπηρέτες για να τον πιάσουν.> Παρόλο που ο νόμος έχει διακηρύξει: «Αθώο και δίκαιο δεν θα σκοτώσεις», και έχει διαλαλήσει ξεκάθαρα παντού το «Δεν θα ακολουθήσεις το πλήθος στην κακία», οι νομοφύλακες τρέφουν φονικές διαθέσεις, ενώ ταυτόχρονα υπερηφανεύονται ότι θεωρούν σεπτά τα όσα παρέδωσε ο Μωυσής και συνηθίζουν να επιπλήττουν όλους τους άλλους αν δεν έχουν την ίδια στάση.

Διότι ο Θεός είναι πνεύμα, και αυτόν πρέπει να τον προσκυνούμε με πνεύμα και αλήθεια. Το ότι δε ο νόμος ήταν σαν κάποιος δεσμός, ο οποίος δεν δικαίωνε κανέναν (διότι δεν τελειοποίησε τίποτα), αλλά αντίθετα έσφιγγε σαν για τιμωρία εκείνους που είχαν ασθενήσει και είχαν αποδειχθεί ένοχοι για τις παραβάσεις τους, κανείς δεν θα μπορούσε να το αμφισβητήσει. Γι' αυτό νομίζω ότι πολύ σωστά ο μακάριος προφήτης Δαβίδ συμβουλεύει τους Ισραηλίτες να προσέλθουν γοργά στη χάρη διά της πίστεως, λέγοντας: «Ας διαρρήξουμε τους δεσμούς τους και ας απορρίψουμε από πάνω μας τον ζυγό τους». Διότι υπήρχαν, πράγματι, οι καθοδηγητές των Ιουδαίων που καταφόρτωναν ανόσια όσους βρίσκονταν υπό την εξουσία τους, και τους επέβαλλαν δυσβάσταχτο ζυγό, δηλαδή προφανώς τον ζυγό των νομικών ενταλμάτων, και τους περιέσφιγγαν σαν με άρρηκτες αλυσίδες.

Αλλά εν Χριστώ ελευθερωνόμαστε και από αυτά· και, αφού διαρρήξουμε τους δεσμούς τους, όπως έχει γραφτεί, και απορρίψουμε από πάνω μας τον ζυγό τους, με ελεύθερο και ανεμπόδιστο φρόνημα κατορθώνουμε το αγαθό. Έτσι κάπου λέει προς εμάς μέσω ενός από τους προφήτες ο Θεός των όλων: «Και θα εξέλθετε, και θα σκιρτήσετε σαν μοσχάρια που έχουν λυθεί από τα δεσμά, και θα καταπατήσετε τους ανόμους· διότι θα γίνουν σαν στάχτη κάτω από τα πόδια σας.» Προσθέτοντας δε σε αυτά το «Η αιχμάλωτη θυγατέρα Σιών», πρώτον μεν μας αφήνει να εννοήσουμε ότι ο Θεός σπλαχνίζεται αυτούς που έχουν πέσει κάτω από διαβολικούς ζυγούς και έχουν υποδουλωθεί στην αμαρτία. Έπειτα, εκτός από αυτό, αποδεικνύει ότι πέφτουμε σε αυτή την κατάσταση, αν και ήταν δυνατόν να μην το πάθουμε. Διότι, έχοντας ονομάσει τη Σιών αιχμάλωτη, την ονομάζει και θυγατέρα. Τότε πώς ήταν δυνατόν να αλωθεί στους βρόχους της αιχμαλωσίας η θυγατέρα του Θεού, η οποία είχε αξιωθεί τόσο λαμπρής δόξας; Ποιος λοιπόν την έφερε σε αυτή την κατάσταση; Δεν ήταν καθόλου η αδυναμία εκείνου που σώζει, αλλά η βούληση και η προαίρεση εκείνης που έπαθε, η οποία βγήκε έξω από την ευσπλαχνία του Πατέρα, επειδή επέλεξε μάλλον το πονηρό, και με την απόφασή της υπέρ του χειρότερου κατέλυσε το αγαθό. <Διότι αυτά λέει ο Κύριος: Δωρεάν πουληθήκατε, και χωρίς ασήμι θα λυτρωθείτε.> Αφού την ονόμασε αιχμάλωτη, κατ' ανάγκην παραθέτει και τις ταλαιπωρίες που πάντοτε συμβαίνουν σε όσους πέφτουν σε αυτή την κατάσταση.

Διότι υποτάσσονταν σαν σε κάποιο σκήπτρο, καταπιεσμένοι από την έπαρση και την αγριότητα των γραμματέων και των Φαρισαίων, και, σχεδόν δεμένοι με δεσμά από τα δικά τους προστάγματα, δεν αποδέχονταν την πίστη. Αλλά έχει αφαιρεθεί η ράβδος, δηλαδή η εξουσία, και διαρρήχθηκαν τα δεσμά, και στο εξής με ελεύθερο φρόνημα έχουν προστρέξει στον Χριστό, παρακινώντας σχεδόν φωναχτά ο ένας τον άλλον και λέγοντας εκείνο το ρητό μέσα από τη λύρα του ψαλμωδού: «Ας διαρρήξουμε τα δεσμά τους και ας απορρίψουμε από εμάς τον ζυγό τους». Ας ακούσουν όμως μαζί με αυτούς εξίσου και οι προερχόμενοι από τα έθνη: «Και τώρα θα συντρίψω τη ράβδο του από εσένα και θα διαρρήξω τα δεσμά σου και ο Κύριος θα δώσει εντολή για εσένα». Διότι παλαιότερα, υποταγμένοι στα σκήπτρα του διαβόλου και δεμένοι σφιχτά με τα δεσμά των κοσμικών ηδονών, προσκυνούσαν «την κτίση παρά τον Κτίσαντα»· δεν γνώριζαν τον κατά φύσιν και αληθινό Θεό, και διαφέροντας ελάχιστα από τα άλογα κτήνη, υπηρετούσαν ως δούλοι τις ηδονές της σάρκας, ζώντας βίο οικτρό και εντελώς παράλογο. Αλλά ελευθερώθηκαν και αυτοί, επειδή ο Χριστός συνέτριψε εκείνη την αρχαία ράβδο και διέρρηξε τα δεσμά, τους απεγκλώβισε από την αμαρτία, τους μετέθεσε από την πλάνη στην επίγνωση του Θεού, τους δικαίωσε με την πίστη, και πλέον δίνει εντολές για αυτούς, προφανώς προς τους αγίους αγγέλους.

ΛΟΓΟΣ ΚΖ'. 1. Πάλι μάς συγκεντρώνει στον συνήθη εορτασμό και την πάναγνη εορτή ο λαμπρός χορός των αγίων, και μας παραγγέλλει να αναπέμπουμε ευχαριστήριες ωδές στον Σωτήρα των πάντων Χριστό, λέγοντας: «Ο Κύριος εβασίλευσε, ας αγαλλιάσει η γη». Διότι παλαιά μεν, μέσω του πανσόφου Μωυσή, ο Ισραήλ απαλλασσόταν από τη δουλεία στην Αίγυπτο. Τα υπόλοιπα όμως έθνη, από την ανατολή μέχρι τη δύση και σε όλα τα άλλα σημεία της γης, όντας υποδουλωμένα σε ανόσιο τύραννο, δηλαδή στον Σατανά, και έχοντας αδιαχώριστο τον ζυγό της αμαρτίας, ήταν γεμάτα από την έσχατη αθλιότητα. Επειδή όμως εβασίλευσε ο Χριστός σε όλη την υφήλιο, προσφωνώντας προς όσους πιστεύουν σε Αυτόν και λέγοντας: «Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας»· απαλλαγμένοι από τη βδελυρότητα του πονηρού και αποστάτη δαίμονα, και έχοντας διαφύγει από τα πικρά στίφη των δαιμόνων, σχεδόν προτρέποντας με κραυγές ο ένας τον άλλον και λέγοντας: «Ας συντρίψουμε τα δεσμά τους, και ας απορρίψουμε από πάνω μας τον ζυγό τους»· και γεμίζοντας με απέραντη χαρά, τιμούν τον χορηγό της σωτηρίας και πρύτανη κάθε τους ευημερίας με τις δοξολογίες που Του πρέπουν, και λένε εκείνο που ειπώθηκε δια της φωνής του θεσπέσιου Δαβίδ: «Ψάλτε στον Κύριο άσμα καινό, διότι θαυμαστά έργα έπραξε ο Κύριος, τον έσωσε η δεξιά Του και ο άγιος βραχίονάς Του». Ως δεξιά δε και βραχίονα του Θεού και Πατρός ονομάζουν τον Υιό.

«Ας δέσουμε τον δίκαιο». Άραγε δεν μπορούσε να ελευθερώσει τον εαυτό του, θα πει κάποιος, εκείνος που ελευθέρωσε από τα δεσμά του θανάτου τον τετραήμερο Λάζαρο και τον Πέτρο από τα σιδερένια δεσμά [της φυλακής]; Έτοιμοι παρίσταντο οι άγγελοι λέγοντας: «Ας διαρρήξουμε τα δεσμά τους». Αλλά το ανέχονται, επειδή ο Δεσπότης επιθυμεί να το υπομείνει αυτό. Πάλι οδηγήθηκε ενώπιον των πρεσβυτέρων στο κριτήριο. Έχεις ήδη τη μαρτυρία: «Ο ίδιος ο Κύριος θα προσέλθει σε κρίση μαζί με τους πρεσβυτέρους του λαού και με τους άρχοντές του».

Διάψαλμα. Το διάψαλμα απαντάται στους Εβδομήκοντα, όχι όμως και στον Θεοδοτίωνα και τον Σύμμαχο. Μολονότι συνηθίζουν συχνά να χρησιμοποιούν αυτή τη λέξη παρόμοια με τους Εβδομήκοντα. Επομένως, είναι πιθανό, αν και το πρόσωπο έχει μεταβληθεί, ο μουσικός ρυθμός να έχει διατηρηθεί, και για τον λόγο αυτό να μην έχουν προσθέσει το διάψαλμα ο Θεοδοτίων και ο Σύμμαχος. Ας διαρρήξουμε τα δεσμά τους, και ας απορρίψουμε από πάνω μας τον ζυγό τους. Αυτός που κατοικεί στους ουρανούς θα τους περιγελάσει, και ο Κύριος θα τους χλευάσει.

Θεωρούμε ότι αυτοί οι στίχοι αναφέρονται στους πρώτους στίχους, εκείνους πριν από το διάψαλμα. «Ας διαρρήξουμε τους δεσμούς τους και ας απορρίψουμε από εμάς τον ζυγό τους». Τα έθνη, σφιγμένα με τις αλυσίδες των δικών τους αμαρτιών και μη όντας ελεύθερα, είναι δεμένα με τα δικά τους κακά· και ο Χριστός λέει, είτε προς τους αγγέλους που τον διακονούν, είτε προς τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, είτε, τρίτον, προς τους αποστόλους και τους υπηρέτες του Ευαγγελίου, προτρέποντάς τους στη διάσπαση και τη διάρρηξή τους, το: «Ας διαρρήξουμε τους δεσμούς τους». Οι δε λαοί, που βρίσκονται σωματικώς υπό τον ζυγό του νόμου, τον οποίο διδάσκει να καταφρονούν, καθώς περιέχει δικαιώματα μη καλά και προστάγματα μη καλά, προσαγόμενοι μέσω του Χριστού στον πνευματικό νόμο που έχει τα καλά δικαιώματα και τα καλά προστάγματα, αποβάλλουν τον βαρύ ζυγό του γράμματος που θανατώνει, καθώς ο Σωτήρας λέει προς τους προαναφερθέντες συνεργούς το: «Ας απορρίψουμε από εμάς τον ζυγό τους». Το δε «από εμάς», μπορεί να έχει την εξής έννοια: Ας το πράξουμε αφ' εαυτών μας, χωρίς να περιμένουμε τη δέηση αυτών που βαρύνονται.

Μπορεί δε το «αφ' ημών» να νοηθεί και ως εξής: Κι εγώ, που έχω γεννηθεί και ανατραφεί ανάμεσα στους λαούς που μελετούν τα μάταια, βρίσκομαι υπό τον ζυγό τους, έχοντας υποστεί περιτομή. Και ας απορρίψουμε τον ζυγό τους, δηλαδή από εμένα και από όσους συμφωνούν μαζί μου, οι οποίοι τηρούν τον μη σωτήριο νόμο σαν να είναι σωτήριος. Ή: Θεωρώντας ότι είναι ένα βάρος που έχει επιβληθεί και σε εμάς, ας απορρίψουμε τον ζυγό τους. Διότι πρέπει να τολμήσουμε να πούμε ότι αυτά υπάρχουν στον Χριστό εξαιτίας της αγάπης Του προς εκείνους που καταπιέζονται από τον ζυγό, όπως ακριβώς υπάρχουν και σε όλους τους εύσπλαχνους, οι οποίοι θεωρούν τα αμαρτήματα των άλλων ως δικά τους.

Επειδή όμως δεν δέχονται πλέον εύκολα τη θεραπεία οι προαναφερθέντες τόσο σπουδαίοι βασιλείς της γης και οι άρχοντες, εκ των εθνών και των λαών, των βασιλέων και των αρχόντων, ορατών και αοράτων, που συγκεντρώθηκαν εναντίον του Κυρίου και του Χριστού Του, το Άγιο Πνεύμα μάς προστάζει να διαρρήξουμε τα δεσμά της ειδωλολατρίας και να απορρίψουμε από την ψυχή μας τον βαρύ ζυγό της αμαρτίας. Διότι υποδουλωμένοι σε αυτά, υποτασσόμασταν προηγουμένως σε άλλους άρχοντες, έτσι ώστε, αφού ελευθερωθούμε από εκείνους, να αναλάβουμε τον ελαφρύ ζυγό του Σωτήρα, στον οποίο μας προσκαλεί λέγοντας: Ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Σηκώστε τον ζυγό μου, και δείτε ότι είναι αγαθός.

Ο λαός, όντας πνευματικά ο Ιούδας και ο Ισραήλ, θα ονομαστεί από τον Ιωσουέ Ιωσεδεκείμ. Και με αυτήν ακριβώς την προσωνυμία, λέγει, θα αποκαλούνται όχι από τους ανθρώπους, αλλά από τον ίδιο τον Θεό και από τους προφήτες Του. Διότι πρόσεξε επιμελώς τον λόγο που λέγει: «και αυτό είναι το όνομα με το οποίο θα τους καλέσει ο Κύριος, Ιωσεδεκείμ στους προφήτες». Μεταφράζεται δε το όνομα αυτό, όπως είπα, στην ελληνική γλώσσα ως «οι δίκαιοι του Θεού». Καθώς λοιπόν αυτοί θα σωθούν κατ' αυτόν τον τρόπο, ο Θεός υπόσχεται ότι θα συντρίψει τον παλαιό και βαρύ ζυγό των πικρών δαιμόνων και θα διαρρήξει τα δεσμά των ασεβημάτων με τα οποία προηγουμένως κρατούνταν δέσμιοι, ώστε να μην δουλεύουν πλέον σε ξένους θεούς, αλλά να καρποφορούν ευάρεστα μόνο σε Αυτόν. Παράβαλε προς αυτά το λόγιο του δεύτερου ψαλμού, το οποίο αναφέρεται στην παρουσία του Χριστού και στην κλήση των εθνών: «ας διαρρήξουμε τα δεσμά τους, και ας απορρίψουμε από εμάς τον ζυγό τους». Με το οποίο θεωρώ ότι είναι συγγενές το προκείμενο χωρίο που λέγει: «εκείνη την ημέρα, είπε ο Κύριος, θα συντρίψω τον ζυγό από τον τράχηλό τους και θα διαρρήξω τα δεσμά τους, και δεν θα υπηρετούν πλέον ξένους θεούς, αλλά θα υπηρετούν τον Κύριο τον Θεό τους».

Αλλ' επειδή το ότι δεν πρέπει να ασεβούμε τοποθετήθηκε πρώτο στην αρχή του μακαρισμού, ο δεύτερος [ψαλμός], για να μπορέσουμε να βρεθούμε έξω από την ασέβεια, υποδεικνύει τον τρόπο προαναγγέλλοντας το ευαγγελικό μυστήριο· έτσι ώστε, κατά κάποιον τρόπο, ο πρώτος ψαλμός να αποτελεί επιγραφή του δεύτερου. Διότι εκεί ομιλεί για τη σαρκική γέννηση Εκείνου που γεννήθηκε σήμερα για εμάς (και το «σήμερα» αποτελεί μέρος του χρόνου), ο Οποίος όμως είναι πάντοτε Υιός και Θεός, προερχόμενος από τον Πατέρα και ευρισκόμενος μέσα στον Πατέρα. Αναφέρεται επίσης στη βασιλεία επί εκείνων που δεν είχαν βασιλιά, οι οποίοι, επειδή δεν ήταν δούλοι του Θεού, είχαν συγκαταλεχθεί στα έθνη ως κάποιοι αυτόνομοι, ή καλύτερα ως άνομοι, επειδή δεν αποδέχθηκαν τον θείο νόμο, αλλά απέρριψαν από πάνω τους τον ζυγό· και ζυγό ονομάζει την εντολή. Όταν όμως η βασιλεία, η οποία υπερίκειται των πάντων, ήλθε και σε αυτούς, εκείνοι που κάποτε ήταν αδέσποτοι γίνονται κληρονομία του Θεού μέσω της πίστεως σε Εκείνον που γεννήθηκε σήμερα· σε Αυτόν, εννοώ, που εγκαταστάθηκε ως βασιλιάς επάνω τους· έτσι γεννήθηκαν και οι ίδιοι και έγιναν βασιλείς. Επάνω τους η σιδερένια ράβδος, δηλαδή η άτρεπτη δύναμη, αφού συνέτριψε το γήινο και οστράκινο στοιχείο, το μεταστοιχείωσε στην άφθαρτη φύση, διδάσκοντας ότι το μόνο μακάριο είναι να έχει κανείς την πεποίθησή του σε Αυτόν. Εφόσον αυτή είναι η έννοια του ψαλμού την οποία εξέθεσα, είναι δυνατόν σε όποιον το επιθυμεί να ελέγξει τη δική μας άποψη μέσα από τα ίδια τα θεία ρήματα, για να διαπιστώσει εάν αυτά που είπαμε εναρμονίζονται με τη θεόπνευστη Γραφή.

Ψαλμός στον Δαβίδ. Το όνομα Δαβίδ ερμηνεύεται «ικανός στο χέρι»· και ικανός στο χέρι είναι ο Χριστός επειδή τα κρατάει όλα μέσα στο χέρι Του, δηλαδή για Εκείνον ειπώθηκε η προφητεία. Διότι λέει για τον Δαβίδ, καθώς από αυτόν προέρχεται κατά σάρκα. «Ίνα τι» (Γιατί). Δηλαδή, γιατί το έθνος των Ιουδαίων πολεμούσε με θυμό και έτριζε τα δόντια εναντίον του Χριστού, σχεδιάζοντας τον θάνατό Του; Όμως, κατέληξε γι' αυτούς στο κενό. «Παρέστησαν». Ο Ηρώδης και ο Πιλάτος. Διότι και αυτοί οπλίστηκαν εναντίον του Χριστού. «Κατά του Κυρίου». Εναντίον του Κυρίου (Θεού) και εναντίον του κυριακού ανθρώπου· διότι ο Χριστός είναι Θεός [τέλειος] και άνθρωπος [τέλειος]. «Διαρρήξωμεν» (Ας συντρίψουμε). Διότι ο ιουδαϊκός λαός δεν υποτάχθηκε στον ζυγό της πίστεως [του Χριστού]· αντίθετα, αντιστάθηκε παντού. «Ο κατοικών». Όλοι, όσοι απέκτησαν ουράνιο φρόνημα διά της πίστεως στον Χριστό, τους περιγελούν και τους καταπατούν. «Και ο Κύριος». Διότι εξουθενώθηκαν [από τον Θεό] σε όλη τη γη. «Τότε λαλήσει» (Τότε θα μιλήσει). Τότε. Πότε; Κατά τη φοβερή ημέρα, όταν δουν τον Χριστό να έρχεται με πολλή δόξα και δύναμη. Τότε ταράσσονται και συγκλονίζονται από τον φόβο· διότι θα Τον βρουν αυστηρό <και οργισμένο>. «Εγώ δε». Διότι λέει ότι έδωσε κάθε εξουσία στον Υιό Του. «Επί Σιών» (Στη Σιών). Στην Εκκλησία, <όπως είναι γεγραμμένο>, πάνω στους πιστούς. [Διότι Σιών ερμηνεύεται άρτος· επειδή ο ουράνιος άρτος ψάλλεται καθημερινά στην Εκκλησία από τους πιστούς.]

Και αν εισέλθεις στις συναγωγές, θα τους ακούσεις να λένε αυτά τα λόγια συνεχώς. Και ο μεν Δαβίδ, περιγράφοντας εκείνο το ληστρικό δικαστήριο του Καϊάφα, λέει ότι εξαιτίας αυτού καταστραφήκατε. Διότι, αφού είπε: «Ας συντρίψουμε τα δεσμά τους και ας απορρίψουμε από εμάς τον ζυγό τους», πρόσθεσε: «Τότε θα τους μιλήσει μέσα στην οργή του και με τον θυμό του θα τους ταράξει». Ο δε Ησαΐας, αφού είπε ότι «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή», πρόσθεσε: «Και θα παραδώσω τους πονηρούς αντί της ταφής του, και τους πλουσίους αντί του θανάτου του»· και πάλι αλλού, μιλώντας για τον αμπελώνα: «Περίμενα να πράξει δικαιοσύνη, έπραξε όμως ανομία, και όχι δικαιοσύνη, αλλά κραυγή». Και ποια κραυγή; «Σταύρωσον, σταύρωσον». Και επιφέρει: «Γι' αυτό θα γκρεμίσω τον φράχτη του, και θα παραδοθεί σε καταπάτηση· και θα διατάξω τα σύννεφα να μη ρίξουν βροχή σε αυτόν». Επομένως, δεν διασκορπιστήκατε γι' αυτό, αλλά εξαιτίας των όσων τολμήσατε στον σταυρό· και αυτό είναι φανερό από τους προφήτες. Και για να μάθετε τη δύναμη του Χριστού, και για να διδαχθείτε από τους ίδιους σας τους εαυτούς εκείνα για τα οποία δεν συνετιστείτε από τους προφήτες, δες λοιπόν και τα ίδια τα γεγονότα που το μαρτυρούν. Διότι αυτό που σας δίδαξε ο νόμος, αυτό το έπραξε σε υπεραφθονία η δύναμη του Χριστού.

την παράνοια του Ηρώδη και του Καϊάφα· «Συγκεντρώθηκαν οι βασιλείς της γης και οι άρχοντες στον ίδιο τόπο»· αναφέρει την επιβουλή κατά του Δεσπότου λέγοντας: «Κατά του Κυρίου και κατά του Χριστού αυτού. Ας συντρίψουμε τα δεσμά τους και ας αποτινάξουμε από πάνω μας τον ζυγό τους». Μιλώντας δε για τα γεγονότα του σταυρού, στον εικοστό πρώτο ψαλμό έλεγε: «Με περικύκλωσαν πολλοί σκύλοι, ταύροι παχείς με περιέκλεισαν. Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου, καταμέτρησαν όλα τα οστά μου. Αυτοί δε με παρατήρησαν και με κοίταξαν· μοίρασαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο». Και τα γραφόμενα αυτά αποτελούσαν σκιά· όταν όμως ήλθαν τα ίδια τα γεγονότα, τότε η σκιά υποχώρησε, και βλέπουν οι Ιουδαίοι τα χέρια και τα πόδια να έχουν προσηλωθεί, έχοντας την καταδίκη τους από τους ίδιους, εφόσον τα δικά τους βιβλία τα περιέχουν αυτά· και δεν μπορούν πλέον να διαγράψουν τα γραφόμενα. Διότι έχουν γίνει πλέον ολοφάνερα και τα δύο· τα γραφόμενα συμφώνησαν απόλυτα με τα γεγονότα. Έλεγε ο Ησαΐας: «Οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή και, όπως ο αμνός είναι άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει, έτσι δεν ανοίγει το στόμα του. Η κρίση του αναιρέθηκε. Τη γενεά του ποιος θα τη διηγηθεί;». Οι Ιουδαίοι διάβαζαν τα γραφόμενα, αλλά δεν κατανοούσαν την πραγματικότητα των γεγονότων· διότι ο νόμος περιείχε τη σκιά των μελλοντικών αγαθών, όχι την ίδια την εικόνα.

Έχουν ειπωθεί δε ως εξής: «Μακάριος είναι ο άνθρωπος που δεν πορεύθηκε σύμφωνα με τη βουλή των ασεβών, και δεν στάθηκε σε δρόμο αμαρτωλών, και δεν κάθισε σε συνέδριο διεφθαρμένων, αλλά το θέλημά του βρίσκεται στον νόμο του Κυρίου, και τον νόμο του θα μελετά ημέρα και νύχτα. Και θα είναι σαν το δέντρο που είναι φυτεμένο κοντά στα ρυάκια των νερών, το οποίο θα δώσει τον καρπό του στην εποχή του και το φύλλωμά του δεν θα πέσει, και όλα όσα αν κάνει θα κατευοδωθούν. Δεν είναι έτσι οι ασεβείς, δεν είναι έτσι, αλλά είναι σαν το άχυρο που το σκορπίζει ο άνεμος από το πρόσωπο της γης. Γι' αυτό δεν θα σταθούν όρθιοι οι ασεβείς στην κρίση, ούτε οι αμαρτωλοί στη σύναξη των δικαίων, διότι γνωρίζει ο Κύριος την οδό των δικαίων, ενώ η οδός των ασεβών θα καταστραφεί. Γιατί φρύαξαν τα έθνη και οι λαοί μελέτησαν μάταια πράγματα; Παρατάχθηκαν οι βασιλείς της γης, και οι άρχοντες συγκεντρώθηκαν μαζί ενάντια στον Κύριο και ενάντια στον Χριστό του, λέγοντας: Ας σπάσουμε τα δεσμά τους και ας απορρίψουμε από πάνω μας τον ζυγό τους. Αυτός που κατοικεί στους ουρανούς θα τους περιγελάσει, και ο Κύριος θα τους χλευάσει. Τότε θα τους μιλήσει με την οργή του, και με τον θυμό του θα τους ταράξει. Εγώ όμως εγκαταστάθηκα ως βασιλιάς από αυτόν πάνω στο όρος Σιών, το άγιό του, για να διαγγέλλω το πρόσταγμα του Κυρίου. Ο Κύριος μου είπε: Υιός μου είσαι εσύ· εγώ σήμερα σε γέννησα».

Ψαλμός Β'. Ψαλμός του Δαβίδ, ανεπίγραφος στους Εβραίους. Ο οποίος λέγεται ανεπίγραφος στους Εβραίους· διότι, αν και οι Εβραίοι έχουν αυτόν τον ψαλμό, τον παρέλαβαν χωρίς επιγραφή. Επειδή, δηλαδή, δεν είχε ακόμη φανερωθεί ο Χριστός, ούτε είχαν συνεδριάσει εναντίον του οι Ιουδαίοι, ο Δαβίδ άφησε τον ψαλμό χωρίς επιγραφή. Άρχισε δε αυτόν με ερώτηση, λέγοντας τα εξής: «Γιατί φρύαξαν τα έθνη και οι λαοί μελέτησαν μάταια πράγματα; Παρατάχθηκαν οι βασιλείς της γης και οι άρχοντες συγκεντρώθηκαν μαζί εναντίον του Κυρίου και εναντίον του χριστού του». Για ποιο λόγο, λέει, συγκεντρώθηκαν όλοι αυτοί, τα έθνη των Ρωμαίων και οι λαοί από τους Ιουδαίους, ο Πιλάτος και ο Ηρώδης, οι βασιλείς της γης, εναντίον του βασιλέα των ουρανών και του πατέρα του; Διότι αυτό δηλώνει το «εναντίον του Κυρίου», δηλαδή εναντίον του Πατέρα του, «και εναντίον του χριστού», δηλαδή του Υιού. Διότι η ασεβής συμπεριφορά εναντίον του Υιού αναφερόταν στον Πατέρα. Έτσι, λοιπόν, αφού συγκεντρώθηκαν με πονηρία και αθεΐα, όντως «μελέτησαν μάταια πράγματα», λέγοντας: «Ας διαρρήξουμε τα δεσμά», δηλαδή, τις εντολές «τους και ας απορρίψουμε από εμάς τον ζυγό τους». Ποιων αυτών; Δηλαδή «του Κυρίου και του χριστού του» ας διαρρήξουμε τα δεσμά, δηλαδή τις εντολές, και ας απορρίψουμε από εμάς τον ζυγό του νόμου τους.

Έτσι, αφού σχεδίασαν με πονηρό φρόνημα, «αυτός που κατοικεί στους ουρανούς», δηλαδή ο Πατέρας, «θα τους περιγελάσει», και ο Υιός και Κύριος που ήλθε στη γη «θα τους χλευάσει», δηλαδή θα τους εξουδενώσει, σαν ανθρώπους που «βλέπουν αλλά δεν βλέπουν, και ακούν αλλά δεν ακούν». «Τότε θα τους μιλήσει με την οργή του και με τον θυμό του θα τους ταράξει». Τότε, αφού εκτελέσουν όσα κακώς σχεδίασαν, αφού διαρρήξουν τα δεσμά και απορρίψουν τον ζυγό του Δεσπότη και σφάξουν τον νομοθέτη, «τότε θα μιλήσει με οργή και με τον θυμό του θα τους ταράξει» και θα τους εκδιώξει από την περιοχή μέσω των ρωμαϊκών στρατευμάτων.

Μήπως κάποιος ατακτεί, μήπως κάποιος αφηνιάζει, γογγύζει, φιλοσαρκεί, συμπεριφέρεται με θράσος; Μήπως κάποιοι συνάπτουν φιλία με τον διάβολο, συνεδριάζοντας μαζί, σαν να στρέφονται κατά του Κυρίου και κατά του Χριστού Του, λέγοντας «ας συντρίψουμε τα δεσμά τους και ας απορρίψουμε από πάνω μας τον ζυγό της υποταγής μας»; Αλλά «Εκείνος που κατοικεί στους ουρανούς θα τους περιγελάσει και ο Κύριος θα τους χλευάσει. Τότε θα τους μιλήσει με την οργή Του και με τον θυμό Του θα τους ταράξει· διότι εγώ τοποθετήθηκα» πάνω σε εσάς, από τη δική σας εκούσια προσφορά και την εθελούσια υποδούλωσή σας, για να σας διαγγέλλω το πρόσταγμα του Κυρίου. Και για αυτόν τον λόγο τα λέω αυτά, για αυτό εξασφαλίζομαι, για αυτό προαναγγέλλω την ερχόμενη ρομφαία. Κανείς λοιπόν δεν θα ξεφύγει από το κραταιό χέρι του Θεού· κανείς, λοιπόν, δεν μπορεί να αποδεσμεύσει τον εαυτό του, ούτε μέσω ανθρώπου ούτε μέσω αγγέλου, από τη στιγμή που δέθηκε άπαξ με την αποτακτική ομολογία. Τα φάρμακα ας είναι διαθέσιμα για όσους ασθενούν· εάν όμως δεν ασθενεί κανείς, η χάρη ανήκει στον ιατρό των ψυχών και των σωμάτων μας, τον Θεό. Κοπιάσατε και συνεχίζετε να κοπιάζετε, αγωνιστήκατε και συνεχίζετε να αγωνίζεστε, υπομένοντας χάριν του Κυρίου στην άσκησή σας, στην υποταγή σας, στην κοπή των θελημάτων σας, στη συνεπακόλουθη στένωση των επιθυμιών σας.