Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 22:1

Ψαλμός του Δαβίδ. ΚΒ΄. Υπόθεση: Ο προκείμενος ψαλμός ψάλλεται εκ προσώπου των εθνών που αγάλλονται επειδή τα ποιμαίνει ο Κύριος. Επιπλέον, περιγράφουν και μια μυστική ευωχία, την οποία τους παρέθεσε ο ίδιος που τα ποιμαίνει.

Ο Κύριος με ποιμαίνει. Υψηλό φρόνημα για τον Κύριο έχουν όσοι ποιμαίνονται από αυτόν. Σε τόπο χλόης εκεί με κατασκήνωσε. Μέσα στην ωραιότητα της χλόης με κατασκήνωσε, εννοώντας τη νοητή χλόη. Κοντά σε ύδωρ αναπαύσεως με ανέθρεψε.

Ποιος είναι μιμητής του; Ο Μωυσής, ο μέγας νομοθέτης, ο οποίος διέφυγε την απειλή του Φαραώ και μίσησε την επιβουλή των ομοεθνών του, αυτός έβοσκε ποίμνια στο όρος Χωρήβ· και μέσω της ποιμαντικής του συνομιλούσε με τον Θεό. Δεν είδε τον άγγελο στη βάτο την ώρα που δίκαζε, αλλά αξιώθηκε εκείνης της ουράνιας συνομιλίας ενώ βρισκόταν στη βοσκή. Ποιος ακολούθησε μετά τον Μωυσή; Ο Ιακώβ ο πατριάρχης, ο οποίος κατά την άσκηση της ποιμαντικής επέδειξε υπομονή χάριν της αλήθειας, αποτυπώνοντας σε μια μικρή εικόνα ολόκληρο τον βίο του. Σε ποιον παρέδωσε αυτόν τον ζήλο; Στον Δαβίδ. Ο Δαβίδ από την ποιμαντική μετέβη στη βασιλεία. Διότι η ποιμαντική και η βασιλική τέχνη είναι αδελφές· καθόσον στη μεν έχει εμπιστευθεί η επιστασία των άλογων όντων, στη δε των λογικών. Έτσι, η πρώτη αποτελεί το υπόβαθρο της ανώτερης επιστήμης. Γι' αυτόν τον λόγο, συνενώνοντας και τα δύο, ο Κύριος είναι και ποιμένας και βασιλιάς, ποιμαίνοντας τους αλόγους και οδηγώντας τους πιο λογικούς υπό την επιστασία της βασιλείας. Θέλεις να μάθεις πόσο σπουδαίο είναι το έργο του ποιμένα; «Ο Κύριος με ποιμαίνει». Πώς όμως η ποιμαντική είναι αδελφή της βασιλείας;

Το ύδωρ της Νεβρίμ θα ερημωθεί. Το ύδωρ της ψευδοδοξίας, που προηγουμένως έρρεε άφθονο και πολύ προς βλάβη εκείνων που το δέχονταν, θα αφανιστεί, λέγει, και θα ερημωθεί. Αν ήταν δυνατόν να γνωρίζουμε τη δύναμη του ονόματος αυτού, θα λαμβάναμε κάποια αφορμή για να εμβαθύνουμε περισσότερο στη διάνοια του προφητικού νου, και να εφαρμόσουμε στα πράγματα τα όσα υποδηλώνονται από τα ονόματα. Πάντως, το ύδωρ αυτό είναι αντίθετο προς το ύδωρ της αναπαύσεως, στο οποίο ο Κύριος εκτρέφει εκείνους που ποιμαίνει· και προς το ύδωρ που δίδει ο Κύριος σε όσους πιστεύουν σε Αυτόν, από το οποίο όποιος καταξιωθεί να πιει, αποκτά μέσα του πηγή ύδατος που αναβλύζει εις ζωήν αιώνιον. Είναι δε τόσο φαύλο και ανάξιο το ύδωρ αυτό, ώστε δεν εκτρέφει τίποτε άλλο παρά χόρτο, το οποίο και αυτό θα πάψει να υπάρχει. Δηλαδή, οι ψυχές που έχουν ανατραφεί με αυτή την πρόσκαιρη και ταχέως μαραινόμενη δόξα του κόσμου, γρήγορα θα χάσουν το άνθος τους, καθώς ο λόγος που τρόπον τινά τις άρδευε θα έχει πλέον ερημωθεί.

Έπειτα, επειδή αποξένωσε τον εαυτό του από τον Λόγο του Θεού και έγινε άλογος, ο εχθρός, αφού τον άρπαξε σαν πρόβατο χωρίς ποιμένα, τον τοποθέτησε στον άδη και τον παρέδωσε στον θάνατο για να τον ποιμαίνει. Για τον λόγο αυτόν, εκείνος που λυτρώθηκε από εκεί και απαλλάχθηκε από τον πονηρό ποιμένα, λέγει: «Κύριος ποιμαίνει με». Και δεν υπάρχει πλέον θάνατος, αλλά ζωή· δεν υπάρχει πλέον πτώση, αλλά ανάσταση· δεν υπάρχει πλέον το ψεύδος, αλλά η αλήθεια. Και η βοήθειά τους θα παλαιωθεί στον άδη. Δηλαδή, ομιλεί για τον θάνατο, ο οποίος δεν μπόρεσε, με όλη του τη βοήθεια, να συγκρατήσει αυτούς που ποιμαίνονταν από αυτόν, εξαιτίας Εκείνου που καταργεί αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου, των οποίων κάθε βοήθεια είναι παλαιά και ασθενής. Και τότε θα ελεγχθεί η βοήθεια των ανθρώπων που έχουν απατηθεί στη διάνοια, οι οποίοι υπερηφανεύονται για τον πλούτο, τη δόξα και τη δύναμη. Στον άδη θα παλαιωθεί, καθώς θα ελέγχεται και θα αποδεικνύεται η αδυναμία τους.

Επομένως, μέσα από αυτό τίμησε και τη νομική συνήθεια, και διαμορφώνει πάλι κάποιο πνευματικό θεώρημα· διότι, άραγε δεν θα πούμε εύλογα, αποβλέποντας σε ολόκληρο το νόημα του προκειμένου, ότι τον μεν υβριστή και αλαζόνα λαό των Ιουδαίων τον αποστρέφεται δικαίως και τον εγκαταλείπει ο Χριστός, δέχεται όμως με πολλή χαρά εκείνους που τον πλησιάζουν και τους χορταίνει με τις ουράνιες τροφές, προσφέροντας τον νοητό άρτο, αυτόν που στηρίζει την καρδιά του ανθρώπου; Τους τρέφει δε όχι με κόπο, αλλά με ιλαρότητα και άνεση και με πολλή ευλαβική τέρψη. Διότι αυτό ακριβώς μας υποδηλώνει η κατάκλιση των όχλων πάνω στο χορτάρι, ώστε να ταιριάζει πλέον στον καθένα από όσους έχουν αξιωθεί τέτοιας χάρης να λέει εκείνο το ψαλμικό: «Ο Κύριος με ποιμαίνει και τίποτα δεν θα μου λείψει· σε τόπο χλοερό, εκεί με εγκατέστησε». Επειδή με πολλή τέρψη και τρυφή τρέφεται ο νους των αγίων από τις χορηγίες του Πνεύματος, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί στο Άσμα Ασμάτων: «Φάγετε και πιείτε και μεθύστε οι πλησίον». Αν και εκείνοι που κάθισαν ήταν πολλοί και ανάμεικτοι, όπως ήδη προείπαμε, αναφέρθηκε μόνο στους άνδρες, αποσιωπώντας τις γυναίκες και τα παιδιά, κατά τρόπο χρήσιμο για το πνευματικό θεώρημα.

Αυτό σημαίνει ότι τους έχει δοθεί από Αυτόν κάθε αφθονία ιερών χαρισμάτων και έχει παρατεθεί σε αυτούς η ζωοποιός τράπεζα. Διότι έφαγαν και αυτοί τον άρτο της ζωής, επειδή έγιναν μέτοχοι του Χριστού και σύσσωμοι με τους αγίους, ώστε να λένε με χαρά: «Ο Κύριος με ποιμαίνει και τίποτα δεν θα μου λείψει· σε τόπο χλοερό με εγκατέστησε, δίπλα σε νερό αναπαύσεως με έθρεψε, την ψυχή μου επανέφερε. Ετοίμασας ενώπιόν μου τράπεζα.» Είπε επίσης μέσω ενός εκ των αγίων προφητών: «Φάτε, πιείτε και μεθύστε, εσείς οι πλησίον.» Διότι, ενώ ήταν μακριά από τον Θεό, βρέθηκαν κοντά Του μέσω της πίστεως, εκείνοι που κάποτε πλανώνταν, και χόρτασαν την ιερή τροφή. Διότι έχει γραφτεί ότι: «Ο άρτος στηρίζει την καρδιά του ανθρώπου.» Εάν πάλι θεωρήσουμε ως θηρία εκείνους που κατασπάραξαν τον Ισραήλ, το «Ελάτε, φάτε» είναι σαν να παραδίδει σε αυτά τους ασεβείς, και αυτούς που τους αξίζει να τιμωρηθούν, και μάλιστα πολύ δίκαια. Διότι σκότωσαν τον αρχηγό της ζωής, μην αποδεχόμενοι την πίστη, και βρέθηκαν μακριά αυτοί που ήταν κοντά, και δεν αποτελούν πλέον λαό του Θεού, αλλά αντίθετα είναι αποτρόπαιοι ως Κυριοκτόνοι.

ΨΑΛΜΟΣ ΚΒ'. <Ψαλμός του Δαβίδ.> (A f. 128.) Ο ψαλμός που έχουμε στα χέρια μας έχει το ίδιο νόημα με όσα ελέχθησαν στο τέλος του προηγούμενου ψαλμού. Διότι εκείνοι από τα έθνη που πίστεψαν, αφού διδάχθηκαν από τον Θεό, σύμφωνα με όσα έχουν γραφεί, αφού έφαγαν και χόρτασαν πνευματικά, αναγνωρίζουν τον χορηγό της σωτηριώδους τροφής, και τον αποκαλούν ποιμένα και τροφέα, και μάλιστα ομιλούν, εφόσον είναι ένα σώμα μέσω της πίστεως και αποτελούν ένα ποίμνιο. <Ο Κύριος με ποιμαίνει, και τίποτα δεν θα μου λείψει.> (A f. 128.) Υψηλό φρόνημα έχουν αυτοί που μέσω του Χριστού έχουν εισαχθεί στις θείες αυλές και έχουν ποιμανθεί από αυτόν· διότι δεν έτυχαν απλώς κάποιον από τους αγίους ως καθοδηγητή, όπως ο Ισραήλ τον Μωυσή, αλλά τον αρχιποίμενα των ποιμένων, και τον παιδαγωγό αυτών που διδάσκουν, στον οποίο είναι κρυμμένοι όλοι οι θησαυροί της σοφίας και της γνώσεως. Και γνωρίζοντας αυτό λένε το: «Τίποτα δεν θα μου λείψει»· διότι ο Χριστός είναι παντοδύναμος και καθιστά άφθονη τη χορηγία των χαρισμάτων του σε όσους έχουν επιγνώσει την επιφάνειά του.

Διότι δίνει από το δικό του πλήρωμα και χορηγεί τις ευλογίες που προέρχονται από τον Πατέρα, και ο ίδιος είναι πηγή και χορηγός κάθε αγαθού. <Σε τόπο χλόης, εκεί με εγκατέστησε.> (A f. 128.) Επειδή το «Ο Κύριος με ποιμαίνει» είναι φωνή που ταιριάζει σε πρόβατα, όσοι ποιμαίνονται από τον Χριστό επιμένουν στη μεταφορά του λόγου, και προσθέτουν τα αγαθά που προέκυψαν σε αυτούς από την ποιμενική δεξιοτεχνία, ονομάζοντάς τα χλόη και ύδωρ.

Ή έχει θέσει το «κατασκήνου» αντί του «θα κατασκηνώσεις». Ως γη, προφανώς, εννοεί εκείνη που έχει υποσχεθεί στους πράους, στην οποία όταν βρεθείς, λέει, θα ποιμανθείς μέσα στον πλούτο της. Πλούτος δε της γης των πράων, δηλαδή της άνω πόλεως στους ουρανούς, είναι η άφθονη χορηγία των θείων χαρισμάτων και η τελειότητα που υπάρχει σε αυτά. Ίσως πάλι παρομοιάζει τον πρόσκαιρο βίο με σκηνή, και θέλει να τον χρησιμοποιούμε σαν σκηνή περαστικά, κυριαρχώντας σε αυτόν και όχι να κυριαρχούμαστε από αυτόν, και χρησιμοποιώντας τον για το πνευματικό μας συμφέρον και όχι για τις ηδονές· διότι έτσι θα ποιμανθούμε από τον Καλό Ποιμένα. Εάν υπάρχει κάποιος πλούτος θείων δογμάτων στους ανθρώπους, αυτόν ας καρπωνόμαστε, ώστε να λέμε: «Ο Κύριος με ποιμαίνει και τίποτα δεν θα μου λείψει». <Κατατρύφησε του Κυρίου.> (B f. 126) Όσοι δε απολαμβάνουν πνευματικά τον Χριστό και έχουν τη διάνοιά τους γεμάτη από τα δικά Του χαρίσματα, έχοντας φέρει εις πέρας τα αγαθά θελήματά Του, φανερώνουν γυμνή και ακάλυπτη στον Θεό τη δική τους οδό, δηλαδή τον τρόπο της ζωής τους. [Τρυφή επομένως, όπως είπα, είναι το να έχει κανείς να κατοικεί μέσα του ο Λόγος του Θεού που ζωογονεί τα πάντα, ο άρτος της ζωής, αυτός που κατέβηκε από τον ουρανό και δίνει ζωή στον κόσμο. Έχοντάς Τον μέσα τους, θα λάβουν οπωσδήποτε τα αιτήματα της καρδιάς τους, και τότε θα μπορέσουν να αποκαλύψουν σε Αυτόν την οδό τους.

Και η γλώσσα των μογιλάλων (βραδυγλώσσων), την οποία είχε δέσει ο σατανάς ώστε να μη θεολογούν τον αληθινό Θεό, έμαθε να φθέγγεται καθαρά και αρθρωμένα. Δεν θα έκανες λάθος, μάλιστα, αν ονόμαζες «μογιλάλους» εκείνους τους σοφούς του αιώνα τούτου, οι οποίοι μετά βίας τόλμησαν ποτέ να σκεφτούν και να πουν κάτι το ορθό περί Θεού. Εκτός από όλα αυτά, με την προφητευόμενη θεοφάνεια, λέγει ότι «ανέβλυσε ύδωρ» στην άλλοτε «έρημο»· καθώς φανερώθηκε σε αυτήν μια ζωοποιός πηγή, βρέθηκε «φάραγξ» και «χείμαρροι», σύμφωνα με τον Σύμμαχο, και «ρείθρα σε γη διψασμένη». Το μεν «ύδωρ», λοιπόν, ήταν εκείνο του Ιορδάνη, για το οποίο λεγόταν λίγο πιο πριν: «θα αγαλλιάσουν τα έρημα του Ιορδάνη», με το οποίο υπονοούνταν το «λουτρό της παλιγγενεσίας» και το μυστήριο της καινής διαθήκης, ενώ τα «ρείθρα» φανέρωναν τους ευαγγελικούς λόγους του Σωτήρος. Ακόμη, επιπλέον τούτων, εμφανίστηκε στην εν λόγω έρημο «ευφροσύνη πτηνών» και «έπαυλις ποιμνίων», δηλαδή ψυχών φτερωτών και υψιπετών, και άλλων, ήμερων και πράων, οι οποίες κυβερνώνται από έναν καλό ποιμένα ώστε να μπορούν να λένε: «Κύριος ποιμαίνει με, καὶ οὐδέν με ὑστερήσει». Πιο πάνω, λοιπόν, αναφερόταν ότι στην έρημο της Σιών θα «κατοικήσουν ίβεις, εχίνοι, κόρακες και ονοκένταυροι», καθώς και «δαιμόνια», ενώ για την προκειμένη έρημο ο Λόγος ευαγγελίζεται τόσα πολλά.

ΨΑΛΜΟΣ ΤΟΥ ΔΑΒΙΔ ΚΒʹ. Ο Κύριος με ποιμαίνει, και τίποτα δεν θα μου λείψει· σε τόπο χλοερό, εκεί με εγκατέστησε· δίπλα σε νερά αναπαύσεως με ανέθρεψε· την ψυχή μου επανέφερε. Με οδήγησε. Η κατάσταση των προβάτων αποτελεί μια μέση κατάσταση ανάμεσα στην προκοπή των τελείων και σε εκείνους που κυλιούνται στον βυθό της κακίας, και οι οποίοι για τον λόγο αυτόν παρομοιάζονται με ερπετά και άγρια θηρία. Διότι τέλειος θα ήταν εκείνος του οποίου η ψυχή έχει διαμορφωθεί σύμφωνα με την εικόνα και την ομοίωση του Θεού, μέσα από ενάρετους τρόπους ζωής· αυτός που αναγνωρίζει τον Κύριο ως βασιλιά, και όχι απλώς ως ποιμένα. Αντίθετα, εκείνος που εξέπεσε από αυτήν την κατάσταση και, από δική του προαιρετική διαστροφή, μετέπεσε σε θηριώδη έξη, θα μπορούσε να αποκληθεί άλογο θηλυμανές και λύκος αρπακτικός. Φίδια, εξάλλου, και γεννήματα οχιών, χοίρους, σκύλους και αλεπούδες συνηθίζει η Γραφή να ονομάζει τους ανθρώπους αυτούς. Εκείνοι όμως που από μια τέτοια πτώση μεταστρέφονται στην καλύτερη κατάσταση, βρισκόμενοι προς το παρόν σαν στα εισαγωγικά στάδια και στα πρόθυρα της κατά Θεόν γνώσεως, θα μπορούσαν εύλογα να ονομαστούν πρόβατα του Θεού· και όταν προκόψουν προς το τελειότερο, αποκαλούνται άνθρωποι. Και όταν βέβαια είναι πρόβατα, καθοδηγούμενοι από τον ποιμένα που φανερώθηκε μέσω του Ιεζεκιήλ ως Δαβίδ, δηλαδή από τον εκ σπέρματος Δαβίδ Σωτήρα μας και Χριστό, διδάσκονται να λέγουν: Ο Κύριος με ποιμαίνει, και τίποτα δεν θα μου λείψει.

Διότι, εάν υπάρχει στους ανθρώπους κάποιος αληθινός πλούτος της ψυχής, αυτός που συνίσταται στα θεία δόγματα και στα διδάγματα των θείων αναγνωσμάτων, αυτόν θα απολαύσεις, ώστε να λες: «Ο Κύριος με ποιμαίνει και τίποτα δεν θα μου λείψει». Διότι τίποτα δεν θα σου λείψει, καθώς ποιμαίνεσαι μέσα στον πλούτο του καλού ποιμένα, τον οποίο έχει δωρίσει στους ανθρώπους που ποιμαίνονται ακόμη πάνω στη γη. Αντί δε του «Και θα ποιμανθείς με τον πλούτο της», ο Σύμμαχος το απέδωσε «Και να ποιμαίνεσαι ακατάπαυστα», ενώ ο Ακύλας «Και να τρέφεσαι με την πίστη». Έπειτα, όπως ακριβώς περιέγραψε το τέλος εκείνων που πονηρεύονται και πράττουν την ανομία, έτσι και για εσένα που ελπίζεις στον Κύριο και πράττεις την αγαθότητα, απαριθμεί πόσα αγαθά θα υπάρξουν. Πρώτον μεν, θα ποιμανθείς με τον αληθινό πλούτο του καλού ποιμένα· δεύτερον, θα κατατρυφήσεις (θα βρεις πνευματική τέρψη) στον Κύριο· και τρίτον, θα σου δώσει τα αιτήματα της καρδιάς σου. Να κατατρυφήσει δε στον Κύριο θα μπορέσει εκείνος που έχει καθαρίσει τα αισθητήρια της ψυχής του, ώστε να δύναται να τρώει τον ζωντανό άρτο και τις ζωοποιές σάρκες Του, και να πίνει το σωτήριο αίμα Του. Τρεφόμενος και χορταίνοντας με αυτά, απολαμβάνοντας την ένθεη μέθη [θα ακούσει]: «Κατατρύφησε στον Κύριο, και θα σου δώσει τα αιτήματα της καρδιάς σου». Διότι ήδη από αυτήν εδώ τη ζωή θα βρει πνευματική απόλαυση, εφόσον θελήσεις να παραδώσεις τον εαυτό σου σε Αυτόν.

Επιπροσθέτως σε αυτά, μέσω του «Ας προσπέσουμε και ας κλάψουμε ενώπιον του Κυρίου», διδάσκει να μην πράττουμε τούτο ενώπιον των ανθρώπων ούτε για χάρη των ανθρώπων, αλλά εν κρυπτώ, σύμφωνα με το: «Ο Πατέρας σου, που βλέπει εν κρυπτώ, θα σου το ανταποδώσει». Γενικά, λοιπόν, τα παραγγέλματα αυτά αρμόζουν σε όλους· κυρίως όμως και πρωτίστως ο Λόγος προτρέπει τον λαό των Ιουδαίων σε μετάνοια για όσα τόλμησαν να πράξουν, λέγοντας: «Διότι αυτός είναι ο Θεός μας, και εμείς λαός της νομής του, και πρόβατα της χειρός του». Δεν είναι μόνο Κύριός μας ως δεσπότης δούλων, ούτε μόνο ποιητής μας ως πλάστης, αλλά είναι και Θεός μας, όντας αγαθός και ίλεως. Γι' αυτό και θα μας σπλαχνιστεί και θα μας ελεήσει· διότι τυγχάνει να είμαστε όχι μόνο δημιούργημα, αλλά και κτήμα του· και οι μεν πιο λογικοί (πνευματικοί) αποτελούν λαό του, οι δε ακόμη ατελείς και λιγότερο λογικοί, πρόβατα της χειρός του. Επομένως, εάν εξομολογηθούμε σε αυτόν και προσκυνήσουμε και προσπέσουμε και κλάψουμε ενώπιόν του, εξάπαντος θα σωθούμε, οι μεν ως λαός του, οι δε ως πρόβατα της χειρός του. Αναφέρεται εξάλλου ότι ο ίδιος είναι ο καλός ποιμένας· και εμείς διδασκόμαστε να λέμε: «Ο Κύριος με ποιμαίνει, και τίποτα δεν θα μου λείψει».

Διότι στο μεν ένα σε προτρέπει να γίνεις πρόβατο που ποιμαίνεται από τον Θεό και δεν στερείται κανένα από τα αγαθά, για το οποίο ο Καλός Ποιμένας γίνεται και χλόη βοσκής και ύδωρ αναπαύσεως και τροφή και σκηνή και τρίβος και καθοδήγηση και τα πάντα, κατανέμοντας καταλλήλως τη χάρη Του για κάθε ανάγκη. Μέσα από όλα αυτά διαπαιδαγωγεί την Εκκλησία, ότι πρέπει εσύ πρώτα να γίνεις πρόβατο του Καλού Ποιμένα, οδηγούμενος μέσω της αγαθής κατηχήσεως προς τις θείες νομές και τις πηγές των διδαγμάτων, με σκοπό να συνταφείς μαζί Του μέσω του βαπτίσματος στον θάνατο και να μη φοβηθείς αυτόν τον θάνατο· διότι αυτό δεν είναι θάνατος, αλλά σκιά και αποτύπωμα του θανάτου.

Και όπως ακριβώς, αν κάποιος πει ότι ο όρος «ζώο» αποδίδεται σε πολλά και διαφορετικά κατά το είδος όντα, δεν θα μπορούσε να ελεγχθεί ότι έχει αποκλίνει από την αλήθεια εάν προέβαινε στην περιγραφή ειδικά του ανθρώπου, ούτε θα τον κατηγορούσε κανείς ότι αστόχησε ως προς την πραγματικότητα, εάν δεν απέδιδε στα πτηνά, στα τετράποδα και στα ένυδρα τον ίδιο ακριβώς ορισμό που διατύπωσε για τον άνθρωπο· έτσι, εφόσον η έννοια που κατανοείται «κατ᾽ επίνοιαν» είναι πολυσχιδής και ποικίλη, δεν θα αποτελούσε αναίρεσή της το να πει κανείς ότι δεν πρόκειται κυρίως για εκείνη την επίνοια με το αιτιολογικό ότι υπάρχει και άλλη, έτσι ώστε, ακόμη κι αν εξεταστεί κάποιο άλλο είδος επίνοιας, ο προηγούμενος ορισμός δεν είναι εσφαλμένος. «Εάν, λοιπόν, κάποιος», λέει, «από τους αποστόλους ή τους προφήτες αποδεικνυόταν ότι χρησιμοποίησε αυτά τα ονόματα για τον Χριστό, το ψεύδος θα είχε κάποια δικαιολογία». Πόση φιλοπονία για τις Γραφές του Θεού μαρτυρούν τα λόγια αυτά για τον συγγραφέα τους! Κανείς από τους προφήτες ή τους αποστόλους δεν ονόμασε τον Κύριο άρτο, ή λίθο, ή πηγή, ή αξίνα, ή φως, ή ποιμένα; Τι λέει, λοιπόν, ο Δαβίδ; Για ποιον λέει «Κύριος ποιμαίνει με», και «Ο ποιμαίνων τον Ισραήλ πρόσχες»; Άραγε διαφέρει καθόλου το να πει κανείς «ποιμένας» από το «αυτός που ποιμαίνει» και το «Παρά σοι πηγή ζωής»; Άραγε αποδέχεται να αποκαλείται ο Κύριος «πηγή» και «Λίθον ον απεδοκίμασαν οι οικοδομούντες»;

Ψαλμός του Δαβίδ για την εισαγωγή νέου λαού. Η προφητεία αυτού του ψαλμού σημαίνει την εισαγωγή ενός νέου λαού μέσω του βαπτίσματος. «Ο Κύριος ποιμαίνει»: Αναφέρεται στον πιστό λαό (ή άνθρωπο)· διότι ο Θεός δεν στέρησε κανένα αγαθό από εκείνους που τον φοβούνται. Και αυτός είναι ο λαός που προέρχεται από τα έθνη. «Σε τόπο χλόης»: Στα λόγια των [προφητών και των] ευαγγελίων και στα δόγματα των προφητών και των αποστόλων· διότι αυτή είναι η αληθινή βοσκή των πιστών. «Σε ύδωρ»: Στα πνευματικά ύδατα του βαπτίσματος και στα δάκρυα της μετανοίας. «Την ψυχή»: Μέσω της μετανοίας [και] του βαπτίσματος. «Με οδήγησε»: Ώστε να πορεύομαι σε ευθείες οδούς και να μην εκπορνεύομαι πλέον με την πλάνη των ειδώλων. «Ένεκεν του ονόματος»: Δηλαδή στο όνομά του. «Εάν και πορευθώ»: Δηλαδή, ακόμη και αν με καταλάβει ο θάνατος, δεν υπάρχει φόβος. «Δεν θα φοβηθώ»: Διότι μας σώζει η ελπίδα της αναστάσεως. «Η ράβδος»: Και ράβδος και βακτηρία των πιστών είναι ο σταυρός· διότι μέσω αυτού στηρίζονται και σώζονται. «Ετοίμασας»: Δίνοντας (ή φανερώνοντας) τη μυστική τράπεζα για να τρέφεται ο άνθρωπος (ή στον άνθρωπο), ώστε οι εχθροί βλέποντας να φθείρονται. «Λίπανες»: Ασφαλίζοντας με το χρίσμα (το χρίσμα) του βαπτίσματος. «Και το ποτήριον»: Το μυστικό, στο οποίο αναμειγνύεται το αίμα του Χριστού· και είναι μεθυστικό, δηλαδή ευφραίνει ισχυρά. «Και το έλεος»: Διότι αφότου ελεήθηκε ο άνθρωπος, έχοντας σφραγιστεί με τη χάρη, δεν είναι πλέον δυνατόν να του αφαιρεθεί.

Για να ποιμαίνει τον Ιακώβ τον δούλο του, και τον Ισραήλ την κληρονομία του. Δηλαδή τον λαό που προέρχεται από τα έθνη· διότι αυτός είναι ο Ιακώβ, επειδή, αφού υποσκέλισε τους Ιουδαίους, έλαβε τα πρωτοτόκιά τους· αλλά ακόμη είναι και Ισραήλ· διότι βλέπει τον Θεό κατά τον καιρό των μυστηρίων πρόσωπο με πρόσωπο, όπως ακριβώς εκείνος πρόσωπο με πρόσωπο. Το ότι δε ποιμαίνει ο Θεός, άκουσε τον Δαβίδ που λέει το εξής: Ο Κύριος με ποιμαίνει, και τίποτα δεν θα μου στερήσει. Άκουσε και τον Χριστό: Εγώ είμαι ο καλός ποιμένας. Και τους ποίμανε με την ακακία της καρδιάς του, και με τη σύνεση των χεριών του τους καθοδήγησε.

Οπωσδήποτε θα πεις: Αν θυμόταν τα μυστήρια της Εκκλησίας, για ποιον λόγο έφερε στο μέσον τον Δαβίδ, ο οποίος είναι πολύ παλαιότερός τους; Επειδή ήταν πατέρας και εικόνα του Χριστού. Γι' αυτό αναλήφθηκε από τα ποίμνια των προβάτων, όχι από ένα ποίμνιο. Διότι ο Χριστός έχει πολλά ποίμνια, άλλα ανθρώπων, άλλα αγγέλων, και άλλα άλλων λογικών και αόρατων δυνάμεων, τα οποία και κυοφορούν, δηλαδή εγκυμονούν. διότι δεν έχει κανένα άκαρπο ποίμνιο, αλλά όλα κυοφορούν εξαιτίας του φόβου Του και γεννούν σωτηρία. Γι' αυτό και ο Ησαΐας έλεγε: Από τον φόβο σου, Κύριε, συλλάβαμε στη μήτρα, και πονέσαμε, και γεννήσαμε πνεύμα σωτηρίας σου, το οποίο φέραμε πάνω στη γη. «Για να ποιμαίνει τον Ιακώβ τον δούλο του». Δηλαδή τον λαό που προέρχεται από τα έθνη. Διότι αυτός είναι ο Ιακώβ, επειδή, αφού υποσκέλισε τους Ιουδαίους, πήρε τα πρωτοτόκιά τους. Και είναι επίσης ο Ισραήλ, διότι βλέπει τον Θεό κατά τον καιρό των μυστηρίων πρόσωπο με πρόσωπο. Και για το ότι ποιμαίνει ο Θεός, άκου τον Δαβίδ να λέει το εξής: Ο Κύριος με ποιμαίνει, και τίποτα δεν θα μου λείψει. Άκου και τον Χριστό:

Ας μάθουμε, λοιπόν, να ωφελούμαστε, ας μάθουμε να υπομένουμε την αδικία· αυτό είναι το γνώρισμα του Χριστιανού. Ας περιφρονήσουμε τα χρυσά ενδύματα, ας περιφρονήσουμε τα χρήματα, για να μην περιφρονήσουμε τη σωτηρία μας. Ας περιφρονήσουμε τα χρήματα και ας μην περιφρονήσουμε την ψυχή μας. Διότι αυτή είναι που κολάζεται, αυτή είναι που τιμωρείται· εκείνα παραμένουν εδώ, αυτή όμως απέρχεται εκεί. Για ποιο λόγο, πες μου, για ποιο λόγο καταστρέφεις τον εαυτό σου και δεν το καταλαβαίνεις; Αυτά τα λέω προς τους πλεονέκτες. Καλό είναι όμως να μιλήσω και προς αυτούς που πέφτουν θύματα της πλεονεξίας: να υπομένετε γενναία τις αδικίες της πλεονεξίας· τον εαυτό τους καταστρέφουν εκείνοι, όχι εσάς. Εσάς σας αποστερούν από τα χρήματα, τον εαυτό τους όμως τον απογυμνώνουν από την εύνοια και τη βοήθεια του Θεού. Και εκείνος που έχει απογυμνωθεί από αυτήν, έστω κι αν περιβληθεί όλο τον πλούτο της οικουμένης, είναι ο πιο φτωχός από όλους· όπως ακριβώς και ο πιο φτωχός από όλους, εάν την έχει, είναι ο πιο εύπορος από όλους. Διότι λέει η Γραφή: «Ο Κύριος με ποιμαίνει και τίποτε δεν θα μου λείψει». Πες μου λοιπόν, εάν είχες προστάτη κάποιον άνδρα μεγάλο και θαυμαστό, ο οποίος σε αγαπά και σε φροντίζει πάρα πολύ, και έπειτα γνώριζες ότι θα ζει παντοτινά, και ότι δεν πρόκειται να πεθάνεις πριν από αυτόν, και ότι θα σου παρέχει ελεύθερα όλα τα δικά του αγαθά, ώστε να τα απολαμβάνεις σαν δικά σου· άραγε θα ήθελες να αποκτήσεις κάτι άλλο; Άραγε, εάν απογυμνωνόσουν από τα πάντα, δεν θα θεωρούσες ότι είσαι πλουσιότερη εξαιτίας αυτού του γεγονότος; Γιατί λοιπόν πενθείς; Επειδή δεν έχεις χρήματα;

Δεν είπε, όπως οι περισσότεροι από τους σημερινούς ανθρώπους: «Τους αφήνω περιουσία»· δεν είπε: «Να τους δώσω δόξα»· δεν είπε: «Θα αγοράσω αξίωμα»· δεν είπε: «Να αγοράσω χωράφια»· αλλά τι; «Μήπως σκέφτηκαν κάτι κακό στην καρδιά τους». Διότι ποιο είναι το όφελος από όλα εκείνα, εφόσον παραμένουν εδώ; Κανένα. Θα κάνω, λέγει, τον Βασιλέα των πάντων ίλεω απέναντί τους, και δεν θα τους λείπει πλέον τίποτα. Διότι, λέγει, «Ο Κύριος με ποιμαίνει και τίποτα δεν θα μου λείψει». Αυτός είναι ο μεγάλος πλούτος, αυτός είναι ο θησαυρός. Αν έχουμε τον φόβο του Θεού, δεν έχουμε ανάγκη από τίποτα· αν όμως δεν τον έχουμε αυτόν, ακόμη και την ίδια τη βασιλεία να κατέχουμε, είμαστε οι πιο φτωχοί από όλους. Τίποτα δεν συγκρίνεται με αυτόν που φοβάται τον Κύριο. Διότι «Ο φόβος του Κυρίου», λέγει, «τα υπερέβη όλα». Αυτόν ας αποκτήσουμε, για χάρη αυτού ας πράττουμε τα πάντα· ακόμη και αν χρειαστεί να παραδώσουμε τη ζωή μας, ας μην τη λυπηθούμε, ακόμη κι αν χρειαστεί να κατακοπεί το σώμα μας. Τα πάντα ας πράξουμε, για να επιτύχουμε αυτόν τον φόβο. Διότι έτσι θα γίνουμε οι πιο πλούσιοι από όλους και θα επιτύχουμε τα μελλοντικά αγαθά εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, με τον οποίο στον Πατέρα, μαζί με το Άγιο Πνεύμα, ανήκει η δόξα, το κράτος και η τιμή, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Ψαλμός κβ'. Του Δαβίδ. «Ο Κύριος με ποιμαίνει», ο καλός ποιμένας την εκκλησία του, «και τίποτα δεν θα μου λείψει» από τα αγαθά του. «Σε τόπο χλοερό» των νόμων του «εκεί με εγκατέστησε, κοντά σε νερό αναπαύσεως» της κολυμβήθρας του «με ανέθρεψε», «την ψυχή μου επανέφερε» από την ασέβεια, «με οδήγησε σε τρίβους δικαιοσύνης ένεκα του ονόματός του. Εάν πορευθώ εν μέσω σκιάς θανάτου» δυσμενών τυράννων, «δεν θα φοβηθώ κακά, διότι εσύ είσαι μαζί μου», ο καλός ποιμένας. Η σταυρική «ράβδος και η βακτηρία σου, αυτές με παρηγόρησαν» από αμύθητες θλίψεις. «Ετοίμασας ενώπιόν μου τράπεζα» των φρικτών μυστηρίων σου, «απέναντι από εκείνους που με θλίβουν», τους τυραννικούς βασιλείς· «άλειψας με έλαιο το κεφάλι μου» με το άγιο μύρο του χρίσματός σου «και το ποτήριό σου» του θείου αίματός σου «με μεθά σαν να είναι το πιο δυνατό» και καθαρό. «Και το έλεός σου θα με ακολουθεί όλες τις ημέρες της ζωής μου, για να κατοικώ στον ιερό οίκο του Κυρίου», αποδίδοντάς μου τις ευχές η ελεημένη από αυτόν εκκλησία, «εις μακρότητα ημερών».

Μετά από αυτόν, προσθέτει άλλον ψαλμό: «Ο Κύριος με ποιμαίνει και τίποτα δεν θα μου λείψει». Αυτά δεν υμνούν απλώς τη φιλανθρωπία του Θεού, αλλά αναφέρονται στα παρόντα τελούμενα· διότι κάνει μνεία και στο βάπτισμα και στο θείο χρίσμα και στο ποτήριο και στην τράπεζα που φέρει τον ιερό άρτο. Και το βάπτισμα το ονομάζει «ύδωρ αναπαύσεως» και «τόπο χλόης», και ανέφερε ότι, ως ποιμαινόμενος καλώς από τον Θεό, σε αυτό τελικά θα «κατασκηνώσει»· διότι, επειδή η αμαρτία έφερε πόνους σε όσους την τολμούν και γέμισε τη γη μας με αγκάθια, το ύδωρ που αποβάλλει την αμαρτία δικαίως, νομίζω, ονομάζεται «ύδωρ αναπαύσεως» σε σχέση με τους πόνους, και «τόπος χλόης» σε σχέση με τα αγκάθια, και έσχατο κατάλυμα επειδή εδώ μπορεί να λάβει κανείς τον Θεό, το έσχατο αγαθό, στο οποίο αναπαυόμαστε από κάθε αναζήτηση. Και θα μπορούσε να ονομάζεται «ύδωρ αναπαύσεως» και για εκείνον τον λόγο, ότι δηλαδή ανέπαυσε την επιθυμία της φύσεως, αυτό που «πολλοί προφήτες και βασιλείς, λέει, επεθύμησαν να δουν».

Στρέψτε, λοιπόν, τέκνα μου, τις καρδιές σας στη δύναμή της και εξετάστε τα οχυρά της, για να διηγηθείτε σε άλλη γενεά τα υπολείμματα των αρετών· διότι αυτός είναι ο Θεός μας στον αιώνα και στον αιώνα του αιώνος. Διότι θα σας ποιμάνει, εφόσον ζείτε ενάρετα, τρέφοντάς σας δίπλα σε νερό αναπαύσεως, εγκαθιστώντας σας σε τόπο αθάνατης χλόης και χωρίς να σας στερήσει τίποτα από τα αιώνια αγαθά.

Και εξάλλου: Επειδή ο άνθρωπος είναι διπλός για εμάς, αποκαλούμενος από τον Παύλο εσωτερικός και εξωτερικός, θα μπορούσε να λεχθεί ότι εισέρχεται εκείνος που φροντίζει τον εσωτερικό άνθρωπο· και ότι εξέρχεται πάλι, εκείνος που νεκρώνει τα επίγεια μέλη του και θανατώνει τις πράξεις του σώματος εν Χριστώ. Ένας τέτοιος άνθρωπος, λοιπόν, «και βοσκή θα βρει» στον μέλλοντα αιώνα, σύμφωνα με το: «Ο Κύριος με ποιμαίνει, και τίποτα δεν θα μου λείψει», και τα εξής. «Ο κλέφτης δεν έρχεται παρά μόνο για να κλέψει, να σφάξει και να καταστρέψει. Εγώ ήρθα για να έχουν ζωή, και να την έχουν σε αφθονία. Εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός. Ο ποιμένας ο καλός θυσιάζει τη ζωή του για τα πρόβατα· ενώ ο μισθωτός, που δεν είναι ποιμένας και του οποίου τα πρόβατα δεν είναι δικά του, βλέπει τον λύκο να έρχεται, εγκαταλείπει τα πρόβατα και φεύγει, και ο λύκος τα αρπάζει και σκορπίζει τα πρόβατα. Ο μισθωτός φεύγει, επειδή είναι μισθωτός και δεν νοιάζεται για τα πρόβατα.» Επειδή όσοι παρασύρθηκαν από τον Θευδά, τον Ιούδα και τους υπόλοιπους αποστάτες σφαγιάστηκαν και χάθηκαν, γι' αυτό πρόσθεσε λέγοντας: «Ο κλέφτης δεν έρχεται παρά μόνο για να κλέψει, να σφάξει και να καταστρέψει», αποκαλώντας κλέφτες εκείνους και τους όμοιούς τους. «Εγώ όμως», λέει, «ήρθα για να έχουν ζωή.»

Στον μαΐστορα κύρη Ιωάννη. Ούτε εγώ έχω πολύ ελεύθερο χρόνο, και εμάς για όσα βρισκόμασταν επειδή ήταν μαζί μας, ίσως θα μας λυπούσε το πράγμα... ...ως κάτι που είναι δυνατόν να γίνει, ενώ δεν γίνεται. Επειδή όμως δεν ενδέχεται να συμβαίνουν και τα δύο, είναι πραγματικά ανόητο να ζητά κανείς τα αδύνατα· αλλά θα επιλέξουμε το ένα, εννοώ δηλαδή το να κοπιάζει εκείνος και εμείς οι ίδιοι να απολαμβάνουμε άνεση. Όμως, αυτό είναι χαρακτηριστικό όσων ψεύδονται για την αγάπη τους προς εκείνον και είναι περισσότερο φίλαυτοι παρά φιλάδελφοι, και τόσο πολύ απέχουν από την εντολή, η οποία προστάζει να αγαπά κανείς τον πλησίον του περισσότερο από τον εαυτό του, ώστε δεν εκπληρώνουν ούτε το μέτρο της αγάπης του Νόμου, το οποίο μετριέται με την ισότητα προς τον πλησίον σε σχέση με τον εαυτό μας, και μάλιστα όταν αυτός που ρωτούσε μας αγάπησε περισσότερο από τον εαυτό του και το απέδειξε με όσα ο ίδιος υπέμενε αναλωνόμενος, ώστε εμείς να διάγουμε τον βίο μας με άνεση. Έπειτα, πώς δεν είναι άτοπο να προσκολλώμαστε σε εκείνον επειδή είχε πίστη σε εμάς, εξαιτίας της οποίας και εκτέθηκε σε κάθε κίνδυνο, και εμείς να μην πιστεύουμε στον κοινό Δεσπότη και να μην έχουμε θάρρος για την πορεία της υπόλοιπης ζωής μας ότι θα είναι ελαφρύτερη με τη βοήθεια του Θεού και δεν θα έχει τίποτα το τραχύ ή το δύσβατο; Ο Ίδιος είναι ο κηδεμόνας μας, ο οποίος και τότε μας φρόντιζε μέσω εκείνου. Ο Ίδιος είναι και δεν έχει αλλοιωθεί· Αυτός θα μας ποιμάνει και δεν θα μας στερήσει τίποτα. Μήπως, όταν αναπαύτηκε ο Μωυσής, ο Ισραήλ έμεινε απροστάτευτος;