Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 21:4

Εσύ όμως κατοικείς στο άγιο, ο έπαινος του Ισραήλ. Δηλαδή αυτός που επαινείται από τον Ισραήλ· ή αυτός που είναι ο ίδιος ο έπαινος. Σε εσένα ήλπισαν οι πατέρες μας, ήλπισαν και τους λύτρωσες. Ως πατέρες του κατά σάρκα αναφέρει τους πατριάρχες και τους προφήτες. Καταδεικνύει δε και το όφελος της ελπίδας. [Σε εσένα ήλπισαν οι πατέρες μας. Αλλά και οι κατά σάρκα πρόγονοί μου πριν από εμένα, δηλαδή οι προφήτες, σε εσένα στήριζαν τις προσδοκίες τους, αναμένοντας τη δική μου φανέρωση, και δεν διαψεύστηκαν ως προς την ελπίδα τους· ομοίως και οι πατριάρχες.] Εγώ όμως είμαι σκουλήκι, και όχι άνθρωπος. Μας διδάσκει να είμαστε ταπεινόφρονες, και μάλιστα όταν προσερχόμαστε στον Θεό. Όνειδος των ανθρώπων και εξουδένωση του λαού.

Εσύ όμως κατοικείς στον άγιο, ο έπαινος του Ισραήλ. Και βεβαίως ενοικείς μέσα σε όλους τους αγίους σου, όντας διαρκώς μαζί τους και εισακούοντάς τους πάντοτε. Με αυτόν τον τρόπο, λοιπόν, συνηθίζεις να γίνεσαι έπαινος του Ισραήλ, δηλαδή κάθε αγίου. Εάν δε ο Θεός κατοικεί σε όλους τους αγίους, πολύ περισσότερο κατοικεί στον δικό Του Μονογενή, και σε ακόμη μεγαλύτερο βαθμό θα τον εισακούσει.

Και πόση ωφέλεια υπήρξε σε όσους γεύτηκαν το ζωντανό και λογικό νάμα, το παρουσιάζει στη συνέχεια διδάσκοντας, ότι εκείνοι που ήπιαν από αυτό, αφού απαρνήθηκαν τους πολλούς πονηρούς δαίμονες που κυριαρχούσαν άλλοτε επάνω τους, ομολογούν τον έναν Κύριο και δικό τους βασιλιά, και πώς ο Κύριος, που προηγουμένως ήταν γνωστός μόνο στους Εβραίους, θα γίνει βασιλιάς όλων των εθνών από ολόκληρη τη γη που πίστεψαν σε αυτόν, και «το όνομά του θα είναι ένα, και θα περικυκλώσει όλη τη γη και την έρημο». Ποιος δεν θα εκπλησσόταν βλέποντας αυτό ακριβώς το γεγονός; Πράγματι, από την ονομασία του Χριστού (διότι αυτός ήταν ο Χριστός, ο Κύριος), το όνομα των Χριστιανών περικύκλωσε κάθε τόπο, πόλη και χώρα, ακόμη και τα έθνη που κατοικούν στις ερήμους και στα πέρατα της γης, σύμφωνα με τα θεσπίσματα της προφητείας. 〈Από τον Ψαλμό 21〉. «Εις το τέλος, υπέρ της εωθινής αντιλήψεως. Ο Θεός, ο Θεός μου, πρόσεξέ με· γιατί με εγκατέλειψες; Μακριά από τη σωτηρία μου είναι τα λόγια των παραπτωμάτων μου. Θεέ μου, θα κράζω την ημέρα προς εσένα και δεν θα με εισακούσεις; Και τη νύχτα, και τούτο δεν θα θεωρηθεί σε μένα ως άνοια. Εσύ όμως κατοικείς στα άγια, εσύ που είσαι ο έπαινος του Ισραήλ. Σε εσένα στήριξαν τις ελπίδες τους οι πατέρες μας· ήλπισαν και τους ελευθέρωσες. Προς εσένα έκραξαν και σώθηκαν, σε εσένα ήλπισαν και δεν ντροπιάστηκαν. Εγώ όμως είμαι σκουλήκι και όχι άνθρωπος, όνειδος των ανθρώπων και εξουθένωμα του λαού».

Αυτό λοιπόν διδάσκει λίγο αργότερα, προχωρώντας στη συνέχεια του ψαλμού, λέγοντας: «Δεν εξουδένωσε ούτε αποστράφηκε τη δέηση του φτωχού, ούτε απέστρεψε το πρόσωπό του από εμένα, και όταν έκκραξα προς αυτόν με εισάκουσε». Πώς λοιπόν θα μπορούσε να λέει με αποφατικό τρόπο: «Θεέ μου, θα κράζω την ημέρα και δεν θα με εισακούσεις», αν όχι σύμφωνα με την ερμηνεία που παραδώσαμε; Την οποία νομίζω ότι και ο ίδιος υπαινίσσεται όταν λέει: «Θεέ μου, θα κράζω την ημέρα, και δεν θα με εισακούσεις; και τη νύχτα, και αυτό δεν θα λογαριαστεί ως ανοησία σε μένα». Διότι δεν λέγεται, λέει, από εμένα ως «ανοησία» η λέξη «θα εισακούσεις»· επειδή γνωρίζω και ο ίδιος πώς το λέω αυτό, έχοντας την πεποίθηση ότι είναι στη φύση σου όχι μόνο εμένα να βοηθάς και να εισακούεις, αλλά και όλους τους αγίους σου. Διότι πάντοτε και διαπαντός «κατοικείς» ανάμεσα στους «αγίους» σου, και εσύ είσαι ο «έπαινος» κάθε θεοφιλούς ανθρώπου που ονομάζεται «Ισραήλ». Εξαιτίας σου, μάλιστα, σε κάθε άνθρωπο που σε τιμά προσδίδεται όχι ένας τυχαίος «έπαινος», και «σε εσένα ήλπισαν οι πατέρες μας», και επειδή ήλπισαν λυτρώθηκαν από τα δεινά που ξεσηκώθηκαν εναντίον τους, και «προς εσένα έκκραξαν και σώθηκαν, σε εσένα ήλπισαν και δεν ντροπιάστηκαν». Επειδή λοιπόν όλοι οι άγιοι έτυχαν αυτών των αγαθών από εσένα, και αφού έκκραξαν εισακούστηκαν και «δεν ντροπιάστηκαν», πόσο μάλλον περισσότερο και πιο πρόθυμα δεν θα εισακούσεις εμένα, το αγαπημένο σου παιδί, που κραυγάζω περισσότερο από όλους;

«Εἰς τὸ τέλος ὑπὲρ τῆς ἀντιλήψεως» (αναλήψεως): Η επιγραφή του ψαλμού αναφέρεται στην ανάσταση του Χριστού· διότι την αυγή συντελέστηκε η ανάσταση του Χριστού και η αντίληψη (βοήθεια) της ανθρώπινης φύσης. Επειδή ολόκληρος ο ψαλμός αναφέρεται στα πάθη του Χριστού και στην εκλογή των εθνών. «Ο Θεός, ο Θεός μου»: Ο Χριστός επάνω στον σταυρό αναφώνησε κατ' αυτόν τον τρόπο για τη σωτηρία του ανθρώπου και για να βεβαιώσει την ενανθρώπηση. «Μακριά από τη σωτηρία»: Διότι, φέροντας ο ίδιος το παράπτωμα, ανέβηκε στον σταυρό για τη σωτηρία του ανθρώπου. Και έβγαζα ταπεινές φωνές, λέει ο Χριστός, αλλά τα λόγια της ταπεινώσεως απείχαν πολύ από την ενδοξότατη θεότητα. «Ο Θεός μου»: Διότι την έκτη ώρα ανέβηκε στον σταυρό ο Σωτήρας και φώναξε: «Ελωί, Ελωί». Και το «δεν θα εισακούσεις», σημαίνει ότι δεν ήταν δυνατόν να μην ταραχθεί το μυστήριο. «Και τη νύχτα»: Διότι τη νύχτα καταδικάστηκε ενώπιον του Πιλάτου· επειδή ήταν ανάγκη τα έργα του σκότους να πράττονται στο σκοτάδι. Και το «όχι σε άγνοιά μου», σημαίνει, λέει, ότι αυτά που πράττονται σε μένα δεν μπορούσαν να πραχθούν σε κανέναν άλλον. «Εσύ όμως κατοικείς εν αγίοις»: Δηλαδή, αν και θεωρούνταν ότι βρίσκεται κάτω (στη γη) εξαιτίας της συγκατάβασής Του προς εμάς, ωστόσο ήταν αχώριστος από τους κόλπους του Πατέρα και δεν εγκατέλειψε τον θρόνο· και ήταν τύπος του λαού που σώζεται, ο οποίος είναι ο Ισραήλ. «Σε σένα ήλπισαν»: Εκείνοι γύρω από τον Αβραάμ, τον Ισαάκ και τον Ιακώβ, ως άνθρωποι που ανήκουν στον Θεό.

Θα μπορούσα μάλιστα να απαγγείλω ολόκληρο τον ψαλμό, για να ακούσετε και την ευσέβειά του προς τον Πατέρα, και πώς αναφέρει τα πάντα σε Εκείνον, καθώς ο ίδιος ζητάει να σωθεί από αυτόν τον θάνατο δι' Εκείνου, φανερώνοντας ταυτόχρονα μέσα στον ψαλμό ποιοι ήταν αυτοί που ξεσηκώθηκαν εναντίον του, και αποδεικνύοντας ότι έγινε αληθινά άνθρωπος, επιδεκτικός παθών. Ο ψαλμός είναι ο εξής: Ο Θεός, ο Θεός μου, πρόσεξέ με. Γιατί με εγκατέλειψες; Μακριά από τη σωτηρία μου βρίσκονται τα λόγια των παραπτωμάτων μου. Ο Θεός μου, θα κράζω την ημέρα προς εσένα και δεν θα εισακούσεις, και τη νύχτα, και τούτο δεν θα μου λογαριαστεί ως ανοησία. Εσύ όμως κατοικείς στον άγιο τόπο, εσύ που είσαι ο έπαινος του Ισραήλ. Σε εσένα ήλπισαν οι πατέρες μας, ήλπισαν και τους ελευθέρωσες· προς εσένα έκραξαν και σώθηκαν, σε εσένα ήλπισαν και δεν ντροπιάστηκαν. Εγώ όμως είμαι σκουλήκι και όχι άνθρωπος, όνειδος των ανθρώπων και εξουθένωμα του λαού. Όλοι όσοι με έβλεπαν με χλεύασαν, μίλησαν με τα χείλη τους, κούνησαν το κεφάλι τους λέγοντας: Ήλπισε στον Κύριο, ας τον ελευθερώσει, ας τον σώσει, εφόσον τον θέλει. Διότι εσύ είσαι αυτός που με έβγαλε από την κοιλιά, η ελπίδα μου από τους μαστούς της μητέρας μου· σε εσένα αφέθηκα από τη μήτρα, από την κοιλιά της μητέρας μου εσύ είσαι ο Θεός μου. Μην απομακρυνθείς από εμένα, διότι η θλίψη είναι κοντά, διότι δεν υπάρχει κανείς για να με βοηθήσει.

Το δε ακόλουθο: «Εσύ όμως κατοικείς στο άγιο, ο έπαινος του Ισραήλ», σήμαινε ότι πρόκειται να πράξει κάτι άξιο επαίνου και θαυμασμού, εφόσον μετά τη σταύρωση επρόκειτο να αναστηθεί την τρίτη ημέρα εκ νεκρών, κάτι που έχει λάβει από τον Πατέρα του. Διότι, το ότι ο Χριστός ονομάζεται και Ιακώβ και Ισραήλ, το έχω αποδείξει. Και όχι μόνο απέδειξα ότι στην ευλογία και του Ιωσήφ και του Ιούδα είχαν κηρυχθεί μυστικώς τα όσα τον αφορούν, αλλά και στο ευαγγέλιο έχει γραφτεί ότι ο ίδιος είπε: «Όλα μου έχουν παραδοθεί από τον Πατέρα, και κανείς δεν γνωρίζει τον Πατέρα παρά μόνο ο Υιός, ούτε τον Υιό παρά μόνο ο Πατέρας και σε όποιον θελήσει ο Υιός να αποκαλύψει».

Ψαλμός κα΄. Εις το τέλος· υπέρ της εωθινής αντιλήψεως. Του οποίου η επιγραφή είναι: «περί της εωθινής αντιλήψεως». Διότι, παρακάμπτοντας ο συντάκτης της επιγραφής το εσπερινό πάθος, μεταπήδησε στην εωθινή ανάσταση, κατά την οποία παρευρισκόταν στον Υιό, ως αντίληψη, και η ευδοκία του Πατρός. Δανειζόμενος δε ο Δαβίδ το πανάχραντο στόμα του Χριστού, λέει τα εξής: «Ο Θεός, ο Θεός μου, πρόσεξέ με· γιατί με εγκατέλειψες» σε χέρια φονιάδων; «μακριά από τη σωτηρία μου είναι τα λόγια των παραπτωμάτων μου», δηλαδή, δεν πρόκειται να παρακάμψω το ποτήριο του θανάτου λόγω της αμαρτίας του κόσμου. «Θεέ μου, θα φωνάζω την ημέρα, και δεν θα εισακούσεις», αλλά θα με αφήσεις να υποστώ το πάθος «και τη νύχτα, και αυτό δεν θα μου θεωρηθεί ως άνοια». Δεν αγνοώ, λέει, την οικονομία της ευδοκίας σου με το να μου παραχωρείται να πάθω. «Εσύ όμως κατοικείς στον άγιο» Υιό σου, «ο έπαινος του Ισραήλ». «Σε σένα ήλπισαν οι πατέρες μας, και τους λύτρωσες» από το χέρι των εχθρών τους «και δεν ντροπιάστηκαν».