Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 21:3

Ή ονομάζει «πρωινή αντίληψη» τον καιρό της αναστάσεως του Σωτήρος. Διότι αναστήθηκε βαθιά τα χαράματα, ανοίγοντας για την ανθρώπινη φύση τον δρόμο προς την αφθαρσία. Ο Χριστός ψάλλει τον ψαλμό εκ προσώπου της ανθρωπότητας. Επίσης, μας εξηγεί με σαφήνεια τα όσα του συνέβησαν από τους Ιουδαίους κατά τον καιρό της σταυρώσεως: «Ο Θεός, ο Θεός μου, πρόσεξέ με· γιατί με εγκατέλειψες;» Ζητά την εποπτεία από τον Πατέρα, μεταθέτοντας τα δικά μας στον εαυτό Του, ώστε [Διότι εμείς ήμασταν εκείνοι που είχαμε προηγουμένως εγκαταλειφθεί, ενώ τώρα έχουμε προσληφθεί και σωθεί. Αυτά τα λέει ώστε, και τα εξής] να παύσει την κατάρα και να στρέψει προς εμάς το πρόσωπο του Πατέρα. Διότι εμείς είμαστε εκείνοι που γίναμε αντικείμενο αποστροφής και εγκατάλειψης εξαιτίας της παράβασης του Αδάμ. «Μακριά από τη σωτηρία (μου) είναι οι λόγοι των παραπτωμάτων μου». Πρόσεξε πάλι το πρόσωπο της ανθρωπότητας στον Χριστό, που παρακαλεί να απαλλαγεί από τα πταίσματα, δηλαδή από τα παραπτώματα και από τους λόγους που τα ακολουθούν. Είναι δε φανερό, ότι πρόκειται για τη δικαιοσύνη που αρμόζει στον καθένα. [Ο Θεός, ο Θεός μου. Αυτά τα λέει ο Σωτήρας εκ προσώπου της ανθρωπότητας αντί του: Θεέ μου, Θεέ μου.] «Ο Θεός μου, θα κράξω την ημέρα, και δεν θα εισακούσεις, και τη νύχτα, και δεν θα θεωρηθεί σε μένα ως ανοησία». Πρέπει να διαβαστεί με υποστιγμή. Και μας υποδηλώνει ότι ο καρπός της προσευχής δεν είναι ανώφελος. Διότι λέει: «Δεν θα θεωρηθεί σε μένα ως ανοησία».

«Θεέ μου, θα κράξω την ημέρα προς εσένα, και δεν θα εισακούσεις· και τη νύχτα, και δεν θα μου καταλογιστεί ως ανοησία». Τα λόγια αυτά, ομολογώντας τα εκ μέρους μας, τα λέει ο Σωτήρας: Έτσι, καθώς βοώ, γνωρίζω ότι θα εισακούσεις· διότι το κείμενο πρέπει να αναγνωστεί με υποστιγμή. Και τη νύχτα θα κράξω, χωρίς να μου λογίζεται ως ανοησία· όταν, δηλαδή, οι περιστάσεις γύρω είναι ζοφερές. Διότι ενώ οι πολλοί μέσα στις δυσκολίες σκοτίζονται, ώστε να αγνοούν και αυτό το ίδιο, το τι πρέπει δηλαδή να λένε όταν κράζουν προς τον Θεό, εγώ γνωρίζω καλά για ποιον λόγο επικρατεί γύρω μου νυχτερινή κατάσταση.

«Κύριε, Θεέ της σωτηρίας μου, ημέρα και νύχτα έκραξα ενώπιόν σου. Ας φθάσει ενώπιόν σου η προσευχή μου, κλίνε το ους σου στη δέησή μου». Στον 21ο ψαλμό, ο οποίος επίσης αναφέρεται στον Χριστό και προφητεύει σαφώς το πάθος Του, πράγμα που ο λόγος παρουσιάζει από την αρχή λέγοντας: «Θεέ, Θεέ μου, πρόσεξέ με, γιατί με εγκατέλειψες;» –το οποίο μαρτυρείται ότι είπε κατά λέξη ο Σωτήρας μας κατά το πάθος–, μετά την αρχή προστίθεται στη συνέχεια: «Θεέ μου, θα κράζω την ημέρα, και δεν θα με εισακούσεις, και τη νύχτα, και τούτο δεν θα μου λογαριαστεί ως άγνοια». Και ο παρών ψαλμός λέει: «Ημέρα και νύχτα έκραξα ενώπιόν σου». Και μου φαίνεται ότι το λόγιο αυτό περιγράφει τον βίο της ενανθρώπησης του Σωτήρα μας, ο οποίος ήταν αφιερωμένος στον Θεό καθ' όλη τη διάρκεια όχι μόνο της ημέρας αλλά και της νύχτας. Αναφέρεται δε και στα Ευαγγέλια πώς αφιέρωνε συνεχώς τον χρόνο του στις προσευχές. Εν προκειμένω δε, δέεται προς τον Πατέρα και ζητά να κλίνει το ους Του προς τη δέησή του· δηλαδή να συγκατανεύσει στα αιτήματά του. Και προσεύχεται για τούτο, καθώς επρόκειτο ο ίδιος να προσφέρει τον εαυτό του ως θυσία στον Πατέρα υπέρ όλων των εθνών. Επειδή δε επρόκειτο στη συνέχεια να εκθέσει πολλά περί του ιδίου του θανάτου του, βλέποντας και τη σωτηρία που επρόκειτο να τον ακολουθήσει μετά τον θάνατο, ευλόγως αφιερώνει προκαταβολικά την αρχή του ψαλμού στη σωτηρία του· γι' αυτό λέει: «Κύριε, Θεέ της σωτηρίας μου».

Λέει δε σε αυτά το «γιατί», ρωτώντας με απορία για ποια αιτία έχει εγκαταλειφθεί από τον Πατέρα, και γιατί απώθησε την ψυχή του· ώστε και εμείς, αν ποτέ απορούσαμε για ποια αιτία ο Θεός δεν λυπήθηκε τον ίδιο Του τον Υιό, αλλά τον παρέδωσε, θέλοντας να γίνει υποχείριος στους ανθρώπους –διότι αυτό ακριβώς σήμαινε το να τον εγκαταλείψει και να τον απωθήσει–, να μαθαίναμε ότι αυτό έγινε για χάρη μας, όπως δίδαξε ο Απόστολος λέγοντας: «Αλλά υπέρ πάντων ημών», ώστε να γίνει αμνός του Θεού και πρόβατο που θυσιάζεται υπέρ της σωτηρίας του κόσμου. Γι' αυτό έλεγε και ο προφήτης: «Και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας. Και αυτός φέρει τις αμαρτίες μας και οδυνάται για εμάς. Και αυτός τραυματίστηκε για τις αμαρτίες μας, και ταλαιπωρήθηκε για τις ανομίες μας· με την πληγή του εμείς ιαθήκαμε». Και προσθέτει λέγοντας στον 21ο Ψαλμό: «Θεέ μου, θα κράζω την ημέρα, και δεν θα εισακούσεις, και τη νύχτα, και δεν θα είναι προς ανοησία μου»· και στα προκείμενα εδάφια: «Αποστρέφεις το πρόσωπό σου από εμένα». Θεωρώ δε ότι αυτά είναι όμοια με εκείνα που εκπληρώθηκαν εμπράκτως στο Ευαγγέλιο, όπου, αφού απομακρύνθηκε από τους μαθητές, έπεσε με το πρόσωπό του στο έδαφος προσευχόμενος και λέγοντας: «Πατέρα μου, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει αυτό το ποτήριο από εμένα».

Και πόση ωφέλεια υπήρξε σε όσους γεύτηκαν το ζωντανό και λογικό νάμα, το παρουσιάζει στη συνέχεια διδάσκοντας, ότι εκείνοι που ήπιαν από αυτό, αφού απαρνήθηκαν τους πολλούς πονηρούς δαίμονες που κυριαρχούσαν άλλοτε επάνω τους, ομολογούν τον έναν Κύριο και δικό τους βασιλιά, και πώς ο Κύριος, που προηγουμένως ήταν γνωστός μόνο στους Εβραίους, θα γίνει βασιλιάς όλων των εθνών από ολόκληρη τη γη που πίστεψαν σε αυτόν, και «το όνομά του θα είναι ένα, και θα περικυκλώσει όλη τη γη και την έρημο». Ποιος δεν θα εκπλησσόταν βλέποντας αυτό ακριβώς το γεγονός; Πράγματι, από την ονομασία του Χριστού (διότι αυτός ήταν ο Χριστός, ο Κύριος), το όνομα των Χριστιανών περικύκλωσε κάθε τόπο, πόλη και χώρα, ακόμη και τα έθνη που κατοικούν στις ερήμους και στα πέρατα της γης, σύμφωνα με τα θεσπίσματα της προφητείας. 〈Από τον Ψαλμό 21〉. «Εις το τέλος, υπέρ της εωθινής αντιλήψεως. Ο Θεός, ο Θεός μου, πρόσεξέ με· γιατί με εγκατέλειψες; Μακριά από τη σωτηρία μου είναι τα λόγια των παραπτωμάτων μου. Θεέ μου, θα κράζω την ημέρα προς εσένα και δεν θα με εισακούσεις; Και τη νύχτα, και τούτο δεν θα θεωρηθεί σε μένα ως άνοια. Εσύ όμως κατοικείς στα άγια, εσύ που είσαι ο έπαινος του Ισραήλ. Σε εσένα στήριξαν τις ελπίδες τους οι πατέρες μας· ήλπισαν και τους ελευθέρωσες. Προς εσένα έκραξαν και σώθηκαν, σε εσένα ήλπισαν και δεν ντροπιάστηκαν. Εγώ όμως είμαι σκουλήκι και όχι άνθρωπος, όνειδος των ανθρώπων και εξουθένωμα του λαού».

Στη συνέχεια αυτών προσθέτει: «Θεέ μου, θα κράξω την ημέρα και δεν θα εισακούσεις, και τη νύχτα, και τούτο δεν θα θεωρηθεί ανοησία σε μένα», αντί του οποίου πάλι ο Σύμμαχος λέει: «Θεέ μου, θα βοήσω την ημέρα, και δεν θα εισακούσεις, και τη νύχτα, και δεν υπάρχει σιωπή». Απορεί λοιπόν σε αυτά τα λόγια με τον Πατέρα για το ότι δεν τον εισακούει, θεωρώντας το αυτό ως κάτι παράξενο και ασυνήθιστο, Εκείνος όμως επιφύλασσε την προσοχή Του σε αυτόν για τον κατάλληλο καιρό, ώστε να εισακουστεί. Και αυτός ήταν ο καιρός της «πρωινής βοήθειας» και της εκ νεκρών αναστάσεως, κατά τον οποίο, αν σε οποιονδήποτε άλλον, τότε και στον ίδιο δικαίως θα μπορούσε να λεχθεί: «Σε καιρό δεκτό σε εισάκουσα, και σε ημέρα σωτηρίας σε βοήθησα· ιδού τώρα καιρός ευπρόσδεκτος, ιδού τώρα ημέρα σωτηρίας». Θα μπορούσαν όμως αυτά να ερμηνευθούν και με άλλον τρόπο, ότι δηλαδή λέγονται από τον Σωτήρα μας, ο οποίος από τη μια συνήθιζε πάντοτε και διαρκώς να εισακούεται από τον Πατέρα, ενώ από την άλλη πίστευε ότι θα εισακουστεί και τώρα, σαν να έλεγε σαφέστερα: «Είναι άραγε δυνατόν, ω Πατέρα, εγώ, ο μονογενής και αγαπητός σου Υιός, να μην εισακούομαι, όταν βοώ και κράζω προς εσένα, τον ίδιο μου τον Πατέρα;» Διδάσκει μάλιστα ακριβώς αυτό στο κατά Ιωάννην ευαγγέλιο στην περίπτωση του Λαζάρου, όταν, αφού είπε «σηκώστε τον λίθο» από το μνημείο, σήκωσε τα μάτια του στον ουρανό και είπε: «Πατέρα, σε ευχαριστώ που με άκουσες. Εγώ βέβαια γνώριζα ότι πάντοτε με ακούς».

Εάν, λοιπόν, πάντοτε τον ακούει, μη αμφιβάλλοντας αλλά γνωρίζοντας επακριβώς ότι και τώρα θα τον εισακούσει, εφόσον είναι αδύνατον να μην τον εισακούσει, λέει υπό μορφήν ερωτήματος: «Ο Θεός μου, θα κράξω την ημέρα, και δεν θα εισακούσεις;», βάζοντας εμείς σημείο στίξεως στο «δεν θα εισακούσεις» και υπονοώντας το αντίθετο με το ερώτημα.

Αυτό λοιπόν διδάσκει λίγο αργότερα, προχωρώντας στη συνέχεια του ψαλμού, λέγοντας: «Δεν εξουδένωσε ούτε αποστράφηκε τη δέηση του φτωχού, ούτε απέστρεψε το πρόσωπό του από εμένα, και όταν έκκραξα προς αυτόν με εισάκουσε». Πώς λοιπόν θα μπορούσε να λέει με αποφατικό τρόπο: «Θεέ μου, θα κράζω την ημέρα και δεν θα με εισακούσεις», αν όχι σύμφωνα με την ερμηνεία που παραδώσαμε; Την οποία νομίζω ότι και ο ίδιος υπαινίσσεται όταν λέει: «Θεέ μου, θα κράζω την ημέρα, και δεν θα με εισακούσεις; και τη νύχτα, και αυτό δεν θα λογαριαστεί ως ανοησία σε μένα». Διότι δεν λέγεται, λέει, από εμένα ως «ανοησία» η λέξη «θα εισακούσεις»· επειδή γνωρίζω και ο ίδιος πώς το λέω αυτό, έχοντας την πεποίθηση ότι είναι στη φύση σου όχι μόνο εμένα να βοηθάς και να εισακούεις, αλλά και όλους τους αγίους σου. Διότι πάντοτε και διαπαντός «κατοικείς» ανάμεσα στους «αγίους» σου, και εσύ είσαι ο «έπαινος» κάθε θεοφιλούς ανθρώπου που ονομάζεται «Ισραήλ». Εξαιτίας σου, μάλιστα, σε κάθε άνθρωπο που σε τιμά προσδίδεται όχι ένας τυχαίος «έπαινος», και «σε εσένα ήλπισαν οι πατέρες μας», και επειδή ήλπισαν λυτρώθηκαν από τα δεινά που ξεσηκώθηκαν εναντίον τους, και «προς εσένα έκκραξαν και σώθηκαν, σε εσένα ήλπισαν και δεν ντροπιάστηκαν». Επειδή λοιπόν όλοι οι άγιοι έτυχαν αυτών των αγαθών από εσένα, και αφού έκκραξαν εισακούστηκαν και «δεν ντροπιάστηκαν», πόσο μάλλον περισσότερο και πιο πρόθυμα δεν θα εισακούσεις εμένα, το αγαπημένο σου παιδί, που κραυγάζω περισσότερο από όλους;

Αν και εκφράζοντας απορία λέω «θα φωνάξω και δεν θα εισακούσεις;», ωστόσο ο λόγος μου δεν προφέρεται «από ανοησία». Γνωρίζω βέβαια πώς να αναπέμπω την προσευχή, χωρίς να υπερηφανεύομαι ούτε να καυχώμαι, αλλά ταπεινοφρονώντας. Επειδή δηλαδή «είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά», μιλώ για τον εαυτό μου ταπεινά, με ταπείνωση και ανάλογα με τη δική μου πραότητα· έτσι λοιπόν ονομάζω τον εαυτό μου και «σκώληκα». Διότι τι θα μπορούσε να υπάρξει πιο ταπεινό από τον σκώληκα; Γι' αυτό ούτε καν άνθρωπο δεν θα αποκαλούσα τον εαυτό μου, έχοντας κατέλθει από το δικό μου μεγαλείο σε τόσο μεγάλη ταπείνωση, ώστε να φαίνεται πως σε τίποτα δεν διαφέρω από τον σκώληκα, επειδή έφτασα μέχρι τον θάνατο και τη φθορά του σώματος. Άλλωστε, από πού αλλού θα μπορούσε να γεννηθεί σκώληκας παρά από τη φθορά των σωμάτων; Στην οποία αφού κατήλθα και εγώ, εύλογα αναγνωρίζω τον εαυτό μου ως σκώληκα και όχι ως άνθρωπο. Γι' αυτό και έγινα «όνειδος των ανθρώπων και εξουθένημα του λαού», ενώ δεν θα γινόμουν ούτε «όνειδος ανθρώπων» ούτε «εξουθένημα», εάν δεν είχα φτάσει μέχρι την κατάσταση του σκώληκα κατά τον καιρό του πάθους. Τότε λοιπόν, βλέποντάς με κρεμασμένο πάνω στον σταυρό, «με χλεύασαν» και «μίλησαν με τα χείλη, κούνησαν το κεφάλι» λέγοντας: «ήλπισε στον Κύριο, ας τον λυτρώσει· ας τον σώσει, διότι τον θέλει».

«Εἰς τὸ τέλος ὑπὲρ τῆς ἀντιλήψεως» (αναλήψεως): Η επιγραφή του ψαλμού αναφέρεται στην ανάσταση του Χριστού· διότι την αυγή συντελέστηκε η ανάσταση του Χριστού και η αντίληψη (βοήθεια) της ανθρώπινης φύσης. Επειδή ολόκληρος ο ψαλμός αναφέρεται στα πάθη του Χριστού και στην εκλογή των εθνών. «Ο Θεός, ο Θεός μου»: Ο Χριστός επάνω στον σταυρό αναφώνησε κατ' αυτόν τον τρόπο για τη σωτηρία του ανθρώπου και για να βεβαιώσει την ενανθρώπηση. «Μακριά από τη σωτηρία»: Διότι, φέροντας ο ίδιος το παράπτωμα, ανέβηκε στον σταυρό για τη σωτηρία του ανθρώπου. Και έβγαζα ταπεινές φωνές, λέει ο Χριστός, αλλά τα λόγια της ταπεινώσεως απείχαν πολύ από την ενδοξότατη θεότητα. «Ο Θεός μου»: Διότι την έκτη ώρα ανέβηκε στον σταυρό ο Σωτήρας και φώναξε: «Ελωί, Ελωί». Και το «δεν θα εισακούσεις», σημαίνει ότι δεν ήταν δυνατόν να μην ταραχθεί το μυστήριο. «Και τη νύχτα»: Διότι τη νύχτα καταδικάστηκε ενώπιον του Πιλάτου· επειδή ήταν ανάγκη τα έργα του σκότους να πράττονται στο σκοτάδι. Και το «όχι σε άγνοιά μου», σημαίνει, λέει, ότι αυτά που πράττονται σε μένα δεν μπορούσαν να πραχθούν σε κανέναν άλλον. «Εσύ όμως κατοικείς εν αγίοις»: Δηλαδή, αν και θεωρούνταν ότι βρίσκεται κάτω (στη γη) εξαιτίας της συγκατάβασής Του προς εμάς, ωστόσο ήταν αχώριστος από τους κόλπους του Πατέρα και δεν εγκατέλειψε τον θρόνο· και ήταν τύπος του λαού που σώζεται, ο οποίος είναι ο Ισραήλ. «Σε σένα ήλπισαν»: Εκείνοι γύρω από τον Αβραάμ, τον Ισαάκ και τον Ιακώβ, ως άνθρωποι που ανήκουν στον Θεό.

Αν όμως θέλεις, ας εξετάσουμε λεπτομερώς τον λόγο, και θα δεις τι είναι αυτό που εννοείται με το «σε όλα αυτά». Παρατήρησε λοιπόν: αγροί έρημοι, καθώς εξοντώθηκαν τα κοπάδια, η γη άκαρπη, τα πάντα γεμάτα από θρήνους, κοπετοί μέσα στο σπίτι. Όλα λοιπόν πήγαν χαμένα, αφού τα πάντα αρπάχτηκαν. Ποιος πόλεμος, ποια μάχη, ποια αιχμαλωσία εισέβαλε με τέτοια ορμή στο σπίτι του δικαίου; Τι πρέπει να πει κανείς; Ότι του συνέβησαν πάρα πολλά; Ότι έγιναν όλα αθρόα; Ότι είχαν τη μορφή σκληρής τιμωρίας; Ότι ήταν εντελώς απροσδόκητα; Ότι ο ίδιος δεν είχε συνείδηση καμιάς πονηρής πράξης του; Τι να πει πρώτο; Τι δεύτερο; Πρέπει να αναλογιστεί κανείς την ηλικία των παιδιών, την αρετή της ψυχής τους, τη σκληρότητα της τιμωρίας. Νέοι και στην ακμή της ηλικίας τους, ενώ έτρωγαν και έπιναν στο ίδιο σπίτι, καταπλακώθηκαν από την κατάρρευση της στέγης. Πολύ σωστά λοιπόν είπε: «σε όλα αυτά». Θησαυρός συμφορών, πλούτος τραγωδίας, αλλεπάλληλα συνεχώς τα χτυπήματα. Πολλοί μπροστά στους άλλους ανθρώπους δεν βγάζουν μιλιά, όμως μέσα στη σκέψη τους κατακρίνουν τον Θεό. Αλλά ο δίκαιος δεν έπραξε έτσι, παρά παρέμεινε ακλόνητος. «Και δεν απέδωσε», λέει η Γραφή, «αφροσύνη στον Θεό». Τι σημαίνει αυτό; Είναι κάπως ασαφές αυτό που ειπώθηκε. Εκείνο που λέει και ο Δαβίδ: «και τη νύχτα», λέει, «και δεν μου λογαριάζεται ως ανοησία», αυτό ακριβώς συνέβη και εδώ. Δηλαδή: δεν καταδίκασε τα όσα συνέβησαν ως αδικία. Δεν υποστήριξε ότι τα πράγματα εξελίσσονται τυχαία και όπως τύχει. Δεν είπε: «Εγώ είμαι δίκαιος και δεν με βαραίνει καμία ενοχή· εκείνοι ευημερούν, κι εγώ βρίσκομαι σε τόσες συμφορές. Γιατί;»

Και αφού είπα αυτά, πρόσθεσα: Έτσι λοιπόν, θα σας αποδείξω ότι όλος ο ψαλμός έχει ειπωθεί για τον Χριστό, μέσω όσων θα εξηγήσω πάλι για αυτόν. Αυτό λοιπόν που λέει ευθύς εξαρχής: «Ο Θεός, ο Θεός μου, πρόσεξέ με· γιατί με εγκατέλειψες;», αυτό το προείπε από παλιά ως κάτι που επρόκειτο να λεχθεί για τον Χριστό. Διότι, όταν σταυρώθηκε, είπε: «Ο Θεός, ο Θεός μου, γιατί με εγκατέλειψες;» και τα εξής: «Μακριά από τη σωτηρία μου είναι τα λόγια των παραπτωμάτων μου· Θεέ μου, θα κράξω προς εσένα την ημέρα και δεν θα εισακούσεις, και τη νύχτα, και δεν θα είναι από άγνοιά μου», όπως ακριβώς είχαν λεχθεί και αυτά που επρόκειτο να πράξει. Διότι, την ημέρα που επρόκειτο να σταυρωθεί, αφού παρέλαβε τρεις από τους μαθητές του στο όρος που λέγεται των Ελαιών, το οποίο βρίσκεται ακριβώς δίπλα στον ναό της Ιερουσαλήμ, προσευχόταν λέγοντας: «Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο». Και έπειτα από αυτό, προσευχόμενος λέει: «Όχι όπως εγώ θέλω, αλλά όπως εσύ θέλεις», δηλώνοντας μέσα από αυτά ότι έχει γίνει αληθινά παθητός άνθρωπος. Αλλά για να μην πει κανείς: «Αγνοούσε λοιπόν ότι πρόκειται να πάθει;», προσθέτει στον ψαλμό αμέσως: «Και δεν είναι από άγνοιά μου».

Ψαλμός κα΄. Εις το τέλος· υπέρ της εωθινής αντιλήψεως. Του οποίου η επιγραφή είναι: «περί της εωθινής αντιλήψεως». Διότι, παρακάμπτοντας ο συντάκτης της επιγραφής το εσπερινό πάθος, μεταπήδησε στην εωθινή ανάσταση, κατά την οποία παρευρισκόταν στον Υιό, ως αντίληψη, και η ευδοκία του Πατρός. Δανειζόμενος δε ο Δαβίδ το πανάχραντο στόμα του Χριστού, λέει τα εξής: «Ο Θεός, ο Θεός μου, πρόσεξέ με· γιατί με εγκατέλειψες» σε χέρια φονιάδων; «μακριά από τη σωτηρία μου είναι τα λόγια των παραπτωμάτων μου», δηλαδή, δεν πρόκειται να παρακάμψω το ποτήριο του θανάτου λόγω της αμαρτίας του κόσμου. «Θεέ μου, θα φωνάζω την ημέρα, και δεν θα εισακούσεις», αλλά θα με αφήσεις να υποστώ το πάθος «και τη νύχτα, και αυτό δεν θα μου θεωρηθεί ως άνοια». Δεν αγνοώ, λέει, την οικονομία της ευδοκίας σου με το να μου παραχωρείται να πάθω. «Εσύ όμως κατοικείς στον άγιο» Υιό σου, «ο έπαινος του Ισραήλ». «Σε σένα ήλπισαν οι πατέρες μας, και τους λύτρωσες» από το χέρι των εχθρών τους «και δεν ντροπιάστηκαν».