Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 2:6

Διότι ρωμαϊκός στρατός, αφού επιτέθηκε εναντίον τους, και την πόλη λεηλάτησε και τον ναό πυρπόλησε, και τους περισσότερους από αυτούς τους παρέδωσε στον θάνατο· αυτούς δε που διέφυγαν τη σφαγή, αφού τους υποδούλωσε, τους παρέδωσε στη σκλαβιά. Πρέπει δε ο πιστός να προσέξει, ότι μνημονεύει διαδοχικά δύο πρόσωπα, και πρώτα τον Κύριο, τον Χριστό· διότι είπε: «Εναντίον του Κυρίου και εναντίον του Χριστού του»· έπειτα αυτόν που κατοικεί στους ουρανούς και τον Κύριο: «Αυτός που κατοικεί στους ουρανούς θα τους περιγελάσει, και ο Κύριος θα τους χλευάσει»· και πάλι διατήρησε το ίδιο σχήμα.] Εγώ όμως εγκαταστάθηκα από αυτόν βασιλιάς στη Σιών. Επειδή απορρίφθηκε ο λαός του Ισραήλ, ο ίδιος τους διηγείται την πίστη που μεταδόθηκε στα έθνη· και με τη Σιών υποδηλώνει την Εκκλησία. [Ο Κύριος μου είπε, Υιός μου, και τα εξής· αντί του: Η φύση του Πατρός με ανέδειξε Υιό· όχι επειδή ενέργησε κάποια προσταγή· αλλά επειδή η ουσία απέδειξε εμένα ως χαρακτήρα της υποστάσεως του Πατρός.

Ένας τέτοιος θα έλεγε: Ο πατέρας με έπλασε έτσι και με κατήρτισε για τα έργα του· και λέγοντας έτσι, δεν υποδηλώνει ότι ο ίδιος είναι δούλος ούτε ένα από τα δημιουργήματα· ούτε αναφέρεται στην αρχή της γενέσεώς του, αλλά στη φροντίδα για τα έργα που του ανατέθηκε μεταγενέστερα. Με τον ίδιο τρόπο και ο Κύριος, αφού ενδύθηκε τη δική μας σάρκα και βρέθηκε κατά το σχήμα ως άνθρωπος, εάν ερωτάτο από εκείνους που τον έβλεπαν έτσι και θαύμαζαν, θα έλεγε: «Ο Κύριος με έκτισε ως αρχή των οδών του για τα έργα του»· και: «Με έπλασε για να συνάξω τον Ισραήλ». Και αυτό πάλι το Πνεύμα, προμηνύοντάς το στους Ψαλμούς, έλεγε: «Τον κατέστησες επί των έργων των χειρών σου»· πράγμα που υποδηλώνοντας για τον εαυτό του και ο ίδιος ο Κύριος λέει: «Εγώ δε καταστάθηκα από αυτόν βασιλιάς στο όρος Σιών, το άγιό του». Όπως ακριβώς, όταν έλαμψε σωματικά στη Σιών, δεν έλαβε τότε την αρχή της υπάρξεώς του ούτε της βασιλείας του, αλλά όντας Λόγος του Θεού και αΐδιος βασιλιάς, καταδέχθηκε να φανερώσει ανθρωπίνως τη βασιλεία του και στη Σιών, ώστε, αφού λυτρώσει αυτούς και εμάς από την αμαρτία που βασίλευε μέσα τους, να μας θέσει υπό την πατρική του βασιλεία· έτσι, καθιστάμενος υπεύθυνος για τα έργα, δεν καθίσταται σε εκείνα που δεν υπάρχουν ακόμη, αλλά σε εκείνα που ήδη υπάρχουν και έχουν ανάγκη διορθώσεως.

Στο ερώτημα γιατί [έγινε] αυτό, ο εν λόγω θα απαντούσε: ο πατέρας έτσι με έπλασε και με κατάρτισε για τα έργα του. Και λέγοντας αυτό, ούτε υποδηλώνει ότι ο ίδιος είναι δούλος ή ένα από τα δημιουργήματα, ούτε αναφέρει την αρχή της γέννησής του, αλλά τη μέριμνα για τα έργα που του ανατέθηκε μεταγενέστερα. Με τον ίδιο τρόπο και ο Κύριος, αφού ενδύθηκε τη δική μας σάρκα και «βρέθηκε κατά το σχήμα ως άνθρωπος», αν ερωτάτο από εκείνους που τον έβλεπαν έτσι και τον θαύμαζαν, θα έλεγε: «Ο Κύριος με έκτισε ως αρχή των οδών του για τα έργα του» και «με έπλασε για να συνάξω τον Ισραήλ». Αυτό εξάλλου προσημαίνοντας το Πνεύμα, έλεγε στους Ψαλμούς: «Τον κατέστησες κύριο επί των έργων των χειρών σου», πράγμα που υποδηλώνοντας για τον εαυτό του ο ίδιος ο Κύριος λέει: «Εγώ όμως καταστάθηκα βασιλιάς από αυτόν στο άγιο όρος του, τη Σιών». Όπως ακριβώς δε, όταν έλαμψε σωματικά στη Σιών, δεν είχε τότε την αρχή της ύπαρξής του ούτε είχε την αρχή της βασιλείας του, αλλά, όντας Λόγος του Θεού και αΐδιος βασιλιάς, καταδέχθηκε να αναδείξει ανθρωπίνως τη βασιλεία του και στη Σιών, ώστε, αφού λυτρώσει και αυτούς και εμάς από την «αμαρτία που βασιλεύει μέσα τους», να μας υπαγάγει στην πατρική του βασιλεία, έτσι, όταν εγκαθίσταται στα «έργα», δεν εγκαθίσταται σε εκείνα που δεν υπάρχουν ακόμη, αλλά καθίσταται σε αυτά που ήδη υπάρχουν και έχουν ανάγκη διόρθωσης.

Περί κυριότητος. Ο Δαβίδ λέγει: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου». Εάν δε αντιλέγουν οι αιρετικοί υποστηρίζοντας ότι αυτό αναφέρεται στον Δαβίδ, τους ελέγχει αυτό που ελέχθη από τον Σωτήρα: «Τι λέτε περί του Χριστού; Τίνος υιός είναι; Λέγουν: Του Δαβίδ». Απαντά ο Σωτήρας: «Πώς λοιπόν ο Δαβίδ, εν Αγίω Πνεύματι, τον ονομάζει Κύριο;». Πάλι περί του Πατρός: «Άκουε, Ισραήλ, ο Κύριος ο Θεός σου, είναι ένας Κύριος». Περί δε του Υιού, λέγει: «Ο δε Κύριος από τη Σιών θα ανακράξει, και από τον ουρανό θα δώσει τη φωνή του, και θα σειστεί ο ουρανός και η γη. Ο δε Κύριος θα σπλαχνιστεί τον λαό του, και θα ενισχύσει ο Κύριος τους υιούς του Ισραήλ. Και θα επιγνώσετε ότι εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σας, ο οποίος κατασκήνωσα στη Σιών, στο άγιο όρος». Αυτός δε που κατασκήνωσε, δηλαδή ο Υιός, λέγει: «Εγώ δε εγκαταστάθηκα βασιλιάς από αυτόν πάνω στη Σιών, το άγιο όρος του», και τα εξής.

Ότι όπως ο Πατήρ είναι Κύριος Σαβαώθ, έτσι ομοίως και ο Υιός. Ο Ησαΐας λέγει: «Και σημεία και τέρατα στον οίκο του Ισραήλ από τον Κύριο Σαβαώθ, ο οποίος κατοικεί στο όρος Σιών». Στον δε ψαλμό: «Εγώ δε εγκαταστάθηκα βασιλιάς από αυτόν επάνω στη Σιών, το άγιο όρος του».

Διότι θα ταίριαζε μόνο στη βασιλική φύση των όλων το να νομοθετεί και να κρίνει. Έφτασε βέβαια και ο Υιός σε αυτή τη δόξα, αφού ο Θεός και Πατέρας συγκατένευσε να την λάβει. Α. Και σε ποιον από όσους σκέφτονται ορθά δεν είναι φανερό ότι μας αραδιάζεις μάταια λόγια, φίλε μου, και σωρεύεις ένα ψυχρό και άχρηστο πλήθος εννοιών, αν δεν μας υποδείξεις ότι τα συγγράμματα των αγίων συμφωνούν με όσα είπες; Διότι δεν θα ακολουθήσουμε αυτούς που θέλουν και συνηθίζουν να ξερνούν όσα προέρχονται μόνο από τη δική τους διάνοια, αλλά αυτούς που μιλούν «από το στόμα του Κυρίου», σύμφωνα με το γεγραμμένο. Β. Καλά τα λες. Επομένως, ο θείος Δαβίδ, λέει, έψαλε κάπου (και απηύθυνε τα λόγια προς τον Θεό Πατέρα σχετικά με την κλήση των εθνών): «Τοποθέτησε, Κύριε, νομοθέτη σε αυτούς, ας γνωρίσουν τα έθνη ότι είναι άνθρωποι». Ότι δε αυτό έχει εκπληρωθεί πολύ ξεκάθαρα στο πρόσωπό του, έρχεται και μας το λέει και ο ίδιος ο Υιός: «Εγώ δε εγκαταστάθηκα ως βασιλιάς από αυτόν πάνω στη Σιών, το άγιο όρος του, διαγγέλλοντας το πρόσταγμα του Κυρίου». Εκείνος δε που έχει ως δώρο της θέλησης άλλου το να βασιλεύει και να νομοθετεί, πώς δεν θα είχε επίκτητη και καθόλου φυσική, αλλά μάλλον προστιθέμενη την εξουσία και στα δύο; Α. «Ξεμεθύστε, εσείς που μεθάτε, από το κρασί σας», ας αναφωνήσει κάποιος και μάλιστα πολύ δικαιολογημένα προς τους διεστραμμένους.

Διότι ο Υιός, αν και υπήρχε με τη μορφή και την απόλυτη ισότητα προς τον Πατέρα, υπέστη την εκούσια κένωση, συγκαταβαίνοντας στο δικό μας είδος, και έγινε άνθρωπος, στον οποίο το να βασιλεύει και να νομοθετεί δεν ανήκει με άλλον τρόπο παρά ως κάτι το δοτό. Και επειδή συμμερίστηκε τη δική μας φτώχεια και ανέλαβε κατ' οικονομίαν το μέτρο του δούλου, ομολογεί ότι κατέχει ως επίκτητο αυτό που του ανήκει εκ φύσεως, και εναρμονίζεται απολύτως με τα έργα και τα λόγια της κενώσεως. Και νομίζω πως καμία βλάβη δεν θα προκύψει εξαιτίας αυτού σε όσους πιστεύουν σε αυτόν, εφόσον εξετάσουν την κατάλληλη στιγμή που ταιριάζει σε αυτά τα λόγια. Διότι, πότε νομοθέτησε στα έθνη ο Χριστός, και πότε ήρθε για να διακηρύξει στη Σιών το πρόσταγμα του Κυρίου; Παρά μόνο όταν έγινε άνθρωπος; Άλλωστε, πολύ καθαρά θα μπορούσε να δει κανείς στα μωσαϊκά συγγράμματα, ότι σε καμία άλλη χρονική στιγμή δεν στάλθηκε ο Υιός για να διακηρύξει το πρόσταγμα του Κυρίου στους Ισραηλίτες, παρά μόνο όταν εισήλθε στη δική μας φτώχεια, και ο Δεσπότης των προφητών ονομάστηκε προφήτης, και ο Λόγος, που βρισκόταν στους κόλπους του Πατέρα, συγκαταλέχθηκε ανάμεσα στους ανθρώπους της γης. Διότι κάπου είπε ο Θεός, πληροφορώντας τον ιερότατο Μωυσή για αυτό ακριβώς το θέμα: «Θα αναστήσω σε αυτούς προφήτη από το μέσο των αδελφών τους, όμοιον με εσένα. Και θα θέσω τα λόγια μου στο στόμα του, και θα τους μιλήσει σύμφωνα με όλα όσα θα του δώσω ως εντολή».

Διότι, ποιος άλλος θα μπορούσε να είναι πρόσωπο και εικόνα του Πατέρα και χαρακτήρας της ουσίας του, παρά ο Λόγος που φανερώθηκε από αυτόν, μέσω του οποίου και γνωρίζεται στους επιγείους, καθώς καταλάμπει τα σύμπαντα με τη δική του δόξα; Γι' αυτό, άλλωστε, μίλησε κάποτε και στον πάνσοφο Μωυσή: «Αλλά ζω εγώ, και Ζων είναι το όνομά μου, και η δόξα του Κυρίου θα γεμίσει όλη τη γη». Διότι τα πάντα έχουν γεμίσει από τον Χριστό, και μέσω αυτού φανερώθηκε σε εμάς. Και γνωρίζοντάς το αυτό, ο θείος Δαβίδ είπε πάλι ότι: «Θα οικοδομήσει ο Κύριος τη Σιών, και θα εμφανιστεί μέσα στη δόξα του». Διότι εμφανίστηκε σε εμάς στο πρόσωπο του Υιού που λέει καθαρά: «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα». Β. Επομένως, αν ο Υιός είναι πράγματι η ίδια η δόξα του Θεού και Πατέρα, έπεται ότι κατά φύση πρέπει να είναι Κύριος των πάντων, και βασιλιάς όχι με διαφορετικό τρόπο απ' ό,τι θα ήταν και ο ίδιος ο Πατέρας. Τότε, γιατί άραγε μέσω της φωνής του Ψαλμωδού είπε πάλι: «Εγώ δε εγκαταστάθηκα βασιλιάς από αυτόν;» Και ο σοφός μαθητής μάς μαρτύρησε ξεκάθαρα ότι έχει κατασταθεί Κύριος και Χριστός από τον Πατέρα. Α. Άραγε λοιπόν, φίλε μου, θα μπορούσες να μου απαντήσεις όσο το δυνατόν καλύτερα, χωρίς καμία καθυστέρηση, αν επιθυμούσα να σε ρωτήσω κάτι; Β. Πώς όχι; Α. Εκείνο που καλείται σε κυριότητα και με ασυνήθιστο τρόπο μεταφέρεται σε αυτήν, δεν θα έπρεπε άραγε να νοηθεί ότι δεν ήταν ποτέ πριν Κύριος; Διότι τίποτα δεν θα μπορούσε από το να είναι αυτό που είναι, να βαδίσει ξανά προς αυτό ως κάτι διαφορετικό. Β. Βεβαίως όχι. Α.

Επομένως, εάν το Άγιο Πνεύμα δεν βρίσκεται σε φύση και δόξα που είναι αληθινά ελεύθερη, αλλά μάλλον διακονεί υπηρετικά τη χάρη που προέρχεται από κάποιον άλλον, πώς έχει χριστεί ως βασιλιάς ο Χριστός, λαμβάνοντας ως χρίσμα το Πνεύμα; Διότι λέγει: «Τον Ιησού από τη Ναζαρέτ, τον έχρισε ο Θεός με Άγιο Πνεύμα». Και ο σοφός Ιωάννης γράφει τα εξής προς εμάς: «Και σε εσάς, το χρίσμα που λάβατε από αυτόν μένει μέσα σας, και δεν έχετε ανάγκη να σας διδάσκει κανείς, αλλά όπως το δικό του χρίσμα σας διδάσκει για όλα». Είναι δυνατόν να πληροφορηθούμε και από τον ίδιο τον Χριστό μέσω της φωνής του Ψαλμωδού, που αναφωνεί τα εξής και ερμηνεύει τη δόξα που προέρχεται από το χρίσμα: «Εγώ εγκαταστάθηκα βασιλιάς από αυτόν». Ένα δουλικό Πνεύμα, πες μου, μπορεί να κάνει κάποιον δεσπότη; Έχει βασιλικό αξίωμα ως προς την ίδια του τη φύση αυτό το οποίο, κατά τη γνώμη τους, δεν είναι ελεύθερο; Μακριά από τέτοια παραφροσύνη. Διότι πλέον δεν αντέχω ερχόμενος αντιμέτωπος με τους εμετούς των αντιπάλων. Διότι έπρεπε, έπρεπε αυτοί, σκεπτόμενοι ορθά, να αναγνωρίσουν το ελεύθερο και βασιλικό αξίωμα του Πνεύματος και μέσα από αυτό. Διότι για όσους δικαιώνονται μέσω της πίστης, ο μέγας Παύλος μας είπε: «Ποιος θα κατηγορήσει τους εκλεκτούς του Θεού; Ο Θεός είναι αυτός που δικαιώνει· ποιος είναι αυτός που κατακρίνει;» Και αφού απέδωσε αποκλειστικά στη θεία και υπέρτατη φύση τη δύναμη να δικαιώνει κάποιους και να τους καθιστά εκλεκτούς, αποδίδει το έργο αυτό στη φύση και τη δόξα του Πνεύματος.

ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΣΤΙΣ ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ <Ο Κύριος με έκτισε.> Του Κυρίλλου. Το «με έκτισε», εάν το εκλάβεις ως προς τη θεότητα, έχει την έννοια του «με κατέστησε»· όπως το «Καρδιά καθαρή κτίσε μέσα μου, Θεέ». Και το «Για να κτίσει τους δύο μέσα στον εαυτό του». Διότι δεν αναφέρεται ουσιωδώς στο να κτίσει αυτούς που έχουν ήδη δημιουργηθεί, αλλά στο να τους καταστήσει. Επομένως, με κατέστησε αρχή των προνοητικών και δημιουργικών του έργων. Διότι και στον Δαβίδ λέει: «Εγώ καταστάθηκα βασιλιάς από αυτόν».

Διότι ο Ιωάννης έχει μαρτυρήσει για αυτόν ότι «ήλθε στα δικά του», αποκαλώντας «δικά του» τον κόσμο, και καθώς καλούνταν σε μια ασυνήθιστη δόξα, αυτή της βασιλείας, έλεγε: «Εγώ όμως εγκαταστάθηκα βασιλιάς από αυτόν», προφανώς εννοώντας από τον Θεό και Πατέρα. Ανέχθηκε δε αυτά τα πράγματα, ώστε ως άνθρωπος, έχοντας υιοθετηθεί, καίτοι κατά φύση υπάρχει Θεός, να ανοίξει τον δρόμο μέσω του εαυτού του στην ανθρώπινη φύση για να μετάσχει στην υιοθεσία, και να καλέσει στη βασιλεία των ουρανών όσους τυραννούνταν από την αμαρτία. Διότι, όπως ακριβώς σαν μια κληρονομιά από τον πατέρα που διαπερνά όλο το γένος που προέρχεται από αυτόν, υποστήκαμε τις συμφορές από την παράβαση του Αδάμ, φορτωμένοι με κατάρα και θάνατο, έτσι πάλι σε ολόκληρο το ανθρώπινο γένος θα διαδοθούν τα λαμπρά χαρίσματα του Χριστού. Διότι ο Μονογενής τα δέχεται για εμάς, και όχι βέβαια για τον εαυτό του, επειδή είναι πλήρης, όντας και κατά φύση Θεός, και δεν έχει καμία απολύτως ανάγκη, αλλά μάλλον ο ίδιος πλουτίζει σύμπασα την κτίση με τα άνωθεν αγαθά.

Λέει λοιπόν ότι έλαβε τα έργα από αυτόν, είτε λόγω του σχήματος της ανθρωπότητας και της μορφής του δούλου, μιλώντας κατ' οικονομίαν κάπως πιο ταπεινά, είτε εξυμνώντας με τη λέξη της δωρεάς την ευδοκία και τη συναίνεση του Θεού και Πατρός σε όλα όσα επιτελούνται παραδόξως. Διότι έτσι διαβεβαιώνει ότι έχει αποσταλεί, εφόσον μάλιστα κένωσε τον εαυτό του, καθώς έχει γραφτεί, από την απολύτως πρέπουσα στον Θεό αξία λόγω της αγάπης του για εμάς· διότι ταπείνωσε τον εαυτό του, και τη σμικροπρέπεια της ταπείνωσης δεν θα τη βρούμε με άλλους τρόπους παρά μόνο σε εκείνα που ενίοτε λέει ως άνθρωπος. Με αυτό συμφωνεί και όσα πάλι ειπώθηκαν ανθρωποπρεπώς μέσω του ψαλμωδού σαν να προέρχονται από τον ίδιο για χάρη μας: «Εγώ όμως εγκαταστάθηκα βασιλιάς από αυτόν στη Σιών, το άγιο όρος του, διακηρύσσοντας το πρόσταγμα του Κυρίου». Διότι αυτός που είναι πάντοτε βασιλιάς μαζί με τον Πατέρα, ο σύνθρονος και σύνεδρος, ως Θεός δίπλα στον Θεό που τον γέννησε, λέει ότι χειροτονήθηκε βασιλιάς και κύριος, λέγοντας ότι λαμβάνει αυτά που ήδη είχε ως Θεός, όταν εμφανίστηκε ως άνθρωπος, στον οποίο το να βασιλεύει δεν ενυπάρχει εκ φύσεως, αλλά βεβαίως και το όνομα και το πράγμα της κυριότητας είναι απολύτως επίκτητα.

Διότι ήταν μεν εκ φύσεως Θεός, ως Μονογενής εκ Θεού, σαν να μην έχει χωριστεί από την ουσία αυτού που τον γέννησε, και όντας συμφυής με αυτήν, καθόσον νοείται ότι προέρχεται από αυτήν· ήταν δε και άνθρωπος, καθόσον έγινε σάρκα εξομοιώνοντας τον εαυτό του με εμάς, ώστε μέσω αυτού να ενωθεί με τον Θεό εκείνο που από τη φύση του ήταν σε μεγάλο βαθμό χωρισμένο. Όταν λοιπόν λέει ο Μωυσής «θα σας αναστήσει ο Κύριος προφήτη σαν εμένα», δεν θα το κατανοήσεις διαφορετικά, παρά με τον τρόπο που μόλις είπαμε· επειδή και ο ίδιος ο Θεός επισφραγίζει τον σχετικό λόγο λέγοντας: «Ορθά είναι όλα όσα είπαν· θα τους αναστήσω προφήτη σαν εσένα, και θα θέσω τα λόγια μου σε αυτόν, και θα τους μιλήσει σύμφωνα με όλα όσα θα του δώσω εντολή». Διότι ο Υιός «βαστάζει τα πάντα με τον λόγο της δυνάμεώς του», όπως λέει ο Παύλος, και μας αναγγέλλει τα λόγια του Πατέρα, εφόσον έχει οριστεί από αυτόν ως μεσίτης, σύμφωνα με όσα ψάλλονται στους Ψαλμούς, ως λόγια του ίδιου του Χριστού: «Εγώ δε καταστάθηκα βασιλιάς από αυτόν στο Σιών, το άγιο όρος του, διαγγέλλοντας το πρόσταγμα του Κυρίου». Εάν δε κάποιος κρίνει ότι πρέπει να αναχθεί στον τρόπο της ομοιότητας και από άλλες έννοιες, θα εκλάβει το «Σαν εμένα» ως νομοθέτη, και θα παραθέσει προς απόδειξη το: «Ειπώθηκε στους αρχαίους, "Ου μοιχεύσεις"· εγώ όμως σας λέω "Ουκ επιθυμήσεις"».

Θα επιβεβαιώσει δε εξίσου την εξήγησή μας για αυτά, και θα αποδείξει ότι δεν είναι καθόλου λανθασμένη, και ο μακάριος προφήτης Ησαΐας, αναφωνώντας: «Ιδού, βασιλιάς δίκαιος θα βασιλεύσει, και άρχοντες με δικαιοσύνη θα κυβερνήσουν, και θα υπάρξει άνθρωπος που θα κρύβει τα λόγια του». Διότι λέει ότι έχει βασιλεύσει εφ' ημών ως δίκαιος βασιλιάς εκείνος που λέει: «Εγώ όμως εγκαταστάθηκα από αυτόν ως βασιλιάς στο όρος Σιών, το άγιο όρος του, για να εξαγγέλλω το πρόσταγμα του Κυρίου». Και με τους άρχοντες που πολιτεύονται με κρίση, δηλαδή με απόλυτη ορθότητα σε κάθε τι, εννοεί τους αγίους μαθητές, οι οποίοι πλησίαζαν τον Σωτήρα Χριστό, όταν εκείνος πολλές φορές έκρυβε τα λόγια του, και έλεγαν: «Εξήγησέ μας την παραβολή»· και όταν κάποτε ο ίδιος άκουσε «Γιατί μιλάς στα πλήθη με παραβολές;», διαπιστώνεται να εξηγεί τη σαφέστατη αιτία λέγοντας: «Επειδή βλέποντας, λέει, δεν βλέπουν και ακούγοντας δεν ακούν ούτε καταλαβαίνουν». Διότι ασφαλώς δεν ήταν άξιοι, όπως είναι φυσικό, αφού ο Θεός που κρίνει τα δίκαια εξέδωσε για αυτούς τέτοια απόφαση.

Και επειδή η φράση «Του έδωσες εξουσία σε κάθε σάρκα» είναι πιθανό να ταράξει μερικούς από τους πιο απλοϊκούς, ας πούμε πάλι λίγα χρήσιμα πράγματα για αυτό, χωρίς να διστάζουμε λόγω της ανάγκης, αν και κάθε ανθρώπινος λόγος είναι ασθενής για την εξήγηση τέτοιων θεμάτων. Διότι, πρωτίστως, ο Κύριος θα πει και αυτό ταιριαστά προς το σχήμα που έλαβε, εννοώ δηλαδή το σχήμα της ταπεινώσεως και στα μέτρα της ανθρωπότητας. Και δέξου αυτόν τον συλλογισμό. Αν από τη μία ντρεπόμαστε όταν ακούμε ότι έγινε δούλος για εμάς, αν και είναι Κύριος των πάντων μαζί με τον Πατέρα, και ότι έχει εγκατασταθεί «βασιλιάς στη Σιών, το άγιο όρος Του», αν και έχει τη δύναμη να εξουσιάζει τα πάντα εκ της ίδιας Του της φύσεως και όχι ως κάτι επίκτητο, θα ήταν επακόλουθο να ντρεπόμαστε και όταν λέει ότι λαμβάνει κάτι και πάλι ως άνθρωπος. Αν όμως, σε εκείνα τα θέματα, θαυμάζουμε την εκούσια υποταγή Του, μην αγνοώντας το αξίωμα που Του ανήκει ουσιωδώς, γιατί, μαζί με εκείνα, να μην θαυμάζουμε και τούτο; Διότι, ενώ έχει τα πάντα ως Θεός, λέει ότι τα λαμβάνει ως άνθρωπος, για τον οποίο η βασιλεία δεν είναι ιδίωμα ουσιώδες, αλλά κάτι που του δίνεται. Διότι το «τι έχεις που δεν το έλαβες;» θα αρμόζει στα μέτρα των κτιστών όντων· και ο Χριστός είναι κτιστός (γενητός), κατά το ότι έγινε άνθρωπος, μολονότι κατά τη φύση Του είναι άκτιστος, εφόσον γεννήθηκε από τον Θεό. Διότι, όλα τα αγαθά και νοούνται και υπάρχουν αληθινά στον Θεό φυσικά και ως οικεία Του, ενώ σε εμάς είναι επίκτητα και χορηγούνται μέσω της θείας χάριτος.

Διότι κατά τους παλαιότερους καιρούς ταλαιπωρήθηκε όχι λίγο το έθνος των Ιουδαίων, καθώς το λεηλατούσαν, άλλοτε οι Ασσύριοι και οι Ελαμίτες, και άλλοτε εκείνοι από την Αίγυπτο και τη Βαβυλωνία, και από τις ανατολικές περιοχές και από την Αραβία. Όταν όμως έλαμψε μετά από αυτά ο Χριστός, το παντοδύναμο χέρι και η παντουργική δεξιά του Θεού και Πατρός κατέστησε τον εαυτό της φανερό μέσα από τα θαύματα, και έσπευδε να βεβαιώσει τους Ισραηλίτες ότι είναι αληθινός Θεός και Υιός του αληθινού Θεού. Διότι, τι από τα πλέον θαυμαστά δεν έχει επιτελεστεί ανάμεσά τους; Επειδή τα πάντα ήταν θεοπρεπή και παράδοξα, και αποτελούσαν σαφή και ολοκάθαρη απόδειξη της ύψιστης δύναμης. Κατά τον καιρό εκείνο λοιπόν, λέει, ο Κύριος θα δείξει εκ νέου το χέρι του, για να επιδείξει ζήλο για τον Ισραήλ, και σαν να μην παραχωρήσει τον Χριστό μόνο στα έθνη, αλλά να επιλέξουν και οι ίδιοι να έχουν την ελπίδα τους σε αυτόν, και μάλιστα να επιζητήσουν να τεθούν υπό την εξουσία του, και να τον αναγνωρίσουν ως άρχοντα, καθοδηγητή και δάσκαλο, αυτόν που για την αιτία αυτή έγινε άνθρωπος. Και γι' αυτό έλεγε διαμέσου της φωνής του Δαβίδ: «Εγώ όμως εγκαταστάθηκα ως βασιλιάς από αυτόν πάνω στο όρος Σιών, το άγιό του, για να διαγγέλλω το πρόσταγμα του Κυρίου». Διότι ο Χριστός ήρθε λέγοντας ότι δεν έχει αποσταλεί παρά μόνο στα απολωλότα πρόβατα του οίκου Ισραήλ.

Αλλά ο μεν γραπτός νόμος δόθηκε μέσω του Μωυσή· το δε σωτήριο κήρυγμα, δηλαδή το ευαγγελικό, προήλθε μέσω του Χριστού. Διότι ήταν φυσικό επακόλουθο, ο μεν Μωυσής να γίνει διάκονος της σκιάς και του τύπου, ο δε Χριστός, όπως φαίνεται, να γίνει φωτιστής της γνώσεως και της αληθινής λατρείας που τελείται εν Πνεύματι. Διότι Αυτός είναι το αληθινό φως. Προσθέτει δε σε αυτά ότι: «Η κρίση μου θα γίνει φως των εθνών». Με τη λέξη «κρίση» εδώ εννοεί είτε την όσια και φιλάνθρωπη απόφασή Του, η οποία έφερε στο φως των εθνών τη χάρη που προέρχεται από Αυτόν, είτε ως κρίση εννοεί την ευθύτητα και τη δικαιοκρισία, δηλαδή τη δικαιοσύνη, προφανώς την ευαγγελική. Διότι έτσι μνημονεύει τα ιερά κηρύγματα ο θεσπέσιος Δαβίδ λέγοντας: «Εσύ ετοίμασας ευθύτητα, κρίση και δικαιοσύνη στον Ιακώβ εσύ έπραξες». Εάν δε αναφέρει ότι το θείο και σωτήριο κήρυγμα έχει πραγματοποιηθεί στον Ιακώβ, και όχι μάλλον και στα άλλα έθνη, θα πρέπει να θυμηθούμε τον Θεό που λέει ξεκάθαρα: «Δεν απεστάλην, παρά μόνο στα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Και μάλιστα και μέσω της φωνής αυτού του θεσπέσιου Δαβίδ: «Εγώ δε εγκαταστάθηκα βασιλιάς από Αυτόν (προφανώς από τον Θεό και Πατέρα) στο άγιο όρος Του τη Σιών, αναγγέλλοντας το πρόσταγμα του Κυρίου». Διότι από τον Ισραήλ προέρχονταν οι πατέρες και η επαγγελία, η νομοθεσία και η διαθήκη.

Και πάλι: Στεκόταν κάποτε μυσταγωγώντας στη Συναγωγή, και ενώ θαυμάστηκε από όλους, μερικοί, λέει, έλεγαν: «Πώς αυτός γνωρίζει γράμματα, χωρίς να έχει διδαχθεί;» Διότι αγνοούσαν ότι μέσα Του βρίσκονταν κρυμμένοι όλοι οι θησαυροί της σοφίας και της γνώσης. Αυτά είναι άξια συγγνώμης, καθώς ειπώθηκαν απρόσεκτα εξαιτίας της άγνοιας. Όμως για εκείνους που βλασφήμησαν το ίδιο το Θείο, η καταδίκη είναι αναπόφευκτη και η κόλαση παντοτινή, και σε αυτόν τον κόσμο και στον μέλλοντα. Με τη λέξη Πνεύμα εννοεί εδώ όχι μόνο το Άγιο, αλλά ολόκληρη τη φύση της Θεότητας. Εξάλλου, και ο ίδιος ο Σωτήρας είπε κάπου ότι ο Θεός είναι πνεύμα· συνεπώς, η βλασφημία κατά του Πνεύματος θα αφορούσε ολόκληρη την ύψιστη από όλες τις ουσίες· διότι μία νοείται η φύση της Θεότητας στην Αγία και Προσκυνητή Τριάδα. <Μην μεριμνάτε πώς ή τι θα απολογηθείτε.> (A f. 170) Έχοντας λοιπόν ο Κύριος επισείσει τόσο πολύ τον φόβο, και έχοντας προετοιμάσει στο να αντιστέκονται γενναία σε εκείνους που τους απομακρύνουν από την ορθή ομολογία, προστάζει για τα υπόλοιπα να μην μεριμνούν, δηλαδή για την απολογία τους· διότι σε εκείνους που έχουν πίστη και αγάπη, το Πνεύμα ενεργεί τους κατάλληλους λόγους, σαν δάσκαλος που κατοικεί μέσα τους. <Ποιος με κατέστησε δικαστή ή μεριστή πάνω σε εσάς;> (A f. 171, E f. 190) Έχει μεν εγκατασταθεί από τον Θεό και Πατέρα ο Υιός, όταν εμφανίστηκε όπως εμείς, άρχοντας και βασιλιάς στο όρος Σιών το άγιό Του, σύμφωνα με τη φωνή του Ψαλμωδού.

Βεβαίως και ο ίδιος ο Χριστός είπε κάπου μέσω της λύρας του Ψαλμωδού: «Εγώ όμως εγκαταστάθηκα από αυτόν βασιλιάς, επάνω στη Σιών, το άγιο όρος του.» Αρνήθηκαν, λοιπόν, τη βασιλεία του, λέγοντας στον Πιλάτο: «Δεν έχουμε βασιλιά, παρά μόνο τον Καίσαρα.» <Κατά την επιστροφή του, αφού είχε λάβει τη βασιλεία.> (A f. 256) Όταν, λοιπόν, επιστρέψει ο ευγενής άνθρωπος, δηλαδή προφανώς ο Χριστός, αφού λάβει τη βασιλεία, οι διάκονοι του λόγου θα τύχουν επαίνων και θα απολαύσουν τις ανώτατες τιμές.

Διότι δεν εξέκοψε μόνο το πλήθος των ανόσιων ψευδοπροφητών, ορίζοντας τον θάνατο που τους άρμοζε, αλλά σε καθορισμένους καιρούς ο Θεός και Πατέρας έστειλε και τον ίδιο τον Υιό για να διασαφηνίσει το αγαθό του θέλημα, και μάλιστα πρώτα από όλα στους εξ αίματος Ισραηλίτες, και να καταστήσει ολοφάνερη την κρίση του. Γι' αυτό λοιπόν, μέσω της φωνής του Δαβίδ έλεγε: «Εγώ εγκαταστάθηκα βασιλιάς από αυτόν στο Σιών, το άγιο όρος του, για να διαγγείλω το πρόσταγμα του Κυρίου»· ενώ ο ίδιος, αφού έγινε σαν εμάς, δηλαδή άνθρωπος, είπε: «Δεν μιλώ από τον εαυτό μου· αλλά ο Πατέρας που με έστειλε, αυτός μου έδωσε εντολή τι να πω και τι να λαλήσω». Λέει λοιπόν, θα εξέλθει η κρίση μου ως φως, δηλαδή, το θέλημά μου δεν θα είναι επισκιασμένο με αινίγματα, αλλά θα εναποτεθεί στις διάνοιες όλων φανερά και απροκάλυπτα. Επειδή δε ο Εμμανουήλ, όταν ήρθε στον κατάλληλο καιρό, δεν επρόκειτο να επαναφέρει όσους είχαν πλανηθεί στη νομική λατρεία, ούτε να τους πείσει να τιμούν πλέον όσα υπήρχαν σε τύπους και σκιές, αλλά μάλλον να τους οδηγήσει στην επιείκεια, την χρηστότητα και την ευσπλαχνία, καθώς και στη μεταξύ τους αγάπη και στην αληθινή και ανόθευτη επίγνωση του Θεού, κάνει σαφή τον σκοπό της κρίσης του και λέει: Έλεος θέλω και όχι θυσία, και επίγνωση του Θεού παρά ολοκαυτώματα. Διότι τι έλεγε ο Σωτήρας; «

Αν πάλι η προφητεία κατανοηθεί πιο μυστικά, ως αναφερόμενη στον Χριστό, πάλι θα πούμε τούτο, καθιστώντας φανερό το νόημα των λεγομένων: Ο Θεός και Πατέρας έστειλε από τους ουρανούς τον Υιό για να φωτίσει αυτούς που προέρχονται από τον Ισραήλ και για να καταστήσει φανερή την κρίση Του, και για να τους πείσει να σταματήσουν τις αρχαίες θυσίες και τα ολοκαυτώματα του νόμου· αλλά μάλλον να τους ελεήσει, δικαιώνοντάς τους μέσω της πίστης, και να τους καλέσει στην επίγνωση του αληθινού Θεού. Διότι μέσω αυτού και εν αυτώ έχουμε δει τον Πατέρα και έχουμε αποκτήσει την προσαγωγή, όπως λέει και η ιερή Γραφή. Όμως εκείνοι από τον Ισραήλ έγιναν σαν άνθρωπος που παραβαίνει διαθήκη. Και τι ακριβώς σημαίνει αυτό, θα το εξηγήσω πάλι, όσο μπορώ. Αυτός που παραβαίνει τη διαθήκη που έχει συνταχθεί από άλλον, είτε ο ίδιος δεν προσέρχεται στην κληρονομιά που του έχει απονεμηθεί από εκείνον που την έγραψε, είτε αποστερεί τους άλλους εγγεγραμμένους από αυτά που τους οφείλονται. Κάτι τέτοιο έχουν πράξει οι Ιουδαίοι, και αυτό εις βάρος του Χριστού. Πώς, ή με ποιον τρόπο; Διότι ο Θεός και Πατέρας χάριζε στον Υιό ως μια λαμπρή και εξαιρετική κληρονομιά την ηγεμονία επί του έθνους. Διότι αναφωνεί, όπως είπα: «Εγώ εγκαταστάθηκα από αυτόν βασιλιάς επί της Σιών, το άγιο όρος του»· και έχει δώσει στον Υιό τον νοητό αμπελώνα, δηλαδή τον Ισραήλ· «διότι ο αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ», σύμφωνα με τα γεγραμμένα, «είναι οι άνθρωποι του Ιούδα, νεόφυτο αγαπημένο».

Διότι παρατήρησε πώς στο πρόσωπο του Ιησού και του Ζοροβάβελ σκιαγραφείται για εμάς ο Χριστός. Διότι ο Ζοροβάβελ, όπως προείπα, καταγόταν από τη φυλή του Ιούδα. Από αυτήν ανέτειλε και ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός. Γι' αυτόν τον λόγο και βασίλευσε επί του Ισραήλ. Διότι έτσι λέει κάπου μέσω της φωνής του Δαβίδ: «Εγώ όμως εγκαταστάθηκα ως βασιλιάς από αυτόν στο άγιο όρος του, τη Σιών, εξαγγέλλοντας το πρόσταγμα του Κυρίου». Ο Ιησούς πάλι ήταν από τη φυλή και το αίμα του Λευί, και ονομαζόταν μέγας ιερέας· και ο Χριστός έγινε δικός μας αρχιερέας, ιερουργώντας τον εαυτό του για χάρη μας, προσφερόμενος ως άμωμο ιερείο και ως αληθινός αμνός σε οσμή ευωδίας προς τον Θεό και Πατέρα. Αυτόν τον λόγο θα τον επιβεβαιώσει κάπως, για όσους επιλέγουν να εξετάζουν με ακρίβεια τις λέξεις, και η ίδια η διασάφηση, δηλαδή η ερμηνεία, των ονομάτων. Διότι το όνομα Ζοροβάβελ σημαίνει «Μετατεθειμένη Ροή», ενώ το Σαλαθιήλ σημαίνει «Έκκλιση Θεού». Είπε δε κάπου και ο Χριστός: «Ιδού εγώ εκκλίνω σε αυτούς ως ποταμός ειρήνης, και ως χείμαρρος που κατακλύζει τη δόξα των εθνών». Διότι αυτός είναι αναμφίβολα ο χείμαρρος της τρυφής και, τρόπον τινά, η ροή της ειρήνης. Αλλά έχει εκκλίνει (στραφεί) προς εμάς, και σχεδόν έχει μετατεθεί, έχοντας εγκαταλείψει τον Ισραήλ. Και έχει προχωρήσει, όπως είπα, προς αυτούς που κλήθηκαν από τα έθνη, δωρίζοντάς τους πλουσιοπάροχα την έκχυση των άνωθεν και πνευματικών αγαθών.

ΨΑΛΜΟΣ Β'. «Ινατί εφρύαξαν έθνη, και λαοί εμελέτησαν κενά;» (Α φ. 12). Και εδώ επίσης, πιο καθαρά, σχεδόν κατακρίνει τις παραφροσύνες των Ιουδαίων, και το αχαλίνωτο θράσος τους εναντίον του Χριστού, και το μάταιο των σκέψεών τους, και το παιδαριώδες των συλλογισμών τους, λέγοντας: «Γιατί φρύαξαν τα έθνη;» —Και με άλλον τρόπο, μάταια μελέτησαν τα βιβλία των προφητών, αφού δεν αποδέχθηκαν τον Σωτήρα του γένους που κηρύχθηκε από αυτούς. «Εγώ δε καταστάθηκα βασιλιάς από αυτόν.» (Β φ. 6, 7, Ε φ. 4, Κ φ. 27). Όντας δε ανενδεής κατά φύση, όσα λέγεται ότι λαμβάνει, τα έλαβε για να γίνουμε εμείς μέτοχοι. —Έχω οριστεί, λέει, βασιλιάς από τον Θεό και Πατέρα, ώστε να διαγγέλλω το πρόσταγμά του, και πρωτίστως σε αυτούς που βρίσκονται στη Σιών. Και αυτό, νομίζω, είναι εκείνο που είπε ο Χριστός: «Δεν απεστάλην παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ.» Διότι, επειδή σε αυτούς οφειλόταν η χάρη της επαγγελίας, σε αυτούς πρώτους χάρισε τον λόγο της ευαγγελικής διδασκαλίας, και τη δικαίωση μέσω της πίστεως σε αυτόν. «Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα.» (Α φ. 13 β). Γνωρίζει λοιπόν ο Δαβίδ ότι ο Χριστός έχει προαιώνιο τον θρόνο της θεότητας, λόγω της άρρητης γέννησής του από τον Πατέρα. «Διότι ο θρόνος σου, λέει, ω Θεέ, παραμένει στον αιώνα.» Τον γνωρίζει επίσης να λαμβάνει βασιλεία ανθρώπινα μέσα στον χρόνο, εξαιτίας του νεότερου γεγονότος της Οικονομίας.

Και πάλι δηλώνει την προαιώνια γέννησή του λέγοντας: «Υιός μου είσαι εσύ». Διότι ήταν πάντοτε Υιός. Και τη γέννηση κατά σάρκα πάλι δεικνύει προσθέτοντας: «Εγώ σήμερα σε γέννησα»· διότι το «σήμερα» αποτελεί έννοια του χρόνου. Του χάρισε δε ο Θεός, ως σε άνθρωπο, όνομα που είναι πάνω από κάθε όνομα, δηλαδή της υιότητας. (I f. 8.) Το «σήμερα» δηλώνει τον παρόντα χρόνο, κατά τον οποίο έγινε σάρκα, αν και υπάρχει εκ φύσεως και Κύριος των πάντων· διότι ο Ιωάννης μαρτύρησε για αυτόν, ότι ήλθε στα δικά του, αποκαλώντας δικά του τον κόσμο. Ως καλούμενος στη συνήθη δόξα της βασιλείας, έλεγε: «Εγώ εγκαταστάθηκα βασιλιάς από αυτόν», προφανώς δηλαδή από τον Θεό και Πατέρα. Και ανέχθηκε αυτές τις καταστάσεις, ώστε, αφού υιοθετηθεί ως άνθρωπος, μολονότι κατά φύση είναι Υιός, να ανοίξει τον δρόμο μέσω του εαυτού του στην ανθρώπινη φύση για τη μέθεξη της υιοθεσίας, και να καλέσει στη βασιλεία των ουρανών αυτούς που τυραννούνται από την αμαρτία.

{"chunk_id": "", "translation": "Επιπλέον, ίδιον των αγγέλων είναι το να προσκυνούν και όχι το να προσκυνούνται. Επομένως, οι δαίμονες, έχοντας εκπέσει και από αυτήν την αξία των αγγέλων, θα μπορούν να προσκυνούνται, αλλά μέσω της εξαπάτησης εκείνων που τους προσκυνούν.] [<Άκουσε, και ευφράνθηκε η Σιών.> (B f. 392, H f. 440 b, Cord. Anonymi.) Φαίνεται λοιπόν από αυτά ότι ο λόγος θέλει να καταδείξει την πρώτη κλήση των Ιουδαίων, την οποία βεβαίως έκανε πρώτη ο Χριστός. Αυτό και παλαιότερα μέσω της φωνής του Δαβίδ είπε λέγοντας: «Εγώ δε καταστάθηκα βασιλιάς από αυτόν στο όρος Σιών, το άγιό του, διαγγέλλοντας το πρόσταγμα του Κυρίου.» Δηλαδή, θα καταστήσει φανερό το αγαθό θέλημα του Θεού και Πατρός.] [<Φως ανέτειλε για τον δίκαιο.> (B f. 393 H f. 442. Cord. Anonymi.) Το ανέτειλε, λέει, αντί του ανατέλλει. Διότι σε καθέναν που είναι αγαθός και δίκαιος, σε αυτόν οπωσδήποτε ανατέλλει στον νου και στην καρδιά το νοητό και θείο φως. Διότι δεν θα μείνουν άμοιροι των ιερών χαρισμάτων όσοι επιμελούνται τα άριστα έργα. Επομένως, σε αυτόν που κατόρθωσε την πρακτική αρετή, η οποία ονομάζεται δικαιοσύνη, ανέτειλε το φως της γνώσης, το οποίο δεν τυγχάνει να είναι άλλο από το αληθινό φως, για το οποίο ο Πατέρας είπε: «Για όσους όμως φοβούνται το όνομά μου θα ανατείλει ο ήλιος της δικαιοσύνης.»] <Σε εκείνους που έχουν ευθεία καρδιά.> (B f. 393 b, H f. 442 b.) Και τι σημαίνει το να έχει κανείς ευθεία καρδιά; Το να είναι, τρόπον τινά, ορθή και αδιάστροφη. [Ευφρανθείτε, δίκαιοι, εν Κυρίω.> (B f. 393 b. H f. 442 b."}

Διότι ο μεν Θεός και Πατέρας μέσω της φωνής των προφητών έκανε την ανακήρυξη, σχετικά με αυτόν και τους αγίους αποστόλους, λέγοντας: «Ιδού, δίκαιος βασιλιάς θα βασιλεύσει, και άρχοντες θα κυβερνήσουν με δικαιοσύνη.» Ο ίδιος, βέβαια, είπε μέσω της φωνής του Δαβίδ: «Εγώ όμως εγκαταστάθηκα ως βασιλιάς από αυτόν, στο Σιών, το άγιο όρος του, διακηρύσσοντας το πρόσταγμα του Κυρίου.» Και επιπλέον, παραγγέλλει να υπαχθούμε στον ζυγό της δικής του βασιλείας, προσθέτοντας ξεκάθαρα: «Ελάτε σε εμένα, όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Σηκώστε τον ζυγό μου πάνω σας.» Αλλά εάν είναι βασιλιάς νοούμενος απλώς ως ένας ψιλός άνθρωπος σαν εμάς, και όχι μάλλον ο μονογενής Λόγος του Θεού που ενώθηκε με τη δική μας φύση, τότε η δική μας κατάσταση δεν βρίσκεται σε καθόλου καλύτερη μοίρα από εκείνη των παλαιότερων. Αν και λέγεται ότι τα πράγματά μας έχουν ανακαινιστεί προς το ασυγκρίτως ανώτερο, ακριβώς λόγω του ότι ο Χριστός βασίλευσε επάνω μας.

Είπε δε κάπου και ο ίδιος μέσω της λύρας του Ψαλμωδού: «Εγώ δε εγκαταστάθηκα βασιλιάς από αυτόν (είναι φανερό βέβαια ότι εννοεί από τον Θεό και Πατέρα) στο όρος Σιών το άγιό του, για να εξαγγέλλω το πρόσταγμα του Κυρίου.» Όμως δεν ήταν ασυνήθιστο σε αυτόν το να βασιλεύει· διότι, όντας Θεός κατά φύση και σύνθρονος με εκείνον που τον γέννησε, έχει όλη την κτίση κάτω από τα πόδια του. Λέγεται δε ότι έχει χειροτονηθεί βασιλιάς, λόγω του ότι συγκατένευσε πλέον να επιβάλει τον ζυγό της δικής του βασιλείας σε εκείνους που κάποτε βρίσκονταν έξω και υπό την εξουσία άλλου. Διότι ο Σατανάς είχε κυριαρχήσει επί της γης από πλεονεξία. Ομολογώντας δε την πίστη, δέχονται από αυτόν διαθήκη στη Χεβρών. Και τι σημαίνει το «στη Χεβρών»; Η λέξη, λοιπόν, δηλώνει την ένωση. Εν Χριστώ δε τα πάντα έγιναν ένα, και ενώθηκαν τα άνω με τα κάτω, και τα κάτω με τα άνω. Συνέδραμαν δε προς την ενότητα και την ομοψυχία μέσω της πίστης, τόσο εκείνοι που κατάγονται από το αίμα του Ισραήλ, όσο βέβαια και οι πάλαι ποτέ θεραπευτές των ειδώλων.

Διότι δεν τον αποδέχονταν ως καθοδηγητή. Αλλά, καίτοι έλεγε σαφώς διά της φωνής του Ψαλμωδού: «Εγώ όμως εγκαταστάθηκα βασιλιάς από αυτόν στο Σιών, το άγιο όρος του», αυτοί, υπερβαίνοντας κάθε αναισχυντία, σκληρά και αφιλόθεα αντιτάσσονταν λέγοντας άλλοτε μεν: «Ποιος σου έδωσε αυτήν την εξουσία;», άλλοτε δε πάλι: «Γνωρίζουμε ότι στον Μωυσή έχει μιλήσει ο Θεός, τούτον όμως δεν γνωρίζουμε από πού είναι»· και καταλογίζοντας προς καταδίκη εκείνα διά των οποίων σώζονταν, και διασύροντας με τον πλέον ασύνετο τρόπο τον τρόπο της επικουρίας.

Τα όσα θεσπίστηκαν παλαιά μέσω του Μωυσή μάς έχουν διαπαιδαγωγήσει και ως προς αυτό, ώστε να έχουμε αυτή τη διάθεση και να φρονούμε αυτά. Διότι έχει γραφτεί ως εξής: «Και κάλεσε ο Μωυσής τον Ιησού και του είπε μπροστά σε όλο τον Ισραήλ: Δείξε ανδρεία και να είσαι δυνατός. Διότι εσύ θα εισέλθεις προπορευόμενος αυτού του λαού στη γη, την οποία ο Κύριος ορκίστηκε στους πατέρες μας να τους τη δώσει, και εσύ θα τους τη μοιράσεις ως κληρονομιά. Και ο Κύριος θα είναι αυτός που θα συμπορεύεται μαζί σου. Δεν θα σε αφήσει ούτε πρόκειται να σε εγκαταλείψει. Μη φοβάσαι και μη δειλιάζεις.» Καθώς ο πανάριστος Μωυσής επρόκειτο να αναχωρήσει από τα επίγεια πράγματα και να μεταβεί πλέον στις άνω μονές, εγείρεται κατά κάποιον τρόπο και διαδέχεται την ηγεσία ο θεσπέσιος Ιησούς. Διότι, καθώς έφτανε στο τέλος του το παλαιό και αρχαίο γράμμα και η λατρεία σύμφωνα με τον νόμο, όπως ακριβώς ήδη προείπα, σχεδόν συρρικνωνόταν, κατήλθε σε εμάς από τους ουρανούς ο Μονογενής, «και έγινε όμοιος με εμάς ως προς τη μορφή». Ο Θεός, που εξουσιάζει τα σύμπαντα, αν και κατέχει ανέκαθεν αυτό το λαμπρό αξίωμα, χάριν της ομοίωσής Του με εμάς, παρουσιάζεται σκόπιμα με το να φαίνεται ότι καλείται να αναλάβει τη βασιλεία. Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε έλεγε: «Εγώ δε εγκαταστάθηκα βασιλιάς από αυτόν» (προφανώς εννοώντας τον Θεό και Πατέρα) «στο όρος Σιών, το άγιό του, διαγγέλλοντας το πρόσταγμα του Κυρίου.»

Είπε δε πάλι έτσι: «Εάν δε εισέλθεις στη γη, την οποία ο Κύριος ο Θεός σου δίνει σε εσένα ως κλήρο, και την κληρονομήσεις, και κατοικήσεις σε αυτήν, και πεις, Θα εγκαταστήσω επάνω μου άρχοντα, όπως και τα υπόλοιπα έθνη γύρω μου, οπωσδήποτε θα εγκαταστήσεις επάνω σου άρχοντα εκείνον που θα εκλέξει ο Κύριος ο Θεός σου· αυτόν, από τους αδελφούς σου, θα εγκαταστήσεις επάνω σου ως άρχοντα· δεν θα μπορέσεις να εγκαταστήσεις επάνω σου άνθρωπο αλλότριο, διότι δεν είναι αδελφός σου». Διότι δεν πρέπει εμείς να λατρεύουμε την κτίση παρά τον Θεό που την έκτισε, προχωρώντας όσο το δυνατόν βαθύτερα για να προσηλωθούμε στα λόγια της αλήθειας, και να κληθούμε, σαν σε γη άγια, δηλαδή στην υπόσχεση του Θεού μέσω της πίστεως στον Χριστό· και να εγκαταστήσουμε έτσι επάνω μας ως άρχοντα και κριτή τον Υιό που γεννήθηκε από τον Θεό, έστω και αν νοείται με σάρκα· και λέει για εμάς: «Εγώ δε εγκαταστάθηκα βασιλιάς από αυτόν, επάνω στο άγιο όρος του τη Σιών, για να διαγγέλλω το πρόσταγμα του Κυρίου.» Κανέναν απολύτως άλλον πέρα από αυτόν δεν θα αποδεχθούμε, και δεν θα υποτάξουμε τον αυχένα μας σε ζυγούς αλλότριων· διότι ένας είναι για εμάς ο καθηγητής, ο Χριστός.

και «αυτός θα οικοδομήσει την πόλη μου»· διότι εν δυνάμει αυτός ήταν που «οικοδόμησε την πόλη», την Ιερουσαλήμ, με το να επιτρέψει σε όσους το επιθυμούσαν να αναβούν από τη Βαβυλώνα και να ανεγείρουν τον τόπο, αλλά λέει «και την αιχμαλωσία του λαού μου θα επιστρέψει, όχι με λύτρα ούτε με δώρα, είπε Κύριος ο Θεός», το οποίο και εκπλήρωσε ιστορικά ο εν λόγω βασιλιάς των Περσών. Άλλος βέβαια θα μπορούσε να πει ότι αυτά λέγονται για τον Ζοροβάβελ, ο οποίος, προερχόμενος από το βασιλικό γένος, από τη φυλή του Ιούδα και τη γραμμή διαδοχής του Δαβίδ, ηγήθηκε μεν της επανόδου από τη Βαβυλώνα όσων επέστρεψαν στην Ιουδαία, οικοδόμησε δε τον ναό, την εποχή που προφήτευαν ο Αγγαίος και ο Ζαχαρίας, έτσι ώστε να έχει λεχθεί γι' αυτόν το εξής: «τα χέρια του Ζοροβάβελ θεμελίωσαν τον οίκο τούτο, και τα χέρια του θα τον ολοκληρώσουν». Έτερος πάλι, πέρα από αυτούς, θα αναγάγει τα προκείμενα στον Χριστό του Θεού, «τον οποίο ο Πατέρας ανέστησε εκ νεκρών» «λύνοντας τις ωδίνες του θανάτου», και τον κατέστησε «βασιλιά με δικαιοσύνη», ώστε ο Ίδιος να λέει επαληθεύοντας: «εγώ δε καταστάθηκα βασιλιάς από αυτόν επί της Σιών, το άγιο όρος του».

«Εγώ όμως εγκαταστάθηκα βασιλιάς από αυτόν στο άγιο όρος του, τη Σιών, εξαγγέλλοντας το πρόσταγμα του Κυρίου». Αυτοί μεν, λέει, αυτά θα πάθουν, όσοι συγκεντρώθηκαν εναντίον του Κυρίου και εναντίον του Χριστού του, και τέτοιο βέβαια θα είναι το τέλος τους· εμένα όμως, τότε, μετά από τόση επιβουλή και τόσα πάθη, με εγκατέστησε βασιλιά ο ίδιος ο Πατέρας, για να σας εξαγγέλλω το πατρικό πρόσταγμα· και αυτό βέβαια είναι το ευαγγελικό κήρυγμα. Αν δε το άγιο όρος του Θεού είναι το επουράνιο, για το οποίο λέει ο Παύλος: «Έχετε προσέλθει στο όρος Σιών»· και πάλι: «Η δε άνω Ιερουσαλήμ είναι ελεύθερη», εδώ εννοεί ότι έχουν συσταθεί τα βασίλειά του· και μέρος της άνω Εκκλησίας είναι και η επί της γης, η οποία σπεύδει και αυτή προς τον ίδιο τελικό σκοπό. Το πώς δε εγκαταστάθηκε βασιλιάς ο Χριστός του από τον Πατέρα στην επουράνια Σιών, μπορεί να το γνωρίσει κανείς και από το ότι του λέγεται: «Κάθισε εκ δεξιών μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου». Και ποιους εχθρούς, παρά τους προαναφερθέντες, δηλαδή αυτούς που συγκεντρώθηκαν εναντίον του και παρατάχθηκαν, τους άρχοντες και τους βασιλείς, και τους λαούς, και τα έθνη; Διότι ο Πατέρας υποσχέθηκε να τους υποτάξει κάτω από τα πόδια του.

«Με τη φωνή μου έκκραξα προς τον Κύριο, και με εισάκουσε από το άγιο όρος του». Αυτό το όρος το μνημόνευσε και ο προηγούμενος ψαλμός, στον οποίο έλεγε: «Εγώ όμως εγκαταστάθηκα ως βασιλιάς από αυτόν στο όρος Σιών, το άγιό του». Και εκείνος που τα έλεγε αυτά εκεί, ήταν ο Χριστός· και τώρα, επομένως, λέει ο Δαβίδ ότι θα τον εισακούσει από το άγιο όρος του. Ποιος δε θα τον εισακούσει, αν όχι ο Κύριος που εγκαταστάθηκε ως βασιλιάς στο όρος Σιών, το άγιό του; Διότι πίστευε ακράδαντα ότι μόνο μέσω αυτού θα επιτύχει άφεση, και ότι αυτός είναι η δόξα του, και αυτός που υψώνει το κεφάλι του. Αφού λοιπόν προείπε με μεγάλη βεβαιότητα ότι θα δοξαστεί και θα υψωθεί το κεφάλι του, διδάσκει από πού του προήλθε αυτό, λέγοντας: «Με τη φωνή μου έκκραξα προς τον Κύριο, και με εισάκουσε από το άγιο όρος του. Εγώ κοιμήθηκα και αποκοιμήθηκα, εξύπνησα, διότι ο Κύριος θα με αντιληφθεί». Με τα λόγια αυτά προφητεύει τα μελλοντικά γεγονότα σαν να έχουν ήδη συμβεί στο παρελθόν· διότι, όπως ακριβώς στον δεύτερο ψαλμό λεγόταν: «Γιατί φρύαξαν τα έθνη, και οι λαοί μελέτησαν μάταια; Παραστάθηκαν και συνωμότησαν κατά του Κυρίου και κατά του Χριστού του», και αυτά τα νοούσε ως μελλοντικά, έτσι και τώρα το «Εγώ κοιμήθηκα και αποκοιμήθηκα», έχει ειπωθεί προφητικά, αντί του: «Θα κοιμηθώ και θα αποκοιμηθώ, και θα εξυπνήσω· διότι εσύ, Κύριε, είσαι ο βοηθός μου, η δόξα μου και αυτός που υψώνει το κεφάλι μου». Διότι με αυτόν τον τρόπο επισημαίνει τον καιρό κατά τον οποίο θα του συμβούν αυτά.

Διότι αληθινή Σιών είναι η επουράνια Ιερουσαλήμ και το επουράνιο όρος του Θεού· περί του οποίου διδάσκοντας ο Απόστολος έλεγε: «Προσήλθατε στο όρος Σιών, και στην πόλη του ζώντος Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ, και σε πανηγυρική σύναξη μυριάδων αγγέλων, και σε Εκκλησία πρωτοτόκων που έχουν καταγραφεί στους ουρανούς·» και πάλι: «Η δε άνω Ιερουσαλήμ είναι ελεύθερη, η οποία είναι μητέρα μας.» Αυτή θα ήταν η αληθινή Ιερουσαλήμ και η κυρίως αναδειχθείσα Σιών, επί της οποίας έχει λεχθεί ότι βασιλεύει ο Σωτήρας και Κύριός μας, όπως ακριβώς διδάσκει και ο ίδιος λέγοντας στον δεύτερο ψαλμό: «Εγώ δε εγκαταστάθηκα βασιλιάς επί της Σιών, στο άγιο όρος του.» Αυτή θα ήταν και η βασιλεία των ουρανών, η οποία εξαγγέλλεται σε όσους αποδέχονται το Ευαγγέλιο. Εικόνα δε εκείνης θα μπορούσε να είναι η επί γης Εκκλησία· η οποία καλείται ομωνύμως και αυτή άλλοτε μεν Σιών, άλλοτε δε Ιερουσαλήμ, και άλλες φορές θυγατέρα της Σιών, ή θυγατέρα της Ιερουσαλήμ. Έτσι βεβαίως την προσωνόμαζαν οι προφήτες προαναγγέλλοντάς την. Επομένως, ο ύμνος που ψάλλεται στη Σιών, δηλαδή στην επουράνια ή και στην επί γης Εκκλησία του Θεού, θα άρμοζε μόνο στον υμνούμενο Θεό. Κάθε δε θεολογία που αρθρώνεται εκτός της Εκκλησίας του Θεού, είτε από τους σοφούς των Ελλήνων, είτε από τους άθεους ετεροδόξους, θα ήταν απρεπής. Διότι, από τους σοφούς των Ελλήνων άλλοι μεν έχουν καταπέσει σε παντελή αθεΐα, άλλοι δε εξύμνησαν την πολυθεϊστική πλάνη.

Και αυτά μεν θα ίσχυαν, αν η επιγραφή αναφερόταν στο ίδιο το πρόσωπο του Σολομώντα, φέροντας κατά τους Εβδομήκοντα την ένδειξη «εις Σολομώντα»· αν όμως, κατά τους υπόλοιπους ερμηνευτές, λεχθεί ότι η προφητεία ανήκει στον Σολομώντα, θα πούμε ότι ο ίδιος ο Σολομών, όντας πλήρης Πνεύματος, παρουσιάζει μέσω αυτών τρία πρόσωπα: τον Θεό, προς τον οποίο αναπέμπει την προσευχή, και τον βασιλιά, για τον οποίο είχε πεισθεί ότι βασιλεύει στα πάντα, δηλαδή τον Υιό του Θεού· και τρίτον, τον άνθρωπο τον οποίο προσέλαβε, που γεννήθηκε από το σπέρμα του Δαβίδ και από τον ίδιο τον Σολομώντα, ο οποίος είναι έτερος σε σχέση με τον βασιλιά που είπε μέσω του ψαλμού: «Εγώ δε εγκαταστάθηκα βασιλιάς από αυτόν στη Σιών, το άγιο όρος του, διαγγέλλοντας το πρόσταγμα του Κυρίου. Ο Κύριος είπε προς εμένα: Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα. Ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου, και ως ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης». Διότι, έχοντας εγκατασταθεί σαφώς μέσω αυτών, ακούει από τον Πατέρα: «Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα. Ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου». Γνωρίζει δε και ο ίδιος ο Σολομών τον Υιό του Θεού, ονομάζοντάς τον Σοφία, εκεί όπου εκ μέρους του προσώπου Του στις Παροιμίες λέει τα εξής: «Εγώ, η Σοφία, κατοίκησα μαζί με τη βουλή, και εγώ επικαλέστηκα τη γνώση και την έννοια».

Το ποια ακριβώς ήταν όλη η γη το διασαφηνίζει εκείνος που λέει: «Όλα τα έθνη, χτυπήστε τα χέρια σας, αλαλάξτε στον Θεό με φωνή αγαλλιάσεως». Στα ίδια λοιπόν πρόσωπα απευθύνεται και μέσα από τα προκείμενα λόγια ο χορός των προφητών, λέγοντας: «Αγαλλιάσθε στον Θεό, τον βοηθό μας, αλαλάξτε στον Θεό του Ιακώβ». Ως Θεό του Ιακώβ εννοεί τον Σωτήρα, εκείνον που εμφανίστηκε στον Ιακώβ με ανθρώπινη μορφή· τότε που και ο Ιακώβ ονόμασε τον τόπο όπου του εμφανίστηκε ο Θεός «Είδος Θεού», προσθέτοντας: «Διότι είδα τον Θεό πρόσωπο με πρόσωπο, και σώθηκε η ψυχή μου». Σε αυτόν λοιπόν, εφόσον αυτός είναι ο βασιλιάς μας, προστάζει να αλαλάζουμε, αναπέμποντάς του επινίκιο ύμνο. Και το πώς καθίσταται βασιλιάς από τον Πατέρα, το διδάσκει ο ίδιος λέγοντας: «Εγώ όμως εγκαταστάθηκα βασιλιάς από αυτόν πάνω στο όρος Σιών, το άγιό του». Δεν επιθυμεί όμως μόνο να αλαλάζουν προς τον Θεό του Ιακώβ όσοι έχουν προσκληθεί, αλλά και να παίρνουν ψαλμό και να δίνουν τύμπανο, και ψαλτήριο τερπνό μαζί με κιθάρα. Σύμφωνα δε με τον Ακύλα: «Υψώστε», λέει, «μελωδία και δώστε τύμπανο, κιθάρα ευπρεπή μαζί με νάβλα»· και σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Αναλάβετε ωδή, και δώστε τύμπανο, γλυκιά λύρα μαζί με νάβλα». Επομένως, το ένα προστάζει να το λαμβάνουν, ενώ το άλλο να το δίνουν· να λαμβάνουν μεν, σύμφωνα με τον Ακύλα, μελωδία, και σύμφωνα με τον Σύμμαχο, ωδή· να αντιπροσφέρουν δε τύμπανο ή γλυκιά λύρα μαζί με νάβλα.

Πρέπει δε να είμαστε πεπεισμένοι ότι δεν τον επιβουλεύθηκαν μόνο οι ορατοί βασιλείς και άρχοντες μεταξύ των ανθρώπων, αλλά πολύ περισσότερο οι νοητοί και αόρατοι άρχοντες αυτού του αιώνος, οι οποίοι και τότε ενήργησαν και μέχρι σήμερα ενεργούν, καθώς και τα έθνη και οι εκ περιτομής λαοί που μελέτησαν κενά και μάταια τον νόμο του Θεού, οι οποίοι συνωμότησαν όχι μόνο κατά του Χριστού του Θεού, αλλά μέσω αυτού και κατά του Πατρός που τον έστειλε. Για όλους αυτούς προστίθεται στον ψαλμό: «Εκείνος που κατοικεί στους ουρανούς θα τους περιγελάσει, και ο Κύριος θα τους χλευάσει. Τότε θα τους μιλήσει με την οργή του, και με τον θυμό του θα τους ταράξει». Αμέσως μετά από αυτά, ο ίδιος ο Χριστός, διδάσκοντάς μας για την οικονομία που πραγματοποιήθηκε σχετικά με αυτόν μετά το πάθος, λέει: «Εγώ δε εγκαταστάθηκα ως βασιλιάς από αυτόν πάνω στη Σιών, το άγιο όρος του, εξαγγέλλοντας το πρόσταγμα του Κυρίου». Δεν πρέπει, βέβαια, σύμφωνα με τις χαμαιπετείς αντιλήψεις των Ιουδαίων, να θεωρούμε τη βασιλεία του Χριστού όμοια με των ανθρώπων, ότι δηλαδή πρόκειται να συγκροτηθεί σωματικά στο όρος Σιών. Γι' αυτό εξάλλου, σε εκείνον που τον ρώτησε αν τυγχάνει να είναι βασιλιάς, απάντησε λέγοντας: «Η δική μου βασιλεία δεν είναι εκ του κόσμου τούτου». Εξού και υποσχέθηκε τη βασιλεία των ουρανών σε όσους πίστεψαν σε αυτόν, και το ότι το όρος Σιών είναι επουράνιο δεν το δίδαξε μόνο ο απόστολος, αλλά και πάρα πολλές άλλες προφητείες.

Περί τούτου, λοιπόν, έχει ειπωθεί και εδώ από το όρος του Χριστού: «Εγώ όμως εγκαταστάθηκα βασιλιάς από αυτόν πάνω στη Σιών, το άγιο όρος του». Από ποιον, όμως, εγκαταστάθηκε; Είναι προφανές ότι εγκαταστάθηκε από τον Πατέρα που του είπε: «Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα»· και το: «Ζήτησε από εμένα και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου, και ως ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης». Και το ότι η προφητεία είναι αληθινή και η υπόσχεση αψευδής, μπορεί κανείς να το διαπιστώσει από εκείνους που σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα προσήλθαν από κάθε έθνος στη θεοσέβεια μέσω του Σωτήρα μας. Ή ας πουν αυτοί που τολμούν να αντιτίθενται αναιδώς σε αυτήν την ενέργεια, σε ποιον θα μπορούσαν να την εφαρμόσουν, εάν δεν παραδέχονται ότι η προφητεία έχει κατ' αυτόν τον τρόπο; Διότι δεν θα ήταν ικανοί να αποδείξουν ότι ο βασιλιάς Δαβίδ, για τον οποίο κάποιοι νόμισαν ότι λέγονται αυτά, υπέστη τέτοιου είδους πράγματα, ότι δηλαδή άρχοντες και βασιλιάδες, έθνη και λαοί τον επιβουλεύθηκαν. Και πότε, ή για ποια σπουδαία ανδραγαθήματα, είπε ο Κύριος στον Δαβίδ: «Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα»; Και πώς το χωρίο: «Ζήτησε από εμένα και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου, και ως ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης», θα μπορούσε να ειπωθεί ότι αναφέρεται σε αυτόν, από τη στιγμή που η βασιλεία του περιορίστηκε σαφώς μόνο στον Ισραήλ και στα όρια της Ιουδαίας;

Επειδή ο Χριστός, όντας η σοφία του Θεού, έγινε για εμάς φτωχός ενώ ήταν πλούσιος, νομίζω ότι γι' αυτόν λέγεται το «αγαθός, φτωχός και σοφός νέος, είναι ανώτερος από έναν βασιλιά ηλικιωμένο και άφρονα»· τον οποίο θεωρώ ότι είναι ο γερασμένος στις κακές ημέρες διάβολος, ο οποίος είναι μεν βασιλιάς όσων κυβερνώνται από την αμαρτία που ενεργείται από αυτόν, είναι όμως άφρονας επειδή στερείται την ενάρετη και κατά Θεόν φρόνηση. Ο δε προαναφερθείς αγαθός και σοφός νέος, βγαίνοντας από τον οίκο των δεσμωτών, δηλαδή είτε από τον επίγειο τόπο είτε από τους τόπους του Άδη, κατά την εκ νεκρών ανάσταση καταστάθηκε βασιλιάς από τον Πατέρα στη Σιών, το επουράνιο όρος του Θεού, και μέσα στην ίδια του τη βασιλεία έγινε φτωχός, μη θεωρώντας αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά ταπεινώνοντας τον εαυτό του και συγκαταβαίνοντας από την ανώτατη δόξα για χάρη εκείνων που δεν μπορούν να χωρέσουν τον πλούτο της σοφίας του. Τον δε λεγόμενο δεύτερο νεανίσκο, που θα εγερθεί στη θέση του, υποθέτω ότι είναι ο αντίχριστος, με τον οποίο ο λόγος λέει ότι είδε όλους όσοι ζουν και περπατούν κάτω από τον ήλιο. Και ποιοι θα μπορούσαν να είναι αυτοί, παρά όλοι όσοι προσηλώνονται στη λεγόμενη ματαιότητα των ματαιοτήτων κάτω από τον ήλιο;

Ψ. ΙΕ΄. Αυτά λέγει ο Κύριος: Μακάριος είναι εκείνος που έχει σπέρμα στη Σιών και οικείους στην Ιερουσαλήμ· διότι ιδού, δίκαιος βασιλιάς θα βασιλεύσει, και άρχοντες θα κυβερνήσουν με δίκαιη κρίση. Ο Χριστός του Θεού, ο οποίος είπε «εγώ όμως εγκαταστάθηκα βασιλιάς από Αυτόν», φανερώνεται και μέσα από αυτά τα λόγια. Οι δε άρχοντες υπό Αυτόν θα μπορούσαν να είναι είτε οι απόστολοι και εκείνοι που κυβερνούν τις Εκκλησίες με θεία κρίση, είτε οι θείοι άγγελοι, οι έφοροι της σωτηρίας των ανθρώπων. Εξαιτίας, λοιπόν, αυτού που βασιλεύει στη Σιών και στην Ιερουσαλήμ, μακάριος είναι όποιος έχει σπέρμα στη Σιών και οικείους στην Ιερουσαλήμ. Αυτά πρέπει να εκληφθούν κατά τρόπο αντάξιο του αποστολικού πνεύματος, το οποίο μας διδάσκει τα περί της άνω Ιερουσαλήμ και του επουράνιου όρους Σιών.