Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 21:16

Σοφό το προοίμιο, άριστη η αρχή της δημηγορίας του προς έναν λαό που έβραζε από οργή. Διότι τα ήπια και προσηνή του λόγια, έχοντας κάτι από την γλυκύτητα του μελιού ή μοιάζοντας με απαλό λάδι, κατέστελλαν τη φλεγμονή της οργής των θηρίων. Έπειτα ανατρέχει με τη μνήμη στον Αβραάμ, ώστε, αρχίζοντας από τα παλιά χρόνια και αναπτύσσοντας μακρύ λόγο, να εξαντλήσει ανεπαίσθητα στο ενδιάμεσο τον θυμό τους, καθώς αυτός θα εκτονωνόταν. Και αφού επεξεργάστηκε εκείνη τη μακροσκελή ομιλία, αποδεικνύει ότι και ο Μωυσής προφήτευσε τον Χριστό, ώστε μέσω της αξιοπιστίας του νομοθέτη, με έξυπνο τρόπο, σαν να ξεγελά, να παρεισαγάγει τον λόγο της πίστεως. Και τα είπε όλα με τέχνη και σοφία, όσα συντελούσαν στην ωφέλεια των ακροατών. Επειδή όμως είδε την κακία τους ανένδοτη και τη γνώμη τους σκληρή, τότε πλέον γεμάτος παρρησία και έχοντας απαρνηθεί την επίγεια ζωή, εγκαταλείποντας κάθε κολακευτική τέχνη, απροκάλυπτα τους αποκάλεσε σκληροτράχηλους, απερίτμητους στην καρδιά, πολεμίους του νόμου, εναντιούμενους στο Πνεύμα. Και ποια ήταν τα επακόλουθα; Τον περικύκλωσαν, όπως τον Δεσπότη, πολλοί σκύλοι και παχείς ταύροι, σύμφωνα με τον ψαλμό, περιέσφιγξαν τον δίκαιο. Εκείνος στεκόταν μόνος, περικυκλωμένος από παντού από το πλήθος των φονιάδων. Και κανείς δεν βρισκόταν κοντά του εκείνη την ώρα, ούτε φίλος, ούτε οικείος, ούτε συγγενής. Διότι φέρνει κάποια παρηγοριά σε εκείνους που κινδυνεύουν το να βλέπουν από κοντά κάποιον από τους γνωστούς τους.

Εφόσον δε ανέφερε ότι Αυτός θα γίνει άνθρωπος, κατά συνέπεια υποδηλώνει ότι θα είναι και παθητός κατά τη σάρκα. Και βλέποντας την επιβουλή που εξυφαινόταν από τους Ιουδαίους, ψάλλει στον δεύτερο ψαλμό: «Γιατί φρύαξαν τα έθνη και οι λαοί μελέτησαν μάταια πράγματα; Παρατάχθηκαν οι βασιλιάδες της γης και οι άρχοντες συγκεντρώθηκαν μαζί ενάντια στον Κύριο και ενάντια στον Χριστό του»· ενώ στον εικοστό πρώτο ψαλμό αναφέρει το είδος του θανάτου από το πρόσωπο του Σωτήρα: «Στο χώμα του θανάτου με κατέβασες· διότι με κύκλωσαν πολλά σκυλιά, σύναξη πονηρών με περικύκλωσε. Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου, καταμέτρησαν όλα τα οστά μου. Αυτοί δε με παρατήρησαν και με κοίταξαν καλά· διαμοιράστηκαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο». Και λέγοντας ότι τρυπιούνται τα χέρια και τα πόδια, τι άλλο υποδηλώνει παρά τον σταυρό; Διδάσκοντας όλα αυτά προσθέτει ότι ο Κύριος δεν τα πάσχει αυτά για τον Εαυτό Του, αλλά για εμάς. Και λέει πάλι από το πρόσωπό Του, στον μεν ογδοηκοστό έβδομο ψαλμό: «Πάνω μου στηρίχθηκε η οργή Σου»· στον δε εξηκοστό όγδοο: «Αυτά που δεν άρπαξα, τότε τα πλήρωνα».

Χύθηκα σαν νερό, και διασκορπίστηκαν όλα τα οστά μου. Οστά του ονομάζει τους αγίους μυσταγωγούς· διότι, εάν σώμα του είναι η Εκκλησία, ευλόγως και εκείνοι που τη συγκρατούν θα μπορούσαν να νοηθούν ως οστά. Ακούσαμε δε από τον ευαγγελιστή ότι, όταν συνελήφθη από τη σπείρα των στρατιωτών, διασκορπίστηκαν οι μαθητές. Και με άλλη ερμηνεία: Τα οστά της σοφίας είναι τα άγια δόγματα της Εκκλησίας, τα οποία έχει νομοθετηθεί να μην τα συντρίβουν οι Ιουδαίοι κατά το Πάσχα· διότι, λέγει, δεν θα συντρίψετε κανένα οστό του. Η καρδιά μου έγινε σαν κερί που λιώνει. Το λεχθέν αποτελεί γνώρισμα λύπης· διότι έχει γραφτεί: Άρχισε να λυπείται και να αδημονεί. Λυπόταν δε και για το έθνος των Ιουδαίων και για τον προδότη, επειδή οδηγούνταν στην απώλεια εξαιτίας της ασέβειάς τους προς αυτόν. [Και διασκορπίστηκαν όλα τα οστά μου. Σκόρπισαν, λέγει, και διασκορπίστηκαν εκείνοι που έως τότε, επέχοντας θέση οστών, συμπλήρωναν την παράταξη γύρω από τον διδάσκαλο· διότι οι μαθητές τον εγκατέλειψαν και έφυγαν, μιμούμενοι το νερό που αφήνεται να χυθεί στην πεδιάδα.] Ξεράθηκε σαν όστρακο η δύναμή μου, και η γλώσσα μου έχει κολλήσει στον λάρυγγά μου. Με αυτά υποδηλώνει τη δίψα που του συνέβη επάνω στον τίμιο σταυρό, όταν, ενώ ζήτησε να πιει, του πρόσφεραν όξος με χολή. [Γι' αυτό λέγει: Και η γλώσσα μου έχει κολλήσει στον λάρυγγά μου.] Και στο χώμα του θανάτου με κατέβασες. Διότι, με τη χάρη του Θεού, γεύτηκε τον θάνατο για χάρη όλων.

Διότι ο Χριστός δεν οδηγήθηκε στον θάνατο, αλλά στο χώμα του θανάτου· διότι δεν εγκαταλείφθηκε η ψυχή του στον Άδη, ούτε η σάρκα του είδε φθορά.

Ότι, λοιπόν, ετάφη ο Σωτήρας, το ακούσατε σαφώς στην προηγούμενη ομιλία από τον Ησαΐα που λέει: «η ταφή του θα είναι εν ειρήνη» (διότι ειρηνοποίησε κατά την ταφή του τον ουρανό και τη γη, προσάγοντας τους αμαρτωλούς στον Θεό), και ότι «από το πρόσωπο της αδικίας έχει αρθεί ο δίκαιος, και η ταφή του θα είναι εν ειρήνη, και θα παραδώσω τους πονηρούς αντί της ταφής του». Επίσης και η προφητεία του Ιακώβ που λέει στις Γραφές: «αφού ξάπλωσε, κοιμήθηκε σαν λιοντάρι και σαν σκύμνος· ποιος θα τον εγείρει;» Και το παρόμοιο χωρίο στο βιβλίο των Αριθμών: «αφού κατακλίθηκε, αναπαύθηκε σαν λιοντάρι και σαν σκύμνος». Και ακούσατε πολλές φορές τον ψαλμό που λέει: «και στο χώμα του θανάτου με κατέβασες». Ακόμη, επισημάναμε τον τόπο, λέγοντας: «κοιτάξτε την πέτρα την οποία λατομήσατε». Στη συνέχεια, λοιπόν, ας ακολουθήσουν οι μαρτυρίες σχετικά με την ίδια την ανάστασή του.

Και στο βιβλίο των Αριθμών λέει: Έγειρε και αναπαύθηκε σαν λιοντάρι και σαν σκύμνος. Και ο Δαβίδ στον 〈κα'〉 ψαλμό λέει: Στο χώμα του θανάτου με κατέβασες. 〈οβ'〉 ότι θα φοβίσει τον Άδη, όταν ταφεί — Στο βιβλίο του Ιώβ λέει: Θα ανοιχθούν σε αυτόν με φόβο οι πύλες του θανάτου, και οι πυλωροί του Άδη βλέποντάς σε τρόμαξαν.

Διότι σαφώς με αυτά αποκαλεί τις πονηρές δυνάμεις ταύρους και μοσχάρια και λέοντες και σκύλους και μονόκερους, οι οποίες τον «περιέβαλαν» και τον «περικύκλωσαν» κατά τον καιρό του πάθους του, χωρίς όμως να μπορέσουν να πετύχουν κάτι εναντίον του. Και αυτά μεν..., αν αυτά τα μέρη του ψαλμού ανάγονται στον Σωτήρα και Κύριό μας· εάν όμως δεν αναφέρονται σε αυτόν αλλά σε άλλο πρόσωπο, θα προσέξεις και ο ίδιος, ώστε να διευκρινιστούν τα σχετικά με το χωρίο. Πλην όμως, και για τη μητρόπολη των Ιουδαίων, την ίδια την Ιερουσαλήμ, αμέσως μετά την προφητεία εναντίον εκείνων που τον επιβουλεύτηκαν, προσθέτει στη συνέχεια: «Είδα ανομία και αντιλογία μέσα στην πόλη», και τα όσα ακολουθούν αυτά, το τι ακριβώς νόημα έχουν δεν υπάρχει τώρα χρόνος να τα εξηγήσουμε. 〈Από τον Ψαλμό 108〉. «Θεέ μου, μην παρασιωπήσεις τον ύμνο μου· διότι στόμα αμαρτωλού και στόμα δόλιου άνοιξαν εναντίον μου, μίλησαν εναντίον μου με δόλια γλώσσα· και με λόγια μίσους με περικύκλωσαν, και με πολέμησαν δωρεάν. Αντί να με αγαπούν με συκοφαντούσαν, εγώ όμως προσευχόμουν· και στράφηκαν εναντίον μου με κακά αντί για αγαθά και με μίσος αντί για την αγάπη μου. Τοποθέτησε εναντίον του έναν αμαρτωλό, και διάβολος ας σταθεί στα δεξιά του· όταν θα κρίνεται, ας βγει καταδικασμένος, και η προσευχή του ας γίνει αμαρτία. Ας γίνουν οι ημέρες του λίγες, και την επισκοπή του ας τη λάβει άλλος.»

Όλοι όσοι με βλέπουν με χλευάζουν, κινούν τα χείλη τους, κουνούν το κεφάλι: «Ήλπισε στον Κύριο, ας τον λυτρώσει· ας τον σώσει, αφού τον θέλει». Διότι εσύ είσαι εκείνος που με έβγαλε από την κοιλιά, η ελπίδα μου από τους μαστούς της μητέρας μου· σε σένα αφέθηκα από τη μήτρα. Από την κοιλιά της μητέρας μου εσύ είσαι ο Θεός μου· μην απομακρυνθείς από εμένα, διότι η θλίψη πλησιάζει, διότι δεν υπάρχει κανείς για να με βοηθήσει. Με περικύκλωσαν πολλοί μόσχοι, παχείς ταύροι με έζωσαν· άνοιξαν εναντίον μου το στόμα τους, σαν λιοντάρι που αρπάζει και βρυχάται. Σαν νερό χύθηκα και σκορπίστηκαν όλα μου τα οστά, η καρδιά μου έγινε σαν κερί που λιώνει μέσα στα σωθικά μου. Ξεράθηκε σαν κεραμίδι η δύναμή μου, και η γλώσσα μου κόλλησε στον λάρυγγά μου, και στο χώμα του θανάτου με κατέβασες. Διότι με περικύκλωσαν πολλά σκυλιά, συναγωγή κακοποιών με έζωσε· τρύπησαν τα χέρια και τα πόδια μου. Μέτρησαν όλα μου τα οστά· αυτοί δε με παρατήρησαν και με περιεργάστηκαν. Μοιράστηκαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έριξαν κλήρο. Εσύ όμως, Κύριε, μην απομακρύνεις τη βοήθειά σου, πρόστρεξε στην προστασία μου. Λύτρωσε από τη ρομφαία την ψυχή μου, και από το χέρι του σκύλου τη μοναδική μου ζωή· σώσε με από το στόμα του λιονταριού, και από τα κέρατα των μονοκέρων την ταπεινωμένη μου ύπαρξη. Θα διηγηθώ το όνομά σου στους αδελφούς μου, στο μέσο της εκκλησίας θα σε υμνήσω.

Και τα υπόλοιπα μόνο σε αυτόν θα μπορούσαν να εφαρμοστούν, όπως θα αποδείξει η συνέχεια του λόγου· ή όποιος το επιθυμεί ας τα αποδώσει σε άλλο πρόσωπο, είτε βασιλιά, είτε προφήτη, είτε σε κάποιον από όσους υπήρξαν ποτέ θεοφιλείς μεταξύ των Ιουδαίων, και ας αποδείξει εάν είναι σε θέση να εφαρμόσει σε αυτούς τα αναγεγραμμένα. Διότι σε ποιον από όσους κυοφορήθηκαν ποτέ υπήρξε τόσο μεγάλη αρετή και δύναμη, ώστε με σταθερό λογισμό, με ασύγχυτη ψυχή και με νηφάλιο φρόνημα να λάβει τη γνώση του Θεού και να εναποθέσει όλη την ελπίδα του στον Θεό, ώστε να πει: «διότι εσύ είσαι εκείνος που με έβγαλε από την κοιλιά [της μητέρας μου], η ελπίδα μου (ήδη) από τους μαστούς της μητέρας μου. Σε σένα αφέθηκα από τη μήτρα, από την κοιλιά της μητέρας μου εσύ είσαι ο Θεός μου»; Ποιος δε, έχοντας λάβει τέτοια μέριμνα από τον Θεό, έγινε «όνειδος των ανθρώπων» και «εξουθένωμα του λαού»; Από ποιους δε και τι είδους «μόσχους» και «ταύρους» πρέπει να εννοήσουμε ότι περικυκλώθηκε ένας τέτοιος άνθρωπος; Και τι υπέστη το εν λόγω πρόσωπο και «χύθηκε σαν νερό», και πώς «διασκορπίστηκαν τα οστά» του; Και πώς κατήλθε «στο χώμα του θανάτου», και ενώ κατήλθε «στο χώμα του θανάτου», πώς εξακολουθεί να λέει τέτοια πράγματα, να ζει και να ομιλεί; Ποιοι δε είναι οι «σκύλοι» που τον περικύκλωσαν, οι οποίοι είναι διαφορετικοί από τους προαναφερθέντες ταύρους και μόσχους; Και ποια «συναγωγή πονηρευομένων» «τρύπησαν» όχι μόνο τα «χέρια», αλλά και τα «πόδια» ενός τόσο σπουδαίου προσώπου, και αφού τον απογύμνωσαν, άλλα από τα ενδύματά του τα μοιράστηκαν μεταξύ τους, και άλλα τα πήραν βάζοντας κλήρο;

Και ποια είναι η «ρομφαία» και ο «κύων» και ο «λέων»; Και ποιοι είναι οι λεγόμενοι «μονοκέρωτες», οι οποίοι περιβάλλουν αυτόν που υποδηλώνεται; Και πώς, μετά την πάλη με τόσους πολλούς, μετά την κατάβασή του «στο χώμα του θανάτου», υπόσχεται να διηγηθεί το όνομα του Πατρός, όχι σε όλους, αλλά μόνο στους δικούς του «αδελφούς»; Και ποιοι είναι οι «αδελφοί», και ποια η «εκκλησία», για την οποία λέει αυτός που υπέστη τέτοια πάθη «εν μέσω εκκλησίας θα σε υμνήσω»; Στα οποία προσθέτει, ότι άρα δεν θα είναι μόνο ένα το έθνος των Ιουδαίων, αλλά «όλα τα πέρατα της γης» θα αποκτήσουν επίγνωση «και θα επιστρέψουν προς τον Κύριο», «και θα προσκυνήσουν ενώπιόν του όλες οι πατριές των εθνών»; Και εσύ ο ίδιος, αφού εξετάσεις προσεκτικά μέσα σου κάθε λέξη του ψαλμού, δες αν είναι δυνατόν να αποδοθούν τα όσα προφητεύονται σε οποιονδήποτε τυχαίο. Αλλά δεν θα βρεις να εφαρμόζονται αυτά σε άλλον, παρά μόνο στον Σωτήρα μας, ο οποίος είναι ο πιο αξιόπιστος και αληθινός από όλους, έχοντας αναλάβει στο δικό του πρόσωπο τη φωνή του ψαλμού, όπως μαρτύρησαν οι ευαγγελιστές: ο μεν Ματθαίος μέσα από τα λόγια του που παραθέσαμε, ο δε Μάρκος μέσα από αυτά που και ο ίδιος ιστορεί κάπως έτσι, λέγοντας: «όταν δε ήλθε η έκτη ώρα, έπεσε σκοτάδι σε όλη τη γη έως την ένατη ώρα. Και την ένατη ώρα ο Ιησούς φώναξε με μεγάλη φωνή λέγοντας, ηλί ηλί λιμά σαβαχθανί, το οποίο μεταφραζόμενο σημαίνει, ο Θεός, ο Θεός μου, γιατί με εγκατέλειψες; Και μερικοί από αυτούς που άκουσαν, έλεγαν: Τον Ηλία φωνάζει».

Στη συνέχεια αυτών προσθέτει: «Σαν νερό χύθηκα»· το οποίο βέβαια με τρόπο αισθητό και κατά την ιστορική αφήγηση θα μπορούσε κανείς να πει ότι εκπληρώθηκε, όταν «ένας από τους στρατιώτες», σύμφωνα με τον ευαγγελιστή Ιωάννη, «τρύπησε με τη λόγχη την πλευρά» του Αμνού του Θεού, «και αμέσως βγήκε νερό και αίμα». Πλην όμως φαίνεται να υποδηλώνει και την πλήρη νέκρωση της πνευματικής φύσης μέσα από όσα λέει: «Σαν το νερό χύθηκα και διασκορπίστηκαν όλα τα οστά μου, έγινε η καρδιά μου σαν κερί που λιώνει στα σπλάχνα μου. Ξεράθηκε σαν όστρακο η δύναμή μου, και η γλώσσα μου κόλλησε στον λάρυγγά μου». Διότι τι άλλο θα μπορούσαν να σημαίνουν όλα αυτά παρά την κατάσταση ενός νεκρού σώματος; Προσθέτει λοιπόν αμέσως λέγοντας: «Και στο χώμα του θανάτου με κατέβασες». Αυτά, προβλέποντάς τα ενώ δεν είχαν ακόμη συμβεί, τα έλεγε σαν να στέκονταν ήδη δίπλα του και να τον περικύκλωναν. Στη συνέχεια πάλι, επαναλαμβάνοντας τα όσα είχαν ήδη διαπραχθεί, ως παρηγορία για όσα επρόκειτο να συμβούν, διδάσκει το τι είδους επιβουλές υπέμεινε, λέγοντας: «Διότι με περικύκλωσαν πολλοί σκύλοι, συναγωγή πονηρευομένων με περιέσφιξαν»· με αυτά τα λόγια, όπως είναι φυσικό, υποδηλώνοντας ταυτόχρονα και τους στρατιώτες, αλλά και εκείνους από την περιτομή που ξεσηκώθηκαν εναντίον του. «

Αυτήν την υγρασία αποδιώχνοντας ο Δαβίδ μέσω της εγκράτειας της δικής του ζωής, λέει: «Ξεράθηκε σαν κεραμίδι η δύναμή μου και τα οστά μου ξεράθηκαν σαν τα φρύγανα, τα γόνατά μου εξασθένησαν από τη νηστεία και η σάρκα μου αλλοιώθηκε από την έλλειψη ελαίου».

«Μη απομακρυνθείς»: Δηλαδή πλησιάζουν τα πάθη. «Διότι δεν υπάρχει»: Διότι ούτε είχε ανάγκη από βοήθεια, ως Θεός και βοηθός των πάντων. «Περικύκλωσαν»: Τα παιδιά των Ιουδαίων· «μόσχοι» δε, επειδή υιοθέτησαν νεανικό φρόνημα, δηλαδή ασύνετο. «Ταύροι παχείς»: Οι άρχοντες των Ιουδαίων, παχείς ως πλούσιοι και δυνατοί. «Άνοιξαν»: Λέγοντας ψέματα εναντίον του Χριστού. «Σαν λιοντάρι»: Διότι έτριζαν τα δόντια τους εναντίον του Χριστού (του Κυρίου) και ωρύονταν, δηλαδή κραυγάζοντας με δυνατή φωνή. «Σαν νερό»: Διότι όταν το νερό χυθεί, δεν μπορεί πλέον να μαζευτεί. Έτσι οι Ιουδαίοι σκορπίστηκαν από το πρόσωπο του Χριστού (του Κυρίου)· διότι αυτοί είναι τα οστά του Θεού. Επειδή λέει προς αυτούς: «εσείς είστε σάρκα μου». «Έγινε η καρδιά»: Και αυτό αναφέρεται στους Ιουδαίους· διότι πράγματι τύγχαναν ως σάρκα και καρδιά. Όμως αυτοί έλιωσαν από τον φθόνο σαν κερί μπροστά στη φωτιά. «Ξεράθηκε»: Και αυτό στους Ιουδαίους, όντας λαός του Θεού και δύναμη· αλλά ξεράθηκαν σαν κεραμίδι, επειδή δεν ποτίστηκαν [με τη χάρη, δηλαδή] με το νερό του βαπτίσματος [εξαιτίας της απιστίας]. «Και η γλώσσα»: Διότι ερωτώμενος ο Κύριος από τον Πιλάτο δεν απάντησε, αλλά σιωπούσε. «Και στο χώμα»: Διότι ο Πιλάτος τον θεώρησε ως θνητό άνθρωπο. Γι' αυτό λέει: «Έχω εξουσία να σε σταυρώσω και έχω εξουσία να σε απολύσω». «Διότι περικύκλωσαν»: Διότι σαν σκυλιά οι Ιουδαίοι άφησαν ελεύθερες τις γλώσσες τους εναντίον του Χριστού. «Συναγωγή»: Η άνομη ιουδαϊκή απιστία.

Με περικύκλωσαν πολλοί μόσχοι, ταύροι παχείς με περιέκλεισαν· άνοιξαν εναντίον μου το στόμα τους σαν λιοντάρι που αρπάζει και ωρύεται· χύθηκα σαν νερό και διασκορπίστηκαν όλα μου τα οστά. Η καρδιά μου έγινε σαν κερί που λιώνει μέσα στα σπλάχνα μου· ξεράθηκε σαν κεραμίδι η δύναμή μου, και η γλώσσα μου κόλλησε στον λάρυγγά μου, και στο χώμα του θανάτου με κατέβασες· διότι με περικύκλωσαν πολλοί σκύλοι, συναγωγή πονηρών με περιέκλεισε. Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου, καταμέτρησαν όλα μου τα οστά· αυτοί δε με παρατήρησαν και με κοίταξαν. Μοιράστηκαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έριξαν κλήρο. Εσύ, όμως, Κύριε, μην απομακρύνεις τη βοήθειά σου από εμένα· πρόσεξε να με συνδράμεις. Γλίτωσε την ψυχή μου από τη ρομφαία και από το χέρι του σκύλου τη μονογενή μου (ψυχή)· σώσε με από το στόμα του λιονταριού και από τα κέρατα των μονοκέρων την ταπείνωσή μου. Θα διηγηθώ το όνομά σου στους αδελφούς μου, στο μέσο της εκκλησίας θα σε υμνήσω. Όσοι φοβάστε τον Κύριο, αινέστε τον, όλο το σπέρμα του Ιακώβ δοξάστε τον, ας τον φοβηθεί όλο το σπέρμα του Ισραήλ.

Αλλά, καθώς γνώριζε ότι ήταν καλό να γίνει, δημιούργησε και τους αγγέλους και τους ανθρώπους αυτεξούσιους προς την δικαιοπραξία, και όρισε χρόνους μέχρι τους οποίους γνώριζε ότι είναι καλό να έχουν το αυτεξούσιο. Και επειδή ομοίως γνώριζε ότι είναι καλό, έκανε και καθολικές και μερικές κρίσεις, διατηρώντας όμως το αυτεξούσιο. Γι' αυτό, λέει ο Λόγος αυτά και κατά την θεμελίωση του πύργου και την πολυφωνία και την αλλοίωση των γλωσσών: «Και είπε ο Κύριος: Ιδού ένα γένος και μία γλώσσα για όλους, και άρχισαν να το κάνουν αυτό. Και τώρα δεν θα λείψει από αυτούς τίποτα από όσα θα επιθυμήσουν να κάνουν». Και το «Ξεράθηκε σαν κεραμίδι η δύναμή μου, και η γλώσσα μου κόλλησε στον λάρυγγά μου», ήταν ομοίως προαναγγελία όσων επρόκειτο να γίνουν από αυτόν σύμφωνα με το θέλημα του Πατέρα. Διότι η δύναμη του ισχυρού του λόγου, με την οποία πάντοτε έλεγχε τους Φαρισαίους και τους γραμματείς που συζητούσαν μαζί του, και γενικώς τους δασκάλους του γένους σας, σταμάτησε, σαν μια πλούσια και ισχυρή πηγή της οποίας το νερό εκτράπηκε, αφού εκείνος σιώπησε και δεν ήθελε πλέον να απαντήσει τίποτα σε κανέναν μπροστά στον Πιλάτο, όπως έχει δηλωθεί στα απομνημονεύματα των αποστόλων του, ώστε να έχει και το λεχθέν μέσω του Ησαΐα ενεργό καρπό, όπου λέγεται: «Ο Κύριος μου δίνει γλώσσα για να γνωρίζω πότε πρέπει να πω λόγο».

Και το «Σαν νερό χύθηκα και σκορπίστηκαν όλα τα οστά μου, η καρδιά μου έγινε σαν κερί που λιώνει μέσα στα σπλάχνα μου», το οποίο συνέβη σε αυτόν εκείνη τη νύχτα, όταν βγήκαν εναντίον του στο Όρος των Ελαιών για να τον συλλάβουν, αποτελούσε προαναγγελία. Διότι στα απομνημονεύματα, τα οποία λέω ότι έχουν συνταχθεί από τους αποστόλους του και από εκείνους που τους ακολούθησαν, είναι γραμμένο ότι ο ιδρώτας του έτρεχε σαν θρόμβοι, ενώ αυτός προσευχόταν και έλεγε: «Ας παρέλθει, αν είναι δυνατόν, το ποτήριον τούτο»· γεγονός που καθιστά προφανές ότι η καρδιά του και ομοίως τα οστά του βρίσκονταν σε τρόμο και ότι η καρδιά του έμοιαζε με κερί που λιώνει στα σπλάχνα, ώστε να γνωρίζουμε ότι ο Πατέρας θέλησε ο δικός του Υιός να περιέλθει αληθινά για εμάς σε τέτοια πάθη, και να μη λέμε ότι εκείνος, όντας Υιός του Θεού, δεν αντιλαμβανόταν τα όσα του γίνονταν και του συνέβαιναν. Και το «Ξεράθηκε σαν κεραμίδι η δύναμή μου, και η γλώσσα μου κόλλησε στον λάρυγγά μου», ήταν προαναγγελία της σιωπής του, όπως προείπα, καθώς δεν απαντούσε τίποτα σε κανέναν, αυτός που ελέγχει ως άσοφους όλους τους διδασκάλους σας.

«Στέγνωσε σαν κεραμίδι η ισχύς μου» από το μέγεθος του πάθους «και η γλώσσα μου κόλλησε στον λάρυγγά μου» από το μέγεθος της δίψας «και στο χώμα του θανάτου με κατέβασες» για να παραμείνω τρεις μέρες στον τάφο. «Διότι με περικύκλωσαν σκυλιά πολλά», αυτοί μεν από τους Ιουδαίους, ως ταύροι και μοσχάρια λόγω του ζυγού του νόμου, αυτοί δε από τα έθνη, ως σκυλιά που γαβγίζουν εναντίον του Θεού. «Συναγωγή πονηρευομένων με περικύκλωσαν» ξεδιάντροπα, «τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου» καρφώνοντάς με στον σταυρό. «Καταμέτρησαν όλα τα οστά μου» υψώνοντάς με γυμνό, «εκείνοι δε με παρατήρησαν και με κοίταξαν» με βέβηλα μάτια. «Μοίρασαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους», θεωρώντας τα ανέλπιστο κέρδος, «και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο», θέλοντας να μάθουν σε ποιανού το μερίδιο θα πέσει, ώστε να μην τον σκίσουν επειδή ήταν άρραφος, δηλαδή δεν είχε καθόλου ραφή, αλλά από πάνω από την περιοχή του τραχήλου, κυκλοτερώς μέχρι κάτω ήταν όλος υφασμένος εξ ολοκλήρου, έργο των χεριών της Παρθένου Μητέρας, ο οποίος ιματισμός συναυξανόταν παραδόξως μαζί με το παιδί. Και εκείνοι μεν συμπεριφέρθηκαν με αυτά πονηρά και άθεα· «Εσύ όμως, Κύριε, μην απομακρύνεις τη βοήθειά σου» από εμένα, αλλά μάλλον «πρόσεξε να με βοηθήσεις». «Λύτρωσέ με από τη ρομφαία του θανάτου και από το χέρι του σκύλου», δηλαδή του άδη, «τη μονογενή μου» ψυχή. «Σώσε με από το στόμα του λιονταριού», που καταβροχθίζει τον κόσμο, «και από τα κέρατα των μονοκερώτων».

Επειδή λέγει, πρόσεξε μήπως και ο μακάριος Ιωάννης λέγοντας: «Έδωσε η θάλασσα τους νεκρούς που ήταν σε αυτήν», και «Ο θάνατος και ο Άδης έδωσαν τους νεκρούς που ήταν σε αυτούς», εννοούσε τα μόρια που αποδίδονται από τα στοιχεία της φύσης για την αποκατάσταση του καθενός. Διότι η μεν θάλασσα είναι η υγρή ουσία, ο δε Άδης είναι ο αέρας από τη λέξη «αειδές» (αόρατο), επειδή δεν οράται, όπως ακριβώς ελέχθη και στον Ωριγένη, και θάνατος είναι η γη εξαιτίας του ότι σε αυτήν κατακλίνονται όσοι πεθαίνουν, γι' αυτό και ονομάστηκε «χώμα θανάτου» στους Ψαλμούς, όπου ο Χριστός έχει πει ότι κατήλθε «εις χουν θανάτου».