Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 21:31

Και η ψυχή μου ζει γι' αυτόν, και το σπέρμα μου θα τον υπηρετήσει. Διότι αγία και άμωμη υπήρξε η ζωή του Χριστού, την οποία έζησε εν σαρκί επί της γης. Διότι μόνος αυτός δεν διέπραξε αμαρτία, αν και έγινε όμοιος με εμάς και προσέλαβε την επιρρεπή στην αμαρτία σάρκα.

Διότι ο θάνατος ήταν ίδιον του σώματος· και όπως ακριβώς ο θάνατος είναι ίδιον του σώματος, έτσι και στη σωματική παρουσία θα ανήκε ως ίδιον το ρητό: «Ο Κύριος με έκτισε αρχή των οδών του». Διότι, αφού ο Σωτήρας κτίστηκε με αυτόν τον τρόπο κατά σάρκα και έγινε η αρχή όσων ανακτίζονται, και αφού κατέχει ως δική μας απαρχή την ανθρώπινη σάρκα την οποία προσέλαβε, ακολούθως μετά από αυτόν κτίζεται και ο μελλοντικός λαός, καθώς λέει ο Δαβίδ: «Ας γραφτεί αυτό για άλλη γενεά, και ο λαός που κτίζεται θα αινέσει τον Κύριο»· και πάλι στον εικοστό πρώτο ψαλμό: «Θα αναγγελθεί στον Κύριο η επερχόμενη γενεά· και θα αναγγείλουν τη δικαιοσύνη του σε λαό που πρόκειται να γεννηθεί, τον οποίο εποίησε ο Κύριος». Διότι δεν πρόκειται πια να ακούσουμε το: «Εκείνη την ημέρα που θα φάτε από αυτό, θα πεθάνετε»· αλλά το: «Όπου είμαι εγώ, θα είστε και εσείς»· ώστε να μπορούμε να λέμε: «Διότι δικό του ποίημα είμαστε, κτισθέντες για έργα αγαθά».

Διότι εάν, όπως έχει λεχθεί, ονομάζεται «απαρχή» εξαιτίας της ανάστασης από τους νεκρούς και εξαιτίας αυτής είναι ο ίδιος η αρχή, η δε ανάσταση έλαβε χώρα τότε που, φορώντας τη δική μας σάρκα, παρέδωσε τον εαυτό του στον θάνατο για χάρη μας, καθίσταται προφανές ότι και το λεγόμενο από αυτόν «με έκτισε ως αρχή των οδών» δεν είναι δηλωτικό της ουσίας του, αλλά της ενσώματης παρουσίας του. Διότι ο θάνατος ήταν χαρακτηριστικό ίδιον του σώματος. Και όπως ο θάνατος είναι χαρακτηριστικό γνώρισμα του σώματος, κατά παρόμοιο τρόπο και το λεγόμενο «με έκτισε ως αρχή των οδών του» θα αποτελούσε ίδιον της σωματικής παρουσίας. Διότι, καθώς ο Σωτήρας κτίστηκε κατ’ αυτόν τον τρόπο κατά σάρκα και έγινε η αρχή αυτών που ανακτίζονται και έχει τη δική μας απαρχή, την ανθρώπινη σάρκα που προσέλαβε, κατά συνέπεια μετά από αυτόν κτίζεται και ο μελλοντικός λαός, σύμφωνα με τα λόγια του Δαβίδ: «Ας γραφτεί αυτό για μία άλλη γενεά, και ο λαός που κτίζεται θα αινέσει τον Κύριο». Και πάλι στον εικοστό πρώτο ψαλμό: «Θα αναγγελθεί στον Κύριο η επερχόμενη γενεά, και θα αναγγείλουν τη δικαιοσύνη του στον λαό που πρόκειται να γεννηθεί, τον οποίο εποίησε ο Κύριος». Διότι πλέον δεν θα ακούσουμε: «Την ημέρα που θα φάτε από αυτό, θα πεθάνετε», αλλά «Όπου είμαι εγώ, εκεί θα είστε και εσείς», ώστε να μπορούμε εμείς να λέμε: «Διότι δικό του ποίημα είμαστε, έχοντας κτιστεί» από αυτόν «για έργα αγαθά».

Κάτι παρόμοιο λέει και ο πάνσοφος Παύλος σε όσους κλήθηκαν από τα έθνη: «Αφού, λοιπόν, δικαιωθήκαμε μέσω της πίστεως, έχουμε ειρήνη με τον Θεό μέσω του Κυρίου μας Ιησού Χριστού». Αφού, λοιπόν, παρακάλεσε τις ερχόμενες γενεές, για τις οποίες και ο μακάριος Δαβίδ είπε: «Θα αναγγελθεί στον Κύριο η ερχόμενη γενεά», μεταφέρει τον λόγο στους ίδιους τους αγίους αποστόλους, ότι θα κατακτήσουν για τον Θεό την υφήλιο, και έχοντάς το κατανοήσει, ή μάλλον έχοντάς το διδαχθεί μέσω του Αγίου Πνεύματος, σκιρτά κατά κάποιον τρόπο και λέει από την πάρα πολύ μεγάλη χαρά: Θα βλαστήσουν τα τέκνα του Ιακώβ, και θα ανθίσει ο Ισραήλ, και θα γεμίσει η οικουμένη από τον καρπό του. Διότι οι θεσπέσιοι μαθητές κατάγονται από το αίμα του Ιακώβ, ο οποίος μετονομάστηκε και σε Ισραήλ. Και επειδή από την ανατολή μέχρι τη δύση, και σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος τους, και μέχρι τα πέρατα της οικουμένης τα λόγια τους, κλήθηκε σε επίγνωση το πλήθος των εθνών, και όπως λέει ο προφητικός λόγος, η οικουμένη γέμισε από τον καρπό του. Και τίνος άραγε; Προφανώς του Ισραήλ, δηλαδή εκείνων που κατάγονται από το αίμα του Ισραήλ. Διότι οι πιστεύσαντες είναι καρποί των αποστολικών κόπων· και ο θεσπέσιος Παύλος τους ονόμασε χαρά και στέφανό του· επειδή αληθινά καύχημα και δόξα των αγίων μυσταγωγών είναι όσοι σώθηκαν μέσω αυτών. <Μήπως όπως αυτός πάταξε, έτσι και ο ίδιος θα πληγεί, και όπως αυτός θανάτωσε, έτσι θα θανατωθεί;

Διότι ανακαινιστήκαμε εν Χριστώ, επιστρέφοντας μέσω του αγιασμού στο αρχαίο κάλλος της φύσης μας, δηλαδή στο κατ' εικόνα αποβάλλοντας την παλαιότητα που προέρχεται από την αμαρτία και κάθε φαυλότητα. Και απεκδυθήκαμε τον παλαιό άνθρωπο, ο οποίος φθείρεται σύμφωνα με τις απατηλές επιθυμίες, και ενδυθήκαμε τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται κατ' εικόνα εκείνου που τον έκτισε. Πάντως, εν Χριστώ έγινε η ανάπλαση και η λεγόμενη καινή κτίση, την οποία δεν λάβαμε από φθαρτή σπορά, αλλά διά του ζωντανού και αιώνιου Λόγου του Θεού. Λοιπόν, τον λαό που έχει συγκεντρωθεί από τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα κάτω από τον ουρανό και έχει επικαλεστεί το όνομά μου, δεν τον κατασκεύασε κανείς άλλος, αλλά εγώ μάλλον στη δόξα μου τον κατασκεύασα, και τον έπλασα, και τον εποίησα. Και δόξα του Θεού και Πατρός θα μπορούσε κανείς να πει ότι είναι ο Υιός, διότι δι' αυτού και εν αυτώ δοξάζεται, και σύμφωνα με το «Εγώ σε δόξασα επί της γης», το οποίο ειπώθηκε σαφώς από αυτόν. Διότι βεβαιώνουμε ότι αναπλάστηκαν διά αυτού, όπως είπα, όσοι πίστεψαν σε αυτόν, έχοντας στις ψυχές τους να αστράφτει το κάλλος της θείας φύσης μέσω της συμμόρφωσης προς αυτόν. Κάτι τέτοιο είπε και ο θεσπέσιος Ψαλμωδός: «Θα αναγγελθεί στον Κύριο η επερχόμενη γενεά, και ο λαός που κτίζεται θα αινέσει τον Κύριο». Προσθέτοντας δε σε αυτά ότι «Και εξήγαγα λαό τυφλό», καθιστά προφανή την πέρα από κάθε λόγο και αληθινά αξιοθαύμαστη υπεροχή της δικής του δύναμης.

Θα αναγγελθεί στον Κύριο η επερχόμενη γενεά, και θα αναγγείλουν τη δικαιοσύνη του σε λαό που πρόκειται να γεννηθεί, τον οποίο δημιούργησε ο Κύριος. Ετοίμασε τον θρόνο του για κρίση, και αυτός θα κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη.

Δεν θα παρέλθει η γενεά αυτή. Ποια γενεά, παρά η καινή και νέα, την οποία ο ίδιος συνέστησε; Για την οποία είχε ειπωθεί στις προφητείες: «Ας γραφτεί αυτό για άλλη γενεά, και ο λαός που κτίζεται θα αινέσει τον Κύριο»· και πάλι: «Θα αναγγελθεί στον Κύριο η γενεά που έρχεται». Γι' αυτό τον λόγο, αποβλέποντας δεικτικά στους αποστόλους του και στη νέα γενεά της αγίας του Εκκλησίας, η οποία επρόκειτο να συσταθεί από αυτούς και μέσω αυτών σε όλη την οικουμένη, έλεγε: Δεν θα παρέλθει η γενεά αυτή, έως ότου γίνουν όλα.

Στη συνέχεια λέγεται: «Και η ψυχή μου δι' αυτόν ζει· και το σπέρμα μου θα τον δουλεύσει». Αυτό ακριβώς το ερμήνευσε σαφέστερα ο Σύμμαχος, συνδέοντας τα νοήματα και λέγοντας: «Ενώπιόν του θα γονατίσουν όλοι όσοι κατεβαίνουν στο χώμα· του οποίου η ψυχή θα ζήσει, και το σπέρμα θα τον λατρεύσει». Διότι όλοι αυτοί, λέει, αφού γονατίσουν και κλίνουν το γόνυ, θα προσκυνήσουν· αυτών η ελπίδα είναι ότι η ψυχή τους θα ζήσει, και αυτών το σπέρμα θα τον λατρεύσει. Εάν, πάλι, κάποιος ήθελε να εκλάβει από το πρόσωπο του Σωτήρος που ομιλεί το: «Και η ψυχή μου δι' αυτόν ζει», σύμφωνα με τη μετάφραση των Εβδομήκοντα· καθώς και το «Το σπέρμα μου θα τον δουλεύσει»· θα μπορούσε να πει ότι αυτά λέγονται από τον Σωτήρα, ο οποίος διατρέχει ολόκληρο αυτόν τον ψαλμό αναφερόμενος σε κάθε ψυχή που είναι αφιερωμένη σε αυτόν, και στο δικό του σπέρμα. Και ως δικό του σπέρμα, τι άλλο θα μπορούσε να εννοήσει κανείς, παρά τους υιούς που του γεννώνται μέσω της γέννησης του Αγίου Πνεύματος, οι οποίοι, αφού δουλεύσουν τον δικό του Πατέρα, θα γίνουν μέτοχοι της αιώνιας και μακάριας ζωής;

Θα αναγγελθεί στον Κύριο η επερχόμενη γενεά, και θα αναγγείλουν τη δικαιοσύνη του σε λαό που πρόκειται να γεννηθεί, τον οποίο δημιούργησε ο Κύριος. Ο Σωτήρας, αφού προηγουμένως το ονόμασε σπέρμα του στη φράση: «Και το σπέρμα μου θα τον υπηρετήσει», διασαφηνίζει τι ακριβώς είναι αυτό το σπέρμα, ονομάζοντάς το επερχόμενη γενεά και λαό που πρόκειται να γεννηθεί.

Διότι, όπως ακριβώς όσα γεννιούνται λαμβάνουν την αρχή της υποστάσεώς τους από τα σπέρματα, με τον ίδιο τρόπο παρουσιάζει ότι ο λαός που επρόκειτο να γεννηθεί και η γενεά που θα ερχόταν, ούσα νέα και καινή, από πουθενά αλλού δεν θα ελάμβανε την αρχή της παρά μόνο από τα δικά Του λογικά σπέρματα, τα οποία, όντας παρών επί της γης, έσπειρε μέσω των αποστόλων Του, δηλαδή το πνεύμα της υιοθεσίας. Αντί δε του χωρίου: «Θα αναγγελθεί στον Κύριο η ερχόμενη γενεά», πολύ θαυμαστά αποδίδει ο Σύμμαχος: «Θα καταγραφεί σε βιβλίο για τον Κύριο». Επρόκειτο δηλαδή να αναγγελθεί η ερχόμενη γενεά· αλλά και να αφιερωθεί στον Κύριο ένα βιβλίο προφητείας σχετικά με την ερχόμενη γενεά και τον λαό που επρόκειτο να γεννηθεί.

Γι' αυτόν τον λόγο, συνήθως δεν φέρει την επιγραφή «του Δαβίδ». Θα μπορούσε κανείς να πει ότι αρμόζει να συμπεριληφθεί μαζί με τους προηγούμενούς του, επειδή διατηρεί μεγάλη συνάφεια με αυτούς· πράγματι, στον προηγούμενο ψαλμό λεγόταν: «Ο Θεός, πρόσεξε στη βοήθειά μου. Ας ντροπιαστούν και ας καταντροπιαστούν αυτοί που ζητούν την ψυχή μου. Ας στραφούν προς τα πίσω και ας καταισχυνθούν αυτοί που μου θέλουν κακά»· και στον προκείμενο ψαλμό, καθώς προχωρά ο λόγος, χρησιμοποιεί τις ίδιες εκφράσεις λέγοντας: «Ο Θεός, πρόσεξε στη βοήθειά μου, ας ντροπιαστούν»· και τα υπόλοιπα ακολουθούν το ίδιο νόημα, καθώς ο λόγος αναπτύσσεται εκτενώς μέσω των προκειμένων, τα οποία όχι άσκοπα θα έλεγε κανείς ότι αρμόζουν στον Πατέρα· και επειδή λέγεται σε αυτόν: «Διότι εσύ είσαι η υπομονή μου, Κύριε, Κύριε, η ελπίδα μου από τη νεότητά μου»· διότι ακριβώς αυτά λέγονταν και στον κα΄ ψαλμό από το ίδιο πρόσωπο ως εξής: «Διότι εσύ είσαι αυτός που με έβγαλε από την κοιλιά» και τα εξής. Αλλά και αυτό που προστίθεται στη συνέχεια στην προκείμενη προφητεία, το «Ο Θεός μου, μην με εγκαταλείψεις, μέχρι να αναγγείλω τον βραχίονά σου σε όλη την επερχόμενη γενεά», φαίνεται να ισοδυναμεί με τον λόγο που λέγεται στον κα΄ ψαλμό: «Θα αναγγελθεί στον Κύριο η επερχόμενη γενεά». Διότι, πρόσεξε με ακρίβεια πώς σε εκείνον τον ψαλμό λεγόταν: «Θα αναγγελθεί στον Κύριο η επερχόμενη γενεά», ενώ στον προκείμενο: «Μέχρι να αναγγείλω τον βραχίονά σου σε όλη την επερχόμενη γενεά».

«Όσοι φοβάστε τον Κύριο, αινέστε τον· όλο το σπέρμα του Ιακώβ, δοξάστε τον. Ας τον φοβηθεί όλο το σπέρμα του Ισραήλ. Διότι δεν εξουθένωσε ούτε αποστράφηκε τη δέηση του φτωχού, ούτε απέστρεψε το πρόσωπό του από εμένα, και όταν έκραξα προς αυτόν, με εισάκουσε. Από εσένα προέρχεται ο έπαινός μου σε μεγάλη σύναξη, τις ευχές μου θα εκπληρώσω ενώπιον εκείνων που τον φοβούνται. Θα φάνε οι πένητες και θα χορτάσουν, και θα αινέσουν τον Κύριο εκείνοι που τον αναζητούν· θα ζήσουν οι καρδιές τους στον αιώνα του αιώνος. Θα θυμηθούν και θα επιστρέψουν προς τον Κύριο όλα τα πέρατα της γης, και θα προσκυνήσουν ενώπιόν του όλες οι πατριές των εθνών· διότι του Κυρίου είναι η βασιλεία, και αυτός δεσπόζει στα έθνη. Έφαγαν και προσκύνησαν όλοι οι ισχυροί της γης, ενώπιόν του θα προσπέσουν όλοι όσοι καταβαίνουν στη γη· και η ψυχή μου ζει για αυτόν· και το σπέρμα μου θα τον υπηρετήσει· θα αναγγελθεί στον Κύριο η επερχόμενη γενεά, και θα αναγγείλουν τη δικαιοσύνη του σε λαό που πρόκειται να γεννηθεί, τον οποίο δημιούργησε ο Κύριος». Η φράση «Ο Θεός, ο Θεός μου, πρόσεξέ με, γιατί με εγκατέλειψες;»

«Θα θυμηθούν»: Διότι τα έθνη, δεχόμενα με υπομονή (ή υπόμνηση) και μέσω της ακοής το πάθος και την ανάσταση του Χριστού, σπεύδουν προς την επιστροφή. «Και θα προσκυνήσουν»: Κατά την ημέρα της κρίσεως· διότι τότε κάθε γένος των εθνών, και εκείνων που σέβονται τον Θεό και εκείνων που δεν Τον σέβονται, υποτάσσεται, προσκυνά και αφιερώνεται (ή υποτάσσεται κατ' ανάγκην). «Ότι του Κυρίου»: Διότι τότε από κάθε πνοή αναγνωρίζεται από όλους και ως βασιλιάς και ως δεσπότης. «Έφαγαν και προσκύνησαν»: Διότι όλοι οι βασιλείς, οι εξουσίες και οι έχοντες δύναμη· διότι αυτοί είναι οι πλούσιοι και απολαμβάνουν τα μυστήρια προσκυνώντας. «Ενώπιόν του»: Δηλαδή αυτοί που πεθαίνουν. «Και η ψυχή μου»: Η ψυχή του Χριστού (του Κυρίου)· διότι αυτή, ως ζωντανή και νικήτρια, ανέβαινε από τους νεκρούς και οι υπόλοιπες ψυχές την ακολουθούσαν (ή Τον ακολουθούσαν). «Και το σπέρμα»: Διότι σπέρμα του Θεού είναι η διαθήκη (η διδαχή) του Θεού, δηλαδή ο λόγος του Θεού. «Θα αναγγελθεί»: Στη μέλλουσα γενεά, τη γενεά των δικαίων. «Και θα αναγγείλουν»: Ο καθένας από τους δικαίους τότε θα αναγγείλει, δηλαδή θα επιδείξει τα έργα της δικαιοσύνης, έχοντας παρρησία ενώπιον του Θεού. «Στον λαό»: Διότι ο λαός εκείνος, ο λαός των δικαίων, μαζί με τους αγγέλους (τους δικαίους) υμνούν στους αιώνες των αιώνων.

2. Δεν αποκρύφτηκε από τα τέκνα τους σε άλλη γενεά. Και «άλλη γενεά» ονομάζει τα έθνη, για την οποία και αλλού λέει: Θα αναγγελθεί στον Κύριο η ερχόμενη γενεά. Και οι ίδιοι ονομάζονται τέκνα του αληθινού Ισραήλ, καθώς κληρονόμησαν από αυτούς την ευσέβεια προς τον Θεό. Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: Στους οποίους ανήκει η υιοθεσία, και η λατρεία, και η διαθήκη, και η νομοθεσία, και των οποίων είναι οι πατέρες. Αυτοί, λοιπόν, ανήγγειλαν τις αινέσεις του Κυρίου σε εμάς ως υιούς Του. Διότι δεν θα γνωρίζαμε με ποιον τρόπο πρέπει να αινούμε τον Θεό, εάν οι προφήτες δεν είχαν προλάβει να μας διδάξουν λέγοντας: Ευλογείτε, όλα τα έργα του Κυρίου, τον Κύριο· και πάλι: Αινείτε τον Κύριο εκ των ουρανών· και επίσης: Άγιος, άγιος, άγιος Κύριος Σαβαώθ, και όλα τα παρόμοια με αυτά. Από αυτούς έχουμε μάθει τα δυνατά έργα του Θεού και τα θαυμάσια που έκανε· δυνατά έργα μεν, αυτά που έδειξε τυχόν εναντίον του Φαραώ, ή και του Ναβουχοδονόσορα, ή και των γιγάντων, και άλλων παρόμοιων· θαυμάσια δε, αυτά που έκανε με τον Ιώβ, με τον Δαβίδ, με τον Δανιήλ, με τους τρεις παίδες, και με τους άλλους που στεφανώθηκαν μέσα στους πειρασμούς. Και έστησε μαρτύριο στον Ιακώβ. Ποιο, ή πότε; Όταν ο Θεός πάλευε μαζί του στον χείμαρρο του Ιακώβ.

Και όσα έχουν λεχθεί από τους προφήτες υπαινίσσονται αυτόν τον τρόπο της γεννήσεως· όπως το: «Θα αναγγελθεί στον Κύριο η γενεά που έρχεται, και θα αναγγείλουν τη δικαιοσύνη του σε λαό που πρόκειται να γεννηθεί, τον οποίο δημιούργησε ο Κύριος»· το: «Θα ανανεωθεί σαν του αετού η νεότητά σου»· το: «Φωτίζου, Ιερουσαλήμ· ιδού, ο βασιλιάς σου έρχεται»· και το: «Μακάριοι εκείνοι των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες». Και ο Ισαάκ, εξάλλου, υπήρξε τύπος αυτής της γεννήσεως. Διότι πες μου, ω Νικόδημε, πώς γεννήθηκε εκείνος; Άραγε σύμφωνα με τον νόμο της φύσεως; Σε καμία περίπτωση.

Διότι, αφού με ανέδειξες ψηλά και με κατέστησες περίβλεπτο, ξαφνικά με απέρριψας. Διότι το «Κατέρραξας» (με συνέτριψας) το έχει θέσει μεταφορικά, λαμβάνοντάς το από εκείνους που υψώνουν κάτι ψηλά και έπειτα το συντρίβουν στο έδαφος. Οι ημέρες μου έκλιναν σαν σκιά, και εγώ ξεράθηκα σαν το χορτάρι. Βρίσκομαι, λέει, στις ίδιες τις δυσμάς του βίου, και μοιάζω με σκιά που πλέον γέρνει και χάνεται· και μιμούμαι την ξηρότητα του χορταριού, προσκαλώντας τα χέρια των θεριστών. Εσύ όμως, Κύριε, μένεις στον αιώνα, και η μνήμη σου παραμένει από γενιά σε γενιά. Τα μεν ανθρώπινα είναι τέτοια, εξαιτίας της κακίας ταπεινώνονται μετά την έπαρση, και ποτέ δεν παραμένουν όπως είναι· Εσύ όμως, μην έχοντας τίποτα το φθαρτό, είσαι άτρεπτος και αναλλοίωτος, και οι δικές σου υποσχέσεις είναι βέβαιες· και αν όχι στην παρούσα γενεά, λέει, αλλά σε μια άλλη, για την οποία ισχύει το, «Θα αναγγελθεί στον Κύριο η επερχόμενη γενεά»· και το, «Ας γραφτεί αυτή για άλλη γενεά». Διότι η ανάμνηση των υποσχέσεών σου θα εκπληρωθεί, και εύκολα θα μπορούσες να χαρίσεις μια μεταβολή των τωρινών δεινών. Γι' αυτό με θάρρος λέω, ότι θα ανορθώσεις τη Σιών· διότι προσθέτει το εξής: Εσύ, αφού σηκωθείς, θα σπλαχνιστείς τη Σιών, επειδή είναι καιρός να τη σπλαχνιστείς, επειδή ήλθε ο καιρός. Δώσε, λέει, μια καλύτερη μεταβολή στη συμφορά· διότι ο καιρός απαιτεί το έλεος.

γ΄. Δεν καταφρόνησε, λέει, σαν να ήταν αιχμάλωτοι και δούλοι, αλλά δέχθηκε την ικεσία και έδωσε την ελευθερία. Ως ταπεινούς δε, εννοεί τους ταπεινόφρονες, για τους οποίους ο Κύριος έλεγε: «Σε ποιον θα επιβλέψω, παρά στον πράο και ήσυχο, και σε εκείνον που τρέμει τους λόγους μου;» Υπαινίσσεται δε τους αποστόλους. Ή εννοεί και την προσευχή των προφητών που ταπεινώνουν τους εαυτούς τους, για τους οποίους έχει ειπωθεί το: «Προσευχή για τον πτωχό»· και για τη δέηση έλεγε: «Και ενώπιον του Κυρίου θα εκχύσει τη δέησή του», εξαιτίας της οποίας θα ανοικοδομήσει τη Σιών, και θα πράξει τα όσα έχουν ειπωθεί. «Ας γραφτεί αυτή για μια άλλη γενεά· και ο λαός που κτίζεται θα αινέσει τον Κύριο». Η προσευχή μέσω του ψαλμού και η επαγγελία που προφητεύεται για τα έθνη, σαν να έχει αποτυπωθεί σε στήλη, έχει δοθεί στους Ιουδαίους ώστε να διαφυλαχθεί για τον νέο λαό και για τη γενεά του Χριστού, κατά την οποία κτίσθηκαν τα έθνη μέσω της πίστεως· για τα οποία λέει και ο μακάριος Παύλος: «Εάν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι νέα κτίση». Και ο ίδιος ο θεσπέσιος Δαβίδ είπε στον εικοστό πρώτο ψαλμό: «Θα αναγγελθεί στον Κύριο η ερχόμενη γενεά, και θα αναγγείλουν τη δικαιοσύνη Του σε λαό που πρόκειται να γεννηθεί, τον οποίο εποίησε ο Κύριος». Εντός του ίδιου του Χριστού κτίζονται οι δύο, δηλαδή ο λαός που προέρχεται από τα έθνη και αυτός από την περιτομή, σε έναν καινό άνθρωπο.

«Έφαγαν» τροφή θεογνωσίας «και προσκύνησαν» τον σαρκωθέντα Θεό «οι πίονες», δηλαδή οι δυνατοί της γης, και «ενώπιόν του θα πέσουν όλοι όσοι κατεβαίνουν στη γη» και ο καθένας θα πει: «η ψυχή μου ζει για εκείνον και το σπέρμα μου θα τον υπηρετήσει» και «θα αναγγελθεί στον Κύριο η επερχόμενη γενεά», έχοντας μυηθεί εμπειρικά στην ευσέβεια, «και θα αναγγείλουν τη δικαιοσύνη» του Χριστού «σε λαό που πρόκειται να γεννηθεί» δι' ύδατος και πνεύματος, «τον οποίο δημιούργησε ο Κύριος».