Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 22:6

Άλειψας με έλαιο την κεφαλή μου. Και αυτό είναι το μυστικό χρίσμα. Και το ποτήριό σου με μεθά. Πάλι αναφέρεται στη μυστική ευφροσύνη. Και το έλεός σου θα με ακολουθεί όλες τις ημέρες. Διότι όσοι γίνουν μέτοχοι όλων των προαναφερθέντων θα βρίσκονται διαπαντός στο έλεος του Θεού· και βέβαια θα κατοικήσουν στον οίκο Του. [Ετοίμασας ενώπιόν μου τράπεζα. Εννοεί τη μυστική τράπεζα, και το έλαιο ως μυστικό χρίσμα, και κάνει λόγο για το ποτήριο.]

Και πάλι ο Ιακώβ λέει: «Οι ημέρες της ζωής μου είναι λίγες και πονηρές». Και πάλι: «Όλες τις ημέρες της ζωής μου». Ώστε, αυτά που τώρα έχουν παραδοθεί με μορφή ιστορίας, αποτελούν νομοθεσία για τα όσα ακολουθούν. «Και έγινε εσπέρα, και έγινε πρωί, ημέρα μία». Για ποιον λόγο δεν είπε «πρώτη», αλλά «μία»; Καίτοι θα ήταν πιο λογικό, εκείνος που επρόκειτο να παραθέσει στη συνέχεια δεύτερη και τρίτη και τέταρτη ημέρα, να ονομάσει «πρώτη» αυτήν που αποτελεί την αρχή των επομένων. Αλλά την ονόμασε «μία», είτε για να καθορίσει το μέτρο της ημέρας και της νύχτας και να ενώσει τον χρόνο του ημερονυκτίου, με την έννοια ότι οι είκοσι τέσσερις ώρες συμπληρώνουν το διάστημα μίας ημέρας, όπου μαζί με την ημέρα εξυπακούεται βεβαίως και η νύχτα. Ώστε, ακόμη και αν κατά τις ηλιακές τροπές συμβαίνει η μία από τις δύο να υπερτερεί, εντούτοις τα διαστήματα και των δύο να περικλείονται οπωσδήποτε στον καθορισμένο χρόνο· σαν να έλεγε δηλαδή, ότι το μέτρο των είκοσι τέσσερων ωρών αποτελεί το διάστημα μίας ημέρας. Ή, ότι η αποκατάσταση του ουρανού από το ίδιο σημείο πάλι στο ίδιο συντελείται σε μία ημέρα. Ώστε, όσες φορές η εσπέρα και το πρωί καταλαμβάνουν τον κόσμο κατά την περιφορά του ήλιου, ο κύκλος αυτός να μην εκπληρώνεται σε περισσότερο χρόνο, αλλά στο διάστημα μίας ημέρας.

Η θεία και ιερή τράπεζα, η θεόπνευστη Γραφή, βρίσκεται σε πλήρη αντίθεση με εκείνη τη φθοροποιό και άτροφη τράπεζα αυτών που μας θλίβουν, καθώς είναι πλούσια και πολυτελής, και έχει μεγάλη ποικιλία και παράθεση από εδέσματα. Διότι σε αυτήν υπάρχουν πάρα πολλές και σωτηριώδεις νουθεσίες, οι οποίες υποδεικνύουν την αληθινή ευζωία και οδηγούν στην πνευματική ευεξία. Ίσως μάλιστα αυτό είναι που λένε οι πιστοί, ότι Ετοίμασες για εμάς πνευματική τράπεζα, ώστε, αφού φάμε και δυναμώσουμε, να μπορέσουμε να αντιταχθούμε απέναντι σε αυτούς που κάποτε μας έθλιβαν. Διότι η πνευματική ευτροφία, ενδυναμώνοντας καλά την ψυχή, την κάνει να αντιστέκεται και στα ακάθαρτα πνεύματα και στους πλανεμένους δασκάλους. Αλλά και η μυστική τράπεζα, η σάρκα του Κυρίου, μας καθιστά ισχυρούς ενάντια στα πάθη και ενάντια στους δαίμονες. Διότι ο Σατανάς φοβάται αυτούς που μεταλαμβάνουν τα μυστήρια με ευλάβεια. <Και το έλεός σου θα με καταδιώκει όλες τις ημέρες της ζωής μου.> (Α φ. 130 β) Οπωσδήποτε θα ακολουθήσει όσους έχουν αγιαστεί εν Χριστώ και έχουν αξιωθεί τα χαρίσματά Του, ώστε να εγγίσουν την ιερή τράπεζα, να αλειφθεί το κεφάλι τους με λάδι, και μάλιστα να πιουν από το άριστο ποτήρι μέχρι μέθης, δηλαδή να συμμετάσχουν πλούσια σε μια διαρκή ευθυμία. Διότι αυτό, νομίζω, δηλώνει το να καταδιώκεται κανείς, τρόπον τινά, διαρκώς και όλες τις ημέρες του αιώνα από το έλεος του Θεού.

Και το έλεός σου θα με ακολουθεί όλες τις ημέρες της ζωής μου, και θα κατοικώ στον οίκο του Κυρίου εις μακρότητα ημερών. Έχοντας πεποίθηση στο δικό σου έλεος και στη δική σου χάρη, γνωρίζω ότι δεν θα εκπέσω από την ελπίδα που τρέφω σε εσένα, παιδαγωγούμενος όλες τις ημέρες της ζωής μου από το έλεός σου. Αυτό λοιπόν το έλεός σου και αυτή η χάρη σου με αξίωσαν να αποκτήσω ως κατοικία τον οίκο σου και την Εκκλησία σου· όπου, διαμένοντας σαν σε οίκο Θεού, σε ιερό και άγιο ναό, θα επιτύχω τη μακρότητα των κοντά σε εσένα ημερών και την αιώνια ζωή. Διότι το να κατοικώ στον δικό σου οίκο, και να μην απομακρύνομαι ποτέ από αυτόν ούτε να παρεκκλίνω, αλλά πάντοτε να διαμένω μέσα στους ιερούς περιβόλους, πιστεύω ότι αυτά θα αποτελέσουν για εμένα την αιτία της μακρότητας των ημερών που υφίστανται από το δικό σου φως. Αντί δε της φράσης «εις μακρότητα ημερών», ο Σύμμαχος το ερμήνευσε «εις μήκος χρόνου», υποδηλώνοντας το άπειρο και αθάνατο της κατά Θεόν ζωής.

Το χορτάρι δε σε αυτά τα όρη είναι ο λόγος περί των αισθητών και το γράμμα της Γραφής· αλλά και ο ηθικότερος λόγος, τον οποίο θα μπορέσουν να μεταλάβουν και οι πολλοί, καθώς ο καθένας από αυτούς λέει: «Ο Κύριος με ποιμαίνει και τίποτα δεν θα μου λείψει· σε τόπο χλοερό, εκεί με κατασκήνωσε· σε ύδωρ αναπαύσεως με ανέθρεψε». Αφού όμως κάποτε υπερβούν αυτήν την κατάσταση, και δεν βρίσκονται πλέον σε δουλεία των ανθρώπων, αλλά έχουν γίνει αληθινοί άνθρωποι, θα πουν πάλι ο καθένας: «Ετοίμασας ενώπιόν μου τράπεζα απέναντι σε αυτούς που με θλίβουν· άλειψες με έλαιο την κεφαλή μου, και το ποτήριό μου με μεθά ως το άριστο. Και το έλεός σου θα με ακολουθεί όλες τις ημέρες της ζωής μου, και θα κατοικώ στον οίκο του Κυρίου εις μακρότητα ημερών».

«Διότι εάν πορευθώ», λέει, «μέσα σε σκιά θανάτου, δεν θα φοβηθώ ως κακό αυτό που συμβαίνει, επειδή εσύ είσαι μαζί μου». Μετά από αυτά, αφού παρηγόρησε με τη βακτηρία του Πνεύματος (διότι το Πνεύμα είναι ο Παράκλητος), παραθέτει τη μυστική τράπεζα που έχει ετοιμαστεί απέναντι από την τράπεζα των δαιμόνων· διότι εκείνοι ήταν που μέσω της ειδωλολατρίας συνέθλιβαν τη ζωή των ανθρώπων, και σε αυτούς αντιπαρατίθεται η τράπεζα του Πνεύματος. Έπειτα, μυρώνει την κεφαλή με το έλαιο του Πνεύματος και, αφού του προσφέρει τον οίνο που ευφραίνει την καρδιά, προκαλεί στην ψυχή εκείνη τη νηφάλια μέθη, μεταθέτοντας τους λογισμούς από τα πρόσκαιρα στο αιώνιο. Διότι εκείνος που γεύτηκε μια τέτοια μέθη ανταλλάσσει το εφήμερο με το ατελεύτητο, παρατείνοντας τη διαμονή του στον οίκο του Θεού σε μακρότητα ημερών.

Πώς λυτρώνει η σοφία την ψυχή του νέου από τον θάνατο; Τι συμβουλεύει να κάνει κανείς, ώστε να μην πεθάνει ο νέος; Ας ακούσουμε την ίδια τη σοφία: «Εάν τον χτυπήσεις», λέει, «με ράβδο, δεν θα πεθάνει· διότι εσύ μεν θα τον χτυπήσεις με τη ράβδο, την δε ψυχή του θα τη λυτρώσεις από τον θάνατο». Φαίνεται, λοιπόν, πως η φράση «Με χτύπησαν» υποδηλώνει την αθανασία, καθώς ο λόγος λέει ότι «Εάν τον χτυπήσεις με τη ράβδο, δεν θα πεθάνει», και ότι δεν είναι δυνατόν να λυτρωθεί διαφορετικά η ψυχή από τον θάνατο, εάν δεν χτυπηθεί με τη ράβδο. Συνεπώς, αποδεικνύεται από όσα αναφέραμε ότι είναι καλό το να δεχθεί κανείς το χτύπημα, διότι είναι πραγματικά καλό το να λυτρωθεί η ψυχή από τον θάνατο. Ο προφήτης λέει ότι έτσι ενεργεί και ο Θεός, ο οποίος ζωοποιεί θανατώνοντας και θεραπεύει πλήττοντας: «Διότι εγώ», λέει, «θα θανατώσω και θα δώσω ζωή, θα χτυπήσω και εγώ θα θεραπεύσω». Γι' αυτό και ο μέγας Δαβίδ δεν είπε ότι από μια τέτοια ράβδο προέρχεται πληγή, αλλά παρηγοριά, λέγοντας: «Η ράβδος σου και η βακτηρία σου, αυτές με παρηγόρησαν»· μέσω των οποίων ετοιμάζεται για αυτόν η θεία τράπεζα και όσα περιέχει στη συνέχεια η ψαλμωδία: και το έλαιο επί της κεφαλής, και ο άκρατος οίνος του ποτηριού, που επιφέρει τη νηφάλια μέθη, και το έλεος που τον ακολουθεί για το καλό του, καθώς και η μακροημέρευση στον οίκο του Θεού.

Ψαλμός του Δαβίδ για την εισαγωγή νέου λαού. Η προφητεία αυτού του ψαλμού σημαίνει την εισαγωγή ενός νέου λαού μέσω του βαπτίσματος. «Ο Κύριος ποιμαίνει»: Αναφέρεται στον πιστό λαό (ή άνθρωπο)· διότι ο Θεός δεν στέρησε κανένα αγαθό από εκείνους που τον φοβούνται. Και αυτός είναι ο λαός που προέρχεται από τα έθνη. «Σε τόπο χλόης»: Στα λόγια των [προφητών και των] ευαγγελίων και στα δόγματα των προφητών και των αποστόλων· διότι αυτή είναι η αληθινή βοσκή των πιστών. «Σε ύδωρ»: Στα πνευματικά ύδατα του βαπτίσματος και στα δάκρυα της μετανοίας. «Την ψυχή»: Μέσω της μετανοίας [και] του βαπτίσματος. «Με οδήγησε»: Ώστε να πορεύομαι σε ευθείες οδούς και να μην εκπορνεύομαι πλέον με την πλάνη των ειδώλων. «Ένεκεν του ονόματος»: Δηλαδή στο όνομά του. «Εάν και πορευθώ»: Δηλαδή, ακόμη και αν με καταλάβει ο θάνατος, δεν υπάρχει φόβος. «Δεν θα φοβηθώ»: Διότι μας σώζει η ελπίδα της αναστάσεως. «Η ράβδος»: Και ράβδος και βακτηρία των πιστών είναι ο σταυρός· διότι μέσω αυτού στηρίζονται και σώζονται. «Ετοίμασας»: Δίνοντας (ή φανερώνοντας) τη μυστική τράπεζα για να τρέφεται ο άνθρωπος (ή στον άνθρωπο), ώστε οι εχθροί βλέποντας να φθείρονται. «Λίπανες»: Ασφαλίζοντας με το χρίσμα (το χρίσμα) του βαπτίσματος. «Και το ποτήριον»: Το μυστικό, στο οποίο αναμειγνύεται το αίμα του Χριστού· και είναι μεθυστικό, δηλαδή ευφραίνει ισχυρά. «Και το έλεος»: Διότι αφότου ελεήθηκε ο άνθρωπος, έχοντας σφραγιστεί με τη χάρη, δεν είναι πλέον δυνατόν να του αφαιρεθεί.

Και το κατοικείν αναφέρεται στην Εκκλησία· διότι εκείνος που σφραγίστηκε άπαξ μέσα σε αυτήν, παραμένει εις τον αιώνα.

Διαφύλαξέ τον υπό τη σκέπη των πτερύγων σου σε μακρότητα ημερών· στις εκκλησίες σου μέσω αυτού χορήγησε την ειρήνη, στην πολιτεία την ασφάλεια, στο ιερατικό και μοναχικό τάγμα την αταραξία· ανάδειξέ τον εργάτη και υπερασπιστή των σεβαστών σου εντολών και των αποστολικών και πατερικών παραδόσεων, ώστε, βασιλεύοντας και στο όνομα και στο σχήμα και στην πράξη, σαν φωστήρας στον κόσμο να προβάλλει τον λόγο της ζωής και να καταξιωθεί την επουράνια βασιλεία σου, με τις ευχές και τις δεήσεις της πανάγνου δεσποίνης ημών Θεοτόκου και όλων των αγίων σου. Αμήν.

Βʹ. «Ετοίμασας ενώπιόν μου τράπεζαν», και τα εξής. Η τράπεζα εδώ σημαίνει την πρακτική αρετή· διότι αυτή ετοιμάστηκε από τον Χριστό απέναντι σε εκείνους που μας θλίβουν. Το δε έλαιο που λιπαίνει τον νου, (σημαίνει) τη θεωρία των δημιουργημάτων· το δε ποτήριο του Θεού, τη γνώση του Θεού· και το έλεός Του, τον Λόγο Του και Θεό. Διότι Αυτός, μέσω της ενανθρωπήσεώς Του, καταδιώκει όλες τις ημέρες, μέχρι να καταλάβει όλους όσους πρόκειται να σωθούν, όπως ακριβώς τον Παύλο. Ο δε οίκος, τη βασιλεία, στην οποία αποκαθίστανται όλοι οι άγιοι. Και η μακρότητα των ημερών, την αιώνια ζωή.

Ψαλμός κβ'. Του Δαβίδ. «Ο Κύριος με ποιμαίνει», ο καλός ποιμένας την εκκλησία του, «και τίποτα δεν θα μου λείψει» από τα αγαθά του. «Σε τόπο χλοερό» των νόμων του «εκεί με εγκατέστησε, κοντά σε νερό αναπαύσεως» της κολυμβήθρας του «με ανέθρεψε», «την ψυχή μου επανέφερε» από την ασέβεια, «με οδήγησε σε τρίβους δικαιοσύνης ένεκα του ονόματός του. Εάν πορευθώ εν μέσω σκιάς θανάτου» δυσμενών τυράννων, «δεν θα φοβηθώ κακά, διότι εσύ είσαι μαζί μου», ο καλός ποιμένας. Η σταυρική «ράβδος και η βακτηρία σου, αυτές με παρηγόρησαν» από αμύθητες θλίψεις. «Ετοίμασας ενώπιόν μου τράπεζα» των φρικτών μυστηρίων σου, «απέναντι από εκείνους που με θλίβουν», τους τυραννικούς βασιλείς· «άλειψας με έλαιο το κεφάλι μου» με το άγιο μύρο του χρίσματός σου «και το ποτήριό σου» του θείου αίματός σου «με μεθά σαν να είναι το πιο δυνατό» και καθαρό. «Και το έλεός σου θα με ακολουθεί όλες τις ημέρες της ζωής μου, για να κατοικώ στον ιερό οίκο του Κυρίου», αποδίδοντάς μου τις ευχές η ελεημένη από αυτόν εκκλησία, «εις μακρότητα ημερών».

90. Με άλλον τρόπο γίνεται η ανάγνωση των Γραφών για τους αρχαρίους στον βίο της ευσέβειας, με άλλον για εκείνους που έχουν προκόψει φτάνοντας στο μέσο, και με διαφορετικό για εκείνους που ανέρχονται προς την τελειότητα. Διότι για τους πρώτους, γίνεται άρτος από την τράπεζα του Θεού, που στηρίζει τις καρδιές τους στους ιερούς αγώνες της αρετής· αυτός τους παρέχει δύναμη και ισχύ για τη συμπλοκή με τα πνεύματα που ενεργοποιούν τα πάθη, και τους καθιστά ανδρείους μαχητές κατά των δαιμόνων, ώστε να λέγουν: «Ετοίμασες ενώπιόν μου τράπεζα απέναντι από εκείνους που με θλίβουν». Για τους δεύτερους, γίνεται οίνος θείου ποτηρίου, που ευφραίνει τις καρδιές τους και τους εκστασιάζει με τη δύναμη των νοημάτων, ανυψώνοντας τον νου τους από το γράμμα που αποκτείνει, εισάγοντάς τον ερευνητικά στα βάθη του Πνεύματος, και καθιστώντας τον πλήρως γεννητικό και εφευρετικό νοημάτων, ώστε να λέγουν και αυτοί με οικειότητα: «Και το ποτήριό σου με μεθά σαν το κράτιστο». Για τους τρίτους, γίνεται έλαιο του θείου Πνεύματος, το οποίο λιπαίνει την ψυχή τους, την καταπραΰνει και την ταπεινώνει με την υπερβολή των θείων ελλάμψεων, ανυψώνοντάς την ολόκληρη πάνω από την ταπείνωση του σώματος, ώστε να καυχάται και αυτή και να βοά: «Ελίπανες με έλαιο την κεφαλή μου, και το έλεός σου θα με καταδιώκει όλες τις ημέρες της ζωής μου». 91.