Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 22:3

Ως ύδωρ αναπαύσεως θα μπορούσε να νοηθεί αυτό του αγίου βαπτίσματος, επειδή ακριβώς εξαλείφει το φορτίο των αμαρτιών. [Αυτά μου τα προσέφερε, λέει, αφού πρώτα επιμελήθηκε την ψυχή μου και με έστρεψε από την ανοδία, ώστε να βαδίζω την ευθεία οδό.] «Τὴν ψυχήν μου ἐπέστρεψεν». Αφού επέστρεψε την ψυχή μου προς τον εαυτό Του από την αιχμαλωσία του διαβόλου, με οδήγησε στις εντολές Του, από τον θάνατο στη ζωή. [Επειδή στο παρελθόν παραμελούσε τη δική του ψυχή, αφού ανέρρωσε μέσω της προαναφερθείσας τροφής και επέστρεψε από τον θάνατο, λέει: «Τὴν ψυχήν μου ἐπέστρεψεν ἐπὶ τρίβους δικαιοσύνης»· εννοεί τα ευαγγελικά δόγματα. Το «Ἐὰν πορευθῶ ἐν μέσῳ σκιᾶς θανάτου», το απευθύνει σαν προς τον Πατέρα. Τον ίδιο δε τον Χριστό ονομάζει ράβδο δυνάμεως, και ράβδο ένδοξη, και ράβδο μεγαλειότητος. Όπως ακριβώς η ράβδος διαπαιδαγωγεί, έτσι και η πρακτική αρετή διδάσκει τη μετριοπάθεια.] Εννοεί τα ευαγγελικά δόγματα.

Αυτό σημαίνει ότι τους έχει δοθεί από Αυτόν κάθε αφθονία ιερών χαρισμάτων και έχει παρατεθεί σε αυτούς η ζωοποιός τράπεζα. Διότι έφαγαν και αυτοί τον άρτο της ζωής, επειδή έγιναν μέτοχοι του Χριστού και σύσσωμοι με τους αγίους, ώστε να λένε με χαρά: «Ο Κύριος με ποιμαίνει και τίποτα δεν θα μου λείψει· σε τόπο χλοερό με εγκατέστησε, δίπλα σε νερό αναπαύσεως με έθρεψε, την ψυχή μου επανέφερε. Ετοίμασας ενώπιόν μου τράπεζα.» Είπε επίσης μέσω ενός εκ των αγίων προφητών: «Φάτε, πιείτε και μεθύστε, εσείς οι πλησίον.» Διότι, ενώ ήταν μακριά από τον Θεό, βρέθηκαν κοντά Του μέσω της πίστεως, εκείνοι που κάποτε πλανώνταν, και χόρτασαν την ιερή τροφή. Διότι έχει γραφτεί ότι: «Ο άρτος στηρίζει την καρδιά του ανθρώπου.» Εάν πάλι θεωρήσουμε ως θηρία εκείνους που κατασπάραξαν τον Ισραήλ, το «Ελάτε, φάτε» είναι σαν να παραδίδει σε αυτά τους ασεβείς, και αυτούς που τους αξίζει να τιμωρηθούν, και μάλιστα πολύ δίκαια. Διότι σκότωσαν τον αρχηγό της ζωής, μην αποδεχόμενοι την πίστη, και βρέθηκαν μακριά αυτοί που ήταν κοντά, και δεν αποτελούν πλέον λαό του Θεού, αλλά αντίθετα είναι αποτρόπαιοι ως Κυριοκτόνοι.

Θέσε λοιπόν ισχυρό θεμέλιο, για να ανυψωθεί το έργο. Πάνω από όλα, αδελφέ, να φοβάσαι τον Θεό και να τον δοξάζεις με όλη σου την καρδιά, για να σε δοξάσει και εκείνος μαζί με τους αγίους του. Στη νεότητά σου να αφοσιωθείς στην πραότατη σοφία, και μην την εγκαταλείψεις μέχρι την τελευταία σου αναπνοή. Αυτή θα σε οδηγήσει στους δρόμους της δικαιοσύνης, και θα γίνεις σκεύος εκλογής από τη νεότητά σου, και θα καταστήσεις έντιμα τα γηρατειά σου, και θα λάβεις επαίνους από τον Θεό, και οι άνθρωποι θα μεγαλύνουν τον Κύριο στο πρόσωπό σου.

ΨΑΛΜΟΣ ΤΟΥ ΔΑΒΙΔ ΚΒʹ. Ο Κύριος με ποιμαίνει, και τίποτα δεν θα μου λείψει· σε τόπο χλοερό, εκεί με εγκατέστησε· δίπλα σε νερά αναπαύσεως με ανέθρεψε· την ψυχή μου επανέφερε. Με οδήγησε. Η κατάσταση των προβάτων αποτελεί μια μέση κατάσταση ανάμεσα στην προκοπή των τελείων και σε εκείνους που κυλιούνται στον βυθό της κακίας, και οι οποίοι για τον λόγο αυτόν παρομοιάζονται με ερπετά και άγρια θηρία. Διότι τέλειος θα ήταν εκείνος του οποίου η ψυχή έχει διαμορφωθεί σύμφωνα με την εικόνα και την ομοίωση του Θεού, μέσα από ενάρετους τρόπους ζωής· αυτός που αναγνωρίζει τον Κύριο ως βασιλιά, και όχι απλώς ως ποιμένα. Αντίθετα, εκείνος που εξέπεσε από αυτήν την κατάσταση και, από δική του προαιρετική διαστροφή, μετέπεσε σε θηριώδη έξη, θα μπορούσε να αποκληθεί άλογο θηλυμανές και λύκος αρπακτικός. Φίδια, εξάλλου, και γεννήματα οχιών, χοίρους, σκύλους και αλεπούδες συνηθίζει η Γραφή να ονομάζει τους ανθρώπους αυτούς. Εκείνοι όμως που από μια τέτοια πτώση μεταστρέφονται στην καλύτερη κατάσταση, βρισκόμενοι προς το παρόν σαν στα εισαγωγικά στάδια και στα πρόθυρα της κατά Θεόν γνώσεως, θα μπορούσαν εύλογα να ονομαστούν πρόβατα του Θεού· και όταν προκόψουν προς το τελειότερο, αποκαλούνται άνθρωποι. Και όταν βέβαια είναι πρόβατα, καθοδηγούμενοι από τον ποιμένα που φανερώθηκε μέσω του Ιεζεκιήλ ως Δαβίδ, δηλαδή από τον εκ σπέρματος Δαβίδ Σωτήρα μας και Χριστό, διδάσκονται να λέγουν: Ο Κύριος με ποιμαίνει, και τίποτα δεν θα μου λείψει.

Και οι ίδιοι, μεταλαμβάνοντας τη νοερή και καινή τροφή και χλόη που υπάρχει στα ιερά Ευαγγέλια, θα πουν: «Σε τόπο χλόης, εκεί με κατεσκήνωσε». Εκείνος δε που μυείται στον Χριστό, πίνοντας από το νερό, μη όντας όμως ακόμη ικανός να μεταλάβει τον οίνο της αληθινής αμπέλου επειδή είναι ακόμη πρόβατο, αλλά τρεφόμενος προς το παρόν με το σωτήριο νερό, για το οποίο φώναζε ο Σωτήρας λέγοντας: «Εάν κάποιος διψά, ας έρθει σε μένα και ας πιει»· και πάλι: «Εκείνος που πίνει από το νερό που εγώ θα του δώσω, ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλιά του»· και πάλι: «Εκείνος που πίνει από το νερό που εγώ θα του δώσω, δεν πρόκειται να διψάσει ποτέ»· θα μπορούσε να πει: «Σε νερό αναπαύσεως με έθρεψε». Αλλά και αποθέτοντας κάθε βάρος των παλαιών αμαρτημάτων μέσω του λουτρού της παλιγγενεσίας και της ανακαινίσεως του Αγίου Πνεύματος, θα μπορούσε να πει: «Σε νερό αναπαύσεως με έθρεψε». Διότι είναι πραγματικά νερό αναπαύσεως εκείνο, μέσω του οποίου, αφού αποβάλει κανείς το βαρύ και επίμοχθο φορτίο των αμαρτιών που πιέζει την ψυχή, και αφού αποπλύνει κάθε ρύπο και σπίλο και κηλίδα, και ελευθερωθεί από πολύπλοκα δεσμά, έχοντας επίγνωση όλων αυτών θα πει: «Σε νερό αναπαύσεως με έθρεψε». Έπειτα, σαν να βρισκόταν παλαιότερα σε ψυχική εξάντληση, και κατόπιν, αφού συνήλθε μέσω της χλόης που του προσφέρθηκε και του σωτήριου νερού, και σαν να επέστρεψε από τον θάνατο, θα πει: «Επανέφερε την ψυχή μου».

Με οδήγησε σε τρίβους δικαιοσύνης ένεκα του ονόματός του. Αυτά τα πράττει, λέγει, ώστε να μη βλασφημείται το όνομά του, όταν τα πρόβατά του χάνονται ή οδηγούνται σε κακό δρόμο. Διότι, ακόμη και αν πορευθώ εν μέσω σκιάς θανάτου, δεν θα φοβηθώ κανένα κακό, επειδή εσύ είσαι μαζί μου. Διότι η αμαρτία βρίσκεται μακριά από καθέναν που βρίσκεται σε κοινωνία με τον Θεό. Ως σκιά θανάτου εννοεί τον κοινό θάνατο και τη λύση της ψυχής από το σώμα, σε αντιδιαστολή προς τον θάνατο της ψυχής, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί: «Η ψυχή που αμαρτάνει, αυτή θα πεθάνει»· και, «Υπάρχει αμαρτία προς θάνατον».

Ψαλμός του Δαβίδ για την εισαγωγή νέου λαού. Η προφητεία αυτού του ψαλμού σημαίνει την εισαγωγή ενός νέου λαού μέσω του βαπτίσματος. «Ο Κύριος ποιμαίνει»: Αναφέρεται στον πιστό λαό (ή άνθρωπο)· διότι ο Θεός δεν στέρησε κανένα αγαθό από εκείνους που τον φοβούνται. Και αυτός είναι ο λαός που προέρχεται από τα έθνη. «Σε τόπο χλόης»: Στα λόγια των [προφητών και των] ευαγγελίων και στα δόγματα των προφητών και των αποστόλων· διότι αυτή είναι η αληθινή βοσκή των πιστών. «Σε ύδωρ»: Στα πνευματικά ύδατα του βαπτίσματος και στα δάκρυα της μετανοίας. «Την ψυχή»: Μέσω της μετανοίας [και] του βαπτίσματος. «Με οδήγησε»: Ώστε να πορεύομαι σε ευθείες οδούς και να μην εκπορνεύομαι πλέον με την πλάνη των ειδώλων. «Ένεκεν του ονόματος»: Δηλαδή στο όνομά του. «Εάν και πορευθώ»: Δηλαδή, ακόμη και αν με καταλάβει ο θάνατος, δεν υπάρχει φόβος. «Δεν θα φοβηθώ»: Διότι μας σώζει η ελπίδα της αναστάσεως. «Η ράβδος»: Και ράβδος και βακτηρία των πιστών είναι ο σταυρός· διότι μέσω αυτού στηρίζονται και σώζονται. «Ετοίμασας»: Δίνοντας (ή φανερώνοντας) τη μυστική τράπεζα για να τρέφεται ο άνθρωπος (ή στον άνθρωπο), ώστε οι εχθροί βλέποντας να φθείρονται. «Λίπανες»: Ασφαλίζοντας με το χρίσμα (το χρίσμα) του βαπτίσματος. «Και το ποτήριον»: Το μυστικό, στο οποίο αναμειγνύεται το αίμα του Χριστού· και είναι μεθυστικό, δηλαδή ευφραίνει ισχυρά. «Και το έλεος»: Διότι αφότου ελεήθηκε ο άνθρωπος, έχοντας σφραγιστεί με τη χάρη, δεν είναι πλέον δυνατόν να του αφαιρεθεί.

Αναχωρήστε γρήγορα από το πλάσμα του Δημιουργού, του Χριστού του Θεού μας, και απομακρυνθείτε από αυτόν τον δούλο του Θεού, από τον νου, από την ψυχή, από την καρδιά, από τα νεφρά, από τις αισθήσεις, από όλα του τα μέλη, ώστε να είναι αυτός υγιής, ακέραιος και ελεύθερος, αναγνωρίζοντας τον δικό του Δεσπότη και Δημιουργό των πάντων Θεό, ο Οποίος συγκεντρώνει τους πλανημένους και τους δίδει σφραγίδα σωτηρίας διά της γέννησης και της ανακαίνισης του θείου βαπτίσματος, προκειμένου να αξιωθεί αυτός των αχράντων, επουρανίων και φρικτών Του μυστηρίων, και να ενωθεί με την αληθινή Του ποίμνη, κατασκηνώνοντας σε τόπο χλοερό και τρεφόμενος σε ύδατα αναπαύσεως, και καθοδηγούμενος ποιμαντικά και με ασφάλεια από τη ράβδο του σταυρού, για την άφεση των αμαρτιών και την αιώνια ζωή. Διότι σε Αυτόν πρέπει κάθε δόξα, τιμή και προσκύνηση, και μεγαλοπρέπεια, μαζί με τον άναρχο Πατέρα Του, και το πανάγιο και αγαθό και ζωοποιό Του Πνεύμα, τώρα και πάντοτε, και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Μακριά από εμάς· δεν αρμόζει σε εμάς να τα θαυμάζουμε αυτά, ούτε είναι αυτή η μερίδα όσων φοβούνται τον Κύριο, αλλά τα αληθινά αγαθά που είναι επιθυμητά και αξιαγάπητα σε όσους φρονούν ορθά, τα οποία παραμένουν παντοτινά, αφενός ευφραίνοντας τον Θεό και αφετέρου βλαστάνοντας ώριμο καρπό για όσους τα κατέχουν· εννοώ τις αρετές, οι οποίες θα δώσουν τον καρπό τους στον καιρό του, δηλαδή την αιώνια ζωή στον μέλλοντα αιώνα, σε εκείνους βέβαια που κοπίασαν επάξια και προσέφεραν εκ των προτέρων τον προσωπικό τους κόπο με όση δύναμη διέθεταν· διότι ο κόπος προηγείται των αρετών, ενώ ακολουθεί η αιώνια μακαριότητα. Μέσα σε αυτές τις αρετές ο Ιωακείμ ποίμαινε συνήθως τους δικούς του λογισμούς, κατασκηνώνοντας αφενός σε τόπο χλόης με τη θεωρία των ιερών λογίων, και αφετέρου σε ύδωρ αναπαύσεως, ευφραινόμενος από τη θεία χάρη, επιστρέφοντάς τους από τα άτοπα και οδηγώντας τους σε τρίβους δικαιοσύνης.

Γι' αυτό πορεύομαι πενθώντας και σκυθρωπός, ποθώντας και αναζητώντας εσένα, τον καλό ποιμένα και διδάσκαλο, που γνωρίζεις πώς να εγκαταστήσεις εμένα, το πλανώμενο πρόβατο, σε τόπο χλόης· εννοώ την έξη της αρετής μέσω της πράξης, που αποθεί τον καύσωνα των παθών· και που μπορείς να με εκτρέφεις σε ύδωρ αναπαύσεως· εννοώ τη χάρη της γνώσης, που αρδεύει τον νου μέσω της θεωρίας, εσένα που επαναφέρεις την ψυχή μου από την κακία στην αρετή με θεία λόγια και παραδείγματα, και με οδηγείς σε τρίβους δικαιοσύνης· υποδεικνύοντάς μου τους σωτήριους τρόπους της ευσέβειας· και που με ράβδο και με βακτηρία σοφά με καθοδηγείς, δηλαδή, με τη μνήμη των αιώνιων κολάσεων, σαν με μια ράβδο, απομακρύνεις τον αρχάριο από την κακία, και με την προτροπή των μελλοντικών αγαθών, δίκην βακτηρίας, στηρίζεις μέσω της ελπίδας στην αρετή αυτόν που προκόπτει· αυτό ακριβώς που και ο Κύριος και Σωτήρας, όπως νομίζω, υπαινισσόταν συμβολικά, όταν περιέχυνε οίνο και έλαιο στα τραύματα εκείνου που έπεσε στα χέρια των ληστών. Διότι ο πόθος της βασιλείας των ουρανών, όταν αναμειγνύεται με τον φόβο της γέεννας του αιώνιου πυρός, διατηρεί την ψυχή αλώβητη, συνδέοντάς την στενά με την αγάπη του Κτίστη, αφού έχει αποκαθαρθεί από κάθε εμπαθή διανόηση μέσω της στύψεως.

Ψαλμός κβ'. Του Δαβίδ. «Ο Κύριος με ποιμαίνει», ο καλός ποιμένας την εκκλησία του, «και τίποτα δεν θα μου λείψει» από τα αγαθά του. «Σε τόπο χλοερό» των νόμων του «εκεί με εγκατέστησε, κοντά σε νερό αναπαύσεως» της κολυμβήθρας του «με ανέθρεψε», «την ψυχή μου επανέφερε» από την ασέβεια, «με οδήγησε σε τρίβους δικαιοσύνης ένεκα του ονόματός του. Εάν πορευθώ εν μέσω σκιάς θανάτου» δυσμενών τυράννων, «δεν θα φοβηθώ κακά, διότι εσύ είσαι μαζί μου», ο καλός ποιμένας. Η σταυρική «ράβδος και η βακτηρία σου, αυτές με παρηγόρησαν» από αμύθητες θλίψεις. «Ετοίμασας ενώπιόν μου τράπεζα» των φρικτών μυστηρίων σου, «απέναντι από εκείνους που με θλίβουν», τους τυραννικούς βασιλείς· «άλειψας με έλαιο το κεφάλι μου» με το άγιο μύρο του χρίσματός σου «και το ποτήριό σου» του θείου αίματός σου «με μεθά σαν να είναι το πιο δυνατό» και καθαρό. «Και το έλεός σου θα με ακολουθεί όλες τις ημέρες της ζωής μου, για να κατοικώ στον ιερό οίκο του Κυρίου», αποδίδοντάς μου τις ευχές η ελεημένη από αυτόν εκκλησία, «εις μακρότητα ημερών».

Άφησε τώρα να εκπληρωθούν αυτά και τα υπόλοιπα λόγια του Δαβίδ και των άλλων προφητών, όσα κηρύχθηκαν πνευματικά για το βάπτισμα, όπως το: «Ο Κύριος θα κατοικήσει πάνω στον κατακλυσμό», εννοώντας σε βαπτισμένες, δηλαδή καθαρισμένες και αμόλυντες ψυχές, και: «κοντά σε ύδωρ αναπαύσεως με ανέθρεψε, την ψυχή μου επανέφερε, με οδήγησε σε τρίβους δικαιοσύνης», και: «άλειψας με έλαιο την κεφαλή μου», και: «ο ποταμός του Θεού γέμισε με ύδατα», και: «η θάλασσα είδε και έφυγε» από εδώ και από εκεί, «τείχος στα δεξιά και τείχος στα αριστερά», «και ο Ιορδάνης στράφηκε προς τα πίσω», δηλαδή «στάθηκαν τα ύδατα που κατέβαιναν από άνωθεν σαν ένας συμπαγής όγκος που απείχε πάρα πολύ» για να απομακρυνθούν από την πόλη «Καριαθιαρίμ», και: «σε είδαν τα ύδατα, Θεέ, σε είδαν τα ύδατα και φοβήθηκαν», και: «διότι ανέβλυσε ύδωρ στην έρημο και ρυάκι σε διψασμένη γη», και ότι: «αντλήστε ύδωρ με ευφροσύνη από τις πηγές του σωτηρίου», και ότι: «λουστείτε, γίνετε καθαροί, αφαιρέστε τις πονηρίες σας από τις ψυχές σας ενώπιον των οφθαλμών μου· παύστε τις πονηρίες σας, μάθετε να πράττετε το καλό» και τα εξής. Αφού λοιπόν άκουσε με προσοχή αυτά ο Βαπτιστής και άκουσε ότι «έτσι είναι πρέπον σε εμάς να εκπληρώσουμε κάθε δικαιοσύνη, τότε», λέγει, «τον αφήνει».

Διότι τι είναι πιο αδύναμο από εμάς ή από ποιους δεν υποφέρουμε πιο οδυνηρά, εφόσον και το πιο ελαφρύ και πρόχειρο από όλα, η ελπίδα, χάθηκε από εμάς, έφυγε, αποκόπηκε; Ή μάλλον ας αναθέσουμε τα δικά μας στον Θεό, ο οποίος είναι βοηθός των ταπεινών, δύναμη των αδυνάτων, προστάτης των ασθενών, σκεπαστής των απεγνωσμένων, πατέρας των απελπισμένων, τροφός των πεινασμένων, και ανακαινίζει τις ημέρες όσων έχουν μαραθεί σαν τα φύλλα, και ο οποίος αποστρέφει μεν το πρόσωπό του με σύντομο θυμό, αλλά σπλαγχνίζεται με αιώνιο έλεος, ο οποίος βεβαίως εξουσιάζει τη ζωή και τον θάνατο και έχει θέσει τις ανθρώπινες ημέρες ίσες με μια σπιθαμή και την υπόστασή μας ως ένα τίποτα. Εσένα μεν μόλις τώρα σε μετέφερε από τα εγκόσμια, ενώ εμάς προνόησε να μας παραλάβει αργότερα· μακάρι δε αυτό να γίνει σε εύθετο χρόνο, και ας πούμε και σε κατάλληλο τόπο (διότι το να περιφερόμαστε σαν σκηνίτες μας κάνει να ευχόμαστε και αυτό), και ούτε απροετοίμαστους, ούτε ποιμαινόμενους από τον θάνατο, όπως εκείνους που έχουν τεθεί στον άδη σαν πρόβατα, αλλά κατασκηνώνοντας σε τόπο χλόης και τρεφόμενοι σε ύδωρ αναπαύσεως και επιστρέφοντας την ψυχή στις τρίβους της κεκρυμμένης εν Χριστώ ζωής, της μακάριας και αιώνιας.

Λοιπόν, ως αρνία του Χριστού, ποιμαίνεσθε θεοπρεπώς, κατασκηνώνοντας στις ζωηφόρες εντολές, τρεφόμενοι «επί ύδατος αναπαύσεως», κατά τον προφητικό λόγο, και οδηγούμενοι σε τρίβους δικαιοσύνης, ψάλλοντας όλοι μαζί εκείνο: «διότι και εάν πορευθώ εν μέσω σκιάς θανάτου, δεν θα φοβηθώ κακά, διότι εσύ είσαι μαζί μου». Διότι είμαι πεπεισμένος ότι, εάν δεν λυγίσουμε και δεν εκπέσουμε από την πνευματική και πατρομίμητη κατάσταση που μας έχει ανατεθεί και εφαρμόζεται, κανένα από τα νοητώς ή ορατώς συμβαίνοντα δυσχερή γεγονότα δεν θα μας κυριεύσει ή θα μας καταβάλει· «διότι εάν ο Θεός είναι μαζί μας, ποιος θα είναι εναντίον μας; Και εάν αυτός είναι ο υπερασπιστής μας, από ποιον θα δειλιάσουμε;». Και πώς δεν θα επιδαψιλεύσει ολοένα και περισσότερο κάθε επάρκεια, και σωματική και πνευματική, χαριτώνοντας, ενδυναμώνοντας, ευφραίνοντας και καθιστώντας σας θαυμαστούς κατά τον παρόντα κόσμο με τις πολλές και ποικίλες του μεγαλοδωρεές;

Αλλά, ω θεία και ιερή κεφαλή, επί της οποίας το Πνεύμα έστησε την καθέδρα του. Ω φωστήρα, που δεν άρχεις μόνο την ημέρα, ούτε μόνο τη νύχτα, αλλά και νύχτα και ημέρα μας καταφωτίζεις με τις χάριτες, είτε όταν παλεύουμε με πειρασμούς και έχουμε το σκοτάδι των πειρασμών σαν κάποια νύχτα, είτε όταν απολαμβάνουμε άνεση και φαιδρυνόμαστε σαν από κάποιο φως, διότι και στις δύο περιστάσεις αξιωνόμαστε των δικών σου χαρίτων. Ω σάλπιγγα, διά της οποίας σάλπισε σε εμάς ο Παράκλητος, ω καλέ ποιμένα, που έθεσες την αγία σου ψυχή υπέρ ημών, των προβάτων σου, και με πολλούς ιδρώτες κατήρτισες το ποίμνιο για τον Θεό, αφού μας εγκατέστησες σε τόπο χλόης, δηλαδή στις Γραφές που ερμηνεύτηκαν διά της γλώσσας σου, και αφού μας ανέθρεψες σε ύδωρ αναπαύσεως του θείου βαπτίσματος, και μας οδήγησες σε τρίβους δικαιοσύνης, δηλαδή στην εργασία της αρετής. Διότι διά μέσου σου όλη η χώρα της Βουλγαρίας επέγνωσε τον Θεό, εσύ ο ίδιος πύκνωσες τις εκκλησίες με τους ύμνους και τις ψαλμωδίες, φαιδρύνοντας τις εορτές με τα αναγνώσματα, οι μοναχοί διά μέσου σου οδηγούνται προς την άσκηση μέσω των βίων των Πατέρων, οι ιερείς διά μέσου σου εκπαιδεύονται να ζουν σύμφωνα με τους κανόνες. Ω τρίπηχυ άγγελε και ουράνιε άνθρωπε, ω ελαία, που δεν υπολείπεσαι ούτε στο ελάχιστο από εκείνη του προφήτη, αλλά μάλλον την ξεπερνάς καθώς προσέφερες περισσότερους υιούς πιότητος, ω οδηγέ τυφλών, οποιαδήποτε τύφλωση και οδηγία κι αν αναλογιστεί κανείς, αφού ετοίμασας για τον Κύριο λαό περιούσιο, ζηλωτή καλών έργων, τα οποία έβλεπαν σε εσένα.