Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 23:10

Άρχοντες, υψώστε τις πύλες σας. Οι άγγελοι που διακονούν τον Σωτήρα επί της γης, κατά την Ανάληψή του, αναγγέλλουν στις ουράνιες δυνάμεις να ανοίξουν τις πύλες. [Κύριος κραταιός και δυνατός. Εκπλήσσονται δε οι δυνάμεις, βλέποντάς τον με σάρκα εμψυχωμένη από νοερή ψυχή. Γι' αυτό και ρωτούν.] Ποιος είναι αυτός ο βασιλιάς της δόξης; Ρωτούν οι άνω δυνάμεις, εκπληττόμενες από το παράδοξο της θείας οικονομίας. Ο Κύριος των δυνάμεων, αυτός είναι ο βασιλιάς της δόξης. Οι άγγελοι που ανήλθαν μαζί του μυσταγωγούν αυτούς που βρίσκονται άνω στο μυστήριο, ότι δηλαδή αυτός που καταπάτησε τους νοητούς εχθρούς, αυτός είναι ο Κύριος των δυνάμεων.

Έτσι υποστηρίζει ότι υπάρχει μέσα στον Θεό κάποιος άλλος Λόγος, διαφορετικός από τον Υιό, και ότι ο Υιός, μετέχοντας σε αυτόν, έχει ονομαστεί πάλι κατά χάριν Λόγος και Υιός ο ίδιος.» Είναι δε και αυτό ιδιαίτερο φρόνημα της αιρέσεώς τους, το οποίο δηλώνεται σε άλλα συγγράμματά τους, «ότι υπάρχουν πολλές δυνάμεις· και η μεν μία είναι του Θεού, δική του εκ φύσεως και αιώνια· ο δε Χριστός πάλι δεν είναι αληθινή δύναμη του Θεού, αλλά είναι και αυτός μία από τις λεγόμενες δυνάμεις, από τις οποίες η ακρίδα και η κάμπια δεν ονομάζονται μόνο δύναμη, αλλά και μεγάλη [δύναμη]· οι δε άλλες είναι πολλές και όμοιες με τον Υιό, για τις οποίες και ο Δαβίδ ψάλλει λέγοντας: Κύριος των δυνάμεων· και ως προς τη φύση, όπως όλοι, έτσι και ο ίδιος ο Λόγος είναι τρεπτός, λόγω όμως του δικού του αυτεξουσίου, εφόσον το θέλει, παραμένει αγαθός· όταν όμως το θελήσει, μπορεί να τραπεί και αυτός όπως ακριβώς και εμείς, επειδή είναι τρεπτής φύσεως. Διότι για αυτόν τον λόγο, λέει, και ο Θεός, επειδή προγνώριζε ότι θα γίνει αγαθός, του έδωσε προκαταβολικά αυτή τη δόξα, την οποία απέκτησε έπειτα και ως άνθρωπος εξαιτίας της αρετής του· ώστε εξαιτίας των έργων του, τα οποία προγνώριζε ο Θεός, τον έκανε να γίνει τώρα τέτοιος.» Τόλμησε δε πάλι να πει, ότι ούτε αληθινός Θεός είναι ο Λόγος. Αλλά ακόμη και αν ονομάζεται Θεός, δεν είναι αληθινός· αλλά κατά μετοχήν της χάριτος, όπως ακριβώς και όλοι οι άλλοι, έτσι και αυτός ονομάζεται Θεός μόνο κατ' όνομα.

Γι' αυτό, λοιπόν, από ανθρώπινη άποψη, εξαιτίας της σάρκας που έφερε, λέγεται για αυτόν το «Άρατε πύλας» και το «θα εισέλθει», ως ανθρώπου που εισέρχεται· από θεϊκή άποψη, πάλι, λέγεται για αυτόν, επειδή ο Λόγος είναι και Θεός, ότι αυτός είναι ο Κύριος και ο Βασιλεύς της δόξης. Αυτή την ανύψωση που συντελέστηκε σε εμάς, την προανεφώνησε το Πνεύμα στον ογδοηκοστό όγδοο ψαλμό, λέγοντας: «Και με τη δικαιοσύνη σου θα υψωθούν, διότι εσύ είσαι το καύχημα της δυνάμεώς τους». Εάν, όμως, ο Υιός είναι η δικαιοσύνη, άρα δεν είναι αυτός που υψώνεται σαν να έχει κάποια ανάγκη, αλλά εμείς είμαστε εκείνοι που υψωνόμαστε μέσα στη δικαιοσύνη, η οποία είναι αυτός ο ίδιος.

Και όταν ο Θωμάς τού λέει, «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου», του επιτρέπει να το λέει, και μάλιστα το αποδέχεται, χωρίς να τον εμποδίζει. Διότι αυτός είναι, όπως λένε και οι άλλοι προφήτες και όπως ψάλλει ο Δαβίδ, ο Κύριος των δυνάμεων, ο Κύριος Σαβαώθ, το οποίο ερμηνεύεται Κύριος των στρατιών, και Θεός αληθινός και παντοκράτωρ, έστω κι αν οι Αρειανοί διαρρηγνύονται γι' αυτό.

Έτσι υποστηρίζει, επίσης, ότι υπάρχει άλλος Λόγος στον Θεό, εκτός από τον Υιό, και ότι ο Υιός, επειδή μετέχει σε αυτόν, έχει ονομαστεί πάλι κατά χάριν Λόγος και Υιός. Είναι δε και αυτή μια χαρακτηριστική αντίληψη της αιρέσεώς τους, η οποία δηλώνεται σε άλλα συγγράμματά τους, ότι δηλαδή: «υπάρχουν πολλές δυνάμεις· και η μεν μία ανήκει εκ φύσεως στον Θεό και είναι αΐδια· ο δε Χριστός πάλι δεν είναι αληθινή δύναμη του Θεού, αλλά είναι και αυτός μία από τις λεγόμενες δυνάμεις, μεταξύ των οποίων "η ακρίδα και η κάμπια" δεν προσαγορεύεται μόνο δύναμη, αλλά και "μεγάλη"· οι δε άλλες δυνάμεις είναι πολλές και όμοιες με τον Υιό, για τις οποίες ψάλλει και ο Δαβίδ λέγοντας: "Κύριος των δυνάμεων". Και ως προς τη φύση, όπως όλοι, έτσι και ο ίδιος ο Λόγος είναι τρεπτός, ενώ με το δικό του αυτεξούσιο, όσο το βούλεται, παραμένει αγαθός· όποτε ωστόσο το θελήσει, μπορεί να τραπεί και ο ίδιος, όπως ακριβώς και εμείς, εφόσον είναι τρεπτής φύσεως. Διότι γι' αυτόν τον λόγο», λέει, «επειδή ο Θεός προγνώριζε ότι αυτός θα είναι αγαθός, εκ των προτέρων του έδωσε αυτή τη δόξα, την οποία θα αποκτούσε και έπειτα από αυτά μέσω της αρετής»· ώστε εξαιτίας των έργων του, τα οποία προέγνωσε ο Θεός, να έχει γίνει τώρα τέτοιος.

Και όπως ακριβώς Αυτός, ενώ αγιάζει τους πάντες, λέει πάλι προς τον Πατέρα ότι «αγιάζει τον εαυτό Του για χάρη μας», όχι για να γίνει άγιος ο Λόγος, αλλά για να αγιάσει ο Ίδιος μέσα στον εαυτό Του όλους εμάς, έτσι λοιπόν και αυτό που λέγεται τώρα, το «τον υπερύψωσε», δεν λέγεται για να υψωθεί Αυτός, διότι είναι ο Ύψιστος, αλλά για να γίνει μεν Αυτός για χάρη μας «δικαιοσύνη», εμείς δε να υψωθούμε εν Αυτώ και να εισέλθουμε στις πύλες των ουρανών, τις οποίες Αυτός πάλι άνοιξε για εμάς, ενώ εκείνοι που προπορεύονταν έλεγαν: «Άρχοντες, σηκώστε τις πύλες σας, και υψωθείτε, πύλες αιώνιες, και θα εισέλθει ο Βασιλιάς της δόξης». Διότι και εδώ, δεν ήταν κλειστές οι πύλες για Αυτόν, αφού είναι Κύριος και Ποιητής των πάντων, αλλά έχει γραφτεί και αυτό για εμάς, στους οποίους ήταν κλειστή η θύρα του Παραδείσου. Γι' αυτό και από ανθρώπινη μεν άποψη, εξαιτίας της σάρκας που έφερε, λέγεται για Αυτόν το «σηκώστε» και το «θα εισέλθει», σαν να εισέρχεται άνθρωπος· από θεϊκή άποψη όμως, πάλι, λέγεται για Αυτόν, επειδή «ο Λόγος είναι Θεός», ότι Αυτός είναι ο «Κύριος» και ο «Βασιλιάς της δόξης». Τέτοιου είδους ύψωση, που πραγματοποιήθηκε για εμάς, την προανήγγειλε το Πνεύμα στον ογδοηκοστό όγδοο ψαλμό, λέγοντας: «και με τη δικαιοσύνη σου θα υψωθούν, διότι εσύ είσαι το καύχημα της δυνάμεώς τους». Εάν λοιπόν ο Υιός είναι η δικαιοσύνη, άρα δεν είναι Αυτός που υψώνεται σαν να έχει κάποια στέρηση, αλλά εμείς είμαστε αυτοί που υψωνόμαστε μέσω της δικαιοσύνης, η οποία είναι ο Ίδιος.

Επομένως (διότι θα επαναφέρω και πάλι τον λόγο στο αρχικό του σημείο), ο Υιός προσκύνησε όταν εμφανίστηκε και ως Πρωτότοκος και με τη μορφή του δούλου, από όπου μάλιστα θα μπορούσε κανείς να κατανοήσει πλήρως το περίλαμπρο αξίωμα της υπεροχής που του ανήκει κατά φύση. Διότι, εάν το να προσκυνά αρμόζει μόνο στη μορφή του δούλου, σε ποιο από τα όντα δεν είναι φανερό το ελεύθερο κάλλος του πριν από την ενανθρώπηση; Και το γεγονός ότι, λέγοντας πως και οι ίδιοι οι ουρανοί έχουν ανάγκη από τη μυσταγωγία του Πνεύματος, δεν προσβάλλουμε τη φύση των αγίων αγγέλων, αλλά καταλήγουμε σε αυτόν τον ισχυρισμό ακολουθώντας τις θείες Γραφές, μας το επιβεβαιώνει ο Παύλος γράφοντας: «για να γίνει τώρα γνωστή στις αρχές και στις εξουσίες στα επουράνια μέσω της Εκκλησίας, η πολυποίκιλη σοφία του Θεού, σύμφωνα με την προαιώνια βουλή την οποία πραγματοποίησε στον Χριστό Ιησού τον Κύριό μας»· και εκτός από αυτό, λέει και ο θεσπέσιος Μελωδός: «Άρχοντες, ανοίξτε διάπλατα τις πύλες σας, και υψωθείτε, πύλες αιώνιες, και θα εισέλθει ο Βασιλιάς της δόξας. Ποιος είναι αυτός ο Βασιλιάς της δόξας; Ο Κύριος των δυνάμεων, αυτός είναι ο Βασιλιάς της δόξας.»

Διότι, επειδή ο Χριστός αναστήθηκε, έχοντας σκυλεύσει τον άδη και έχοντας καταργήσει τον θάνατο, καθώς ανερχόταν πλέον στα ύψη και ήθελε να επιστρέψει προς τον Πατέρα στους ουρανούς, το Πνεύμα βέβαια έδινε εντολή να ανοίξουν για αυτόν το ταχύτερο οι πύλες των ουρανών, αντηχώντας σε αυτούς και υποδεικνύοντας στις άνω δυνάμεις τον Θεό που φανερώθηκε με σάρκα, λέγοντας: «Ο Κύριος των δυνάμεων, αυτός είναι ο Βασιλιάς της δόξης». Β. Είναι βέβαιο λοιπόν ότι προσκύνησε ως άνθρωπος, αν και κατά φύση είναι Θεός. Θα έλεγες ίσως, όπως νομίζω, ότι, έχοντας επιλέξει να σκεφτόμαστε τα πρέποντα, θα μπορούσαμε να εφαρμόσουμε στα μέτρα της ανθρωπότητάς του και το ότι είπε πως δεν γνωρίζει εκείνη την ημέρα και την ώρα. Α. Να ξέρεις, θα το έλεγα χωρίς να ντραπώ καθόλου. Διότι ένα τεράστιο πλήθος εννοιών που δεν είναι διόλου αβασάνιστες, σχεδόν κάνοντάς μας νεύμα, μας προτρέπει να ακολουθήσουμε τη γνώμη για αυτό το ζήτημα, απαλλαγμένη από κάθε δυσκολία και σαν να είναι μια πλατιά λεωφόρος. Διότι, νομίζω, η ταπεινότητα της άγνοιας δεν θα ήταν ασύμβατη με τα μέτρα της κένωσης, ούτε αποτελεί ίδιον μειονέκτημα της φύσεως του Λόγου, καθόσον νοείται ως Λόγος και σοφία του Πατέρα. Ή μήπως δεν σου φαίνεται ότι τα εξέτασα αυτά με σοφία; Β. Βεβαιότατα. Α.

Αλλά δεν πρόκειται να φιλονικήσω, διότι δεν πρέπει να αναμείξουμε τον πόλεμο με την ειρήνη. Ας προσέλθουμε για να συνεορτάσουμε με αυτόν που νίκησε σήμερα για χάρη μας· καθώς λοιπόν αυτός αναβαίνει στους ουρανούς, ας τον ακολουθήσουμε όλοι, ας απορρίψουμε τα σωματικά, ας απαρνηθούμε τις ηδονές, ας γίνουμε όλοι πνεύματα, ώστε, ακολουθώντας τον, να ακούσουμε τις επουράνιες δυνάμεις να λένε: «Ανοίξτε τις πύλες σας, άρχοντες, και υψωθείτε, πύλες αιώνιες, και θα εισέλθει ο βασιλιάς της δόξης». Και προς αυτές που ρωτούν: «Ποιος είναι αυτός ο βασιλιάς της δόξης;», ας απαντήσουμε εμείς που έχουμε γευτεί την ευεργεσία και ας πούμε εμείς που έχουμε ελευθερωθεί ότι: «Κύριος κραταιός και δυνατός· Κύριος δυνατός στον πόλεμο, αυτός είναι ο βασιλιάς της δόξης». Τίποτε δεν έχει αποσιωπηθεί από τους προφήτες σχετικά με τη σωτηρία μας, τίποτε δεν έχει κρατηθεί μυστικό. Όλα όσα επρόκειτο να πάθει για χάρη μας ο Χριστός, τα προτύπωσε με προφητικές φωνές, ώστε, όταν έλθει σε εμάς ο Θεός και υποστεί τα ανθρώπινα, να μην παραξενευτούμε εμείς που τα έχουμε ακούσει εκ των προτέρων.

Μετά από αυτήν την εξέταση και μετά τις υπόλοιπες διερευνήσεις, μετά από αυτήν την ακρίβεια των λόγων και μετά τη μεγάλη σαφήνεια των μυστηρίων, αφού ο Χριστός δεν αποσιώπησε τίποτα, κραύγαζαν σύμφωνα με τον Δαβίδ: «Ανοίξτε τις πύλες, άρχοντές σας, και υψωθείτε, πύλες αιώνιες, και θα εισέλθει ο βασιλιάς της δόξας». Αποκρίθηκαν σε αυτές οι ανώτερες δυνάμεις και λένε: «Ποιος είναι αυτός που ανεβαίνει και γιατί, λένε, φωνάζετε: Ανοίξτε τις πύλες, άρχοντές σας, και υψωθείτε, πύλες αιώνιες, και θα εισέλθει ο βασιλιάς της δόξας;». Ακούγοντας αυτά, οι πλησιέστερες δυνάμεις λένε: «Ο Κύριος που είναι κραταιός και δυνατός, ο Κύριος που είναι δυνατός στον πόλεμο». Διότι υπάρχουν τάξεις και μεταξύ των ασωμάτων όντων και πολλές ιεραρχικές βαθμίδες ανάμεσά τους· και δεν είναι όλοι άγγελοι, ούτε όλοι θρόνοι, ούτε όλοι κυριότητες, αλλά υπάρχουν υπερέχοντα τάγματα και υπερέχουσες δυνάμεις. Επειδή, λοιπόν, οι ανώτερες δυνάμεις έλαβαν απάντηση στο ερώτημά τους, λένε: Μάθαμε «ποιος είναι αυτός ο βασιλιάς της δόξας». Διότι, επειδή έμαθαν ποιος είναι αυτός που ανεβαίνει, δεν έχουν πλέον ανάγκη από ερμηνεία, δεν έχουν πλέον ανάγκη από μακροσκελείς λόγους, αλλά λένε: «Ο Κύριος των δυνάμεων, αυτός είναι ο βασιλιάς της δόξας».

Επιθυμώντας να μην κατανοηθεί το ρήμα «έστι» σε αυτά απλώς ούτε αβασάνιστα, αλλά το έχει θέσει μάλλον ως δηλωτικό της ύπαρξης του Πατέρα. Ο Υιός δε, που γεννήθηκε αρρήτως από τον υπάρχοντα Πατέρα, συνεπάγεται βεβαίως εξάπαντος το ιδίωμα αυτού που τον γέννησε, δηλαδή την ύπαρξη. Είναι, επομένως, ανώτερος και από τον Αβραάμ και από τους προφήτες. Διότι εκείνοι μεν έχουν πεθάνει ως γηγενείς, όντας παιδιά θνητών πατέρων. Εκείνος όμως, που προήλθε από τον υπάρχοντα με τρόπο ακατάληπτο, δοξάζεται πάντοτε από τον ίδιο του τον Πατέρα, όχι επειδή έχει ανάγκη από δόξα (διότι είναι ο βασιλιάς της δόξας), αλλά επειδή έχει ως καύχημα το ότι γεννήθηκε από αιώνιο Πατέρα, όντας γι' αυτόν τον λόγο και ο ίδιος αιώνιος, διότι φέρει ουσιωδώς το αξίωμα εκείνου που τον γέννησε. Άρα, δεν θα αδικήσει καθόλου τον Υιό ως προς τη θεοπρεπή περί αυτού αντίληψη το να λέγεται ο Πατέρας δόξα του, επειδή και ο ίδιος ο Πατέρας δοξάζεται ομοίως από τον Υιό, όχι επειδή έχει ανάγκη από δόξα, αλλά επειδή θεωρεί και έχει ως δόξα το να γνωρίζεται ως Πατέρας ενός τέτοιου γεννήματος, δηλαδή του ίδιου του Θεού. Γι' αυτό ακριβώς τον λόγο και ο ίδιος ο Υιός λέει προς τον Πατέρα: «Πατέρα, δόξασε τον Υιό σου, για να σε δοξάσει και ο Υιός». Επομένως, η δόξα του ανθρώπου δεν είναι απολύτως τίποτα. Διότι το γήινο πέφτει στον θάνατο, όσον αφορά το σώμα, έστω κι αν πρόκειται να αναστηθεί.

Αμφιβάλλετε, λέει, και θέλετε να μάθετε ποιος είναι αυτός; Ακούστε λοιπόν, ότι αυτός είναι ο βασιλιάς της δόξης.

Για τον λόγο αυτόν τους πρόσταξε να σηκώσουν τις άνω πύλες, και μάλιστα να γνωρίζουν σαφώς ότι ο Θεός, ο οποίος ανέβαινε στους ουρανούς με τη δική μας ανθρώπινη μορφή, πορευόταν προς τη δόξα που ταίριαζε και ενυπήρχε ουσιωδώς σε αυτόν και μόνο. Διότι έλεγε: «Σηκώστε, άρχοντες, τις πύλες σας, και υψωθείτε πύλες αιώνιες, για να εισέλθει ο Βασιλιάς της δόξας». Και όταν τα άνω πνεύματα ρωτούσαν ή και δίσταζαν, επειδή δεν γνώριζαν σαφώς ποιος είναι αυτός ο Βασιλιάς της δόξας, μάθαιναν ότι είναι ο Κύριος των δυνάμεων, και ο Κύριος ο δυνατός στον πόλεμο. Γράφει δε και ο πάνσοφος Παύλος: «Για να γνωριστεί τώρα στις αρχές και στις εξουσίες η πολυποίκιλη σοφία του Θεού, σύμφωνα με την αιώνια πρόθεση την οποία πραγματοποίησε μέσω του Χριστού». Διδάσκονταν λοιπόν να αλαλάζουν προς αυτόν και οι νοερές δυνάμεις, και η αποκάλυψη μέσω του Πνεύματος ήταν σε αυτές σαν τον διαπεραστικό ήχο κάποιας σάλπιγγας, που αποκάλυπτε το βαθύ μυστήριο της ενανθρωπήσεως. Ήταν επομένως αναγκαίο μαζί με τα άνω πνεύματα να αλαλάζουν δοξαστικά και οι σεσωσμένοι, και να ψάλλουν διαρκώς, προσφέροντάς του ακατάπαυστη την υμνωδία. Εξάλλου, λέγοντας το «ανέβηκε», διδάσκουν ότι κατέβηκε. Διότι κατανοώντας το αυτό με τον ίδιο τρόπο και ο πάνσοφος Παύλος λέει: «Το δε Ανέβηκε, τι σημαίνει παρά ότι και κατέβηκε πρώτα στα κατώτερα μέρη της γης;»

Διότι εκείνο που έχει ακόμη ανάγκη προσθήκης είναι ατελές. Και πώς πάλι έλαβε σε υστερότερους καιρούς το να προσκυνείται, εφόσον φαινόταν ότι το κατείχε αυτό εξ αρχής; Διότι τον προσκυνά ο Αβραάμ στη δρυ του Μαμβρή, τον προσκυνά και ο Μωυσής στη βάτο όταν λέει: «Εγώ είμαι ο ων». Και πώς, όπως λέει ο Δανιήλ, «Μύριες μυριάδες τον υπηρετούσαν»; Και πώς πάλι φαίνεται να κάθεται σε θρόνο υψηλό και υπερυψωμένο, και να δορυφορείται και να δοξολογείται από τα Σεραφείμ; Πώς πάλι οι επουράνιες δυνάμεις, ακούγοντας δια του Πνεύματος το: «Ανοίξτε τις πύλες σας, άρχοντες», και ρωτώντας: «Ποιος είναι αυτός ο βασιλιάς της δόξας;», άκουγαν ως απάντηση: «Ο Κύριος των δυνάμεων, αυτός είναι ο βασιλιάς της δόξας»; Αυτός δεν έγινε αργότερα Κύριος των δυνάμεων, αλλά αυτός είναι ανέκαθεν ο Κύριος των δυνάμεων. Εάν λοιπόν φαίνεται ότι ήταν αυτό που είναι και τώρα, ακόμη και πριν από τον καιρό της παρουσίας του στον κόσμο, θα ήταν περιττό, ή μάλλον γεμάτο κίνδυνο, το να λέγεται ότι ο Υιός επιδέχεται τροπή· ή ότι έλαβε ως αμοιβή της αγαθής του προαίρεσης την υιότητα, και το να είναι Σοφία, και Λόγος, και Θεός. Διότι, όντας άτρεπτος και αναλλοίωτος, είναι όμοιος σε όλα με εκείνον που τον γέννησε.

ΑΛΛΟ, ότι ο Υιός δεν είναι ομοφυής με τα δημιουργήματα ή με τους αγγέλους. Εάν ο Υιός είναι δημιούργημα και ομοφυής με τους αγγέλους, ας ονομαστούν και αυτοί από τον Πατέρα υιοί όπως Εκείνος, ή ας ονομαστεί και Αυτός άγγελος όπως εκείνοι. Αλλά σε κανέναν από τους αγγέλους δεν είπε ποτέ: «Υιός μου είσαι εσύ», σύμφωνα με τα λόγια του Παύλου· ούτε βέβαια φαίνεται Εκείνος να έχει αληθινά ονομαστεί άγγελος. Ας καθίσουν στα δεξιά του Πατέρα όπως ο Υιός· αλλά κανένας από τους αγγέλους δεν συγκαθεύεται με τον Πατέρα, αλλά μάλλον παρίστανται λειτουργώντας σε Αυτόν. Ας πουν οι άγγελοι δίνοντας εντολές όπως ο Υιός: «Εγώ όμως σας λέω»· αλλά δεν λένε αυτό, αλλά μάλλον: «Στάλθηκα για να σου μιλήσω.» Και εκείνοι μεν διακονούν, Αυτός δε διακονείται· «Διότι ιδού», λέει, «άγγελοι προσήλθαν και τον διακονούσαν.» Και Αυτός μεν είναι δημιουργός, εκείνοι δε δημιουργήθηκαν μέσω Αυτού· και εκείνοι μεν προσκυνούν, Αυτός δε προσκυνείται· και οι μεν άγγελοι διατάσσονται να υψώσουν τις πύλες των ουρανών· Αυτός δε εισέρχεται ως Κύριος των δυνάμεων, ως βασιλεύς της δόξης· και εκείνοι μεν μετέχουν στη ζωή που προέρχεται από τον Θεό· Αυτός δε είναι ο χορηγός της ζωής, καθώς ο Ίδιος αποτελεί τη ζωή για τα πάντα. Και Αυτός μεν λέει: «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα», και «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα», και, «Όλα όσα έχει ο Πατέρας είναι δικά μου», και «Εγώ είμαι το φως του κόσμου», και «Εγώ είμαι η ανάσταση και η ζωή»· οι άγγελοι όμως δεν τολμούν να αρθρώσουν τέτοια λόγια.

Λόγος του Διαδόχου επισκόπου Φωτικής της Ηπείρου εις την Ανάληψη του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού. Α'. Φέρε μου τώρα τους Ιουδαίους ιερείς· διότι είναι ώρα για επινίκιους λόγους· φέρε τους εδώ, εκκλησιαστή και κήρυκα του Χριστού, λέγε και ζωγράφιζε δυνατά με την αλήθεια σου· πώς εκείνοι έδωσαν το αργύριο της κακοβουλίας τους στους στρατιώτες, νομίζοντας ότι θα καλύψουν με το ψέμα την περίβλεπτη αλήθεια· και πώς τώρα εμείς, οι λειτουργοί του Χριστού, προσδοκούμε τον Κύριο που αναστήθηκε από τους νεκρούς την τρίτη ημέρα και ανέβηκε στους ουρανούς, καυχώμενοι ακατάπαυστα για αυτόν τον Σωτήρα, τον οποίο οι ουρανοί δέχθηκαν με θεοπρεπές θαύμα που τους φανερώθηκε, ενώ η γη, καθώς βαστάζεται από το δικό Του θέλημα, δεν είχε τη δύναμη να υπομείνει να Τον βαστάξει· Τον οποίο παρέλαβε νεφέλη φωτός, εκπληρώνοντας φανερά το σχήμα της προφητείας· και οι άγγελοι Τον συνόδευσαν με ύμνους μέχρι τους πατρικούς θρόνους, φωνάζοντας ακατάπαυστα: Ο Κύριος των δυνάμεων, αυτός είναι ο βασιλιάς της δόξης· του Οποίου την άνοδο από τη γη στον ουρανό, προθεωρώντας την εν Αγίω Πνεύματι ο ψαλμωδός, έψαλλε: Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας. Διότι ο θεσπέσιος προέβλεπε και την ωδή των αγίων ευαγγελίων.

Ο Κύριος είναι κραταιός και δυνατός, ο Κύριος είναι δυνατός στον πόλεμο· και πάλι: Ο Κύριος των δυνάμεων, αυτός είναι ο βασιλιάς της δόξας. Αλλά και τα πλήθη των εκκλησιών του Σωτήρα μας ανάμεσα στους ανθρώπους, καθώς σε αυτές συρρέουν πάντοτε σαν ποτάμι όσοι από τα έθνη πίστεψαν, και υψώνουν φωνή στις προσευχές προς τον Θεό, καθώς και στις δοξολογίες με ύμνους και ψαλμούς, μπορούν να ονομαστούν ποταμοί· επειδή και ο ίδιος ο Κύριός μας παρομοιάζει με ποταμούς εκείνους που επρόκειτο να αντλήσουν από τη δική του και θεία διδασκαλία, και να πιουν από το Άγιο Πνεύμα, λέγοντας: Όποιος πιει από το νερό που εγώ θα του δώσω, ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλιά του, το οποίο θα αναβλύζει για την αιώνια ζωή.

Κράζουν, λοιπόν, αυτοί και βοούν ο ένας στον άλλον σύμφωνα με τη δική του δύναμη, παρουσιάζοντας την αγιότητα εκείνου για τον οποίο θεολογούν και, το πιο παράδοξο από όλα, διακηρύσσοντας θεολογικά ότι όχι μόνο ο ουρανός και όλα όσα βρίσκονται στον ουρανό είναι γεμάτα από τη δοξολογία του, αλλά και «όλη η γη» μετείχε στην ίδια δύναμη εξαιτίας της προαναγγελλόμενης καθόδου του από τους ουρανούς στους ανθρώπους, την οποία στη συνέχεια προφητεύει ο λόγος καθώς προχωρά, κηρύττοντας τη γέννηση από την Παρθένο και τη δοξολογία του που διαμέσου αυτής εξαπλώθηκε σε όλη τη γη. Το δε «Κύριος Σαβαώθ» ερμηνεύεται ως «Κύριος των δυνάμεων». Αυτός, εξάλλου, είναι ο «αρχιστράτηγος της δυνάμεως του Κυρίου», τον οποίο και στον εικοστό τρίτο ψαλμό οι θείες δυνάμεις αποκαλούν και πάλι «Κύριο Σαβαώθ», προαναγγέλλοντας την άνοδό του από τη γη στους ουρανούς μέσω όσων λέγουν: «Σηκώστε τις πύλες, άρχοντές σας, και υψωθείτε, πύλες αιώνιες, και θα εισέλθει ο βασιλιάς της δόξης. Ποιος είναι αυτός ο βασιλιάς της δόξης; Ο Κύριος των δυνάμεων, αυτός είναι ο βασιλιάς της δόξης»· το εβραϊκό κείμενο, άλλωστε, και πάλι εδώ τον ονομάζει «Κύριο Σαβαώθ».

Και επειδή ακριβώς αυτός είναι «ο βασιλεύς της δόξης», και εξαιτίας της ελεύσεώς του έμελλε όλη η γη να γεμίσει από τη δόξα του, εύλογα αυτό που επρόκειτο να συμβεί έχει αναφερθεί και στον προφήτη και στον ψαλμό· στον μεν προφήτη με το «είναι πλήρης όλη η γη από τη δόξα του», στον δε ψαλμό με την αρχή του που λέει: «Του Κυρίου είναι η γη και το πλήρωμά της, η οικουμένη και όλοι όσοι κατοικούν σε αυτήν».

Πάλι επαναλαμβάνει τα ίδια λόγια (διότι έχει ήδη εκπληρωθεί το μυστήριο του θανάτου και έχει επιτευχθεί η νίκη κατά των εχθρών και έχει ανεγερθεί ως τρόπαιο εναντίον τους ο σταυρός, και πάλι ανέβηκε στα ύψη αυτός που αιχμαλώτισε την αιχμαλωσία, ο οποίος έδωσε στους ανθρώπους αυτά τα αγαθά δώρα, τη ζωή και τη βασιλεία) και πρέπει πάλι να ανοιχτούν για αυτόν οι υπερκείμενες πύλες. Αναλαμβάνουν με τη σειρά τους τη συνοδεία οι δικοί μας φύλακες και προστάζουν να ανοιχτούν για αυτόν οι υπερκείμενες πύλες, ώστε πάλι μέσα σε αυτές να δοξαστεί· αλλά δεν αναγνωρίζεται αυτός που έχει περιβληθεί τη ρυπαρή στολή της δικής μας ζωής, του οποίου το ερυθρό χρώμα των ενδυμάτων προέρχεται από το πατητήρι των ανθρώπινων κακών. Γι' αυτόν τον λόγο, απευθύνεται από εκείνους αυτή η ερωτηματική φωνή προς αυτούς που τον συνοδεύουν: Ποιος είναι αυτός ο βασιλιάς της δόξης; Έπειτα, η απάντηση αυτών δεν είναι πλέον: Ο κραταιός και δυνατός στον πόλεμο, αλλά: Ο Κύριος των δυνάμεων, ο οποίος κατέχει την εξουσία του σύμπαντος, ο οποίος ανακεφαλαίωσε τα πάντα στον εαυτό του, ο οποίος πρωτεύει στα πάντα, ο οποίος αποκατέστησε τα πάντα στην αρχική τους κτίση· Αυτός είναι ο βασιλιάς της δόξης. Βλέπετε πώς ο Δαβίδ κατέστησε για εμάς πιο γλυκιά την εορτή, αναμειγνύοντας τη δική του χάρη με τη λαμπρότητα της Εκκλησίας.

Έτσι, όχι μόνο στους αγγέλους, αλλά και σε εμάς, οι θεοπτίες δεν τελούνται μόνο έμμεσα και μέσω άλλων, αλλά είναι και άμεσες και αυτοφανείς, χωρίς να μεταβιβάζονται διαμεσολαβητικά από τους πρώτους στους δεύτερους. Διότι ο Κύριος των κυρίων δεν υπόκειται στους νόμους της κτίσεως. Γι' αυτό και, σύμφωνα με τις ιερές μας παραδόσεις, πρώτος και μόνος ο Γαβριήλ μυείται στο μυστήριο της άρρητης κενώσεως του Λόγου, μολονότι δεν ανήκει στην αγγελική τάξη που έχει εγκαθιδρυθεί πρώτιστα και άμεσα γύρω από τον Θεό. Έπρεπε λοιπόν να είναι καινή η αρχή της καινής κτίσεως. Διότι Εκείνος που κένωσε τον εαυτό Του κατερχόμενος μέχρι εμάς για χάρη μας, τα έκανε όλα καινά. Γι' αυτό, αναλαμβανόμενος στον ουρανό, καθιστά τους αγγέλους που βρίσκονται σε κατώτερη τάξη και είναι μάλλον περικόσμιοι, όπως λέει ο άγιος Κύριλλος, ικανούς να φωτίζουν και να τελειοποιούν την ανώτερη ταξιαρχία, προστάζοντας «τους άρχοντές τους να άρουν τις αιώνιες πύλες» και μυώντας τους, καθώς θα εισέλθει και θα ανέλθει και θα καθίσει πάνω από κάθε αρχή και εξουσία Εκείνος που περιβλήθηκε τη σάρκα από άφατη φιλανθρωπία. Διότι είναι «Κύριος των δυνάμεων» και «βασιλεύς της δόξης», που τα πάντα δύναται, και μπορεί να κάνει τους έσχατους ανώτερους από τους πρώτους όποτε το θελήσει.

Υψώστε τις πύλες [Δηλαδή ανοίξτε διάπλατα, ουρανοί, τους καταρράκτες στο πρωτοφανές θέαμα]. Και θα εισέλθει. Αποκρίνονται οι δυνάμεις των ουρανών και λέγουν: Και ποιος είναι ο βασιλεύς της δόξης; Λέγουν πάλι οι άλλες δυνάμεις: Ο Θεός Λόγος, που αναβαίνει με σάρκα, αυτός είναι ο βασιλεύς της δόξης. Ποιος είναι αυτός; Λέγουν οι δυνάμεις: Ο Κύριος των δυνάμεων, ο καθήμενος επί θρόνου δόξης, ο Υιός του Πατρός, ο οποίος υπάρχει προ των αιώνων μαζί με τον Πατέρα, αυτός, αφού κατήλθε, προσέλαβε τον άνθρωπο και τον ανεβάζει στον ουρανό· αυτός είναι ο βασιλεύς της δόξης. Και τον προσκύνησαν.

Σχετικά με την άνοδό του —δηλαδή την αναγέννηση—, προκειμένου να γίνει πνευματικός και όχι σαρκικός, αναφέρει ότι η Γραφή λέει: «Άρατε πύλας, οι άρχοντές σας, και υψωθείτε, πύλες αιώνιες, και θα εισέλθει ο βασιλιάς της δόξης» —που σημαίνει θαύμα θαυμάτων· —«ποιος», λέει, «είναι αυτός ο βασιλιάς της δόξης;» «Σκουλήκι και όχι άνθρωπος, όνειδος των ανθρώπων και εξουθένωμα του λαού». «Αυτός» <λοιπόν, λέει,> «είναι ο βασιλιάς της δόξης», «ο δυνατός στον πόλεμο». Και ως πόλεμο εννοεί αυτόν που <διεξάγεται> στο σώμα, επειδή από μαχόμενα στοιχεία έχει πλαστεί το πλάσμα, όπως είναι γεγραμμένο, λέει: «να θυμάσαι τον πόλεμο που γίνεται στο σώμα». Αυτή <δε>, λέει, την είσοδο και αυτή την πύλη είδε ο Ιακώβ καθώς πορευόταν προς τη Μεσοποταμία —πράγμα που σημαίνει ότι από παιδί γινόταν ήδη έφηβος και άνδρας— <*> δηλαδή, αποκαλύφθηκε σε αυτόν που πορευόταν στη Μεσοποταμία. Και Μεσοποταμία, λέει, είναι η ροή του μεγάλου Ωκεανού, η οποία ρέει από τα μέσα του τέλειου ανθρώπου. Και θαύμασε, <λέει,> την ουράνια πύλη λέγοντας: «Πόσο φοβερός είναι αυτός ο τόπος· δεν είναι άλλο αυτό παρά οίκος Θεού, και αυτή είναι η πύλη του ουρανού». Γι' αυτό, λέει, ο Ιησούς λέει: «Εγώ είμαι η πύλη» η αληθινή. Εκείνος δε που τα λέει αυτά είναι, λέει, ο τέλειος άνθρωπος που έχει λάβει τον χαρακτήρα του άνωθεν από το αχαρακτήριστο. Δεν μπορεί λοιπόν, λέει, να σωθεί ο τέλειος άνθρωπος, αν δεν αναγεννηθεί περνώντας μέσα από αυτή την πύλη.

Ποιος θα καυχηθεί ότι έχει αγνή την καρδιά; Διττή είναι η κακία που αντιτίθεται στην αρετή· εξ αυτής η μεν είναι θεωρητική, η δε πρακτική. Το «ποιος» αναφέρεται στο σπάνιο· διότι είναι σπάνιο να βρει κανείς κάποιον καθαρό στην πράξη και στη θεωρία. Σημαίνει επίσης και το αδύνατο, όπως στο: «Εάν ο Θεός είναι υπέρ ημών, ποιος είναι καθ' ημών;». Σημαίνει και ερώτηση: «Ποιος είναι αυτός ο Βασιλεύς της δόξης;». Φανερώνει και το άτομο, όπως στο: «Κάποιος άνθρωπος ήταν ευγενής». —Στάθμιο μεγάλο και μικρό. [Cod. f. 85 b.] Διάθεση δόλια, που έχει μεν χρηστό λόγο, αλλά ακάθαρτη πράξη.

Διότι αυτόν που σαρκώθηκε σε ορατή σάρκα δεν τον γνώριζαν μέχρι τότε, έως ότου άκουσαν και πάλι να αντηχεί το «ο Κύριος των δυνάμεων, αυτός είναι ο βασιλεύς της δόξης» από τον προφήτη που το αναφώνησε. Επειδή, αφού ανέβηκε ο Χριστός στο όρος των Ελαιών και στάθηκε στην ουρανοφόρο κορυφή, έχοντας συγκεντρώσει εκεί την ομήγυρη των μαθητών, ανυψώνεται μπροστά στα μάτια τους, ορμώντας με μετέωρη φορά προς τον ουρανό, αποχωριζόμενος μεν τη γη κατά τη σάρκα, πληρώντας όμως τα σύμπαντα με τη θεότητά του, ή μάλλον, παραμένοντας αχώρητος.

Αλλά ποιο είναι το νέο της παρούσας εορτής, το οποίο είναι δύσκολο να εκφραστεί και με τη γλώσσα και με τη διάνοια; Διότι, αιφνιδίως, ενώ ο Κύριος δίδασκε τους μαθητές και τους προετοίμαζε για τον πνευματικό αγώνα, μια νεφέλη, σαν κάποια υπηρέτρια, δηλαδή δούλη, εισήλθε κάτω από τα άχραντα ίχνη του Χριστού. Και μιμούμενη τη θάλασσα που παλαιότερα τον βάσταξε χωρίς να βραχεί, ανέλαβε ήσυχα και ατάραχα τον Δεσπότη, και αυτόν που κάποτε κατέβηκε σαν τη βροχή, τον απέδωσε πλέον φανερά στον θρόνο της μεγαλωσύνης. Διότι τη μεν κατάβασή του την αγνόησαν οι άγγελοι, οι εξουσίες, οι δυνάμεις και οι κυριότητες, τη δε εν σαρκί Ανάληψή του την επευφημούσαν κράζοντας: «Ο Κύριος των δυνάμεων, αυτός είναι ο βασιλεύς της δόξης». Αυτός είναι ο δεύτερος Αδάμ, όπως λέει ο Παύλος. Αλλά εκείνος μεν, δηλαδή ο πρώτος και παλαιός Αδάμ, γεννιέται χωρίς μητέρα· αυτός δε, εμφανίζεται χωρίς πατέρα κατά τη σάρκωσή του. Αυτός είναι ο κεραμέας, δηλαδή ο πλαστουργός μας, ο οποίος, αφού έλαβε το δικό μας ανθρώπινο φύραμα στον εαυτό του, κατά την ευδοκία του, ανακαίνισε το φθαρμένο δημιούργημα.

Και πάλι λέγει: Ο Κύριος των δυνάμεων, αυτός είναι ο βασιλεύς της δόξης. Οι δυνάμεις, λοιπόν, όταν άκουσαν «Κύριος των δυνάμεων», αναφωνώντας ομόφωνα τη συνήθη δοξολογία, υποδέχονταν με χαρά τον Κύριο και τον συνόδευαν έως τον υψηλό και επηρμένο θρόνο. Και εκπληρώθηκε αυτό που ειπώθηκε από τον Δαβίδ: Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε εκ δεξιών μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδών σου.

〈«Ο Κύριος των δυνάμεων, αυτός είναι ο βασιλεύς της δόξης»〉. Βλέπεις στο πρόσωπό του, μαζί με τον βασιλιά, και τον Κύριο των δυνάμεων· δες εκ περισσού σε αυτόν και τον αιώνιο αρχιερέα: 〈«Ορκίσθηκε ο Κύριος και δεν θα μεταμεληθεί· εσύ είσαι ιερέας εις τον αιώνα»〉.

Καθώς, λοιπόν, φέροντας μέσα του ολόκληρη την εικόνα την ενδύθηκε, και αφού απεκδύθηκε τον παλαιό άνθρωπο τον μετέβαλε στον επουράνιο άνθρωπο, τότε ανέβαινε μαζί του στους ουρανούς και η εικόνα άρρηκτα ενωμένη με αυτόν. Βλέποντας δε οι αγγελικές δυνάμεις το μέγα μυστήριο, να αναβαίνει δηλαδή ήδη ο άνθρωπος ενωμένος με τον Θεό, έδιναν παράγγελμα και φώναζαν με χαρά προς τις άνω στρατιές: «Άρχοντες, σηκώστε τις πύλες σας, και υψωθείτε πύλες αιώνιες, και θα εισέλθει ο βασιλιάς της δόξας». Εκείνες, βλέποντας το καινοφανές θαύμα, τον άνθρωπο ενωμένο με τον Θεό, αντιφωνούν και λένε: «Ποιος είναι αυτός ο βασιλιάς της δόξας;» Και οι πρώτες, απαντώντας στην ερώτηση, αποκρίθηκαν: «Ο Κύριος των δυνάμεων, αυτός είναι ο βασιλιάς της δόξας, ισχυρός και κραταιός και δυνατός στον πόλεμο».

Ανοίξτε τις πύλες, οι άρχοντες του άδη, και θα εισέλθει ο βασιλιάς της δόξας. Αυτοί δε, κυριευμένοι από φόβο, καθώς εξέφραζαν αμφιβολία με τα λόγια: «Ποιος είναι αυτός ο βασιλιάς της δόξας;», εκείνοι αποκρίθηκαν: «Είναι ο Κύριος των δυνάμεων, ο Δεσπότης των άνω και των κάτω». Και καθώς στασίαζαν, αρνούμενοι να ανοίξουν επειδή κατέχονταν από τρόμο, με ένα νεύμα της θεότητας, αμέσως οι πύλες συντρίφτηκαν και οι μοχλοί έσπασαν, και εκπληρώθηκε το κήρυγμα της προφητείας, που διασαλπιζόταν πριν από τόσες γενιές, ότι «Συνέτριψε πύλες χάλκινες και μοχλούς σιδερένιους κομμάτιασε». Έπειτα, ευρισκόμενοι σε αμηχανία, οι εργάτες της χλεύης, οι άνομοι, είπαν: «Έχοντας τα βέλη και τις ρομφαίες, ας του επιτεθούμε». Αυτός όμως, αφού έσπασε τις πύλες, συνέτριψε και εκείνους, και εκπλήρωσε τις δύο προφητείες που κήρυτταν: «Ο Κύριος συντρίβει πολέμους, Κύριος είναι το όνομά Του. Εκεί συνέτριψε τη δύναμη των τόξων, τα όπλα, τη ρομφαία και τον πόλεμο».

Ποιος είναι αυτός ο βασιλιάς της δόξης; Ο Κύριος των δυνάμεων, αυτός είναι ο βασιλιάς της δόξης. Έχει λοιπόν αποδειχθεί ότι ο Κύριος των δυνάμεων δεν είναι ο Σολομών, αλλά ο δικός μας Χριστός, ο οποίος, όταν αναστήθηκε από τους νεκρούς και ανέβαινε στον ουρανό, διατάχθηκαν οι άρχοντες που είχαν οριστεί από τον Θεό στους ουρανούς να ανοίξουν τις πύλες των ουρανών, για να εισέλθει αυτός που είναι ο βασιλιάς της δόξης, και αφού αναβεί να καθίσει στα δεξιά του Πατέρα, έως ότου θέσει τους εχθρούς υποπόδιο των ποδιών του, όπως έχει φανερωθεί μέσω του άλλου ψαλμού. Διότι, επειδή οι άρχοντες στον ουρανό τον έβλεπαν να έχει μορφή στερημένη από ομορφιά, τιμή και δόξα, μη αναγνωρίζοντάς τον, ρωτούσαν: Ποιος είναι αυτός ο βασιλιάς της δόξης; Και τους αποκρίνεται το Άγιο Πνεύμα, είτε εκ μέρους του Πατέρα είτε εκ μέρους του ιδίου: Ο Κύριος των δυνάμεων, αυτός είναι ο βασιλιάς της δόξης. Διότι καθένας ανεξαιρέτως θα ομολογήσει πως κανένας από όσους επέβλεπαν τις πύλες του ναού των Ιεροσολύμων δεν θα τολμούσε να ρωτήσει, ούτε για τον Σολομώντα, που ήταν τόσο ένδοξος βασιλιάς, ούτε για τη σκηνή του μαρτυρίου: Ποιος είναι αυτός ο βασιλιάς της δόξης;

Διότι και την προφητεία που λέει: «Άρατε πύλας, οι άρχοντές σας, και υψωθείτε, πύλες αιώνιες, για να εισέλθει ο βασιλιάς της δόξης», μερικοί από εσάς τολμούν ομοίως να εξηγούν ότι έχει ειπωθεί για τον Εζεκία, και άλλοι για τον Σολομώντα. Αλλά ούτε για αυτόν ούτε για εκείνον ούτε για κανέναν άλλον απλώς λεγόμενο δικό σας βασιλιά είναι δυνατόν να αποδειχθεί ότι έχει ειπωθεί, παρά μόνο για αυτόν τον δικό μας Χριστό, ο οποίος φάνηκε χωρίς ωραιότητα και άτιμος, όπως είπε ο Ησαΐας και ο Δαβίδ και όλες οι Γραφές. Αυτός είναι ο Κύριος των δυνάμεων, κατά το θέλημα του Πατέρα που του έδωσε την εξουσία, ο οποίος και αναστήθηκε από τους νεκρούς και ανέβηκε στον ουρανό, όπως και ο ψαλμός και οι άλλες Γραφές φανέρωναν και τον ανακήρυσσαν Κύριο των δυνάμεων. Όπως και τώρα, από αυτά που γίνονται μπροστά στα μάτια σας, είναι πιο εύκολο να πειστείτε, αν το θέλετε. Διότι στο όνομα αυτού ακριβώς του Υιού του Θεού και πρωτότοκου όλης της κτίσης, που γεννήθηκε από Παρθένο και έγινε παθητός άνθρωπος, και σταυρώθηκε επί Ποντίου Πιλάτου από τον λαό σας και πέθανε, και αναστήθηκε από τους νεκρούς και ανέβηκε στον ουρανό, κάθε δαιμόνιο που εξορκίζεται νικιέται και υποτάσσεται.

Αυτός που «θεμελίωσε τη γη πάνω στις θάλασσες και την ετοίμασε πάνω στους ποταμούς», ανακλίθηκε με τη θέλησή του ύπτιος σε έναν πάρα πολύ μικρό τάφο. «Ποιος θα ανεβεί στο» ουράνιο «όρος του Κυρίου, ή ποιος θα σταθεί στον άγιο τόπο του» στα δεξιά του Πατέρα, ως «αθώος στα χέρια και καθαρός στην καρδιά»; Κανείς άλλος, παρά πάλι αυτός που είναι κοινωνός της ουσίας και άξιος της συνεδρίας με τον Πατέρα, ως Υιός αγαπητός. «Εκείνος που δεν έδωσε την ψυχή του στη ματαιότητα και δεν ορκίστηκε με δόλο στον πλησίον του, θα λάβει», λέει, «ευλογία από τον Κύριο και ελεημοσύνη από τον Θεό τον σωτήρα του». «Αυτή είναι η γενεά εκείνων που αναζητούν τον Κύριο και ζητούν το πρόσωπο αυτού του Θεού του Ιακώβ», δηλαδή, οι συνοδοί αυτού που ανέρχεται στον άγιο τόπο του ψάλλουν προς τις ανώτερες δυνάμεις: «Άρχοντες, ανοίξτε τις πύλες σας, και υψωθείτε, πύλες αιώνιες, και θα εισέλθει ο Βασιλιάς της δόξας». Και εκείνες ρωτούν: «Ποιος είναι», λέει, «αυτός», που αποκαλείτε «Βασιλιά της δόξας;» Και εκείνες που ανεβάζουν τον Βασιλιά επιβεβαιώνουν το μυστήριο: «Ο Κύριος», λέει, «που είναι κραταιός και δυνατός, ο Κύριος που είναι δυνατός στον πόλεμο», ο νικητής του θανάτου, ο εξολοθρευτής του διαβόλου και ο λαφυραγωγός των ταμείων του. «Άρχοντες, ανοίξτε τις πύλες σας», αναντίρρητα και αναμφίβολα, «υψωθείτε, πύλες αιώνιες, και θα εισέλθει ο Βασιλιάς της δόξας», ως απόλυτος «Κύριος των δυνάμεων» όλων μας ανεξαιρέτως.

Διότι Εκείνον, τον οποίο εμείς γνωρίζουμε ως βασιλέα της δόξης, πύλες και αμπάρες δεν μπορούν να τον αποκλείσουν. Και «ποιος είναι», λοιπόν, «αυτός ο βασιλεύς της δόξης;». Εκείνες δε οι δυνάμεις που μετέφεραν με τη νεφέλη τον Κύριο απαντούσαν πάλι: Δεν είναι άλλος εκείνος και άλλος τούτος, αλλά αυτός είναι εκείνος, «ο Κύριος των δυνάμεων» και «ο βασιλεύς της δόξης», και μπορεί μεν να εισέλθει και «των θυρών κεκλεισμένων», αλλά δεν το θέλει· τουναντίον, για να πιστέψουν όλοι ότι δεν απέβαλε το σώμα που προσέλαβε, αλλά ότι αναλήφθηκε ενσώματος, «σηκώστε τις πύλες και θα εισέλθει»· διότι έχει ανέλθει με το σώμα, με το οποίο έστησε και το τρόπαιο, με το οποίο θανάτωσε τον θάνατο, με το οποίο συνέτριψε τις πύλες και τις αμπάρες του άδη, έδεσε τον τύραννο, διαρπάξε τα σκεύη του, καταγκρέμισε τη στρωμνή του, και αυτούς που κατείχε από παλιά ως δεσμίους τούς έλυσε και τούς έβγαλε έξω «και έγινε γι' αυτούς σωτηρία από κάθε θλίψη τους· ούτε πρέσβης ούτε άγγελος, αλλά ο ίδιος ο Κύριος τούς έσωσε και τούς λύτρωσε, τούς ανέλαβε και τούς ύψωσε όλες τις ημέρες του αιώνος». Και ως βασιλεύς τροπαιούχος, μετά τη νίκη κατά του τυράννου και τη λύτρωση των αιχμαλώτων, αφού κάθισε σε όχημα νεφέλης και επιβιβάστηκε σε αγγελικό άρμα, ανήλθε ήδη, όπως βλέπετε, ως «βασιλεύς της δόξης» και «κύριος των δυνάμεων», δικός μας και απολύτως όλων. «

Μια τέτοια παράταξη έχει φανεί στον θεατή σύμφωνα με τον νόμο του πολέμου. Και οι ουράνιες στρατιές των αγγέλων καταδέχονται να πολεμούν μαζί με τους ανθρώπους. Διότι ένας άγγελος, αφού εξήλθε, εξολόθρευσε σε μια στιγμή εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες Ασσυρίους, ενώ τα τωρινά στρατόπεδα των ανόητων βασιλέων, αφού συγκρότησαν πόλεμο με τον «βασιλέα της δόξης», πολέμησαν όπως το στουπί με τη φωτιά, όπως το πήλινο αγγείο με το σίδερο, όπως η «χύτρα με τον λέβητα», όπως ο όνος με το λιοντάρι και όπως ο άνθρωπος με τον άγγελο.

Αλλά καθώς έχει ήδη ειπωθεί ανωτέρω, ότι η πνοή και η ορμή του ανέμου, διασκορπίζοντας το κάλυμμα της ομίχλης και της νεφέλης, φανερώνει ολόλαμπρα τις ηλιακές ακτίνες, έτσι και εδώ, τον «ήλιο της δικαιοσύνης» Θεό και Δεσπότη, ο οποίος καλύπτεται με σπάργανα και κρύβεται σε σπήλαιο και φάτνη άλογων ζώων, λόγω της πολλής συγκατάβασης και της «υπερβολής της αγαθότητάς» Του, το Πανάγιο Πνεύμα που συνέργησε στην έκβαση του μυστηρίου και η ευδοκία του Πατρός φανερώνει ολόλαμπρα τον κρυμμένο στη φάτνη Ήλιο Θεό, και κινεί όλη την κτίση, ορατή και αόρατη, να προστρέξει και να κηρύξει τον «βασιλέα της δόξης» και δημιουργό των συμπάντων, που κρύβεται στο σπήλαιο και είναι τυλιγμένος στη φάτνη και στα σπάργανα. Γι' αυτό και μάγοι από την Ανατολή καταφθάνουν με πολυτελή δώρα, έχοντας ως οδηγό τον αστέρα, για να προσφέρουν τα δώρα τους χωρίς δισταγμό και να προσκυνήσουν με πίστη.

«Ποιος είναι αυτός ο βασιλιάς της δόξας;» έπειτα η απάντησή τους δεν είναι πλέον: «Ο κραταιός και δυνατός στον πόλεμο», αλλά: «Ο Κύριος των δυνάμεων, αυτός που κρατά την εξουσία των πάντων». Έπρεπε οι αμύητοι, νιώθοντας ντροπή για τον ρυπαρό χιτώνα, να μην αγνοούν ότι το σώμα συνυπάρχει ανερχόμενο μαζί με τον Λόγο. Και καθόλου λιγότερο θα τα επιβεβαιώσει αυτά, τιμώντας με εγκώμια τον θείο πρωτομάρτυρα Στέφανο, στα οποία περιγράφει σαφέστερα αυτά που είδε εκείνος ενώ αγωνιζόταν στον στίβο, τα οποία είναι ανώτερα από κάθε λόγο και θεώρηση, λέγοντας τα εξής: «Διότι αυτός, έχοντας ξεπεράσει τη φύση ακόμη και πριν βγει από το σώμα, βλέπει με καθαρά μάτια τις ουράνιες πύλες να ανοίγουν γι' αυτόν και να διαφαίνονται όσα βρίσκονται μέσα στα άδυτα, την ίδια τη θεία δόξα και το απαύγασμα της δόξας. Και από τη μία, κανένα χαρακτηριστικό της πατρικής δόξας δεν περιγράφεται μέσω του λόγου, το δε απαύγασμα, με τη μορφή που φάνηκε στους ανθρώπους, καθοράται από τον αθλητή και φαίνεται έτσι όπως ήταν δυνατόν να το χωρέσει η ανθρώπινη φύση». Το αν όμως η ανθρώπινη μορφή διαφέρει σε κάτι από το ανθρώπινο σώμα, ας το εξηγήσουν οι εξαπατημένοι, παρά μόνο στο ότι έχει καθαρθεί και έχει γίνει ανώτερο από πάθη και φθορά, όπως έχει ειπωθεί με πολλούς τρόπους. Νομίζω ότι αυτά είναι αρκετά, καθώς δείχνουν μέσα από την αμοιβαία συμφωνία τους την άποψη που είχε ο πατέρας για το κυριακό σώμα.

Διότι οι κύριοι των πυλών φαίνονταν αφενός να γνωρίζουν πάρα πολύ καλά τον Δεσπότη των δυνάμεων, αφετέρου να αγνοούν ποιος είναι ο Βασιλεύς της δόξης. Επειδή το πρώτο όνομα, που δήλωνε τη θεότητα, το είχε προ των αιώνων και γι' αυτό ήταν γνωστό σε όλους τους χορούς των αγγέλων, ενώ το δεύτερο, επειδή τους διέλαθε, το απέκτησε αργότερα, λαμβάνοντάς το από τον σταυρό και τους ονειδισμούς, όπως ίσως αγνοούσαν ότι ο ίδιος ο Δεσπότης τους ονομάζεται Ιησούς και Ναζωραίος και εσταυρωμένος. Αυτά τα γνώριζαν μόνο εκείνοι από τους αγγέλους που τον διακόνησαν όταν κυοφορούνταν, όταν γεννήθηκε, όταν πέθαινε και όταν ανασταινόταν. Γι' αυτό, οι μεν στέκονται ακούγοντας αυτή τη φωνή και ρωτούν με απορία «ποιος είναι αυτός ο Βασιλεύς της δόξης», ενώ οι άλλοι τους διδάσκουν, προσθέτοντας την πιο γνωστή προσωνυμία, «ότι είναι ο Κύριος των δυνάμεων».

Και προχωρώντας έτσι, όταν φτάσει στον ναό και βρεθεί μπροστά του, στέκεται προ των κλειστών θυρών και προστάζει όσους βρίσκονται μέσα να ανοίξουν τις πύλες «στον βασιλιά της δόξας»· και αφού πει τα ίδια τα λόγια του Δαβίδ και ακούσει από όσους βρίσκονται μέσα εκείνα που ο Δαβίδ παρουσιάζει τους αγγέλους να λένε μεταξύ τους κατά την άνοδο του Σωτήρα στον ουρανό, μόλις ανοίξουν διάπλατα οι θύρες, εισέρχεται έχοντας εκείνο το ιερό σκεύος καλυμμένο πάνω στο κεφάλι του.

Διότι δεν ιεραρχούνται μέσω άλλων αγίων ουσιών, αλλά από την ίδια τη θεαρχία, υψούμενες αμέσως προς αυτήν χάρη στη δύναμη και την τάξη τους που υπερέχει των πάντων, και στερεώνονται προς το πάναγνο και καθόλα αμετακίνητο. Και οδηγούνται, όσο είναι θεμιτό, στη θεωρία της άυλης και νοητής ευπρέπειας, και, ούσες οι πρώτες και ευρισκόμενες γύρω από τον Θεό, μυούνται στους γνωστικούς λόγους των θεουργιών, ιεραρχούμενες κατά τον υπέρτατο τρόπο από την ίδια την τελεταρχία. Αυτό εξάλλου δηλώνουν σαφώς οι θεολόγοι, ότι δηλαδή οι μεν υποδεέστερες διακοσμήσεις των ουράνιων ουσιών διδάσκονται με ευταξία τις θεουργικές γνώσεις από τις ανώτερες, ενώ οι υψηλότερες όλων δέχονται την έλλαμψη των μυήσεων, όσο είναι θεμιτό, από την ίδια τη θεαρχία. Διότι παρουσιάζουν κάποιες από αυτές να μυούνται ιερώς από τις προηγούμενες στο ότι Εκείνος που αναλήφθηκε στους ουρανούς με ανθρώπινη μορφή είναι ο «Κύριος των ουράνιων δυνάμεων» και ο «Βασιλεύς της δόξης», άλλες δε να διαπορούν απευθυνόμενες προς τον ίδιο τον Ιησού και να επιθυμούν να μαθητεύσουν στη γνώση της υπέρ ημών θεουργίας Του, και σε αυτές να μεταδίδει τη μύηση αμέσως ο ίδιος ο Ιησούς, αποκαλύπτοντας σε αυτές πρώτα τη φιλάνθρωπη αγαθοεργία Του. Διότι λέει: «Εγώ ομιλώ περί δικαιοσύνης και περί κρίσεως σωτηρίας». Θαυμάζω δε το ότι ακόμη και οι πρώτες από τις υπερουράνιες ουσίες, αν και υπερέχουν τόσο πολύ έναντι όλων των άλλων, ποθούν με ευλάβεια τις θεαρχικές ελλάμψεις σαν να βρίσκονται σε ενδιάμεση βαθμίδα.