Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 23:4

Μετά τον Σαούλ, επί τρία χρόνια υπήρξε λιμός, και ο λιμός και η μάχαιρα κατέστρεφαν αυτούς που αθέτησαν τον όρκο. Ο Δαβίδ ρωτά τον Θεό για την αιτία του λιμού. Ο Θεός του αποκρίνεται με αυτά τα λόγια: «Πάνω στον Σαούλ και στον οίκο του πέφτει η αδικία, επειδή αυτός θανάτωσε τους Γαβαωνίτες», στους οποίους οι γιοι του Ισραήλ είχαν ορκιστεί να μην τους θανατώσουν. Έπειτα, ο Δαβίδ καλεί τους Γαβαωνίτες σύμφωνα με την προσταγή του Θεού και τους παρέδωσε τους απογόνους του Σαούλ, αλλά έκρυψε τους γιους του Ιωνάθαν, επειδή του είχε ορκιστεί, όσο εκείνος ζούσε, να μην εξολοθρεύσει το σπέρμα του μετά τον θάνατό του. «Και δεν ορκίστηκε με δόλο στον πλησίον του», σκεπτόμενος το εξής: αν τα τέκνα που αθέτησαν τους όρκους των πατέρων τους παραδόθηκαν από τον Θεό στην απώλεια, τι θα υποστώ εγώ, αν τολμήσω να επιορκήσω; Αν λοιπόν μετά από εξακόσια χρόνια ο Θεός δικαίωσε και εκδικήθηκε για τον όρκο, και, ενώ άλλοι είχαν ορκιστεί, άλλοι που τον ανέτρεψαν τιμωρήθηκαν, τι θα υποστούμε εμείς που ορκιζόμαστε και επιορκούμε; «Αυτός που ορκίζεται στον πλησίον του και δεν αθετεί τον όρκο του· το αργύριό του δεν το έδωσε με τόκο». Και αυτό το έπραξε ο Δαβίδ, μη τοκίζοντας το αργύριο, αλλά χτίζοντας από δικά του έξοδα τον ναό του Θεού. Διότι αυτός έδωσε τα χρήματα για την οικοδόμηση του ναού στον Σολομώντα. «Και δώρα εις βάρος αθώων δεν έλαβε». Και αυτό το έπραξε ο Δαβίδ.

Μετά την έκθεση της πίστεως, αναπτύσσει και τη διδασκαλία περί των έργων, ώστε μέσω και των δύο εμείς οι ακροατές να επιτύχουμε την αληθινή κληρονομιά. «Αθώος στα χέρια και καθαρός στην καρδιά». Περί αυτού έχει γίνει λόγος στον δέκατο τέταρτο ψαλμό. «Εκείνος που δεν παρέδωσε την ψυχή του στη ματαιότητα». Ματαιότητα ονομάζει την υπερηφάνεια. «Και δεν ορκίστηκε με δόλο στον πλησίον του».

Αυτός θα λάβει ευλογία. Υπόσχεται ότι ο άνθρωπος αυτός, ο οποίος έχει αθώα χέρια και καθαρή καρδιά και δεν έχει ορκιστεί με δόλο, θα λάβει τις δωρεές του Θεού, δηλαδή ευλογία και έλεος. Αυτή είναι η γενεά εκείνων που ζητούν τον Κύριο. Εννοεί τη γενεά που τήρησε τα προαναφερθέντα.

σοζʹ Ποιο είναι το ταμείο, στο οποίο προστάζει ο Κύριος να εισέλθει εκείνος που προσεύχεται; σοηʹ Πώς προσεύχεται το πνεύμα κάποιου, ενώ ο νους του είναι άκαρπος; σοθʹ Τι σημαίνει το «Ψάλατε συνετώς»; σπʹ Ποιος είναι ο καθαρός στην καρδιά;

Και αυτό πάλι λέγαμε ότι λειτουργεί ως προτύπωση, δηλώνοντας την οφειλόμενη άνωθεν επιστασία στους αγίους, σύμφωνα με το «Οι οφθαλμοί του Κυρίου στρέφονται στους δικαίους», και ότι ο Χριστός δεν αφήνει απρονόητους αυτούς που τον σέβονται. Έπειτα, παραδόξως, τρεφόταν το μεγάλο πλήθος με τους πέντε άρτους και τα δύο ψάρια· με αυτό τονίσαμε ότι πρέπει να εννοούνται τα συγγράμματα των παλαιών και νέων αγίων και η παράθεσή τους μέσω των αποστόλων σε εκείνους που αγαπούν τον Χριστό. Επιπλέον, ότι και ο χορός των μαθητών θα λάβει από τον Θεό πλούσιο τον καρπό της διακονίας του προς εμάς, και μετά από αυτούς, οι προϊστάμενοι των αγίων Εκκλησιών του Θεού· διότι σε αυτούς υπήρχε εξαρχής ο τύπος για όλους. Έπειτα, όσοι είδαν το σημείο το θαυμάζουν και σχεδιάζουν να αρπάξουν τον Ιησού για να τον κάνουν βασιλιά. Αυτό κατανοώντας το εκείνος, αναχωρεί μόνος στο όρος, όπως είναι γραμμένο· διότι, όταν ο Χριστός θαυμάστηκε από τα έθνη ως μεγαλουργός και Θεός, όταν όλοι τον αναγνώρισαν ως βασιλιά και Κύριο, τότε αναλήφθηκε μόνος στον ουρανό, χωρίς να τον ακολουθήσει απολύτως κανείς· διότι ως απαρχή των νεκρών ανέβηκε εντελώς μόνος στο μεγάλο και αληθέστερο όρος, σύμφωνα με όσα έχουν ειπωθεί από τον ψαλμωδό: «Ποιος θα αναβεί στο όρος του Κυρίου; Ή ποιος θα σταθεί στον άγιο τόπο του; Εκείνος που έχει αθώα χέρια και καθαρή καρδιά.»

Διότι έπρεπε, έπρεπε να γίνει ολοφάνερη και η τιμωρία όσων αγαπούν την αμαρτία και των αποστατών, καθώς και τα έργα εκείνων που τον αγαπούν. Και γενικά η υπόσχεση είναι αληθινή· διότι καθένας που είναι προσκολλημένος στον Θεό, και δεν θεωρεί τίποτε ανώτερο από την τέλεια αγάπη προς αυτόν, και διακρίνεται σε κάθε αγαθοεργία, αυτός θα γίνει κληρονόμος της γης που έχει ετοιμαστεί για τους αγίους, την οποία βεβαίως και ο ίδιος ο Σωτήρας μάς υπέδειξε λέγοντας: «Μακάριοι οι πράοι, διότι αυτοί θα κληρονομήσουν τη γη.» Ως άγιο όρος σε αυτά εννοώ, ίσως την άνω πόλη, την επουράνια Ιερουσαλήμ, την καλλίπολη των αγίων. Διότι ψάλλει κάπου και λέει γι' αυτήν ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Ποιος θα αναβεί στο όρος του Κυρίου; ή ποιος θα σταθεί στον άγιο τόπο του; Εκείνος που έχει αθώα χέρια και καθαρή καρδιά.» Επομένως, σε όλους όσους στηρίζονται στον Θεό, κληρονομιά θα είναι η γη των αγίων, και το σεπτό και ξακουστό όρος. Φαίνεται δε ότι τώρα κάνει λόγο για εκείνους από τις ιουδαϊκές τάξεις που πίστεψαν σε αυτόν, των οποίων απαρχή και πρώτοι υπήρξαν οι θεσπέσιοι μαθητές, οι οποίοι κρατιούνται γερά από την αγάπη προς τον Χριστό, έχοντας ακλόνητη την πίστη σε αυτόν, και αδιάβλητη την υποταγή, και αδιάσπαστη την αγάπη. Λένε λοιπόν: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Θλίψη, ή στενοχώρια, ή διωγμός, ή πείνα, ή γυμνότητα, ή κίνδυνος, ή μάχαιρα;»

Είναι δυνατόν όμως να αλληγορήσουμε, θεωρώντας οικουμένη την Εκκλησία, θάλασσες τους πειρασμούς, και ποταμούς τα γλυκά χαρίσματα του Πνεύματος, και να πούμε ότι την Εκκλησία, στην οποία κατοικεί ο Θεός, την συγκρότησε στην πίστη κυρίως μέσα στους πειρασμούς, και την θεμελίωσε, και την ετοίμασε ώστε να δεχθεί το Άγιο Πνεύμα, από το οποίο σαν από πηγή ρέουν ως ποταμοί τα ποικίλα χαρίσματα. <Αθώος στα χέρια και καθαρός στην καρδιά.> (A f. 132 b) Στην ερώτηση αυτή απαντά το Άγιο Πνεύμα, ότι αυτός που πρόκειται να ανεβεί στο νοητό όρος του Κυρίου, πρέπει να είναι άμωμος και στο σώμα και στο πνεύμα· αθώος μεν στα χέρια, δηλαδή ανυπαίτιος στην πρακτική ζωή· διότι το χέρι είναι σύμβολο του έργου. Αμόλυντος δε στην καρδιά, έχοντας την εσωτερική και νοερή πνευματική φαιδρότητα σε συμφωνία με τη φανερή πρακτική ζωή.

ΨΑΛΜΟΣ ΚΔ'. <Ψαλμός του Δαβίδ.> (A f. 135) Εισάγει δε και παραίνεση ωφέλιμη σε όλους τους ανθρώπους· αρμόζει δε μάλιστα ο προκείμενος ψαλμός στους κληθέντες από τα έθνη, και έχει πολλή συνάφεια με τον προηγούμενό του. Διότι σε εκείνον υπήρχε η κλήση των εθνών και μυσταγωγία, η οποία διά του Αγίου Πνεύματος δίδασκε σε ποιους άραγε θα γινόταν προσβάσιμη η άνω πόλις, ότι δηλαδή σε όσους έχουν αθώα χέρια και είναι καθαροί στην καρδιά, και ότι ο Χριστός θα ανοίξει τον δρόμο για την ανθρώπινη φύση προς την πορεία στα άνω, έχοντας αναβεί στους ουρανούς ως πρόδρομος για χάρη μας· στον δε προκείμενο ψαλμό, εισάγεται το πρόσωπο των κληθέντων, δηλαδή όλων όσων έχουν συγκεντρωθεί εν πίστει προς πνευματική ενότητα. Και ζητά από τον Θεό που τους κάλεσε να καθοδηγηθούν προς την αναζήτηση του χρήσιμου και αναγκαίου, και υπόσχεται τη γνησιότητα. Διότι άκου τι λένε, αφού επέστρεψαν από την πλάνη, έχοντας γίνει όλοι τους ένας χορός. <Τις οδούς σου, Κύριε, γνώρισέ μου, και τις τρίβους σου [δίδαξέ με].> (A f. 135 b) «Αυτή είναι η αλλοίωση της δεξιάς του Υψίστου.» Διότι εκείνοι που παλαιότερα έτρεχαν στους δρόμους του διαβόλου, τώρα αναζητούν με επιμέλεια τους δρόμους του Κυρίου, δηλαδή τα ευαγγελικά θεσπίσματα και τους τρόπους της αγιοπρεπούς πολιτείας· διότι αυτές είναι οι τρίβοι του Κυρίου.

Διότι ο νους των αγίων δεν είναι χαμηλός ούτε καταρριμμένος· αντίθετα, υπερβαίνει το πιο γεώδες φρόνημα και τις σαρκικές επιθυμίες. Μάλλον ανέρχεται στα ύψη· και είναι αληθινό αυτό που ειπώθηκε δια φωνής του Δαβίδ: «Διότι οι κραταιοί θεοί της γης υψώθηκαν πάρα πολύ.» Το ότι δε, σε αυτούς που έχουν επιλέξει να ζουν με αυτόν τον τρόπο και έχουν πλέον αναβεί στην κορυφή της αρετής, θα ταίριαζε εύλογα να κατοικούν στις άνω μονές, το επιβεβαιώνει πάλι ο Ψαλμωδός λέγοντας τα εξής: «Ποιος θα αναβεί στο όρος του Κυρίου, ή ποιος θα σταθεί στον άγιο τόπο του; Εκείνος που είναι αθώος στα χέρια και καθαρός στην καρδιά, ο οποίος δεν παρέδωσε την ψυχή του στη ματαιότητα, και δεν ορκίστηκε με δόλο στον πλησίον του. Το αργύριό του δεν το έδωσε με τόκο, και δεν έλαβε δώρα εις βάρος αθώων. Αυτός θα λάβει ευλογία από τον Κύριο, και ελεημοσύνη από τον Θεό τον Σωτήρα του. Αυτή είναι η γενεά εκείνων που αναζητούν το πρόσωπο του Θεού του Ιακώβ.» βʹ. Όρος, λοιπόν, στο οποίο μπορούν να αναβούν οι άγιοι είναι ο ουρανός, δηλαδή η Εκκλησία των πρωτοτόκων· για τους βέβηλους όμως και τους ανόσιους είναι απάτητο. Πρόσταξε, λοιπόν, ο Θεός των όλων να αναβούν στο όρος ο Μωυσής και ο Ααρών, ο Ναδάβ και ο Αβιούδ, και εβδομήντα από τους πρεσβυτέρους του Ισραήλ. Και έλεγε ότι: «Και θα προσκυνήσουν τον Κύριο από μακριά. Και θα πλησιάσει προς τον Θεό μόνος του ο Μωυσής· αυτοί όμως δεν θα πλησιάσουν. Και ο λαός δεν θα αναβεί μαζί τους.»

«Μήπως για αυτά δεν θα επιθεωρήσω;» λέγει ο Κύριος, «ή σε τέτοιον λαό δεν θα εκδικηθεί η ψυχή μου;» Θα αναβεί δε και στο όρος του Κυρίου, λέει ο Δαβίδ, αυτός που έχει αθώα τα χέρια και καθαρή την καρδιά, ο οποίος δεν χρησιμοποίησε δόλο με τη γλώσσα του ούτε έκανε κακό στον πλησίον του. Αποδοκιμάζει λοιπόν ο νόμος ως αίσχιστο και παράφωνο το να πορεύεται κανείς με δόλο, δηλαδή το να επιλέγει να ζει με πανουργία, και να υποδύεται μεν το σχήμα της δικαιοσύνης, αλλά να βλάπτει τους αδελφούς του, έχοντας περιφρονήσει τους νόμους της αγάπης. Δεν μας επιτρέπει δε να φοράμε ένδυμα υφασμένο από δύο υλικά, θέτοντας ίσως το πράγμα ως αίνιγμα, για το ότι δεν πρέπει να ανεχόμαστε να έχουμε ένα είδος διπλότητας στον νου. Και εννοώ ως διπλότητα την εσωτερική και νοητή, την καταραμένη ανθρωπαρέσκεια, η οποία σαν να συμπλέκεται από δύο επιδιώξεις, οι οποίες πάσχουν από όχι μικρή αμοιβαία διαφθορά. Διότι ποιος ή τι λογής είναι ο βίος των υποκριτών; Δεν είναι άραγε το να φαίνονται μεν χρηστοί στα μάτια των ανθρώπων, και να δίνουν την εντύπωση ότι είναι, αλλά να μην είναι πια και στην αλήθεια χρηστοί; ΠΑΛΛ. Βεβαιότατα. ΚΥΡ. Διπλός λοιπόν είναι ο τρόπος, που υφαίνεται από ανόμοια θελήματά μας. Αλλά ο θεσπέσιος Δαβίδ αποδέχεται τον μονότροπο και λέει ότι αυτός αξιώνεται της άνωθεν φειδούς: «Διότι ο Κύριος», λέει, «εγκαθιστά τους μονότροπους σε οίκο».

Και βέβαια, νομίζω ότι κάτι τέτοιο δηλώνει αυτό που ψάλλεται από τον μακάριο Δαβίδ για καθέναν που ανεβαίνει στο όρος του Κυρίου: «Εκείνος που έχει αθώα χέρια και καθαρή καρδιά». ΠΑΛΛ. Έτσι φαίνεται. ΚΥΡ. Και με ποιον τρόπο πάλι πρέπει να τελούνται οι θυσίες υπέρ των ιερέων, το νομοθετούσε λέγοντας: «Και θα φέρεις τον μόσχο στις θύρες της σκηνής του μαρτυρίου, και ο Ααρών και οι γιοι του θα επιθέσουν τα χέρια τους στο κεφάλι του μόσχου ενώπιον του Κυρίου, δίπλα στις θύρες της σκηνής του μαρτυρίου, και θα σφάξεις τον μόσχο ενώπιον του Κυρίου, δίπλα στις θύρες της σκηνής του μαρτυρίου. Και θα λάβεις από το αίμα του μόσχου και θα το θέσεις πάνω στα κέρατα του θυσιαστηρίου με το δάχτυλό σου. Όλο δε το υπόλοιπο αίμα θα το εκχύσεις στη βάση του θυσιαστηρίου, και θα λάβεις όλο το στέαρ που βρίσκεται στην κοιλιά, και τον λοβό που βρίσκεται πάνω στο ήπαρ, και τους δύο νεφρούς, καθώς και το στέαρ που βρίσκεται πάνω σε αυτούς, και θα τα επιθέσεις πάνω στο θυσιαστήριο».

Και όταν ρωτάει πάλι ανταποκρινόμενος, «ποιος θα αναβεί στο όρος του Κυρίου, ή ποιος θα σταθεί στον άγιο τόπο Του;», προσθέτει ποιοι και τι είδους είναι αυτοί: «αυτός που έχει αθώα χέρια και καθαρή καρδιά», λέει. Το Πνεύμα φανέρωσε ότι η αμαρτία που διαπράττεται μέσω πράξεων, λόγων και σκέψεων πρέπει να εκκοπεί εντελώς από εμάς διά της δικής Του ενέργειας, και ότι πρέπει να αγωνιζόμαστε προσευχόμενοι και να ελπίζουμε μέσω της πίστης, ώστε να φθάσουμε μέρα με τη μέρα στην τέλεια καθαρότητα του πνεύματος. Διότι ο Απόστολος δίδασκε ρητά, λέγοντας τι λογής οφείλουν να είναι οι ψυχές που έχουν απομακρυνθεί από τον σαρκικό γάμο και τους δεσμούς του κόσμου, και επιθυμούν να ασκήσουν την παρθενία.

Ο αθώος στα χέρια και καθαρός στην καρδιά, ο οποίος δεν παρέδωσε την ψυχή του στη ματαιότητα και δεν ορκίστηκε με δόλο στον πλησίον του. Αυτός θα λάβει ευλογία από τον Κύριο, και έλεος από τον Θεό τον σωτήρα του. Αυτή είναι η γενεά εκείνων που τον αναζητούν, που αναζητούν το πρόσωπο του Θεού του Ιακώβ. Διάψαλμα. Άρχοντες, υψώστε τις πύλες σας, και υψωθείτε, πύλες αιώνιες, και θα εισέλθει ο βασιλιάς της δόξης. Ποιος είναι αυτός ο βασιλιάς της δόξης; Ο Κύριος ο κραταιός και δυνατός, ο Κύριος ο δυνατός στον πόλεμο. Ίσως δε, μέσω της ερώτησης και της απάντησης, διδάσκουν σε όλους τους ανθρώπους τη δεσποτεία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού· αν βέβαια θεωρεί κανείς ότι δεν τα αγνοούν αυτά.

Αφού μας χάρισε τέτοια διδάγματα στον έναν ψαλμό, για μεγαλύτερη και τελειότερη ευφροσύνη μάς διεγείρει την ψυχή στον επόμενο ψαλμό, και, αν σας φαίνεται καλό, ας σας παραθέσουμε και αυτού το νόημα, συνοψίζοντάς το με λίγα λόγια: Του Κυρίου είναι η γη και το πλήρωμά της. Γιατί λοιπόν παραξενεύεσαι, άνθρωπε, αν ο Θεός μας εμφανίστηκε πάνω στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους; Διότι η γη είναι δικό του κτίσμα, καθώς και δημιούργημα. Επομένως, δεν είναι καθόλου καινοφανές ούτε έξω από το πρέπον το να έλθει ο Δεσπότης στα δικά του· διότι δεν βρίσκεται σε ξένο κόσμο, αλλά σε αυτόν που ο ίδιος συνέστησε, αυτός που θεμελίωσε τη γη πάνω στις θάλασσες και την ετοίμασε ώστε να είναι κατάλληλη για τη διέλευση των ποταμών. Για ποιον λόγο, λοιπόν, έγινε η παρουσία του; Για να σε βγάλει από τα βάραθρα της αμαρτίας και να σε οδηγήσει στο όρος της βασιλείας, χρησιμοποιώντας ως όχημα για την άνοδο την ενάρετη βιοτή· διότι δεν είναι δυνατόν να ανεβεί κανείς στο όρος εκείνο, αν δεν συνοδοιπορήσει με τις αρετές, παραμένοντας αθώος στα χέρια και μη μολυνόμενος από καμία πονηρή πράξη, όντας καθαρός στην καρδιά, χωρίς να στρέφει την ψυχή του σε τίποτα το μάταιο και χωρίς να μηχανεύεται κανέναν δόλο εναντίον του πλησίον. Το έπαθλο αυτής της ανάβασης είναι η ευλογία, σε αυτόν δίνει ο Κύριος την αποταμιευμένη ελεημοσύνη: Αυτή είναι η γενεά εκείνων που τον αναζητούν, εκείνων που μέσω της αρετής ανεβαίνουν προς τα ύψη και αναζητούν το πρόσωπο του Θεού του Ιακώβ.

Και επομένως, εάν κάποιος «δεν παραδώσει την ψυχή του στη ματαιότητα», θα βρίσκεται οπωσδήποτε στην οδό της αλήθειας· διότι η πρόνοια και η επίγνωση του να μην παρεκκλίνει αποτελεί μια ακριβή καθοδήγηση για την ευθεία πορεία. Και όπως ακριβώς οι απελευθερωμένοι δούλοι, αφού παύσουν να υπηρετούν τους εξουσιαστές τους, όταν γίνουν πλέον κύριοι του εαυτού τους, στρέφουν τη φροντίδα τους προς τον εαυτό τους, έτσι νομίζω πως και η ψυχή, αφού απελευθερωθεί από τη σωματική λατρεία και απάτη, αναγνωρίζει πλέον την οικεία σε αυτήν και κατά φύσιν ενέργεια. Η δε ελευθερία είναι, όπως μάθαμε και από τον Απόστολο, το «να μην υποτάσσεται σε ζυγό δουλείας», ούτε, σαν να έχει γίνει δραπέτης ή κακούργος, να δεσμευθεί με τον δεσμό του γάμου.

Βλέπεις πώς το πνεύμα θεμελιώνει την παρρησία στην εκπλήρωση των εντολών; Και πάλι: «Καρδιά καθαρή κτίσε μέσα μου, Θεέ, και πνεύμα ευθές εγκαίνιασε στα έγκατά μου» και «με πνεύμα ηγεμονικό στήριξέ με». Αλλού δε ερωτά: «Ποιος θα ανεβεί στο όρος του Κυρίου;» Έπειτα αποκρίνεται: «Αυτός που έχει αθώα χέρια και καθαρή καρδιά». Αυτόν, λοιπόν, που είναι καθαρός σε όλα ανεβάζει στο όρος του Θεού, εκείνον ο οποίος ούτε με τη σκέψη ούτε με τη γνώση ούτε με τις πράξεις μόλυνε ολοκληρωτικά την ψυχή του παραμένοντας στα κακά, και ο οποίος, αφού δέχθηκε το ηγεμονικό πνεύμα μέσω αγαθών έργων και νοημάτων, αναδημιούργησε την καρδιά του που είχε διαφθαρεί από την κακία. Ο δε άγιος Απόστολος, μιλώντας για την παρθενία, περιγράφει σε αυτούς που έχουν επιλέξει να ζουν με αυτήν πώς πρέπει να είναι ένας τέτοιος βίος: «Η παρθένος», λέει, «μεριμνά για τα του Κυρίου, ώστε να είναι άγια στο σώμα και στο πνεύμα», εννοώντας ότι πρέπει να είναι καθαρή στην ψυχή και στη σάρκα. Και προστάζει να αποφεύγουν κάθε αμαρτία όσο το δυνατόν πιο μακριά, τόσο τη φανερή όσο και την κρυφή, δηλαδή να απέχουν παντελώς από τα αμαρτήματα, τόσο από εκείνα που γίνονται με τις πράξεις όσο και από εκείνα που τελούνται με τον λογισμό. Διότι σκοπός της ψυχής που τιμά την παρθενία είναι να πλησιάσει τον Θεό και να γίνει νύμφη του Χριστού.

Σε κρυφά μέρη: Εννοεί τον διάβολο· διότι στα κρυφά επιθύμησε να σκοτώσει τον Χριστό. Διότι αθώος στα χέρια και καθαρός στην καρδιά είναι μόνο ο Χριστός (ο Θεός). Τα μάτια του: Εννοεί του διαβόλου, που στράφηκαν προς τον Χριστό· διότι εμφανίστηκε πένης, καθώς για χάρη μας έγινε φτωχός. Ενεδρεύει: Το λιοντάρι πάντοτε στη δική του σπηλιά στήνει ενέδρα για άρπαγμα (αρπαγή)· έτσι και ο διάβολος στη συναγωγή των Ιουδαίων, σαν σε μάντρα, κυνηγούσε τον Χριστό, νομίζοντας ότι είναι ένας απλός άνθρωπος. Να αρπάξει τον φτωχό: Δηλαδή τον Χριστό, που για χάρη μας έγινε φτωχός, τον οποίο, όπως νόμιζαν, αφού τον άρπαξαν, τον έσερναν. Στην παγίδα: Ο Χριστός έπιασε τον διάβολο· διότι στην παγίδα που ο ίδιος (ο διάβολος) έστησε, σε αυτήν πιάστηκε και ταπεινώθηκε. Θα ταπεινώσει: Διότι νόμισε ο εχθρός ότι θα κυριαρχήσει και πάνω στους ίδιους τους αποστόλους, αλλά και στους μάρτυρες· όταν λοιπόν φάνηκε ότι τους είχε κυριεύσει όλους, τότε συντρίφθηκε και έπεσε. [Διότι το να σκύψει υποδηλώνει το να συντριβεί]. Διότι είπε μέσα στην καρδιά του: Νόμιζε δηλαδή ο διάβολος ότι ο Θεός τον είχε παραδώσει στη λήθη και δεν έβλεπε τα όσα εκείνος μηχανευόταν εναντίον Του. Ανάστηθι, Κύριε: Διότι, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς, υψώθηκε πάλι στους ουρανούς, τους οποίους ποτέ δεν είχε εγκαταλείψει· και καθώς υψωνόταν με δόξα, σήκωσε το χέρι Του εναντίον των εχθρών και τους σκόρπισε σε όλη τη γη. Μην ξεχάσεις: Δηλαδή μην ξεχάσεις τον άνθρωπο, που έγινε τόσο φτωχός, ώστε να τρώει ξυλοκέρατα.

Ψαλμός του Δαβίδ εις την μίαν των σαββάτων. Η προφητεία ομιλεί περί της αναστάσεως. Διότι την μίαν των σαββάτων αναστήθηκε ο Κύριος [και Θεός μας]. Του Κυρίου η γη. Διότι αυτός είναι ο Δεσπότης της γης και όλων όσων κατοικούν (ενοικούν) σε αυτήν, ως Δημιουργός των πάντων. Αυτός επί των θαλασσών. Πάνω στην αισθητή θάλασσα έχει εδραιωθεί η αισθητή γη· ενώ πάνω στη νοητή, δηλαδή πάνω στο βάπτισμα, θεμελιώθηκε η νοητή γη, που είναι ο άνθρωπος. Και επί των ποταμών. Εννοεί τη νοητή γη στους ποταμούς της χάριτος και των δωρεών του Αγίου Πνεύματος· διότι μέσω αυτών καθαρίζεται ο άνθρωπος. Ονομάζει δε [επίσης] ποταμούς τα δάκρυα της μετάνοιας. Ποιος θα αναβεί. Εννοεί τον Χριστό, επειδή επρόκειτο να σταυρωθεί στο όρος του Γολγοθά. Και ποιος θα σταθεί. Διότι άγιος τόπος είναι [το όρος του Γολγοθά], καθώς σε αυτόν συντελέστηκε η σωτηρία του γένους των ανθρώπων. Και τα πόδια του Χριστού στάθηκαν πάνω σε αυτόν (σε αυτόν). Γι' αυτό λέει: θα σταθώ πάνω στην πέτρα και θα ατενίσω, δηλαδή θα επιβλέψω τα έθνη και θα αναζητήσω το απολωλός και πλανώμενο. Ο αθώος στα χέρια. Είναι ο Χριστός· διότι μόνον αυτός είναι καθαρός και αθώος, ως αμέτοχος κάθε αμαρτίας και δόλου. Ο οποίος δεν έλαβε. Διότι δεν προσέλαβε (δεν ανέλαβε) τον άνθρωπο μάταια, αλλά για την αιώνια σωτηρία. Και δεν ορκίστηκε. Διότι, έχοντας ορκιστεί στους πατέρες και τους πατριάρχες, δεν τους διέψευσε· διότι ορκίστηκε ο Κύριος και δεν θα μεταμεληθεί (δεν μεταμελήθηκε).

Αυτός που «θεμελίωσε τη γη πάνω στις θάλασσες και την ετοίμασε πάνω στους ποταμούς», ανακλίθηκε με τη θέλησή του ύπτιος σε έναν πάρα πολύ μικρό τάφο. «Ποιος θα ανεβεί στο» ουράνιο «όρος του Κυρίου, ή ποιος θα σταθεί στον άγιο τόπο του» στα δεξιά του Πατέρα, ως «αθώος στα χέρια και καθαρός στην καρδιά»; Κανείς άλλος, παρά πάλι αυτός που είναι κοινωνός της ουσίας και άξιος της συνεδρίας με τον Πατέρα, ως Υιός αγαπητός. «Εκείνος που δεν έδωσε την ψυχή του στη ματαιότητα και δεν ορκίστηκε με δόλο στον πλησίον του, θα λάβει», λέει, «ευλογία από τον Κύριο και ελεημοσύνη από τον Θεό τον σωτήρα του». «Αυτή είναι η γενεά εκείνων που αναζητούν τον Κύριο και ζητούν το πρόσωπο αυτού του Θεού του Ιακώβ», δηλαδή, οι συνοδοί αυτού που ανέρχεται στον άγιο τόπο του ψάλλουν προς τις ανώτερες δυνάμεις: «Άρχοντες, ανοίξτε τις πύλες σας, και υψωθείτε, πύλες αιώνιες, και θα εισέλθει ο Βασιλιάς της δόξας». Και εκείνες ρωτούν: «Ποιος είναι», λέει, «αυτός», που αποκαλείτε «Βασιλιά της δόξας;» Και εκείνες που ανεβάζουν τον Βασιλιά επιβεβαιώνουν το μυστήριο: «Ο Κύριος», λέει, «που είναι κραταιός και δυνατός, ο Κύριος που είναι δυνατός στον πόλεμο», ο νικητής του θανάτου, ο εξολοθρευτής του διαβόλου και ο λαφυραγωγός των ταμείων του. «Άρχοντες, ανοίξτε τις πύλες σας», αναντίρρητα και αναμφίβολα, «υψωθείτε, πύλες αιώνιες, και θα εισέλθει ο Βασιλιάς της δόξας», ως απόλυτος «Κύριος των δυνάμεων» όλων μας ανεξαιρέτως.

Αν λοιπόν κάποιος από εσάς ασκεί εξουσία εκ μέρους του κράτους μας, αν κάποιος είναι κύριος παράκτιων κτημάτων, ας συνετίσει πρώτα τον εαυτό του, και έπειτα και τους υπηκόους του, στον φόβο του Θεού και στον σεβασμό και την υποταγή προς τη δική μου βασιλεία. Ειδάλλως, θα ζητηθεί σίγουρα από την ψυχή του πολλαπλάσια ευθύνη για το αδίκημα εκείνου που διοικεί την επαρχία ή κατέχει τον αγρό, ακόμη και αν ο ίδιος έχει αθώα χέρια και καθαρή καρδιά, αλλά οι υφιστάμενοί του είναι αυτοί που διαπράττουν την παράνομη πράξη. Διότι, όταν τιμωρείται ο διεφθαρμένος, το υποχείριο του κυρίου του θα βάλει μυαλό. Και όπως ακριβώς ο υπήκοος συνηθίζει να εξομοιώνεται με τον άρχοντα, ακολουθώντας τον όταν εκείνος πρώτος πράττει τα μη αξιέπαινα, έτσι και όταν εκείνος τιμωρείται και μαθαίνει αναγκαστικά εκ νέου το κοινό συμφέρον, οι υπήκοοι θα τον ακολουθήσουν κατά πόδας, όπως ακριβώς το παιδί τη μητέρα του.

Και πάλι· προσευχόμενος ο προφήτης έλεγε: «Καρδιά καθαρή κτίσε μέσα μου, Θεέ, και πνεύμα ευθύ ανανέωσε στα έγκατά μου» και «με πνεύμα ηγεμονικό στήριξέ με», λέει, πράγμα που φανερώνει τον ίδιο σκοπό. Και όταν πάλι ρωτά: «Ποιος θα ανεβεί στο όρος του Κυρίου ή ποιος θα σταθεί στον άγιο τόπο του;», προσθέτει ποιοι και τι λογής είναι αυτοί: «Αυτός που έχει αθώα χέρια και καθαρή καρδιά»· ώστε το Πνεύμα φανέρωσε ότι πρέπει να αποκοπεί εντελώς από εμάς, μέσω της δικής μας ενεργείας, η αμαρτία που διαπράττεται με έργα, με λόγια και με τη διάνοια, και να αγωνιζόμαστε προσευχόμενοι και, ελπίζοντας μέσω της πίστης, να φθάνουμε καθημερινά στην τέλεια καθαρότητα του Θεού.

Διότι, λέει, «Μακάριοι οι καθαροί στην καρδιά, επειδή αυτοί θα δουν τον Θεό»· και: «Γίνετε, και εμείς και εσείς, τέλειοι, όπως ο Πατέρας μας ο ουράνιος είναι τέλειος»· και: «Ας γίνει, λέει, η καρδιά μου άμεμπτη στα προστάγματά σου, για να μην ντροπιαστώ»· και πάλι: «Τότε δεν θα ντροπιαστώ, όταν θα προσβλέπω σε όλες τις εντολές σου»· και προς εκείνον που ρωτά πάλι: «Ποιος θα ανέβει στο όρος του Κυρίου;», απαντά: «Αυτός που έχει αθώα χέρια και καθαρή καρδιά», φανερώνοντας με αυτόν τον τρόπο την τέλεια εξάλειψη της αμαρτίας τόσο από την πράξη όσο και από τη διάνοια.