Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 21:14

Σοφό το προοίμιο, άριστη η αρχή της δημηγορίας του προς έναν λαό που έβραζε από οργή. Διότι τα ήπια και προσηνή του λόγια, έχοντας κάτι από την γλυκύτητα του μελιού ή μοιάζοντας με απαλό λάδι, κατέστελλαν τη φλεγμονή της οργής των θηρίων. Έπειτα ανατρέχει με τη μνήμη στον Αβραάμ, ώστε, αρχίζοντας από τα παλιά χρόνια και αναπτύσσοντας μακρύ λόγο, να εξαντλήσει ανεπαίσθητα στο ενδιάμεσο τον θυμό τους, καθώς αυτός θα εκτονωνόταν. Και αφού επεξεργάστηκε εκείνη τη μακροσκελή ομιλία, αποδεικνύει ότι και ο Μωυσής προφήτευσε τον Χριστό, ώστε μέσω της αξιοπιστίας του νομοθέτη, με έξυπνο τρόπο, σαν να ξεγελά, να παρεισαγάγει τον λόγο της πίστεως. Και τα είπε όλα με τέχνη και σοφία, όσα συντελούσαν στην ωφέλεια των ακροατών. Επειδή όμως είδε την κακία τους ανένδοτη και τη γνώμη τους σκληρή, τότε πλέον γεμάτος παρρησία και έχοντας απαρνηθεί την επίγεια ζωή, εγκαταλείποντας κάθε κολακευτική τέχνη, απροκάλυπτα τους αποκάλεσε σκληροτράχηλους, απερίτμητους στην καρδιά, πολεμίους του νόμου, εναντιούμενους στο Πνεύμα. Και ποια ήταν τα επακόλουθα; Τον περικύκλωσαν, όπως τον Δεσπότη, πολλοί σκύλοι και παχείς ταύροι, σύμφωνα με τον ψαλμό, περιέσφιγξαν τον δίκαιο. Εκείνος στεκόταν μόνος, περικυκλωμένος από παντού από το πλήθος των φονιάδων. Και κανείς δεν βρισκόταν κοντά του εκείνη την ώρα, ούτε φίλος, ούτε οικείος, ούτε συγγενής. Διότι φέρνει κάποια παρηγοριά σε εκείνους που κινδυνεύουν το να βλέπουν από κοντά κάποιον από τους γνωστούς τους.

Διότι, όπως η στήλη όταν αντιγράφεται δεν υφίσταται ζημιά στα γράμματά της, έτσι και η προφητεία για τον Χριστό, όταν αντλείται μέσω της ερμηνείας, δεν μειώνει τα δόγματά της. Επειδή λοιπόν η πραγματεία του προκειμένου ψαλμού αποτελεί επιτάφια στηλογραφία του Χριστού, και περιλαμβάνει το πάθος του Χριστού, τον θάνατο και την ανάσταση, όπως τα ερμήνευσε ο μακάριος απόστολος Πέτρος, ας δούμε τον Δαβίδ να εκφέρει τα λόγια του Χριστού λέγοντας: «Φύλαξέ με, Κύριε, διότι σε σένα ήλπισα». Εγώ τους λύτρωσα από την Αίγυπτο, και στην Αίγυπτο φεύγω. Μπροστά τους πορευόμουν και από πίσω ακολουθούσα· μπροστά ως οδηγός, και πίσω ως ποιμένας, ώστε ούτε μπροστά τους να συναντήσουν τα έθνη σαν θηρία, ούτε από πίσω να τους κατασπαράξουν οι Αιγύπτιοι σαν πολλά σκυλιά· διότι «με περικύκλωσαν πολλά σκυλιά· άνοιξαν το στόμα τους εναντίον μου, σαν λιοντάρι που αρπάζει και ωρύεται. Φύλαξέ με, Κύριε». Εάν δεν προπορευόμουν εγώ μπροστά τους, η θάλασσα δεν θα έφευγε μόλις με είδε· ούτε ο λαός θα τολμούσε να εισέλθει στον πυθμένα του βυθού, αν δεν έβλεπε εμένα να εισέρχομαι πρώτος. Στη Μερρά τούς συνάντησαν πικρά νερά, πιο πικρά από της θάλασσας· και τα πικρά αυτά νερά ανέδιδαν την πικρία της ψυχής τους. Και εγώ μεν γλύκανα τα πικρά νερά με ένα ξύλο· αυτοί όμως με πίκραναν με τα είδωλά τους. Νερό από την πέτρα τούς προσέφερα, και εκείνοι σήκωσαν πέτρες εναντίον μου. Με ξύλο τούς γλύκανα το νερό, και στο ξύλο με κάρφωσαν.

Είδες το μέγεθος των κακών; Έλα λοιπόν στη φιλανθρωπία του Θεού. Έγινε σαν θηρίο, διέμενε στην έρημο, μαστιγωνόταν για να σωθεί. Είχε νύχια σαν λιοντάρι, διότι ήταν άρπαγας των αγίων. Είχε τρίχωμα λιονταριών, διότι ήταν λιοντάρι που άρπαζε και ωρυόταν. Έτρωγε χόρτο σαν βόδι, διότι ήταν κτήνος, αγνοώντας Εκείνον που του είχε δώσει τη βασιλεία. Βράχηκε το σώμα του από τη δροσιά, επειδή, αν και είχε δει από πριν τη φωτιά να σβήνεται από τη δροσιά, δεν πίστεψε. Και τι συμβαίνει; Μετά από αυτά, λέει, εγώ ο Ναβουχοδονόσορ ύψωσα τα μάτια μου στον ουρανό, και ευλόγησα τον Ύψιστο, και αίνεσα και δόξασα Εκείνον που ζει στους αιώνες. Επειδή, λοιπόν, αναγνώρισε τον Ύψιστο, και ανέπεμψε ευχαριστήριες φωνές στον Θεό, και μετανόησε για όσα είχε διαπράξει, και αναγνώρισε τη δική του αδυναμία, τότε ο Θεός τού αποδίδει την τιμή της βασιλείας.

ΙΗ'. Αλλά είδες το μέγεθος των κακών του· έλα λοιπόν στη φιλανθρωπία του Θεού. Αποθηριώθηκε, λοιπόν, αυτός που είχε θηριώδη και ωμότατη προαίρεση· αποθηριώθηκε όμως όχι για να καταστραφεί, αλλά για να σωθεί διά της μετανοίας. Απέκτησε νύχια σαν των ορνέων· διότι ήταν άρπαγας των αγίων. Απέκτησε τρίχες σαν των λεόντων· διότι σαν λιοντάρι άρπαζε και ωρυόταν.

Αναφέρεται δε σε αυτούς ο λόγος στον εξηκοστό έβδομο ψαλμό, λέγοντας: Επιτίμησε τα θηρία του καλαμιώνα· η σύναξη των ταύρων ανάμεσα στις δαμάλεις των λαών. Αλλά εδώ, τους μεν λαούς ονόμασε δαμάλεις, τους δε ηγέτες των λαών ταύρους. Και στον παρόντα ψαλμό, αντί του: Με περικύκλωσαν μόσχοι πολλοί, ο Ακύλας λέει: Νεαροί ταύροι παχείς, οι σιτευτοί, με περιέσφιγξαν και με περικύκλωσαν· σύμφωνα δε με τον Ακύλα: Δυνάστες της Βασάν με διαπόμπευσαν, έχει ειπωθεί, καθώς ο λόγος υπαινίσσεται το στρατιωτικό τάγμα του Πιλάτου, το οποίο ονόμασε Βασάν, οι οποίοι, αφού έπλεξαν στεφάνι από αγκάθια, του το φόρεσαν αντί για διάδημα. Άνοιξαν εναντίον του το στόμα τους, σαν λιοντάρι που αρπάζει και ωρύεται, κραυγάζοντας: Άρε, άρε, σταύρωσέ τον. Το αίμα του ας πέσει πάνω μας και πάνω στα τέκνα μας.

Ο δε Ακύλας αναφέρει: «Σαν λιοντάρι που αρπάζει και βρυχάται»· ενώ κατά τον Σύμμαχο: «Σαν λιοντάρι που θηρεύει βρυχώμενο». Διότι εκείνοι που διψούσαν για αίμα, και επέσυραν στα ίδια τους τα τέκνα το αίμα του Σωτήρος, δεν διέφεραν σε τίποτα από ένα λιοντάρι που βρυχάται.

Διότι από τη μοχθηρή συμφωνία πολύ καλύτερη θα ήταν η ασυμφωνία, η οποία καθιστά την κακία πιο άτονη και πιο αδύναμη. Αυτό, λοιπόν, ήταν το πρώτο τους κακό. Διότι οι προεστώτες του έθνους, νομοδιδάσκαλοι και αρχιερείς, και οι λοιποί άρχοντες του λαού, πλησιάζοντάς τον με δόλο, τολμούσαν να τον πειράζουν, αναζητώντας λαβές και εξυφαίνοντας επιβουλές εναντίον του. Αυτό ακριβώς υπονοούσε και ένας άλλος ψαλμός, ο οποίος αναφέρει εκ μέρους του: «Με περικύκλωσαν ταύροι πολλοί, μόσχοι παχείς με περιέκλεισαν. Άνοιξαν εναντίον μου το στόμα τους σαν λιοντάρι που αρπάζει και ωρύεται». Διότι και εκεί τους άρχοντες του λαού υπονοούσε· γι' αυτό και πάλι μνημόνευσε το στόμα τους εξαιτίας των επιβουλών και των σχεδίων τους εναντίον του.

Επιπλέον αυτών, ας πουν και τα υπόλοιπα που αναφέρονται στον Ψαλμό, αν μπορούν να τα εφαρμόσουν σε κάποιον από τους άγιους άνδρες· διότι, ποιος υπήρξε τέτοιος, όπως προδιατύπωσε ο λόγος: «όλοι όσοι με έβλεπαν με χλεύασαν»; Ή για ποιον μίλησαν με τα χείλη τους και κούνησαν το κεφάλι, λέγοντας: «ήλπισε στον Κύριο, ας τον λυτρώσει, ας τον σώσει, διότι τον θέλει»; Σε ποιον επίσης επιτέθηκαν πολλοί μόσχοι, και ποταποί στη φύση σκύλοι, και τον περικύκλωσαν παχείς ταύροι; Και άνοιξαν το στόμα τους εναντίον του, «σαν λιοντάρι που αρπάζει και ωρύεται»; Και επιπλέον αυτών, ποιον περικύκλωσε η συναγωγή των πονηρών; Και μάλιστα τον περικύκλωσε έτσι, ώστε να του τρυπήσουν τα χέρια και τα πόδια, και να απαριθμήσουν όλα τα οστά του, και να μοιράσουν μεταξύ τους τα ιμάτιά του, ρίχνοντας κλήρο για τον ιματισμό του; Διότι τέτοια περίπου αναφέρει το πρόσωπο του ψαλμού, το οποίο, μετά από τόσα που έπαθε, προσθέτει λέγοντας: «Θα διηγηθώ το όνομά σου στους αδελφούς μου, στο μέσο της εκκλησίας θα σε υμνήσω». Ας δώσουν λοιπόν λύση σε αυτά, ερμηνεύοντας ταυτόχρονα και τα υπόλοιπα του ψαλμού, ιδιαίτερα από το σημείο: «Θα θυμηθούν και θα επιστρέψουν προς τον Κύριο όλα τα πέρατα της γης, και θα προσκυνήσουν ενώπιόν του όλες οι πατριές των εθνών», μέχρι το: «Θα αναγγελθεί στον Κύριο η επερχόμενη γενεά, και θα αναγγείλουν τη δικαιοσύνη του στον λαό που πρόκειται να γεννηθεί, τον οποίο δημιούργησε ο Κύριος».

Πλην όμως, είτε πνεύμα δειλίας και θανάτου, είτε φόβου και τρόμου, είτε οποιαδήποτε άλλη τέτοια δύναμη έπεσε επάνω του, σε καμία περίπτωση δεν τον κατέβαλε, διότι, ως γενναίος αθλητής, αποτινάσσοντας τη δειλία του θανάτου με την πεποίθηση της ζωής (αφού ο ίδιος είναι η ζωή), την απέρριψε μακριά. Ομοίως, και το πνεύμα που του επήλθε, το οποίο προκαλεί φόβο ή τρόμο, το εκσφενδόνισε πολύ μακριά μέσω του πνεύματος του θάρρους, της δυνάμεως και της ισχύος, επειδή σύμφωνα με τον Ησαΐα αναπαύθηκε «επ' αυτόν» μαζί με τα άλλα πνεύματα και «πνεύμα βουλής και ισχύος». Έτσι, διεσκόρπισε και το πνεύμα του σκότους με τη δύναμη του δικού του φωτός, επειδή «το φως μέσα στη σκοτία φέγγει, και η σκοτία δεν το κατέλαβε». Παρόμοια με αυτά θα μπορούσε κανείς να βρει και στον εικοστό πρώτο ψαλμό, στον οποίο πάλι λέγονται τα εξής από το ίδιο πρόσωπο: «με περικύκλωσαν πολλοί μόσχοι, ταύροι παχείς με περιέσφιγξαν· άνοιξαν εναντίον μου το στόμα τους, σαν λιοντάρι που αρπάζει και ωρύεται», και πάλι: «διότι με περικύκλωσαν σκύλοι πολλοί, συναγωγή πονηρευομένων με περιέσφιγξαν», και επιπλέον: «λύτρωσε από τη ρομφαία την ψυχή μου, και από το χέρι του σκύλου τη μονογενή μου· σώσε με από το στόμα του λιονταριού, και την ταπείνωσή μου από τα κέρατα των μονοκερώτων».

Διότι σαφώς με αυτά αποκαλεί τις πονηρές δυνάμεις ταύρους και μοσχάρια και λέοντες και σκύλους και μονόκερους, οι οποίες τον «περιέβαλαν» και τον «περικύκλωσαν» κατά τον καιρό του πάθους του, χωρίς όμως να μπορέσουν να πετύχουν κάτι εναντίον του. Και αυτά μεν..., αν αυτά τα μέρη του ψαλμού ανάγονται στον Σωτήρα και Κύριό μας· εάν όμως δεν αναφέρονται σε αυτόν αλλά σε άλλο πρόσωπο, θα προσέξεις και ο ίδιος, ώστε να διευκρινιστούν τα σχετικά με το χωρίο. Πλην όμως, και για τη μητρόπολη των Ιουδαίων, την ίδια την Ιερουσαλήμ, αμέσως μετά την προφητεία εναντίον εκείνων που τον επιβουλεύτηκαν, προσθέτει στη συνέχεια: «Είδα ανομία και αντιλογία μέσα στην πόλη», και τα όσα ακολουθούν αυτά, το τι ακριβώς νόημα έχουν δεν υπάρχει τώρα χρόνος να τα εξηγήσουμε. 〈Από τον Ψαλμό 108〉. «Θεέ μου, μην παρασιωπήσεις τον ύμνο μου· διότι στόμα αμαρτωλού και στόμα δόλιου άνοιξαν εναντίον μου, μίλησαν εναντίον μου με δόλια γλώσσα· και με λόγια μίσους με περικύκλωσαν, και με πολέμησαν δωρεάν. Αντί να με αγαπούν με συκοφαντούσαν, εγώ όμως προσευχόμουν· και στράφηκαν εναντίον μου με κακά αντί για αγαθά και με μίσος αντί για την αγάπη μου. Τοποθέτησε εναντίον του έναν αμαρτωλό, και διάβολος ας σταθεί στα δεξιά του· όταν θα κρίνεται, ας βγει καταδικασμένος, και η προσευχή του ας γίνει αμαρτία. Ας γίνουν οι ημέρες του λίγες, και την επισκοπή του ας τη λάβει άλλος.»

Όλοι όσοι με βλέπουν με χλευάζουν, κινούν τα χείλη τους, κουνούν το κεφάλι: «Ήλπισε στον Κύριο, ας τον λυτρώσει· ας τον σώσει, αφού τον θέλει». Διότι εσύ είσαι εκείνος που με έβγαλε από την κοιλιά, η ελπίδα μου από τους μαστούς της μητέρας μου· σε σένα αφέθηκα από τη μήτρα. Από την κοιλιά της μητέρας μου εσύ είσαι ο Θεός μου· μην απομακρυνθείς από εμένα, διότι η θλίψη πλησιάζει, διότι δεν υπάρχει κανείς για να με βοηθήσει. Με περικύκλωσαν πολλοί μόσχοι, παχείς ταύροι με έζωσαν· άνοιξαν εναντίον μου το στόμα τους, σαν λιοντάρι που αρπάζει και βρυχάται. Σαν νερό χύθηκα και σκορπίστηκαν όλα μου τα οστά, η καρδιά μου έγινε σαν κερί που λιώνει μέσα στα σωθικά μου. Ξεράθηκε σαν κεραμίδι η δύναμή μου, και η γλώσσα μου κόλλησε στον λάρυγγά μου, και στο χώμα του θανάτου με κατέβασες. Διότι με περικύκλωσαν πολλά σκυλιά, συναγωγή κακοποιών με έζωσε· τρύπησαν τα χέρια και τα πόδια μου. Μέτρησαν όλα μου τα οστά· αυτοί δε με παρατήρησαν και με περιεργάστηκαν. Μοιράστηκαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έριξαν κλήρο. Εσύ όμως, Κύριε, μην απομακρύνεις τη βοήθειά σου, πρόστρεξε στην προστασία μου. Λύτρωσε από τη ρομφαία την ψυχή μου, και από το χέρι του σκύλου τη μοναδική μου ζωή· σώσε με από το στόμα του λιονταριού, και από τα κέρατα των μονοκέρων την ταπεινωμένη μου ύπαρξη. Θα διηγηθώ το όνομά σου στους αδελφούς μου, στο μέσο της εκκλησίας θα σε υμνήσω.

Βλέποντας δε με θεϊκά μάτια, ενώ το σώμα του ήταν ακόμη προσηλωμένο στο ικρίωμα, τις άσαρκες και αόρατες στους ανθρώπους εξωτερικές δυνάμεις να έρπουν γύρω σε αυτόν τον αέρα, σαν σαρκοβόρα όρνεα και με τον τρόπο των άγριων θηρίων, και να συρρέουν από παντού προς το σώμα του –το οποίο σε λίγο επρόκειτο να νεκρωθεί– οι αρχές και οι εξουσίες «του αέρα, του πνεύματος που τώρα ενεργεί στους υιούς της απείθειας», καθώς και τους δαίμονες που πετούσαν γύρω από τη γη σε ολόκληρη την οικουμένη των ανθρώπων, και πιθανότατα ήδη τους υποχθόνιους και τα άγρια και φοβερά θηρία μέσα στον ίδιο τον τάρταρο, για τα οποία ο Ησαΐας, απευθυνόμενος στον εωσφόρο που εξέπεσε από τον ουρανό, έλεγε: «ο άδης κάτωθεν πικράθηκε όταν σε συνάντησε, ξεσηκώθηκαν μαζί σου όλοι οι γίγαντες», βλέποντας λοιπόν όλα αυτά συνολικά από έξω να περικυκλώνουν το ανασκολοπισμένο του σώμα και να ετοιμάζονται εναντίον του, περιγράφει το πλήθος τους λέγοντας: «Με περικύκλωσαν μόσχοι πολλοί, ταύροι παχείς με περιέβαλαν· άνοιξαν εναντίον μου το στόμα τους, σαν το λιοντάρι που αρπάζει και ωρύεται». Διότι, νομίζοντας προφανώς ότι η ψυχή που κατοικούσε στο σώμα του Ιησού ήταν απλώς ανθρώπινη και παρόμοια με των πολλών και τίποτε περισσότερο, άνοιξαν το στόμα τους οι προαναφερθέντες, ώστε να καταπιούν και αυτήν όπως ακριβώς και τις άλλες ψυχές των ανθρώπων· γι' αυτό λέει: «άνοιξαν εναντίον μου το στόμα τους, σαν το λιοντάρι που αρπάζει και ωρύεται».

είτε λιοντάρι που αρπάζει και ωρύεται και αναζητά ποια από τις ψυχές ή τις λέξεις μας θα καταβροχθίσει· είτε αγριόχοιρος που καταπατά τα ωραία και διαυγή μαργαριτάρια της αλήθειας· είτε λύκος αραβικός και αλλόφυλος, ή και πιο οξύς στα σοφίσματα από αυτούς· είτε αλεπού, μια ψυχή δόλια και άπιστη, που μεταβάλλεται διαρκώς, προσαρμοζόμενη στις περιστάσεις και τις ανάγκες, την οποία τρέφουν νεκρά και δυσώδη σώματα, ή μικροί αμπελώνες, εφόσον οι μεγάλοι τής έχουν ξεφύγει· είτε κάποιο άλλο από τα σαρκοβόρα ζώα, που είναι απορριπτέα από τον νόμο και ακάθαρτα προς βρώση και απόλαυση. Διότι ο λόγος επιθυμεί, αφού απομακρυνθεί από αυτά, να εγγραφεί με αυτόν τον τρόπο σε πλάκες στερεές και λίθινες, και μάλιστα και στις δύο πλευρές τους, εξαιτίας τόσο της φανερής όσο και της κρυμμένης όψης του νόμου· η μεν πρώτη απευθύνεται στους πολλούς που παραμένουν χαμηλά, η δε δεύτερη στους λίγους που φτάνουν ψηλά.

Πότε υπήρξε ατιμασμένος; Όταν οι ταύροι χτυπούσαν με τα κέρατα και ο μόσχος παρίστατο, όταν ο λέοντας ωρυόταν και οι ταύροι αφηνίαζαν, καθώς είναι γραμμένο: Με περικύκλωσαν πολλοί μόσχοι, ταύροι παχείς με περιέσφιξαν· άνοιξαν εναντίον μου το στόμα τους σαν λέοντας που αρπάζει και ωρύεται.

«Μη απομακρυνθείς»: Δηλαδή πλησιάζουν τα πάθη. «Διότι δεν υπάρχει»: Διότι ούτε είχε ανάγκη από βοήθεια, ως Θεός και βοηθός των πάντων. «Περικύκλωσαν»: Τα παιδιά των Ιουδαίων· «μόσχοι» δε, επειδή υιοθέτησαν νεανικό φρόνημα, δηλαδή ασύνετο. «Ταύροι παχείς»: Οι άρχοντες των Ιουδαίων, παχείς ως πλούσιοι και δυνατοί. «Άνοιξαν»: Λέγοντας ψέματα εναντίον του Χριστού. «Σαν λιοντάρι»: Διότι έτριζαν τα δόντια τους εναντίον του Χριστού (του Κυρίου) και ωρύονταν, δηλαδή κραυγάζοντας με δυνατή φωνή. «Σαν νερό»: Διότι όταν το νερό χυθεί, δεν μπορεί πλέον να μαζευτεί. Έτσι οι Ιουδαίοι σκορπίστηκαν από το πρόσωπο του Χριστού (του Κυρίου)· διότι αυτοί είναι τα οστά του Θεού. Επειδή λέει προς αυτούς: «εσείς είστε σάρκα μου». «Έγινε η καρδιά»: Και αυτό αναφέρεται στους Ιουδαίους· διότι πράγματι τύγχαναν ως σάρκα και καρδιά. Όμως αυτοί έλιωσαν από τον φθόνο σαν κερί μπροστά στη φωτιά. «Ξεράθηκε»: Και αυτό στους Ιουδαίους, όντας λαός του Θεού και δύναμη· αλλά ξεράθηκαν σαν κεραμίδι, επειδή δεν ποτίστηκαν [με τη χάρη, δηλαδή] με το νερό του βαπτίσματος [εξαιτίας της απιστίας]. «Και η γλώσσα»: Διότι ερωτώμενος ο Κύριος από τον Πιλάτο δεν απάντησε, αλλά σιωπούσε. «Και στο χώμα»: Διότι ο Πιλάτος τον θεώρησε ως θνητό άνθρωπο. Γι' αυτό λέει: «Έχω εξουσία να σε σταυρώσω και έχω εξουσία να σε απολύσω». «Διότι περικύκλωσαν»: Διότι σαν σκυλιά οι Ιουδαίοι άφησαν ελεύθερες τις γλώσσες τους εναντίον του Χριστού. «Συναγωγή»: Η άνομη ιουδαϊκή απιστία.

Ανήμεροι. Από εκεί προέρχεται η ωμότητα, από εκεί η απανθρωπιά, όταν κάποιος είναι φιλάργυρος, όταν είναι φίλαυτος, όταν είναι αχάριστος, όταν είναι λάγνος. Αφιλάγαθοι, προδότες, προπετείς. — Προδότες της φιλίας· προπετείς, δηλαδή, μην έχοντας τίποτα το σταθερό. Τυφλωμένοι από υπεροψία· γεμάτοι αλαζονεία. Φιλήδονοι μάλλον παρά φιλόθεοι· έχοντας τη μορφή της ευσέβειας, αλλά έχοντας αρνηθεί τη δύναμή της. Και γράφοντας προς τους Ρωμαίους, λέει κάπως έτσι: «Έχοντας τη μορφή της γνώσεως και της αλήθειας μέσα στον νόμο». Αλλά εκεί μεν το αναφέρει επαινώντας το· εδώ όμως, σε σύγκριση με όλα τα ελαττώματα, αποδεικνύει ότι αυτό το αμάρτημα είναι το βαρύτερο. Γιατί άραγε; Επειδή δεν το χρησιμοποίησε με την ίδια ακριβώς σημασία. Διότι, όπως τη λέξη «εικόνα» πολλές φορές τη χρησιμοποιεί με την έννοια της ομοιώσεως, ενώ πολλές φορές για κάτι το άψυχο και τιποτένιο· όπως για παράδειγμα λέει και ο ίδιος γράφοντας προς τους Κορινθίους: «Διότι ο μεν άνδρας δεν οφείλει να κατακαλύπτει την κεφαλή του, εφόσον είναι εικόνα και δόξα του Θεού»· ενώ ο Προφήτης λέει: «Πράγματι, σαν σε εικόνα πορεύεται ο άνθρωπος»· και το λιοντάρι η Γραφή πότε μεν το εκλαμβάνει για να δηλώσει το βασιλικό μεγαλείο: «Κοιμήθηκε», λέει, «σαν λιοντάρι και σαν σκύμνος λιονταριού· ποιος θα τον εγείρει;»· πότε δε για να δηλώσει την αρπακτικότητα: «Σαν λιοντάρι που αρπάζει και ωρύεται»· έτσι ακριβώς κάνουμε και εμείς το ίδιο.

ΙΣΤ΄. Και πάλι, ο φερώνυμος Νικηφόρος, ο ευσεβέστατος και ορθόδοξος θεράπων του Χριστού μεταξύ των βασιλέων· ομοίως και οι υιοί της ευσέβειας και διάδοχοι της βασιλείας, διατηρώντας βεβαία και ασάλευτη την πίστη στον Χριστό, εμπιστεύθηκαν στον μέγα αρχιερέα πατριάρχη Νικηφόρο την Εκκλησία καθαρή και αμίαντη, χωρίς να έχει σπίλο ή ρυτίδα. Αλλά και πάλι ενέσκηψε εναντίον μας ένα θηρίο, φερώνυμο της δυσσέβειας, ωσάν λέων που αρπάζει και ωρύεται· η δε λύμη μιας τέτοιας ψυχοφθόρου αιρέσεως ενέσκηψε με την εξής αφορμή. Ενώ ο Μιχαήλ και ο Θεοφύλακτος, οι θεοφιλέστατοι και ευσεβέστατοι άνδρες, κυβερνούσαν το βασίλειο, και ενώ η Εκκλησία του Θεού βρισκόταν σε βαθύτατη γαλήνη και όλοι οι ιεράρχες διήγαν ήσυχο και ήρεμο βίο μαζί με τους ιερείς και τους ευλαβείς μοναχούς εν πάση ευσεβεία και σεμνότητι, δεν γνωρίζω πώς να το εκφράσω, ένα παράξενο τέρας εισέδυσε στην πανευδαίμονα πόλη: κάποια γυναίκα από τους ντόπιους γέννησε ένα βρέφος, του οποίου τα μεν άνω μέλη του σώματος μέχρι τον ομφαλό ήταν εξ ολοκλήρου φυσιολογικού παιδιού, τα δε κάτω ήταν άγριων θηρίων, λεόντων, λεοπαρδάλεων και λύκων.

Με περικύκλωσαν πολλοί μόσχοι, ταύροι παχείς με περιέκλεισαν· άνοιξαν εναντίον μου το στόμα τους σαν λιοντάρι που αρπάζει και ωρύεται· χύθηκα σαν νερό και διασκορπίστηκαν όλα μου τα οστά. Η καρδιά μου έγινε σαν κερί που λιώνει μέσα στα σπλάχνα μου· ξεράθηκε σαν κεραμίδι η δύναμή μου, και η γλώσσα μου κόλλησε στον λάρυγγά μου, και στο χώμα του θανάτου με κατέβασες· διότι με περικύκλωσαν πολλοί σκύλοι, συναγωγή πονηρών με περιέκλεισε. Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου, καταμέτρησαν όλα μου τα οστά· αυτοί δε με παρατήρησαν και με κοίταξαν. Μοιράστηκαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έριξαν κλήρο. Εσύ, όμως, Κύριε, μην απομακρύνεις τη βοήθειά σου από εμένα· πρόσεξε να με συνδράμεις. Γλίτωσε την ψυχή μου από τη ρομφαία και από το χέρι του σκύλου τη μονογενή μου (ψυχή)· σώσε με από το στόμα του λιονταριού και από τα κέρατα των μονοκέρων την ταπείνωσή μου. Θα διηγηθώ το όνομά σου στους αδελφούς μου, στο μέσο της εκκλησίας θα σε υμνήσω. Όσοι φοβάστε τον Κύριο, αινέστε τον, όλο το σπέρμα του Ιακώβ δοξάστε τον, ας τον φοβηθεί όλο το σπέρμα του Ισραήλ.

Και τα εξής: «Η ελπίδα μου από τους μαστούς της μητέρας μου. Σε σένα αφέθηκα από τη μήτρα, από την κοιλιά της μητέρας μου εσύ είσαι ο Θεός μου, διότι δεν υπάρχει κανείς να με βοηθήσει. Με περικύκλωσαν πολλοί μόσχοι, ταύροι παχιοί με έζωσαν. Άνοιξαν εναντίον μου το στόμα τους, σαν λιοντάρι που αρπάζει και ωρύεται. Χύθηκα σαν το νερό και σκορπίστηκαν όλα τα οστά μου. Η καρδιά μου έγινε σαν κερί που λιώνει μέσα στα σπλάχνα μου. Ξεράθηκε σαν κεραμίδι η δύναμή μου, και η γλώσσα μου κόλλησε στον λάρυγγά μου». Με αυτά προανήγγελλε τα όσα επρόκειτο να συμβούν. Διότι το «Η ελπίδα μου από τους μαστούς της μητέρας μου» σημαίνει ότι αμέσως μόλις γεννήθηκε στη Βηθλεέμ, όπως προείπα, ο βασιλιάς Ηρώδης, μαθαίνοντας τα σχετικά με αυτόν από τους μάγους της Αραβίας, σχεδίασε να τον εξοντώσει, και κατά την προσταγή του Θεού ο Ιωσήφ, παίρνοντάς τον μαζί με τη Μαρία, αναχώρησε για την Αίγυπτο. Διότι ο Πατέρας είχε αποφασίσει να θανατωθεί αυτός που είχε γεννήσει, αφού πρώτα, έχοντας ανδρωθεί, κήρυττε τον λόγο Του. Εάν δε κάποιος μας πει: «Μήπως δεν μπορούσε ο Θεός καλύτερα να σκοτώσει τον Ηρώδη;» προλαβαίνοντας λέω: «Μήπως δεν μπορούσε ο Θεός εξ αρχής να εξαφανίσει το φίδι ώστε να μην υπάρχει, και να μην πει "Και θα θέσω έχθρα ανάμεσα σε αυτό και στη γυναίκα, και στο σπέρμα του και στο σπέρμα της"; Μήπως δεν μπορούσε αμέσως να δημιουργήσει πλήθος ανθρώπων;»

Και τα όσα λέγονται στη συνέχεια στον ψαλμό: «Ότι η θλίψη είναι κοντά, ότι δεν υπάρχει κανείς να με βοηθήσει· με περικύκλωσαν πολλοί μόσχοι, ταύροι παχείς με περιέσφιξαν· άνοιξαν εναντίον μου το στόμα τους σαν λιοντάρι που αρπάζει και ωρύεται· σαν το νερό χύθηκα και διασκορπίστηκαν όλα τα οστά μου» αποτελούσαν προαναγγελία εκείνων που παρομοίως του συνέβησαν. Διότι εκείνη τη νύχτα, όταν στο Όρος των Ελαιών επιτέθηκαν εναντίον του εκείνοι από τον λαό σας, οι οποίοι είχαν σταλεί από τους Φαρισαίους και τους γραμματείς σύμφωνα με την καθοδήγησή τους, τον περικύκλωσαν αυτοί τους οποίους ο λόγος ονόμαζε μόσχους που κερατίζουν και είναι καταστροφικοί. Και η φράση «Ταύροι παχείς με περιέσφιξαν» προέλεγε εκείνους που έπραξαν τα ίδια με τους μόσχους, όταν οδηγήθηκε στους δασκάλους σας. Τους ονόμασε ταύρους ο λόγος επειδή γνωρίζουμε ότι οι ταύροι γεννούν τους μόσχους. Όπως λοιπόν οι ταύροι είναι πατέρες των μόσχων, έτσι και οι δάσκαλοί σας υπήρξαν αίτιοι στο να βγουν τα τέκνα τους στο Όρος των Ελαιών για να τον συλλάβουν και να τον οδηγήσουν σε αυτούς. Και η φράση «Ότι δεν υπάρχει κανείς να με βοηθήσει» είναι επίσης δηλωτική αυτού που συνέβη. Διότι ουδείς, ούτε έστω ένας άνθρωπος, δεν βρέθηκε να τον βοηθήσει ως αναμάρτητο.

Και το «Άνοιξαν εναντίον μου το στόμα τους σαν λιοντάρι που ωρύεται» φανερώνει τον τότε βασιλιά των Ιουδαίων, που και αυτός ονομαζόταν Ηρώδης, ο οποίος υπήρξε διάδοχος του Ηρώδη εκείνου που, όταν γεννήθηκε, θανάτωσε όλα τα παιδιά που είχαν γεννηθεί εκείνο τον καιρό στη Βηθλεέμ, επειδή υποπτευόταν ότι ανάμεσά τους οπωσδήποτε βρισκόταν εκείνος για τον οποίο του είχαν μιλήσει οι μάγοι που ήλθαν από την Αραβία. Μη γνωρίζοντας τη βουλή Εκείνου που είναι ισχυρότερος από όλους, ότι δηλαδή είχε προστάξει τον Ιωσήφ και τη Μαρία να αναχωρήσουν στην Αίγυπτο παίρνοντας το παιδί και να παραμείνουν εκεί μέχρις ότου τους αποκαλυφθεί και πάλι να επιστρέψουν στη χώρα τους. Και έχοντας αναχωρήσει, βρίσκονταν εκεί μέχρι που πέθανε ο Ηρώδης που σκότωσε τα παιδιά στη Βηθλεέμ, και τον διαδέχθηκε ο Αρχέλαος. Και αυτός πέθανε προτού έλθει ο Χριστός για την οικονομία που επιτελέστηκε από αυτόν σύμφωνα με το θέλημα του Πατέρα, για να σταυρωθεί.

Διότι δεν ήταν και εκείνων ο θάνατος σωτήριος για τον κόσμο, όπως ήταν ο δικός μου. «Εγώ όμως είμαι σκουλήκι και όχι άνθρωπος», επειδή συλλήφθηκα χωρίς σαρκική συνεύρεση και γεννήθηκα καθ' ομοίωση του σκουληκιού, «όνειδος των ανθρώπων και περιφρόνημα του λαού» που με βλασφημούσε ως νόθο. «Όλοι όσοι με θεωρούν» εσταυρωμένο «με χλεύασαν, μίλησαν με τα χείλη τους» με μανία, «κούνησαν τα κεφάλια τους»· «ήλπισε στον Κύριο, ας τον σώσει, αν τον θέλει». «Εσύ όμως είσαι αυτός που με έβγαλε από τη γαστέρα» της Παρθένου, «η ελπίδα μου από τους μαστούς της μητέρας μου», «σε σένα παραδόθηκα από τη μήτρα» με τρόπο αγνό και άρρητο και κανείς άλλος δεν υπάρχει «που να με βοηθά». «Μην απομακρυνθείς από εμένα, διότι η θλίψη είναι κοντά». «Διότι με περικύκλωσαν πολλοί μόσχοι και σαν παχιοί ταύροι με περιέκλεισαν», θέλοντας με εχθρότητα να με συλλάβουν και να με εξοντώσουν. «Άνοιξαν εναντίον μου το στόμα τους, σαν λιοντάρι που αρπάζει και ωρύεται» για να με καταβροχθίσουν. «Σαν νερό χύθηκα και διασκορπίστηκαν όλα τα οστά μου», όχι στην πραγματικότητα, αλλά σύμφωνα με τη διάθεση των φονευτών μου· γι' αυτό και με κόπο προσπάθησαν να μου σπάσουν τα σκέλη για να αναιρέσουν τη Γραφή που λέει «οστό του δεν θα συντριβεί». «Η καρδιά μου έγινε σαν κερί που λιώνει μέσα στα σπλάχνα μου»· λιώνοντας μεν εξαιτίας του θανάτου, φωτίζοντας δε διά της αναστάσεως. «