Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 21:11

Όχι. Ορθ. Αλλά δικός Του μεν κατά φύση, δικός μας δε κατά χάρη; Διότι, αφού γίναμε μέτοχοι του Χριστού, βρεθήκαμε κοντά εμείς που ήμασταν μακριά κατά τη φύση, ώστε να ονομάζεται ο Θεός Πατέρας μας. Μακεδ. Έτσι είναι. Ορθ. Όπως ακριβώς λοιπόν εμείς, αφού γίναμε μέτοχοι του Χριστού, έχουμε τον Θεό ως Πατέρα, έτσι και ο Υιός, όντας Λόγος και Θεός, αφού μετέσχε σε αίμα και σάρκα, απέκτησε τον Πατέρα ως Θεό· ώστε να λέει ο ίδιος: «Από την κοιλιά της μητέρας μου εσύ είσαι ο Θεός μου». Από κοιλιά μητέρας γεννήθηκε ο Λόγος, όταν η Παρθένος συνέλαβε στη γαστέρα της και γέννησε τον Εμμανουήλ, και έτσι υποτάσσεται, λαμβάνοντας μορφή δούλου. Μακεδ.

«Σε σένα αφέθηκα από τη μήτρα, από την κοιλιά» κ.λπ. Προσεύχεται πάλι ως εκ προσώπου της ανθρωπότητας. Διότι τον είχε εγκαταλείψει και ο χορός των μαθητών. Έπειτα προλέγει τα είδη της θλίψεως. «Με περικύκλωσαν πολλοί μόσχοι». Εννοεί τους άρχοντες των Ιουδαίων.

Διότι και ο Ησαΐας ονομάζει τον Σωτήρα «δόξα», σύμφωνα με το αξίωμα της θεότητάς Του· διότι, αφού ανέφερε τα θαύματα στην έρημο και ευαγγελίστηκε την έρημο, λέει: «Ας αγαλλιάσουν τα έρημα του Ιορδάνη και ας ανθίσουν σαν τον κρίνο· διότι η δόξα του Λιβάνου δόθηκε σε αυτήν, και η τιμή του Καρμήλου. Και ο λαός μου θα δει τη δόξα του Κυρίου, και το ύψος του Θεού· και κάθε σάρκα θα δει το σωτήριο του Θεού». Είναι, λοιπόν, δόξα από δόξα· γι' αυτό και ο Παύλος λέει: «Ο οποίος, όντας απαύγασμα της δόξας και χαρακτήρας της υποστάσεώς Του». Είναι, επομένως, Πατέρας της δόξας του Μονογενούς· Θεός όμως της σάρκας του Χριστού. Και δεν εννοώ άλλον τον Χριστό και άλλον τον Μονογενή· διότι με τον νου δεν διαχωρίζω αυτά που δεν διαχωρίζονται λόγω της ενώσεως. Διότι είναι Πατέρας του Μονογενούς προ των αιώνων· αλλά Θεός του Μονογενούς κατά τη σάρκα στο τέλος των αιώνων· πάντοτε είναι Πατέρας Του, δεν είναι πάντοτε Θεός Του, παρά μόνο αφότου Εκείνος ανέλαβε σάρκα. Ο Θεός είναι Πατέρας της θεότητάς Του· διότι ο μεν Πατέρας είναι αΐδιος, ο δε Υιός συναΐδιος· και δεν επιδέχεται διαχωρισμό, ούτε διαίρεση η δόξα της αληθείας. Πότε, λοιπόν, ονομάστηκε ο Πατέρας Θεός του Υιού εξαιτίας της σάρκας; Αφότου Εκείνος προήλθε από την κοιλιά της μητέρας Του. Γι' αυτό στον προφήτη, θέλοντας να δείξει ότι και η θεότητά Του και η σάρκα Του είναι αληθινές, έλεγε: «Από την κοιλιά της μητέρας μου, Εσύ είσαι ο Θεός μου». Εάν δε θέλεις να γνωρίσεις τα υπόλοιπα, θα διδαχθείς από τον εικοστό δεύτερο ψαλμό.

Διότι στον καθένα από εμάς, όπως είπα, ο Θεός ενσταλάζει στον νου λόγια μέσω του Πνεύματος, τα οποία έχουν τη δύναμη να μας τρέφουν για την αιώνια ζωή, ή και πολλές φορές μας ευφραίνει μέσω της φωνής των αγίων. Είπε λοιπόν ότι τα τέκνα πρέπει να καταστραφούν μαζί με τη μητέρα που έχει πορνεύσει, και μάλιστα χωρίς οίκτο. Για ποια αιτία; Επειδή είναι τέκνα πορνείας. Και βεβαίως δεν ισχυριζόμαστε ότι το τέκνο υπόκειται στα αμαρτήματα της μητέρας, διότι αλλιώς πού θα κατέληγε η ρήση μέσω της φωνής του Ιεζεκιήλ: «Δεν θα πεθάνουν οι πατέρες για τα τέκνα, ούτε τα τέκνα για τους πατέρες· καθένας θα πεθάνει για τη δική του αμαρτία». Πρέπει μάλλον να γνωρίζουμε ότι, ακόμη και αν επινοείται το πρόσωπο μιας μητέρας που πορνεύει, ως τύπος της Συναγωγής, εντούτοις δεν παύουν να είναι οι ίδιοι και πάλι αυτοί που προέρχονται από αυτήν. Λέγοντας δε ότι είναι τέκνα πορνείας, απέδειξε ολοφάνερα ότι έχουν καταστεί ένοχοι για τα εγκλήματα της νοητής πορνείας· και τούτο διότι έχουν ασεβήσει, τρόπον τινά, από τα ίδια τα σπάργανα και τη μήτρα, και ποτέ δεν καταπιάστηκαν με έργα ευσέβειας, αλλά είχαν παντελώς ασύχναστη την αρετή, και δεν τίμησαν τον δρόμο που είναι αρεστός στον Θεό. Έτσι και ο ψαλμωδός λέει: «Αποξενώθηκαν οι αμαρτωλοί από τη μήτρα, πλανήθηκαν από την κοιλιά, μίλησαν ψέματα»· καίτοι κάθε ευσεβής, ο οποίος έχει ανατραφεί με τα έργα της δικαιοσύνης, μπορεί λαμπρά να αναφωνήσει προς τον Θεό: «Σε σένα αφέθηκα από τη μήτρα· από την κοιλιά της μητέρας μου εσύ είσαι ο Θεός μου».

Δώσε μου δάκρυα κατανύξεως, 〈μετάνοια που να οδηγεί στη σωτηρία, διότι προς εσένα〉 ύψωσα τους νοερούς οφθαλμούς της ψυχής μου· διότι σε εσένα, Κύριε, 〈στηρίχθηκα από την κοιλιά της μητέρας μου·〉 και μη με απορρίψεις από το πρόσωπό σου, 〈διότι είναι πολλοί οι οικτιρμοί σου προς όλους όσους επικαλούνται το όνομά σου εν αληθεία· διότι είσαι ευλογητός στους αιώνες των αιώνων. Αμήν〉.

Και ο Δαβίδ λέγει στον κα' ψαλμό: Ο Θεός, ο Θεός μου, πρόσεξέ με. Διότι εσύ είσαι αυτός που με έβγαλε από τη γαστέρα, η ελπίδα μου από τους μαστούς της μητέρας μου· σε εσένα παραδόθηκα από τη μήτρα, από την κοιλιά της μητέρας μου εσύ είσαι ο Θεός μου.

Ψ. Ψαλμού κα΄. —ΙΓ΄. Είναι σαφώς ομολογημένο από όλους εκείνους που πιστεύουν ορθά στον Χριστό, ότι η αρχή του προκειμένου ψαλμού, που έχει ως εξής: «Ο Θεός μου, ο Θεός μου, πρόσεξέ με, γιατί με εγκατέλειψες;», ειπώθηκε από τον ίδιο κατά τον καιρό του πάθους. Διότι αυτό ακριβώς φανέρωνε και η φωνή πάνω στον σταυρό, η οποία έλεγε: «Ελωί, Ελωί, λαμά σαβαχθανί». Αλλά βέβαια, προτού αρχίσουμε να εφαρμόζουμε την προφητεία του ψαλμού στο πρόσωπό Του, θα ρωτήσουμε εκείνους που καυχώνται για την περιτομή, ποιος άραγε θα μπορούσε να είναι αυτός που λέει τα όσα αναφέρονται στον ψαλμό. Διότι δεν φαίνεται να είναι κάποιος τυχαίος αυτός που, εκτός από τα άλλα, λέει και αυτά: «Εσύ είσαι αυτός που με έβγαλε από την κοιλιά· η ελπίδα μου από τους μαστούς της μητέρας μου· σε εσένα αφέθηκα από τη μήτρα· από την κοιλιά της μητέρας μου εσύ είσαι ο Θεός μου»· και ο οποίος προσθέτει: «Θα διηγηθώ το όνομά σου στους αδελφούς μου, στο μέσο της εκκλησίας θα σε υμνήσω»· και πάλι: «Δεν απέστρεψε το πρόσωπό του από εμένα, και όταν φώναξα προς αυτόν, με εισάκουσε. Από εσένα προέρχεται ο έπαινός μου, σε εκκλησία μεγάλη θα σε δοξολογήσω· θα εκπληρώσω τις ευχές μου ενώπιον εκείνων που τον φοβούνται».

Αυτόν, λοιπόν, τον Σωτήρα και Κύριό μας, που προσέλαβε σάρκα και εξαιτίας της ονομάστηκε σκουλήκι, τον οποίο, αφού έλαβε μορφή ανθρώπων και έγινε εξουθένωμα του λαού, «όλοι όσοι με έβλεπαν, με χλεύασαν», ιδιαίτερα κατά τον καιρό του πάθους, όταν, καθώς εκπληρώνονταν όσα αναφέρονταν στην προφητεία, οι περαστικοί τον βλασφημούσαν και τον χλεύαζαν λέγοντας, «άλλους έσωσε, ας σώσει τον εαυτό του»· τότε δε «και μίλησαν με τα χείλη και κούνησαν το κεφάλι τους» εναντίον του, λέγοντας με τα ίδια ακριβώς λόγια: «ήλπισε στον Κύριο, ας τον γλιτώσει, ας τον σώσει, επειδή τον θέλει»· διότι ακριβώς αυτά έχει καταγραφεί στα Ευαγγέλια ότι ειπώθηκαν γι' αυτόν κατά τη διάρκεια του πάθους. Σε αυτόν, επομένως, και μόνο αρμόζει να λέει προς τον Πατέρα: «Εσύ είσαι εκείνος που με έβγαλε από την κοιλιά· εσύ είσαι η ελπίδα μου από τους μαστούς της μητέρας μου· σε εσένα παραδόθηκα από τη μήτρα· από την κοιλιά της μητέρας μου, εσύ είσαι ο Θεός μου».

Όλοι όσοι με βλέπουν με χλευάζουν, κινούν τα χείλη τους, κουνούν το κεφάλι: «Ήλπισε στον Κύριο, ας τον λυτρώσει· ας τον σώσει, αφού τον θέλει». Διότι εσύ είσαι εκείνος που με έβγαλε από την κοιλιά, η ελπίδα μου από τους μαστούς της μητέρας μου· σε σένα αφέθηκα από τη μήτρα. Από την κοιλιά της μητέρας μου εσύ είσαι ο Θεός μου· μην απομακρυνθείς από εμένα, διότι η θλίψη πλησιάζει, διότι δεν υπάρχει κανείς για να με βοηθήσει. Με περικύκλωσαν πολλοί μόσχοι, παχείς ταύροι με έζωσαν· άνοιξαν εναντίον μου το στόμα τους, σαν λιοντάρι που αρπάζει και βρυχάται. Σαν νερό χύθηκα και σκορπίστηκαν όλα μου τα οστά, η καρδιά μου έγινε σαν κερί που λιώνει μέσα στα σωθικά μου. Ξεράθηκε σαν κεραμίδι η δύναμή μου, και η γλώσσα μου κόλλησε στον λάρυγγά μου, και στο χώμα του θανάτου με κατέβασες. Διότι με περικύκλωσαν πολλά σκυλιά, συναγωγή κακοποιών με έζωσε· τρύπησαν τα χέρια και τα πόδια μου. Μέτρησαν όλα μου τα οστά· αυτοί δε με παρατήρησαν και με περιεργάστηκαν. Μοιράστηκαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έριξαν κλήρο. Εσύ όμως, Κύριε, μην απομακρύνεις τη βοήθειά σου, πρόστρεξε στην προστασία μου. Λύτρωσε από τη ρομφαία την ψυχή μου, και από το χέρι του σκύλου τη μοναδική μου ζωή· σώσε με από το στόμα του λιονταριού, και από τα κέρατα των μονοκέρων την ταπεινωμένη μου ύπαρξη. Θα διηγηθώ το όνομά σου στους αδελφούς μου, στο μέσο της εκκλησίας θα σε υμνήσω.

Και τα υπόλοιπα μόνο σε αυτόν θα μπορούσαν να εφαρμοστούν, όπως θα αποδείξει η συνέχεια του λόγου· ή όποιος το επιθυμεί ας τα αποδώσει σε άλλο πρόσωπο, είτε βασιλιά, είτε προφήτη, είτε σε κάποιον από όσους υπήρξαν ποτέ θεοφιλείς μεταξύ των Ιουδαίων, και ας αποδείξει εάν είναι σε θέση να εφαρμόσει σε αυτούς τα αναγεγραμμένα. Διότι σε ποιον από όσους κυοφορήθηκαν ποτέ υπήρξε τόσο μεγάλη αρετή και δύναμη, ώστε με σταθερό λογισμό, με ασύγχυτη ψυχή και με νηφάλιο φρόνημα να λάβει τη γνώση του Θεού και να εναποθέσει όλη την ελπίδα του στον Θεό, ώστε να πει: «διότι εσύ είσαι εκείνος που με έβγαλε από την κοιλιά [της μητέρας μου], η ελπίδα μου (ήδη) από τους μαστούς της μητέρας μου. Σε σένα αφέθηκα από τη μήτρα, από την κοιλιά της μητέρας μου εσύ είσαι ο Θεός μου»; Ποιος δε, έχοντας λάβει τέτοια μέριμνα από τον Θεό, έγινε «όνειδος των ανθρώπων» και «εξουθένωμα του λαού»; Από ποιους δε και τι είδους «μόσχους» και «ταύρους» πρέπει να εννοήσουμε ότι περικυκλώθηκε ένας τέτοιος άνθρωπος; Και τι υπέστη το εν λόγω πρόσωπο και «χύθηκε σαν νερό», και πώς «διασκορπίστηκαν τα οστά» του; Και πώς κατήλθε «στο χώμα του θανάτου», και ενώ κατήλθε «στο χώμα του θανάτου», πώς εξακολουθεί να λέει τέτοια πράγματα, να ζει και να ομιλεί; Ποιοι δε είναι οι «σκύλοι» που τον περικύκλωσαν, οι οποίοι είναι διαφορετικοί από τους προαναφερθέντες ταύρους και μόσχους; Και ποια «συναγωγή πονηρευομένων» «τρύπησαν» όχι μόνο τα «χέρια», αλλά και τα «πόδια» ενός τόσο σπουδαίου προσώπου, και αφού τον απογύμνωσαν, άλλα από τα ενδύματά του τα μοιράστηκαν μεταξύ τους, και άλλα τα πήραν βάζοντας κλήρο;

Γνωρίζοντας δε ότι η πρώτη του ένωση με τη σάρκα και η γέννησή του από γυναίκα και παρθένο δεν ήταν χειρότερη από τη συμφορά του θανάτου, την κατάλληλη στιγμή, στα σημεία περί θανάτου, μνημονεύει τα της γεννήσεώς του, λέγοντας προς τον Πατέρα: «διότι εσύ είσαι εκείνος που με απέσπασε από την κοιλιά, η ελπίδα μου από τους μαστούς της μητέρας μου. Σε εσένα αφέθηκα από τη μήτρα, από την κοιλιά της μητέρας μου εσύ είσαι ο Θεός μου». Ευλόγως δε ανακαλεί τη μνήμη αυτών ως παρηγοριά για την απαλλαγή από τα παρόντα.

Και ελπίζοντας σε αυτό, έχω στηρίξει την πεποίθησή μου σε εσένα, τον δικό μου Θεό και Κύριο και Πατέρα, και έχω αυτή την πεποίθηση όχι αρχίζοντας να ελπίζω σε εσένα τώρα για πρώτη φορά, αλλά και όταν, λαμβάνοντας τη νηπιώδη τροφή «από τους μαστούς της μητέρας μου», νομιζόταν ότι είμαι, όπως τα βρέφη των ανθρώπων, ατελής και άλογος, ενώ βέβαια δεν ήμουν τέτοιος, έστω κι αν είχα σώμα όμοιο με των ανθρώπων, αλλά δεν ήμουν όμοιος με τους πολλούς ούτε κατά τη δύναμη ούτε κατά την ουσία, αλλά ήμουν ελεύθερος και ανεξάρτητος, ως δικός σου αμνός, του Θεού, και γαλουχούμενος από εκείνη την ηλικία, λέγω δηλαδή «από τους μαστούς της μητέρας μου». Και κανείς δεν θα θεωρήσει ότι αυτό είναι σπουδαίο, αν μάθει ότι και ακόμη νωρίτερα «σε εσένα αφέθηκα από τη μήτρα, και από την κοιλιά της μητέρας μου εσύ είσαι ο Θεός μου». Διότι, ενώ βρισκόμουν ακόμη μέσα στο ταμείο εκείνης που με κυοφορούσε, έβλεπα εσένα, τον Θεό μου, καθώς παρέμεινα ασύγχυτος και αθόλωτος μέσα σε τόση κοινωνία με τη σάρκα, μάλλον δε όντας ασώματος και τότε και ελεύθερος από κάθε δεσμό· έτσι λοιπόν «σε εσένα αφέθηκα από τη μήτρα» και «από την κοιλιά της μητέρας μου» ήσουν ο «Θεός μου», ώστε να αισθανθεί τη δύναμή μου, ενώ ακόμη κυοφορούμουν από την αγία Παρθένο, ο πρόδρομός μου Ιωάννης, ο οποίος επίσης κυοφορούνταν στην κοιλιά της Ελισάβετ, με αποτέλεσμα, κινούμενος από τη δική μου θεότητα, να σκιρτήσει με αγαλλίαση και να πλησθεί με Άγιο Πνεύμα.

Ανακαλώντας λοιπόν στη μνήμη μου όλα αυτά, και θέτοντας διαρκώς τον Θεό μου και Πατέρα μου μπροστά στα μάτια μου, εύλογα και κατά τον παρόντα καιρό του πάθους που με περιβάλλει, όταν, έχοντας γίνει υπάκουος σε εσένα τον Πατέρα, με δική μου επιλογή και θεληματικά έγινα «σκουλήκι και όχι άνθρωπος, όνειδος των ανθρώπων και περιφρόνημα του λαού», και τώρα που «όλοι όσοι βλέπουν» το σώμα μου προσηλωμένο στον σταυρό, θεωρώντας ότι αντικρίζουν ένα αποτρόπαιο θέαμα, «με χλεύασαν», εξαπολύοντας εναντίον μου τόση χλεύη και διασυρμό, ώστε όχι μόνο να συλλογίζονται με τον νου τους και να σκέφτονται ασεβή πράγματα για εμένα, αλλά και να τα ξεστομίζουν άφοβα και να τα ομιλούν φανερά («μίλησαν» δηλαδή «με τα χείλη τους, κούνησαν το κεφάλι», λέγοντας «ήλπισε στον Κύριο, ας τον γλιτώσει»), και τώρα λοιπόν που με έχουν περικυκλώσει τέτοια δεινά, εσένα τον Πατέρα μου, που με έβγαλες «από την κοιλιά της μητέρας μου», στον οποίο «εναποτέθηκα από τη μήτρα», στον οποίο ήλπισα «από τους μαστούς», τον Θεό που μου είναι γνωστός και τον γνωρίζω ήδη από την κοιλιά της μητέρας μου, ικετεύω και παρακαλώ «να μην απομακρυνθείς από εμένα, διότι η θλίψη είναι κοντά». Διότι, λέει, επίκειται, και μάλιστα πολύ σύντομα παρίσταται και πλησιάζει, σφίγγοντάς με ήδη και πέφτοντας επάνω μου, το έσχατο από όλα νέφος της υπερβολικής μου θλίψης.

Διότι, αφού ύψωσε αμέσως και τα μάτια και τα χέρια του στον ουρανό, έψαλλε αυτά τα άσματα της θεοκίνητης γλώσσας του Δαβίδ: Κύριε, εσύ είσαι η ελπίδα μου από τους μαστούς της μητέρας μου· σε σένα εναποτέθηκα από τη μήτρα.

ΟΖ΄. Τόσο μεγάλο και τέτοιας λογής είναι λοιπόν για εμάς το ποθούμενο και επιδιωκόμενο· και τέτοιος πρέπει να είναι ο νυμφαγωγός και προμνηστήρας των ψυχών. Εγώ όμως κατέχομαι από δέος, μήπως ριχτώ έξω από τον νυμφώνα με δεμένα τα χέρια και τα πόδια, ως μη έχοντας φορέσει το ένδυμα του γάμου, αλλά έχοντας με θράσος παρεισφρήσει ανάμεσα σε αυτούς που παρακάθονται στο δείπνο. Και τούτο αν και προσκλήθηκα από τη νεότητά μου, για να πω κάτι από εκείνα που οι πολλοί αγνοούν, και αφιερώθηκα σε Αυτόν από τη μήτρα της μητέρας μου, και προσφέρθηκα ως δώρο κατόπιν μητρικής υπόσχεσης, και μετά από αυτά επιβεβαιώθηκα μέσα από κινδύνους· και ο πόθος αυξήθηκε, και ο λογισμός συμπορεύτηκε, και τα πάντα πρόσφερα και έδωσα σε Εκείνον που με έλαβε ως κλήρο και με έσωσε: περιουσία, λαμπρότητα, ευεξία, αυτούς τους ίδιους τους λόγους (την παιδεία), από τους οποίους ένα μόνο όφελος απόλαυσα, το ότι μπόρεσα να τους περιφρονήσω και να έχω κάτι έναντι του οποίου προτίμησα τον Χριστό. Και έγιναν γλυκά σε εμένα τα λόγια του Θεού σαν κηρήθρες μελιού· και επικαλέστηκα τη σύνεση, και στη σοφία έδωσα τη φωνή μου. Καθώς και όλα τα υπόλοιπα, όπως το να μετριάσω τον θυμό, να χαλιναγωγήσω τη γλώσσα, να σωφρονίσω το βλέμμα, να παιδαγωγήσω την κοιλιά, και να καταπατήσω τη δόξα που παραμένει εδώ κάτω. Μιλώ ως παράφρων, αλλά εντούτοις θα ειπωθεί: ως προς αυτά τουλάχιστον, ίσως δεν στάθηκα κατώτερος από τους πολλούς.

Εσύ «έδωσες σε αυτούς που σε φοβούνται σημείο», τον τύπο του αγίου σταυρού, για την καθαίρεση του αντιπάλου και την ασφάλεια της ζωής μας. Αιώνιε Θεέ, στον οποίο «παραδόθηκα από την κοιλιά της μητέρας μου», «τον οποίο αγάπησε η ψυχή μου» με όλη μου τη δύναμη, στον οποίο αφιέρωσα και τη σάρκα και την ψυχή από τη νεότητά μου και μέχρι τώρα, εσύ όρισε δίπλα μου έναν φωτεινό άγγελο για να με οδηγήσει προς τον τόπο της αναψυχής, όπου βρίσκεται «το ύδωρ της αναπαύσεως», στους κόλπους των αγίων πατέρων.

«Ήλπισαν» Διότι αυτοί, έχοντας ολόψυχα την ελπίδα προς τον Θεό, απαλλάχθηκαν από την προς τον Θεό αμφισβήτηση. «Προς σε εκέκραξαν» Διότι σε κάθε δέησή τους δεν τους παράκουσε ο Θεός. «Επί σοι ήλπισαν» Διότι τα έθνη, επιστρέφοντας, απαλλάχθηκαν από την αισχύνη των ειδώλων. «Εγώ δε ειμι» Ο Χριστός, επειδή γεννήθηκε χωρίς σπερματική καταβολή· διότι και ο σκώληκας γεννιέται αυτοφυώς χωρίς σπορά. Εξάλλου, υποδηλώνει και τον ρύπο, επειδή ανέλαβε και ενδύθηκε τον ρυπωμένο Αδάμ. «Όνειδος ανθρώπου» Διότι τον ονείδιζαν τα πλήθη λέγοντας: άλλους έσωσε, τον εαυτό του δεν μπορεί να σώσει. Τον εξουθένωναν δε λέγοντας: άφησε να δούμε, αν θα έρθει ο Ηλίας να τον σώσει. «Πάντες οι θεωρούντες» Οι Ιουδαίοι που έλεγαν: εσύ που καταλύεις τον ναό και σε τρεις ημέρες τον οικοδομείς, σώσε τον εαυτό σου. «Ελάλησαν» Όχι μόνο λοιδορούσαν με τα χείλη, αλλά και κουνούσαν τα κεφάλια τους, επιδεικνύοντας σφοδρότερη την βλασφημία. «Ήλπισεν» Διότι τον περιγελούσαν, επειδή έλεγε ότι είμαι Υιός του Θεού. «Ότι συ ει» Διότι κατά την ευδοκία του Πατρός ο Υιός βρέθηκε σε γαστέρα γυναίκας. «Η ελπίς μου» Διότι θήλασε μαστούς Εκείνος που δημιουργεί τις πηγές του γάλακτος. «Επί σε επερρίφην» Διότι και ενώ βρισκόταν στην μήτρα της Παρθένου, ήταν αχώριστος από τον Πατέρα. «Εκ κοιλίας» Διότι μέσα στην κοιλιά της Παρθένου ευδόκησε να κατοικήσει ο Θεός Λόγος· πατέρας Του επί της γης δεν βρισκόταν, αλλά ο Πατέρας Του ήταν στους ουρανούς.

Και γιατί λέει ο προφήτης: «Από την κοιλία της μητέρας μου, εσύ είσαι ο Θεός μου», εάν βέβαια υπήρχε και πριν από αυτό; Και πώς εξαγγέλλεται ανάσταση σωμάτων, και όχι αποκατάσταση των ψυχών στην ασώματη κατάσταση; Και πώς ο Αβραάμ και η Άννα οδύρονταν για την ατεκνία τους; Και πώς ειπώθηκε ως ευλογία το «Αυξάνεσθε και πληθύνεσθε, και γεμίστε τη γη»;

Διότι, όταν ήλθαν, χτυπούσαν τη θύρα λέγοντας: «Κύριε, Κύριε, άνοιξέ μας»· ενώ από μέσα ο Κριτής αναφώνησε με τρόπο φοβερό: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, δεν σας γνωρίζω». Ω, τι εσχάτη απόφαση! Και μάλιστα, δεν έδωσε την οδυνηρή αυτή απόκριση μέσω αγγέλου, αλλά ο ίδιος προσωπικά, ώστε, ακούγοντας τη φωνή του και μη δυνάμενες να δουν το πρόσωπό του, να υποστούν μεγαλύτερη βάσανο. «Αλήθεια σας λέω, δεν σας γνωρίζω». «Δεν μας γνωρίζεις, Δέσποτα; Από τη μήτρα της μητέρας μας αφιερωθήκαμε σε σένα, σε ακολουθήσαμε από τη νεότητά μας, διαφυλάξαμε την αγνεία, το σώμα που μας έπλασες το διατηρήσαμε άφθαρτο, δεν παραδώσαμε τα μέλη μας στα πάθη, προσδοκούσαμε να λάβουμε στεφάνια από το δεξί σου χέρι· και τώρα έκλεισες τις θύρες και λες, "Δεν σας γνωρίζω";» «Ναι, πράγματι δεν σας γνωρίζω». «Γιατί, ω Δέσποτα;» Ο Δεσπότης: «Γιατί; Επειδή πείνασα, και δεν μου δώσατε να φάω· δίψασα, και δεν με ποτίσατε· ήμουν ξένος, και δεν με περιμαζέψατε· γυμνός, και δεν με ντύσατε· ασθενής και στη φυλακή, και δεν ήλθατε σε μένα. Εγγράφως σας έδωσα εντολή, λέγοντας: Εφόσον δεν το πράξατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους και μικρούς αδελφούς μου, ούτε και σε εμένα το πράξατε». Και εκείνες είπαν: «Μάταια λοιπόν, Δέσποτα, υπομείναμε τον πόνο και την ταλαιπωρία της σαρκός; Μάταια καταπονήσαμε τους εαυτούς μας με αγρυπνίες και νηστείες; Μάταια, ποθώντας μέχρι τέλους τον ουράνιο Νυμφίο, διαφυλάξαμε την παρθενία μας άτρωτη;»

XL. Ο δε Ιωάσαφ, αφού έπεσε επάνω στον πατέρα του με απερίγραπτη ευλάβεια και θρήνο, και αφού έλουσε με δάκρυα το λείψανο και το τύλιξε με το τρίχινο ένδυμα το οποίο εκείνος του είχε δώσει στο παλάτι, έψαλλε τους καθορισμένους ψαλμούς, ψάλλοντας καθ' όλη τη διάρκεια της ημέρας και ολόκληρης της νύχτας, ενώ συγχρόνως έβρεχε με δάκρυα το τίμιο σώμα του μακαρίου. Την δε επόμενη ημέρα, αφού άνοιξε τάφο πλησίον του σπηλαίου και μετέφερε με άκρα ευλάβεια το ιερό λείψανο, ο καλός και τιμιότατος υιός κατέθεσε στο μνήμα τον πνευματικό του πατέρα. Και έχοντας φλεγεί εντονότερα στην ψυχή και παραδίδοντας τον εαυτό του σε εκτενέστερη προσευχή, είπε: «Κύριε, ο Θεός μου, εισάκουσε τη φωνή μου με την οποία έκκραξα· ελέησέ με και εισάκουσέ με, διότι σε αναζητώ από τα βάθη της καρδιάς μου. Σε αναζήτησε η ψυχή μου· μην αποστρέψεις το πρόσωπό σου από εμένα, και μην απομακρυνθείς με οργή από τον δούλο σου. Γίνε βοηθός μου· μην με απορρίψεις και μην με εγκαταλείψεις, ο Θεός ο Σωτήρας μου, διότι ο πατέρας μου και η μητέρα μου με εγκατέλειψαν· εσύ όμως, Κύριε, προσέλαβέ με. Νομοθέτησέ με, Κύριε, στην οδό σου και οδήγησέ με σε ευθεία τρίβο, εξαιτίας των εχθρών μου. Μην με παραδώσεις στις ψυχές αυτών που με θλίβουν, διότι σε εσένα παραδόθηκα από τη μήτρα, από την κοιλιά της μητέρας μου εσύ είσαι ο Θεός μου· μην απομακρυνθείς από εμένα, διότι εκτός από εσένα δεν υπάρχει κανείς να με βοηθήσει».

Το να πει λοιπόν ο ίδιος: Εσύ είσαι ο Θεός μου, μην απομακρυνθείς από εμένα, αποσκοπούσε στο να διδάξει συγχρόνως ότι όλοι πρέπει να ελπίζουν στον Θεό που δημιούργησε τα πάντα και να ζητούν σωτηρία και βοήθεια μόνο από εκείνον, και όχι, όπως οι υπόλοιποι άνθρωποι, να νομίζουν ότι μπορούν να σωθούν εξαιτίας της καταγωγής, του πλούτου, της δύναμης ή της σοφίας· πράγμα το οποίο και εσείς πάντοτε πράξατε, άλλοτε κατασκευάζοντας τον μόσχο, και εμφανιζόμενοι πάντοτε αχάριστοι και φονιάδες των δικαίων και υπερόπτες για την καταγωγή σας. Διότι, εάν ο Υιός του Θεού φαίνεται να λέει ότι δεν μπορεί να σωθεί χωρίς τον Θεό, ούτε επειδή είναι Υιός, ούτε επειδή είναι ισχυρός, ούτε επειδή είναι σοφός, παρά το ότι είναι αναμάρτητος, καθώς λέει ο Ησαΐας ότι ούτε με τον λόγο του δεν αμάρτησε, διότι δεν διέπραξε ανομία ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του, πώς εσείς ή και οι άλλοι, που προσδοκάτε να σωθείτε χωρίς αυτήν την ελπίδα, δεν αντιλαμβάνεστε ότι εξαπατάτε τους εαυτούς σας;

Διότι δεν ήταν και εκείνων ο θάνατος σωτήριος για τον κόσμο, όπως ήταν ο δικός μου. «Εγώ όμως είμαι σκουλήκι και όχι άνθρωπος», επειδή συλλήφθηκα χωρίς σαρκική συνεύρεση και γεννήθηκα καθ' ομοίωση του σκουληκιού, «όνειδος των ανθρώπων και περιφρόνημα του λαού» που με βλασφημούσε ως νόθο. «Όλοι όσοι με θεωρούν» εσταυρωμένο «με χλεύασαν, μίλησαν με τα χείλη τους» με μανία, «κούνησαν τα κεφάλια τους»· «ήλπισε στον Κύριο, ας τον σώσει, αν τον θέλει». «Εσύ όμως είσαι αυτός που με έβγαλε από τη γαστέρα» της Παρθένου, «η ελπίδα μου από τους μαστούς της μητέρας μου», «σε σένα παραδόθηκα από τη μήτρα» με τρόπο αγνό και άρρητο και κανείς άλλος δεν υπάρχει «που να με βοηθά». «Μην απομακρυνθείς από εμένα, διότι η θλίψη είναι κοντά». «Διότι με περικύκλωσαν πολλοί μόσχοι και σαν παχιοί ταύροι με περιέκλεισαν», θέλοντας με εχθρότητα να με συλλάβουν και να με εξοντώσουν. «Άνοιξαν εναντίον μου το στόμα τους, σαν λιοντάρι που αρπάζει και ωρύεται» για να με καταβροχθίσουν. «Σαν νερό χύθηκα και διασκορπίστηκαν όλα τα οστά μου», όχι στην πραγματικότητα, αλλά σύμφωνα με τη διάθεση των φονευτών μου· γι' αυτό και με κόπο προσπάθησαν να μου σπάσουν τα σκέλη για να αναιρέσουν τη Γραφή που λέει «οστό του δεν θα συντριβεί». «Η καρδιά μου έγινε σαν κερί που λιώνει μέσα στα σπλάχνα μου»· λιώνοντας μεν εξαιτίας του θανάτου, φωτίζοντας δε διά της αναστάσεως. «