Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 21:22

Λύτρωσε από τη ρομφαία την ψυχή μου. Την κακία και την ανοησία των Ιουδαίων υποδηλώνει μέσω αυτών, δηλαδή δια της ρομφαίας, του χεριού του σκύλου, του λέοντος και των κεράτων των μονοκερώτων. Και από το χέρι του σκύλου τη μονογενή μου. Ονομάζει «χέρι» τα όσα προήλθαν από αυτόν τον σκύλο, και «σκύλο» τον ίδιο· διότι, όπως λέει, δεν είναι καλό να πάρει κανείς το ψωμί των τέκνων και να το ρίξει στα σκυλάκια. [Ρομφαία δε θα μπορούσε να είναι και ο διάβολος, ο οποίος πάντοτε επιχειρεί να πληγώσει. Μονογενή δε ονομάζει την ψυχή του, επειδή είναι μεμονωμένη και ξεχωρισμένη από τις άλλες ψυχές· διότι όλες εκείνες γνώρισαν αμαρτία, ενώ εκείνη όχι· και επειδή μόνη αυτή έχει πάντοτε την καθ' υπόστασιν ένωση του Θεού Λόγου με τη σάρκα. Διότι ένας είναι ο Χριστός εκ των δύο αντιθέτων, τέλειος Θεός και τέλειος άνθρωπος. Ενώ στις άλλες ψυχές επιφοιτά κατά διαστήματα. Ίσως δε να ονομάζει μονογενή και την Εκκλησία που παρίσταται σε αυτόν, επειδή δεν έχει σπίλο ή ρυτίδα, καθώς συμπληρώνεται από τους αμώμους μέσω της πνευματικής προκοπής από τις εξήντα βασίλισσες και τις ογδόντα παλλακίδες.] Σώσε με από το στόμα του λέοντος, και από τα κέρατα των μονοκερώτων την ταπείνωσή μου. Θα διηγηθώ το όνομά σου στους αδελφούς μου· εν μέσω της Εκκλησίας θα σε υμνήσω. Διότι μας δίδασκε τον κατά φύση και αλήθεια Θεό και ομοούσιο Πατέρα του.

Διότι, λέγει, δεν θα τον δέσεις με λουρί, ούτε θα κοιμηθεί στη φάτνη. Και πολλά έχουν αναφερθεί σε εκείνο το μέρος της προφητείας σχετικά με την ελευθερία του ζώου και τη μη υποταγή του στους ανθρώπους. Έχει επίσης παρατηρηθεί ότι η Γραφή χρησιμοποιεί την εικόνα του μονοκέρωτος και με τους δύο τρόπους: άλλοτε μεν επαινετικά, άλλοτε δε αποδοκιμαστικά. Διότι λέγει: «Λύτρωσε από τη ρομφαία την ψυχή μου, και από τα κέρατα των μονοκέρωτων την ταπείνωσή μου». Αυτά τα αναφέρει κατακρίνοντας τον φιλοπόλεμο λαό, ο οποίος εξεγέρθηκε εναντίον του κατά τον καιρό του πάθους. Και πάλι όμως λέγει: «Θα υψωθεί το κέρας μου σαν του μονοκέρωτος».

Συγγενής δε με τον προκείμενο ψαλμό είναι και εκείνος ο οποίος, σύμφωνα με όσα έχουν ήδη αποδειχθεί προηγουμένως, περιέχει παρόμοια με αυτά, λέγοντας: «Σώσε με από το στόμα του λέοντος και από το χέρι του σκύλου τη μονογενή μου». Διότι και εκεί έκανε μνεία και της μονογενούς και του σκύλου και του λέοντος· όχι μόνο, αλλά και των μονοκέρωτων, λέγοντας: «Και από τα κέρατα των μονοκέρωτων την ταπείνωσή μου»· με τα οποία θεωρώ ότι υποδηλώνει τις αντίπαλες δυνάμεις, οι οποίες κατά τον καιρό του πάθους επιβουλεύθηκαν τη μονογενή ψυχή του. Αντί δε του «τη μονογενή μου», ο μεν Ακύλας το ερμήνευσε ως «τη μοναχή μου», ο δε Σύμμαχος ως «τη μονότητά μου». Εάν δε ο Δαβίδ τα λέει αυτά, δεν είναι καθόλου δύσκολο να εφαρμόσουμε το νόημα αυτό και στον ίδιο.

«Θα σε δοξολογήσω σε εκκλησία μεγάλη». Και ο 21ος ψαλμός, ο οποίος έχει λεχθεί εκ μέρους του Σωτήρα μας, μετά τις προφητείες τις σχετικές με το πάθος του, έκανε μνεία της Εκκλησίας του με τα λόγια: «Εν μέσω της Εκκλησίας θα σε υμνήσω». Και αυτά λέγονταν εκεί μετά το: «Λύτρωσε από τη ρομφαία την ψυχή μου, και από το χέρι του σκύλου τη μονογενή μου. Σώσε με από το στόμα του λιονταριού, και από τα κέρατα των μονοκέρων την ταπείνωσή μου». Επομένως, σε αυτά είχε συνδεθεί το: «Θα διηγηθώ το όνομά σου στους αδελφούς μου, εν μέσω της Εκκλησίας θα σε υμνήσω». Έτσι και στα προκείμενα εδάφια, αφού προανέφερε με παρόμοιο τρόπο: «Αποκατάστησε την ψυχή μου από την κακουργία τους, από τα λιοντάρια τη μονογενή μου», προσθέτει: «Θα σε δοξολογήσω σε εκκλησία μεγάλη, ανάμεσα σε λαό βαρύ θα σε αινέσω». Αντί για το «βαρύ», ο Ακύλας το απέδωσε ως «οστέινο», δηλαδή ισχυρό, επειδή τα οστά τυγχάνει να είναι τα πιο δυνατά και ισχυρά μέρη όλου του σώματος.

Διότι υπάρχει εκεί κάποια ρομφαία θανάτου, την οποία μνημονεύοντας ο Σωτήρας στον κα΄ ψαλμό έλεγε: «Λύτρωσε την ψυχή μου από τη ρομφαία, και από το χέρι του σκύλου τη μονογενή μου· σώσε με από το στόμα του λέοντος, και από τα κέρατα των μονοκέρων την ταπείνωσή μου.» Όλα αυτά, βεβαίως, λέγονταν για τις αντικείμενες δυνάμεις. Και όχι μόνο θα παραδοθούν στα χέρια της ρομφαίας οι προαναφερθέντες, αλλά και θα διασπαστούν, συρόμενοι εδώ και εκεί από κάποια φοβερά και πανούργα πνεύματα, τα οποία ο παρών λόγος τα ονομάζει αλεπούδες, επειδή έχουν καταδυθεί και φωλιάζουν στους κατώτατους μυχούς.

Σε εμένα όμως ας μη συμβεί αυτό. Γι' αυτό ικετεύω εσένα τον Πατέρα, λέγοντας: «Ας μη με καταποντίσει η καταιγίδα του νερού, ούτε να με καταπιεί ο βυθός, ούτε να κλείσει πάνω μου το πηγάδι το στόμα του»· ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο, «Ούτε να σφραγίσει το πηγάδι πάνω μου το στόμα του». Και τώρα μεν αναφέρει νερά, βυθούς και πηγάδι· στον εικοστό πρώτο ψαλμό όμως, υποδηλώνοντας ακριβώς αυτά, χρησιμοποίησε άλλα ονόματα λέγοντας: «Ελευθέρωσε από τη ρομφαία την ψυχή μου, και από την εξουσία του σκύλου τη μονογενή μου. Σώσε με από το στόμα του λιονταριού, και την ταπείνωσή μου από τα κέρατα των μονοκέρων.» Διότι και αυτά έχουν ειπωθεί για τις αντίθετες δυνάμεις που βρίσκονται στον λεγόμενο άδη, όπως αποδείξαμε ερμηνεύοντας τα σχετικά χωρία. «Εισάκουσέ με, Κύριε, διότι είναι αγαθό το έλεός σου· σύμφωνα με το πλήθος των οικτιρμών σου επίβλεψε σε εμένα.» Και εδώ, μέσω του ανεκφώνητου στους Εβραίους ονόματος, ο Σωτήρας επικαλείται τον δικό Του Πατέρα λέγοντας: Επειδή ζήτησα αυτά και αυτά, για να μην εμπλακώ στον πηλό, και για να ελευθερωθώ από τα βάθη των νερών, και τα όσα ακολουθούν, για τον λόγο αυτόν κάνε δεκτή τη δέησή μου, ω Κύριε, «διότι είναι αγαθό το έλεός σου, και σύμφωνα με το πλήθος των οικτιρμών σου επίβλεψε σε εμένα. Μην αποστρέψεις το πρόσωπό σου από τον παίδα σου.»

Πλην όμως, είτε πνεύμα δειλίας και θανάτου, είτε φόβου και τρόμου, είτε οποιαδήποτε άλλη τέτοια δύναμη έπεσε επάνω του, σε καμία περίπτωση δεν τον κατέβαλε, διότι, ως γενναίος αθλητής, αποτινάσσοντας τη δειλία του θανάτου με την πεποίθηση της ζωής (αφού ο ίδιος είναι η ζωή), την απέρριψε μακριά. Ομοίως, και το πνεύμα που του επήλθε, το οποίο προκαλεί φόβο ή τρόμο, το εκσφενδόνισε πολύ μακριά μέσω του πνεύματος του θάρρους, της δυνάμεως και της ισχύος, επειδή σύμφωνα με τον Ησαΐα αναπαύθηκε «επ' αυτόν» μαζί με τα άλλα πνεύματα και «πνεύμα βουλής και ισχύος». Έτσι, διεσκόρπισε και το πνεύμα του σκότους με τη δύναμη του δικού του φωτός, επειδή «το φως μέσα στη σκοτία φέγγει, και η σκοτία δεν το κατέλαβε». Παρόμοια με αυτά θα μπορούσε κανείς να βρει και στον εικοστό πρώτο ψαλμό, στον οποίο πάλι λέγονται τα εξής από το ίδιο πρόσωπο: «με περικύκλωσαν πολλοί μόσχοι, ταύροι παχείς με περιέσφιγξαν· άνοιξαν εναντίον μου το στόμα τους, σαν λιοντάρι που αρπάζει και ωρύεται», και πάλι: «διότι με περικύκλωσαν σκύλοι πολλοί, συναγωγή πονηρευομένων με περιέσφιγξαν», και επιπλέον: «λύτρωσε από τη ρομφαία την ψυχή μου, και από το χέρι του σκύλου τη μονογενή μου· σώσε με από το στόμα του λιονταριού, και την ταπείνωσή μου από τα κέρατα των μονοκερώτων».

Διότι σαφώς με αυτά αποκαλεί τις πονηρές δυνάμεις ταύρους και μοσχάρια και λέοντες και σκύλους και μονόκερους, οι οποίες τον «περιέβαλαν» και τον «περικύκλωσαν» κατά τον καιρό του πάθους του, χωρίς όμως να μπορέσουν να πετύχουν κάτι εναντίον του. Και αυτά μεν..., αν αυτά τα μέρη του ψαλμού ανάγονται στον Σωτήρα και Κύριό μας· εάν όμως δεν αναφέρονται σε αυτόν αλλά σε άλλο πρόσωπο, θα προσέξεις και ο ίδιος, ώστε να διευκρινιστούν τα σχετικά με το χωρίο. Πλην όμως, και για τη μητρόπολη των Ιουδαίων, την ίδια την Ιερουσαλήμ, αμέσως μετά την προφητεία εναντίον εκείνων που τον επιβουλεύτηκαν, προσθέτει στη συνέχεια: «Είδα ανομία και αντιλογία μέσα στην πόλη», και τα όσα ακολουθούν αυτά, το τι ακριβώς νόημα έχουν δεν υπάρχει τώρα χρόνος να τα εξηγήσουμε. 〈Από τον Ψαλμό 108〉. «Θεέ μου, μην παρασιωπήσεις τον ύμνο μου· διότι στόμα αμαρτωλού και στόμα δόλιου άνοιξαν εναντίον μου, μίλησαν εναντίον μου με δόλια γλώσσα· και με λόγια μίσους με περικύκλωσαν, και με πολέμησαν δωρεάν. Αντί να με αγαπούν με συκοφαντούσαν, εγώ όμως προσευχόμουν· και στράφηκαν εναντίον μου με κακά αντί για αγαθά και με μίσος αντί για την αγάπη μου. Τοποθέτησε εναντίον του έναν αμαρτωλό, και διάβολος ας σταθεί στα δεξιά του· όταν θα κρίνεται, ας βγει καταδικασμένος, και η προσευχή του ας γίνει αμαρτία. Ας γίνουν οι ημέρες του λίγες, και την επισκοπή του ας τη λάβει άλλος.»

Όλοι όσοι με βλέπουν με χλευάζουν, κινούν τα χείλη τους, κουνούν το κεφάλι: «Ήλπισε στον Κύριο, ας τον λυτρώσει· ας τον σώσει, αφού τον θέλει». Διότι εσύ είσαι εκείνος που με έβγαλε από την κοιλιά, η ελπίδα μου από τους μαστούς της μητέρας μου· σε σένα αφέθηκα από τη μήτρα. Από την κοιλιά της μητέρας μου εσύ είσαι ο Θεός μου· μην απομακρυνθείς από εμένα, διότι η θλίψη πλησιάζει, διότι δεν υπάρχει κανείς για να με βοηθήσει. Με περικύκλωσαν πολλοί μόσχοι, παχείς ταύροι με έζωσαν· άνοιξαν εναντίον μου το στόμα τους, σαν λιοντάρι που αρπάζει και βρυχάται. Σαν νερό χύθηκα και σκορπίστηκαν όλα μου τα οστά, η καρδιά μου έγινε σαν κερί που λιώνει μέσα στα σωθικά μου. Ξεράθηκε σαν κεραμίδι η δύναμή μου, και η γλώσσα μου κόλλησε στον λάρυγγά μου, και στο χώμα του θανάτου με κατέβασες. Διότι με περικύκλωσαν πολλά σκυλιά, συναγωγή κακοποιών με έζωσε· τρύπησαν τα χέρια και τα πόδια μου. Μέτρησαν όλα μου τα οστά· αυτοί δε με παρατήρησαν και με περιεργάστηκαν. Μοιράστηκαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έριξαν κλήρο. Εσύ όμως, Κύριε, μην απομακρύνεις τη βοήθειά σου, πρόστρεξε στην προστασία μου. Λύτρωσε από τη ρομφαία την ψυχή μου, και από το χέρι του σκύλου τη μοναδική μου ζωή· σώσε με από το στόμα του λιονταριού, και από τα κέρατα των μονοκέρων την ταπεινωμένη μου ύπαρξη. Θα διηγηθώ το όνομά σου στους αδελφούς μου, στο μέσο της εκκλησίας θα σε υμνήσω.

Και ποια είναι η «ρομφαία» και ο «κύων» και ο «λέων»; Και ποιοι είναι οι λεγόμενοι «μονοκέρωτες», οι οποίοι περιβάλλουν αυτόν που υποδηλώνεται; Και πώς, μετά την πάλη με τόσους πολλούς, μετά την κατάβασή του «στο χώμα του θανάτου», υπόσχεται να διηγηθεί το όνομα του Πατρός, όχι σε όλους, αλλά μόνο στους δικούς του «αδελφούς»; Και ποιοι είναι οι «αδελφοί», και ποια η «εκκλησία», για την οποία λέει αυτός που υπέστη τέτοια πάθη «εν μέσω εκκλησίας θα σε υμνήσω»; Στα οποία προσθέτει, ότι άρα δεν θα είναι μόνο ένα το έθνος των Ιουδαίων, αλλά «όλα τα πέρατα της γης» θα αποκτήσουν επίγνωση «και θα επιστρέψουν προς τον Κύριο», «και θα προσκυνήσουν ενώπιόν του όλες οι πατριές των εθνών»; Και εσύ ο ίδιος, αφού εξετάσεις προσεκτικά μέσα σου κάθε λέξη του ψαλμού, δες αν είναι δυνατόν να αποδοθούν τα όσα προφητεύονται σε οποιονδήποτε τυχαίο. Αλλά δεν θα βρεις να εφαρμόζονται αυτά σε άλλον, παρά μόνο στον Σωτήρα μας, ο οποίος είναι ο πιο αξιόπιστος και αληθινός από όλους, έχοντας αναλάβει στο δικό του πρόσωπο τη φωνή του ψαλμού, όπως μαρτύρησαν οι ευαγγελιστές: ο μεν Ματθαίος μέσα από τα λόγια του που παραθέσαμε, ο δε Μάρκος μέσα από αυτά που και ο ίδιος ιστορεί κάπως έτσι, λέγοντας: «όταν δε ήλθε η έκτη ώρα, έπεσε σκοτάδι σε όλη τη γη έως την ένατη ώρα. Και την ένατη ώρα ο Ιησούς φώναξε με μεγάλη φωνή λέγοντας, ηλί ηλί λιμά σαβαχθανί, το οποίο μεταφραζόμενο σημαίνει, ο Θεός, ο Θεός μου, γιατί με εγκατέλειψες; Και μερικοί από αυτούς που άκουσαν, έλεγαν: Τον Ηλία φωνάζει».

Επιπρόσθετα σε όλα αυτά, απευθύνοντας την προσευχή του προς τον δικό του Θεό και Κύριο και Πατέρα, προσθέτει λέγοντας: «εσύ όμως, Κύριε, μην απομακρύνεις τη βοήθειά μου». Διότι, έχοντας εγκαταλειφθεί για λίγο προς επίδειξη του αγώνα, και έχοντας αποδυθεί στον αγώνα προς τον θάνατο ολομόναχος χωρίς βοηθό, γνωρίζοντας καλά ότι η βοήθεια από τον Πατέρα δεν πρόκειται να του δοθεί διαφορετικά παρά μέσω της εκ νεκρών αναστάσεως, εύλογα στην παρούσα κατάσταση εύχεται να βρει διέξοδο από την παράταξη των αντιπάλων. Γι' αυτό λέει: «εσύ όμως, Κύριε, μην απομακρύνεις τη βοήθειά μου, πρόσεξε στην αντίληψή (υπεράσπισή) μου». Διότι μέσω της δικής σου βοήθειας θα μου δοθεί η «αντίληψη», εξαιτίας της οποίας αντίληψης εύλογα έχει επιγραφεί εξαρχής ολόκληρος ο ψαλμός «υπέρ της εωθινής αντιλήψεως». Στην «αντίληψη», λοιπόν, «πρόσεξε», παρέχοντάς μου την επικείμενη από στιγμή σε στιγμή, κατά την αυγή της εκ νεκρών αναστάσεως, αντίληψη, την οποία ελπίζω να επιτύχω, όταν, αφού δεν την απομακρύνεις από εμένα, «λυτρώσεις από τη ρομφαία την ψυχή μου, και από το χέρι του σκύλου τη μονογενή μου», όταν «με σώσεις από το στόμα του λιονταριού, και την ταπείνωσή μου από τα κέρατα των μονοκερώτων».

Μέσω αυτών θεωρώ ότι αυτός υπαινίσσεται τις καταχθόνιες δυνάμεις (για τις οποίες δεν θα ήταν δυνατό σε εμάς να διακρίνουμε και να διαχωρίσουμε το είδος τους), πώς δηλαδή κάποια από αυτές, όντας «ρομφαία», υψωνόταν εναντίον της ψυχής του Σωτήρα μας, και κάποια άλλη, όντας «σκύλος», πρότεινε το θανατηφόρο της χέρι στον θάνατο για να την αρπάξει (γι' αυτό και λέει: «λύτρωσε από τη ρομφαία την ψυχή μου, και από το χέρι του σκύλου τη μονογενή μου»), ενώ κάποια άλλη πονηρή δύναμη, που ηγούνταν των εκεί θηρίων και ονομαζόταν «λέων», ανοίγοντας το πλατύ και αχανές στόμα του θανάτου, είχε ορμήσει να καταπιεί και τη δική του ψυχή μαζί με τις υπόλοιπες που κατέβαιναν στον Άδη. Όπως ακριβώς δηλαδή παλαιότερα «ο θάνατος κατέπιε αφού υπερίσχυσε», ο οποίος δεν είναι άλλος από τον λέοντα εδώ, που άνοιξε το στόμα του εναντίον του Σωτήρα μας, από τον οποίο επίσης παρακαλεί τον Πατέρα να τον σώσει, λέγοντας: «σώσε με από το στόμα του λέοντος». Θα μπορούσαν, επίσης, να υπάρχουν και κάποιες άλλες πονηρές και θεομάχες δυνάμεις που ενεργούν ενάντια στον μονόκερω του Θεού και επιχειρούν να του εναντιωθούν, από τις οποίες επίσης ο μονόκερως του Θεού, ο ίδιος ο Κύριός μας, έχοντας μόνο τον Πατέρα ως κέρας, αξιώνει να λυτρωθεί η ταπείνωσή του, λέγοντας: «και από τα κέρατα των μονοκέρων την ταπείνωσή μου». Και για ποια ταπείνωση μιλάει, αν όχι για αυτήν ακριβώς κατά την οποία «εν μορφή Θεού υπάρχων» ταπείνωσε τον εαυτό του και τον «εκένωσε», «γενόμενος υπήκοος μέχρι θανάτου, θανάτου δε σταυρού»;

Αλλά αφού κατήλθε σε τόσο μεγάλο βάθος και έφτασε μέχρι αυτού του σημείου, εννοώ δηλαδή μέχρι τη «ρομφαία» που βρίσκεται στον άδη, και τη «χείρα» του «κυνός» που αναφέρεται εκεί (από όπου είναι πιθανό και οι αρχαίοι Έλληνες, έχοντας παρακούσει κάτι τέτοιο, να απεικονίζουν κάποιον παρόμοιο σκύλο του θανάτου, και μάλιστα τρικέφαλο), και αφού έφτασε μέχρι τους φάρυγγες του προαναφερθέντος «λέοντος», και υπέβαλε «την ταπείνωσή» του στους αντίπαλους και θεομάχους μονοκέρωτες, και αφού οδήγησε σε αυτό ακριβώς το τέλος ολόκληρη την οικονομία της δικής του κένωσης και ταπείνωσης, και έπειτα, προσευχόμενος πλέον να τύχει της βοήθειας και της προστασίας από τον Πατέρα, προσθέτει: «εσύ όμως, Κύριε, μην απομακρύνεις τη βοήθειά μου, πρόσεξε στην αντίληψή μου». Και λέγοντας αυτό, δεν αργεί να εισακουστεί από τον Πατέρα, ο οποίος ούτε απομακρύνθηκε ούτε καθυστέρησε στο ελάχιστο, αλλά με τα ίδια του τα έργα σχεδόν του είπε: «ενώ εσύ ακόμη μιλάς», θα πω, «ιδού, είμαι παρών».

Διότι, όπως ακριβώς αν κάποιος δάσκαλος που διαπρέπει στη σοφία ανέπτυσσε διδασκαλίες εν μέσω των μαθητών του, προκειμένου να ακούσουν και εκείνοι και να υπακούσουν, με τον ίδιο τρόπο και αυτός λέει, «εν μέσω της εκκλησίας θα σε υμνήσω», ώστε η εκκλησία, αφού μάθει και ακούσει από αυτόν με τον πρέποντα τρόπο, να μην υμνεί πλέον τους δαίμονες όπως πριν, αλλά μόνο τον ίδιο τον Θεό των πάντων, μέσω εκείνου που τον εξήγγειλε. Έχοντας υποσχεθεί ότι θα πράξει αυτά, με μεγάλη συνέπεια από το σημείο αυτό προστάζει την εκκλησία και τους αδελφούς του να υμνούν τον Πατέρα. Γι' αυτό λέει: «οι φοβούμενοι τον Κύριο, αινέσατε αυτόν· όλο το σπέρμα του Ιακώβ, δοξάσατε αυτόν», και «ας τον φοβηθεί όλο το σπέρμα του Ισραήλ. Διότι δεν εξουθένωσε ούτε βδελύχθηκε τη δέηση του πτωχού, ούτε απέστρεψε το πρόσωπό του από εμένα, και όταν έκραξα προς αυτόν, με εισάκουσε», με τα οποία σαφώς παρουσίασε την απαλλαγή από τα προαναφερθέντα δεινά. Εάν λοιπόν «όταν έκραξε προς αυτόν, τον εισάκουσε», και προσευχήθηκε να λυτρωθεί «από τη ρομφαία η ψυχή» του, και «από τον σκύλο η μονογενής» του, και ακόμη «από το στόμα του λέοντος και από τα κέρατα των μονοκερώτων η ταπείνωσή» του, είναι φυσικό να εννοήσουμε ότι εκείνος που τα είπε αυτά βρήκε απαλλαγή από αυτά, διότι ο Θεός δεν «βδελύχθηκε τη δέησή» του, ούτε «απέστρεψε το πρόσωπό του» από αυτόν, αλλά «όταν έκραξε», τον «εισάκουσε».

«Ώρυξαν»: Όταν με τα καρφιά [πάνω στον σταυρό] τρύπησαν τα χέρια και τα πόδια του Χριστού (του Κυρίου). «Εξαρίθμησαν»: Είναι φανερό ότι μαζί με τη σάρκα διαπέρασαν με καρφιά και τα οστά. «Αυτοί δε»: Διότι στέκονταν (ήταν εκεί) και τον παρατηρούσαν πάνω στον σταυρό, για να δουν τι θα συμβεί. «Διεμερίσαντο»: Οι στρατιώτες, όταν τα έκαναν τέσσερα μέρη, ένα μέρος για κάθε στρατιώτη. «Και επί τον ιματισμόν»: Διότι δεν ήθελαν να σχίσουν τον χιτώνα, αλλά έβαλαν κλήρο σε ποιον θα έπεφτε. «Συ δε, Κύριε»: Διότι δεν ήταν μακριά, αλλά σύντομα έγινε η ανάσταση· διότι αυτή έγινε η βοήθεια των πιστών. «Εις την αντίληψιν»: Μιλάει για την ανθρώπινη φύση του Κυρίου, ότι αναστήθηκε μαζί με τη θεότητα. «Ρύσαι από ρομφαίας»: Ο Αδάμ λέει: γλίτωσέ με από τη δύναμη (τη δυναστεία) του εχθρού· διότι η ρομφαία ερμηνεύεται ως δύναμη. «Και εκ χειρός»: Ονομάζει (αποκαλεί) τον διάβολο σκύλο, ως αναιδή, ως βδελυρό· και μονογενή ονομάζει την ψυχή. Το χέρι δε του διαβόλου είναι η αμαρτία. «Σώσον με»: Αποκαλεί λιοντάρι τον θάνατο, επειδή εξουσιάζει τα πάντα (ή τους πάντες)· διότι φαινόταν ότι θα καταπιεί (κατάπινε) τον Χριστό ως θνητό άνθρωπο. «Και από κεράτων»: Εννοεί τα βασίλεια του άδη· διότι παντού η Γραφή αποκαλεί τα βασίλεια κέρατα. Ο άδης ονομάζεται μονόκερως ως μονοειδής. Επειδή λοιπόν εισήλθε στο στόμα του άδη (του θανάτου) και προχώρησε στα βασίλεια του άδη και τα κατήργησε, για τον λόγο αυτόν είπε: «κεράτων μονοκερώτων».

Αυτός, λέγει, είναι «ο Θεός που κατοικεί στον κατακλυσμό», σύμφωνα με το Ψαλτήρι, και ο οποίος ομιλεί και κράζει μέσα από τα «πολλά ύδατα». «Πολλά ύδατα» δε, λέγει, είναι η πολυσχιδής γένεση των θνητών ανθρώπων, από την οποία, λέγει, βοά και κράζει προς τον αχαρακτήριστο άνθρωπο, λέγοντας: «λύτρωσε τη μονογενή μου από τα λιοντάρια». Προς αυτόν, λέγει, έχει ειπωθεί: «Δούλος μου είσαι εσύ, Ισραήλ· μη φοβάσαι· εάν διαβείς μέσα από ποταμούς, δεν θα σε κατακλύσουν· εάν περάσεις μέσα από φωτιά, δεν θα σε κατακάψει» —ποταμούς, λέγει, εννοεί την υγρή ουσία της γενέσεως, και φωτιά την ορμή και την επιθυμία προς τη γένεση— «εσύ είσαι δικός μου, μη φοβάσαι». Και πάλι, λέγει: «Εάν λησμονήσει μια μητέρα τα τέκνα της ώστε να μην τα σπλαχνιστεί» και να μην τους δώσει μαστό, «τότε κι εγώ θα σας λησμονήσω» —ο Αδάμας, λέγει, απευθύνεται στους δικούς του ανθρώπους— «αλλά και εάν ακόμη μια γυναίκα τα λησμονήσει αυτά, εγώ όμως δεν θα σας λησμονήσω· σας έχω ζωγραφίσει πάνω στα χέρια μου».

Με περικύκλωσαν πολλοί μόσχοι, ταύροι παχείς με περιέκλεισαν· άνοιξαν εναντίον μου το στόμα τους σαν λιοντάρι που αρπάζει και ωρύεται· χύθηκα σαν νερό και διασκορπίστηκαν όλα μου τα οστά. Η καρδιά μου έγινε σαν κερί που λιώνει μέσα στα σπλάχνα μου· ξεράθηκε σαν κεραμίδι η δύναμή μου, και η γλώσσα μου κόλλησε στον λάρυγγά μου, και στο χώμα του θανάτου με κατέβασες· διότι με περικύκλωσαν πολλοί σκύλοι, συναγωγή πονηρών με περιέκλεισε. Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου, καταμέτρησαν όλα μου τα οστά· αυτοί δε με παρατήρησαν και με κοίταξαν. Μοιράστηκαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έριξαν κλήρο. Εσύ, όμως, Κύριε, μην απομακρύνεις τη βοήθειά σου από εμένα· πρόσεξε να με συνδράμεις. Γλίτωσε την ψυχή μου από τη ρομφαία και από το χέρι του σκύλου τη μονογενή μου (ψυχή)· σώσε με από το στόμα του λιονταριού και από τα κέρατα των μονοκέρων την ταπείνωσή μου. Θα διηγηθώ το όνομά σου στους αδελφούς μου, στο μέσο της εκκλησίας θα σε υμνήσω. Όσοι φοβάστε τον Κύριο, αινέστε τον, όλο το σπέρμα του Ιακώβ δοξάστε τον, ας τον φοβηθεί όλο το σπέρμα του Ισραήλ.

Τα δε ακόλουθα του ψαλμού: Εσύ όμως, Κύριε, μην απομακρύνεις τη βοήθειά σου από εμένα· πρόσεξε στην υπεράσπισή μου· λύτρωσε από τη ρομφαία την ψυχή μου και από το χέρι του σκύλου τη μονογενή μου· σώσε με από το στόμα του λιονταριού και από τα κέρατα των μονοκέρων την ταπείνωσή μου· αποτελούν ομοίως πάλι διδασκαλία και προαγγελία των όσων υπήρχαν σε αυτόν και αυτών που επρόκειτο να συμβούν. Διότι το ότι αυτός ήταν ο μονογενής του Πατέρα των όλων, γεννημένος ιδιαιτέρως από αυτόν ως Λόγος και Δύναμη, και ότι αργότερα έγινε άνθρωπος μέσω της Παρθένου, όπως μάθαμε από τα απομνημονεύματα, το έχω ήδη προδηλώσει. Και ότι, αφού σταυρώθηκε, πέθανε, ομοίως το προείπε. Διότι το «Λύτρωσε από τη ρομφαία την ψυχή μου και από το χέρι του σκύλου τη μονογενή μου· σώσε με από το στόμα του λιονταριού και από τα κέρατα των μονοκέρων την ταπείνωσή μου» φανερώνει ομοίως με ποιο πάθος επρόκειτο να πεθάνει, δηλαδή με τον σταυρικό θάνατο. Διότι σας έχω ήδη εξηγήσει ότι το «κέρατα των μονοκέρων» αφορά αποκλειστικά το σχήμα του σταυρού. Και το να ζητά να σωθεί η ψυχή του από τη ρομφαία, το στόμα του λιονταριού και από το χέρι του σκύλου, ώστε κανείς να μην κυριεύσει την ψυχή του, ήταν μια αίτηση, προκειμένου, όταν και εμείς φτάνουμε στην έξοδο του βίου, να ζητάμε τα ίδια από τον Θεό, ο οποίος δύναται να αποτρέψει κάθε αναίσχυντο πονηρό άγγελο από το να αρπάξει την ψυχή μας.

«Στέγνωσε σαν κεραμίδι η ισχύς μου» από το μέγεθος του πάθους «και η γλώσσα μου κόλλησε στον λάρυγγά μου» από το μέγεθος της δίψας «και στο χώμα του θανάτου με κατέβασες» για να παραμείνω τρεις μέρες στον τάφο. «Διότι με περικύκλωσαν σκυλιά πολλά», αυτοί μεν από τους Ιουδαίους, ως ταύροι και μοσχάρια λόγω του ζυγού του νόμου, αυτοί δε από τα έθνη, ως σκυλιά που γαβγίζουν εναντίον του Θεού. «Συναγωγή πονηρευομένων με περικύκλωσαν» ξεδιάντροπα, «τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου» καρφώνοντάς με στον σταυρό. «Καταμέτρησαν όλα τα οστά μου» υψώνοντάς με γυμνό, «εκείνοι δε με παρατήρησαν και με κοίταξαν» με βέβηλα μάτια. «Μοίρασαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους», θεωρώντας τα ανέλπιστο κέρδος, «και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο», θέλοντας να μάθουν σε ποιανού το μερίδιο θα πέσει, ώστε να μην τον σκίσουν επειδή ήταν άρραφος, δηλαδή δεν είχε καθόλου ραφή, αλλά από πάνω από την περιοχή του τραχήλου, κυκλοτερώς μέχρι κάτω ήταν όλος υφασμένος εξ ολοκλήρου, έργο των χεριών της Παρθένου Μητέρας, ο οποίος ιματισμός συναυξανόταν παραδόξως μαζί με το παιδί. Και εκείνοι μεν συμπεριφέρθηκαν με αυτά πονηρά και άθεα· «Εσύ όμως, Κύριε, μην απομακρύνεις τη βοήθειά σου» από εμένα, αλλά μάλλον «πρόσεξε να με βοηθήσεις». «Λύτρωσέ με από τη ρομφαία του θανάτου και από το χέρι του σκύλου», δηλαδή του άδη, «τη μονογενή μου» ψυχή. «Σώσε με από το στόμα του λιονταριού», που καταβροχθίζει τον κόσμο, «και από τα κέρατα των μονοκερώτων».

Διότι οι εχθρικοί άνθρωποι παίρνουν τη μορφή ταύρων και μόσχων, σκύλων και μονοκερώτων, από τους οποίους λύτρωσε «την ταπείνωσή μου», δηλαδή τη σαρκική μου ουσία. Και εγώ «θα διηγηθώ το όνομά σου στους αδελφούς μου», τους αποστόλους, και «εν μέσω της εκκλησίας», της συναγωγής των Ιουδαίων, «θα σε υμνήσω», λέγοντας: «Οι φοβούμενοι τον Κύριο, αινέσατε αυτόν, όλο το σπέρμα του Ιακώβ, δοξάσατέ τον. Ας τον φοβηθεί όλο το σπέρμα του Ισραήλ, διότι δεν εξουθένωσε ούτε αποστράφηκε τη δέηση του» σαρκωθέντος «πτωχού, ούτε απέστρεψε το πρόσωπό του από εμένα, και όταν έκραξα προς αυτόν, με εισάκουσε». «Από εσένα», Πατέρα, «προέρχεται ο έπαινός μου» και εγώ «σε μεγάλη εκκλησία» θα σε δοξολογήσω· «τις ευχές μου θα εκπληρώσω ενώπιον εκείνων που σε φοβούνται», των μαθητών μου. «Θα φάνε οι φτωχοί» τη σύνεση της γνώσεως «και θα χορτάσουν, και θα αινέσουν τον Κύριο όσοι τον εκζητούν»· και «θα ζήσουν οι καρδιές τους στους αιώνες των αιώνων». «Θα θυμηθούν και θα επιστρέψουν προς τον Κύριο» μετά τον σταυρό «όλα τα πέρατα της γης και θα προσκυνήσουν» τον σταυρωθέντα «όλες οι πατριές των εθνών, διότι δική του είναι η βασιλεία και αυτός δεσπόζει στα έθνη». «