Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 21:26

«Από εσένα προέρχεται ο έπαινός μου». Ως έπαινο εννοεί τη δοξολογία· και είναι δυνατόν να διαπιστώσει κανείς ότι αυτή προήλθε από τον Πατέρα, όταν ήλθε φωνή άνωθεν που έλεγε: «Και εδόξασα, και πάλι θα δοξάσω». [Ή εννοεί ότι, όπως ακριβώς εγώ σε κατέστησα φανερό στους ανθρώπους, έτσι και εσύ οπωσδήποτε μου προσφέρεις την ίδια τιμή, πότε λέγοντας: «Αυτός είναι ο Υιός μου», και πότε αποκαλύπτοντάς το στον Πέτρο και στους υπολοίπους]. «Τις ευχές μου θα αποδώσω». Στην Θεία Γραφή ως ευχή ονομάζεται η υπόσχεση. Επομένως, η εκπλήρωση της υπακοής από τον Υιό προς τον Πατέρα μέχρι θανάτου, θα μπορούσε να νοηθεί ομοίως ως απόδοση της ευχής από αυτόν προς τον Πατέρα. [Στην Θεία Γραφή βέβαια, ως ευχή ονομάζεται η υπόσχεση. Άρα, πρόκειται για την εκπλήρωση της υπακοής που επεδείχθη από τον Υιό προς τον Πατέρα, και μάλιστα μέχρι τον θάνατο της σάρκας. Με τον ίδιο τρόπο θα μπορούσε να νοηθεί η απόδοση της ευχής από αυτόν προς τον Πατέρα]. «Θα γευθούν οι πένητες και θα χορτάσουν». Μέσα από αυτά τα λόγια σημαίνεται η προσαγόρευση της κλήσεως των εθνών.

Να αγωνίζεστε να κάνετε κάθε καλό έργο για τη δόξα του Θεού και όχι για τη δική σας δόξα. Ούτε να επιζητείτε και να χαίρεστε με τους επαίνους των θνητών ανθρώπων, αλλά να περιμένετε τον έπαινο και τη δόξα μόνο από τον Θεό, καθώς λέει και ο μακάριος Δαβίδ: «Από εσένα προέρχεται ο έπαινός μου». Και πάλι: «Στον Κύριο θα επαινεθεί η ψυχή μου». Όπως και ο Απόστολος παραγγέλλει ακόμη και το να τρώμε και να πίνουμε να γίνεται για τη δόξα του Θεού: «Είτε λοιπόν τρώτε», λέει, «είτε πίνετε είτε κάνετε οτιδήποτε, όλα να τα κάνετε για τη δόξα του Θεού». Διότι ο Κύριος απέδειξε ότι όσοι θηρεύουν επαίνους ή δόξα από ανθρώπους είναι άπιστοι, λέγοντας: «Πώς μπορείτε εσείς να πιστέψετε, όταν λαμβάνετε δόξα ο ένας από τον άλλον, και τη δόξα από τον μόνο Θεό δεν τη ζητάτε;». Και πάλι ο Ιωάννης, κατατάσσοντας το μίσος μαζί με τον φόνο, λέει: «Όποιος μισεί τον αδελφό του είναι ανθρωποκτόνος, και γνωρίζετε ότι κάθε ανθρωποκτόνος δεν έχει αιώνια ζωή». Το κρυφό μίσος, που τρέφεται εναντίον του αδελφού, το συγκρίνει με τον φόνο.

Βαρύς, λοιπόν, είναι αυτός που έχει θεμελιωθεί πάνω στην πέτρα, ο ασάλευτος και αραγής. Στον Πατέρα, επομένως, εξομολογείται, ευχαριστώντας για την πολυπληθή του Εκκλησία. Διότι είναι πράγματι πολυπληθής αυτή η Εκκλησία· την οποία στον εικοστό πρώτο [Ψαλμό] ονόμασε μεγάλη, λέγοντας: «Από εσένα προέρχεται ο έπαινός μου μέσα σε εκκλησία μεγάλη». Ο μεν Πατέρας λοιπόν απεργάζεται έπαινο για τον Υιό μέσα σε Εκκλησία μεγάλη· ο δε Υιός εξομολογείται στον Πατέρα μέσα σε Εκκλησία πολυπληθή, η οποία είναι εδραιωμένη σε ολόκληρη την Εκκλησία.

Γι' αυτήν κάνει μνεία και σε άλλα σημεία λέγοντας: «Εν μέσω Εκκλησίας θα σε υμνήσω»· και πάλι: «Ευαγγελίσθηκα δικαιοσύνη σε πολυπληθή Εκκλησία»· και αλλού: «Από εσένα προέρχεται ο έπαινός μου σε Εκκλησία μεγάλη». Αλλά δεν ήταν τέτοια η προηγούμενη συναγωγή· διότι η μεν ονομάστηκε έτσι από το γεγονός ότι συνάγονταν μαζί, ενώ η άλλη, η Εκκλησία, φανερώνει τον εξαίρετο χαρακτήρα της εκλογής. Εάν, πάλι, ρωτούσε κάποιος την αιτία για την οποία απορρίφθηκε η συναγωγή, την οποία είχε αποκτήσει από την αρχή, ο ίδιος ο Χριστός του Θεού θα τον διδάξει μέσα από άλλη προφητεία, λέγοντας: «Με περικύκλωσαν σκυλιά πολλά, συναγωγή πονηρευομένων με περιέκλεισε. Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου, καταμέτρησαν όλα μου τα οστά».

Ψ. Ψαλμού κα΄. —ΙΓ΄. Είναι σαφώς ομολογημένο από όλους εκείνους που πιστεύουν ορθά στον Χριστό, ότι η αρχή του προκειμένου ψαλμού, που έχει ως εξής: «Ο Θεός μου, ο Θεός μου, πρόσεξέ με, γιατί με εγκατέλειψες;», ειπώθηκε από τον ίδιο κατά τον καιρό του πάθους. Διότι αυτό ακριβώς φανέρωνε και η φωνή πάνω στον σταυρό, η οποία έλεγε: «Ελωί, Ελωί, λαμά σαβαχθανί». Αλλά βέβαια, προτού αρχίσουμε να εφαρμόζουμε την προφητεία του ψαλμού στο πρόσωπό Του, θα ρωτήσουμε εκείνους που καυχώνται για την περιτομή, ποιος άραγε θα μπορούσε να είναι αυτός που λέει τα όσα αναφέρονται στον ψαλμό. Διότι δεν φαίνεται να είναι κάποιος τυχαίος αυτός που, εκτός από τα άλλα, λέει και αυτά: «Εσύ είσαι αυτός που με έβγαλε από την κοιλιά· η ελπίδα μου από τους μαστούς της μητέρας μου· σε εσένα αφέθηκα από τη μήτρα· από την κοιλιά της μητέρας μου εσύ είσαι ο Θεός μου»· και ο οποίος προσθέτει: «Θα διηγηθώ το όνομά σου στους αδελφούς μου, στο μέσο της εκκλησίας θα σε υμνήσω»· και πάλι: «Δεν απέστρεψε το πρόσωπό του από εμένα, και όταν φώναξα προς αυτόν, με εισάκουσε. Από εσένα προέρχεται ο έπαινός μου, σε εκκλησία μεγάλη θα σε δοξολογήσω· θα εκπληρώσω τις ευχές μου ενώπιον εκείνων που τον φοβούνται».

«Όσοι φοβάστε τον Κύριο, αινέστε τον· όλο το σπέρμα του Ιακώβ, δοξάστε τον. Ας τον φοβηθεί όλο το σπέρμα του Ισραήλ. Διότι δεν εξουθένωσε ούτε αποστράφηκε τη δέηση του φτωχού, ούτε απέστρεψε το πρόσωπό του από εμένα, και όταν έκραξα προς αυτόν, με εισάκουσε. Από εσένα προέρχεται ο έπαινός μου σε μεγάλη σύναξη, τις ευχές μου θα εκπληρώσω ενώπιον εκείνων που τον φοβούνται. Θα φάνε οι πένητες και θα χορτάσουν, και θα αινέσουν τον Κύριο εκείνοι που τον αναζητούν· θα ζήσουν οι καρδιές τους στον αιώνα του αιώνος. Θα θυμηθούν και θα επιστρέψουν προς τον Κύριο όλα τα πέρατα της γης, και θα προσκυνήσουν ενώπιόν του όλες οι πατριές των εθνών· διότι του Κυρίου είναι η βασιλεία, και αυτός δεσπόζει στα έθνη. Έφαγαν και προσκύνησαν όλοι οι ισχυροί της γης, ενώπιόν του θα προσπέσουν όλοι όσοι καταβαίνουν στη γη· και η ψυχή μου ζει για αυτόν· και το σπέρμα μου θα τον υπηρετήσει· θα αναγγελθεί στον Κύριο η επερχόμενη γενεά, και θα αναγγείλουν τη δικαιοσύνη του σε λαό που πρόκειται να γεννηθεί, τον οποίο δημιούργησε ο Κύριος». Η φράση «Ο Θεός, ο Θεός μου, πρόσεξέ με, γιατί με εγκατέλειψες;»

Αλλά, επειδή μέσω αυτών φανέρωσε και την ανάστασή του, στρέφοντας πάλι τον λόγο προς τον Πατέρα, λέει: «Από εσένα προέρχεται ο έπαινός μου σε μεγάλη εκκλησία», κάνοντας μνεία της εκκλησίας που συγκροτήθηκε στο όνομά του από τα έθνη σε ολόκληρη την οικουμένη, στην οποία ο έπαινος για τον Σωτήρα μας ψάλλεται διαρκώς με το νεύμα και τη συνέργεια του Πατέρα του. Γι' αυτό λέει: «Από εσένα προέρχεται ο έπαινός μου σε εκκλησία μεγάλη». Διότι είναι αληθινά μεγάλη αυτή η εκκλησία, συγκροτημένη από κάθε γένος ανθρώπων, και, λόγω της σεμνότητας και της υπερφυούς φύσης του βίου της καθώς και του μεγαλείου των δογμάτων της, δεν επιδέχεται καν σύγκριση με το έθνος των Ιουδαίων και με τη συναγωγή των εκ περιτομής, η οποία έχει σμικρυνθεί από κάθε είδους φτώχεια λόγου, βίου, φρονήματος και της λοιπής αντίληψης περί Θεού. Έπειτα προσθέτει: «Τις ευχές μου θα αποδώσω» στον Κύριο «ενώπιον όλων εκείνων που τον φοβούνται» (αποκαλώντας «εκείνους που τον φοβούνται» τη μεγάλη εκκλησία που αναφέρθηκε προηγουμένως), στους οποίους έλεγε: «Εκείνοι που φοβούνται τον Κύριο, αινέστε τον». Και ποιες ευχές λέει ότι θα αποδώσει, παρά αυτές που υποσχέθηκε; Και ποιες υποσχέθηκε, παρά εκείνες μέσω των οποίων είπε: «Θα διηγηθώ το όνομά σου στους αδελφούς μου, στο μέσο της εκκλησίας θα σε υμνήσω»; Διότι ευχές είναι οι υποσχέσεις, τις οποίες, αφού τις υποσχέθηκε, διαβεβαίωνε ότι θα τις εκπληρώσει «στο μέσο της εκκλησίας».

Παραγγέλλει σε αυτόν που ακολουθεί τις εντολές του Θεού, καθετί που πράττει να το πράττει αποβλέποντας προς Εκείνον και να είναι αρεστός μόνο σε Αυτόν, χωρίς να κυνηγά καμία δόξα από τους ανθρώπους· αλλά, αφενός να αποφεύγει τους επαίνους αυτών και την επίδειξη, αφετέρου δε να γίνεται γνωστός σε όλους μέσα από τον βίο και τα έργα του, ώστε όσοι γίνουν θεατές αυτών, δεν είπε «να θαυμάσουν αυτόν που επιδεικνύεται», αλλά «να δοξάσουν τον πατέρα σας τον εν τοις ουρανοίς». Διότι προς Εκείνον παραγγέλλει να αναφέρεται κάθε δόξα και σύμφωνα με το δικό Του θέλημα να ολοκληρώνεται κάθε πράξη, κοντά στον Οποίο αποταμιεύεται και ο μισθός των έργων της αρετής. Σε εσένα δε παραγγέλλει να αποφεύγεις και να αποστρέφεσαι την ευφημία των γλωσσών και της γης· όποιος όμως την αναζητά και προς αυτήν κατευθύνει τον βίο του, όχι μόνο στερείται την αιώνια δόξα, αλλά ας προσδοκά από τώρα και τιμωρία· διότι λέει: «Αλίμονο, όταν μιλήσουν καλά για εσάς όλοι οι άνθρωποι». Απόφευγε λοιπόν κάθε ανθρώπινη τιμή, της οποίας το τέλος είναι αισχύνη και αιώνια ατιμία, και να επιθυμείς τους επουράνιους επαίνους, λέγοντας τα λόγια του Δαβίδ: «Από Εσένα προέρχεται ο έπαινός μου»· και «Στον Κύριο θα επαινεθεί η ψυχή μου». Ο δε μακάριος Απόστολος παραγγέλλει ακόμη και αυτός που τρώει να μην απολαμβάνει την προσφερόμενη τροφή με ραθυμία, αλλά να αποδίδει προηγουμένως δόξα σε Εκείνον που του χάρισε τα εφόδια της ζωής· έτσι, συνιστά πάντοτε να περιφρονούμε τις δόξες που προέρχονται από τους ανθρώπους, και να επιζητούμε εκείνη που προέρχεται από τον μόνο Θεό.

Αυτά δε τα λέει, όχι επειδή προστάζει να αποφεύγουμε τις συνάξεις και τις προσευχές και τις ψαλμωδίες στον ναό· διότι τότε ο ψαλμωδός προφήτης δεν θα έλεγε προς αυτόν, «εν μέσω εκκλησίας θα σε υμνήσω», και «θα σε δοξολογήσω ανάμεσα στους λαούς, Κύριε, θα σε δοξολογήσω ανάμεσα στα έθνη», και «θα εκπληρώσω τις ευχές μου ενώπιον εκείνων που σε φοβούνται, Κύριε»· και προς εμάς, «εν εκκλησίαις ευλογείτε τον Θεό», και «ελάτε να προσκυνήσουμε και να προσπέσουμε, και να κλάψουμε ενώπιον του Κυρίου του Θεού μας». Αλλά, μαζί με άλλα υψηλότερα νοήματα για τα οποία ο παρών χρόνος δεν επιτρέπει να μιλήσουμε, ο Κύριος διδάσκει και τούτο: ότι η κατ' ιδίαν έγερση για προσευχή στα σπίτια μας, ακόμη και μέσα στα ίδια μας τα υπνοδωμάτια, προετοιμάζει την εκκλησιαστική προσευχή προς τον Θεό, όπως και η εσωτερική νοερή προσευχή στηρίζει εκείνη που γίνεται με τα χείλη· διότι όποιος επιθυμεί να προσεύχεται μόνο όταν προσέρχεται στον ναό του Θεού, ενώ στο σπίτι, στους δρόμους και στις αγορές δεν φροντίζει καθόλου για την προσευχή, αυτός ούτε όταν βρίσκεται μέσα στον ναό του Θεού προσεύχεται αληθινά.

«Θα διηγηθώ»: Όταν εξήγησε τα μυστήρια του Πατέρα στους αποστόλους. «Εν μέσω εκκλησίας»: Καθώς ο ίδιος οικοδόμησε την εκκλησία και δοξάζεται μέσα σε αυτήν. «Οι φοβούμενοι»: Εννοεί τους αποστόλους και όσους σώθηκαν μέσω αυτών. «Άπαν το σπέρμα»: Ο πιστός λαός, που προέρχεται από τα έθνη, εφόσον έγιναν τέκνα του Χριστού· διότι ο Ιακώβ παντού ερμηνεύεται ως ο Χριστός. «Ας φοβηθούν»: Ομοίως ο πιστός λαός· διότι ο Ισραήλ ερμηνεύεται ως αυτός που βλέπει τον Θεό. Και οι πιστοί βλέπουν τον Θεό μέσω της μυσταγωγίας. «Διότι δεν εξουθένωσε»: Διότι ούτε βδελύχθηκε ούτε μίσησε τον λαό που προέρχεται από τα έθνη, επειδή ήταν φτωχός από θεογνωσία ή μολυσμένος από τα είδωλα, αλλά τον προσκάλεσε. «Ούτε απέστρεψε»: Από τον λαό των εθνών· διότι, επειδή τον ήθελε, και τον προόρισε και τον εξέλεξε για τον εαυτό του. «Και όταν έκραξα»: Διότι προς αυτόν έχει ειπωθεί: ενώ ακόμη εσύ μου μιλάς, εγώ είμαι παρών. «Από εσένα ο έπαινος»: Κατά την ημέρα εκείνη· διότι μεγάλη και παγκόσμια θα είναι τότε η εκκλησία, στην οποία λαμβάνουν τον έπαινο όσοι έχουν ζήσει καλώς. «Τις ευχές μου»: Όταν ο Χριστός δίδασκε τους αποστόλους λέγοντας: όταν προσεύχεστε, έτσι να λέτε. «Θα φάνε οι πένητες»: Τον μυστικό άρτο οι πιστοί. «Και θα αινέσουν»: Διότι τα μυστήρια εσθίονται με αίνο και προσευχή. «Θα ζήσουν»: Διότι όσοι τρέφονται από τα μυστήρια ζουν εις τους αιώνες.

«Όχι σε εμάς, Κύριε, όχι σε εμάς», άκουσα κάποιον να λέει με βαθιά συναίσθηση ψυχής, «αλλά στο όνομά σου δώσε δόξα». Διότι γνώριζε ότι η ανθρώπινη φύση δεν είναι δυνατόν να παραμένει αβλαβής από μόνη της. «Από εσένα προέρχεται ο έπαινός μου σε μεγάλη εκκλησία», δηλαδή στον μέλλοντα αιώνα. Διότι, πριν από αυτόν, δεν μπορώ να αντέξω ακίνδυνα αυτήν την ευφημία. Αν λοιπόν αποτελεί όρο, έκφραση και τρόπο έσχατης υπερηφάνειας το να υποκρίνεται κανείς, για χάρη της δόξας, αρετές που δεν κατέχει, τότε δεν αποτελεί άραγε τεκμήριο βαθύτατης ταπεινοφροσύνης το να προσποιούμαστε μπροστά σε κάποιους, για χάρη της ταπείνωσης, σφάλματα που δεν έχουμε; Έτσι έπραξε εκείνος που πήρε στα χέρια του το ψωμί και το τυρί· έτσι και εκείνος που έβγαλε το ένδυμά του και περιφερόταν στην πόλη απαθώς, ως εργάτης της αγνείας. Τέτοιοι άνθρωποι δεν νοιάζονται μήπως σκανδαλίσουν τους ανθρώπους, έχοντας πλέον λάβει τη δύναμη μέσω της προσευχής να πληροφορούν αοράτως τους πάντες. Εκείνος που φροντίζει για το πρώτο, φανέρωσε την έλλειψη του δεύτερου.

Διότι οι εχθρικοί άνθρωποι παίρνουν τη μορφή ταύρων και μόσχων, σκύλων και μονοκερώτων, από τους οποίους λύτρωσε «την ταπείνωσή μου», δηλαδή τη σαρκική μου ουσία. Και εγώ «θα διηγηθώ το όνομά σου στους αδελφούς μου», τους αποστόλους, και «εν μέσω της εκκλησίας», της συναγωγής των Ιουδαίων, «θα σε υμνήσω», λέγοντας: «Οι φοβούμενοι τον Κύριο, αινέσατε αυτόν, όλο το σπέρμα του Ιακώβ, δοξάσατέ τον. Ας τον φοβηθεί όλο το σπέρμα του Ισραήλ, διότι δεν εξουθένωσε ούτε αποστράφηκε τη δέηση του» σαρκωθέντος «πτωχού, ούτε απέστρεψε το πρόσωπό του από εμένα, και όταν έκραξα προς αυτόν, με εισάκουσε». «Από εσένα», Πατέρα, «προέρχεται ο έπαινός μου» και εγώ «σε μεγάλη εκκλησία» θα σε δοξολογήσω· «τις ευχές μου θα εκπληρώσω ενώπιον εκείνων που σε φοβούνται», των μαθητών μου. «Θα φάνε οι φτωχοί» τη σύνεση της γνώσεως «και θα χορτάσουν, και θα αινέσουν τον Κύριο όσοι τον εκζητούν»· και «θα ζήσουν οι καρδιές τους στους αιώνες των αιώνων». «Θα θυμηθούν και θα επιστρέψουν προς τον Κύριο» μετά τον σταυρό «όλα τα πέρατα της γης και θα προσκυνήσουν» τον σταυρωθέντα «όλες οι πατριές των εθνών, διότι δική του είναι η βασιλεία και αυτός δεσπόζει στα έθνη». «

Προς δόξαν Θεού να αγωνίζεστε, λέει, να κάνετε κάθε καλό έργο και όχι για την δική σας δόξα, και να μην επιζητείτε ούτε να χαίρεστε με τους επαίνους των εφήμερων ανθρώπων, αλλά τον έπαινο και τη δόξα μόνο από τον Θεό να προσδοκάτε. Όπως άλλωστε λέει και ο μακάριος Δαβίδ: Από Εσένα προέρχεται ο έπαινός μου, και πάλι: Στον Κύριο θα επαινεθεί η ψυχή μου. Όπως επίσης και ο Απόστολος παραγγέλλει ακόμη και το φαγητό και το ποτό να γίνονται προς δόξαν Θεού. Είτε δηλαδή τρώτε, λέει, είτε πίνετε είτε κάνετε οτιδήποτε, όλα να τα κάνετε προς δόξαν Θεού. Διότι αυτούς που επιζητούν δόξα ή επαίνους από τους ανθρώπους, ο Κύριος απέδειξε ότι είναι άπιστοι, λέγοντας: Πώς μπορείτε εσείς να πιστεύετε, όταν λαμβάνετε δόξα από ανθρώπους και δεν ζητάτε τη δόξα που προέρχεται μόνο από τον Θεό; Ο δε Ιωάννης, συγκρίνοντας το μίσος με τον φόνο, λέει: Εκείνος που μισεί τον αδελφό του είναι ανθρωποκτόνος. Και γνωρίζετε ότι κανένας ανθρωποκτόνος δεν έχει αιώνια ζωή μέσα του. Το κρυφό μίσος που τρέφει κάποιος εναντίον του αδελφού του, το συγκρίνει με φόνο.