Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 23:5

Αυτός θα λάβει ευλογία. Υπόσχεται ότι ο άνθρωπος αυτός, ο οποίος έχει αθώα χέρια και καθαρή καρδιά και δεν έχει ορκιστεί με δόλο, θα λάβει τις δωρεές του Θεού, δηλαδή ευλογία και έλεος. Αυτή είναι η γενεά εκείνων που ζητούν τον Κύριο. Εννοεί τη γενεά που τήρησε τα προαναφερθέντα.

Διότι ο νους των αγίων δεν είναι χαμηλός ούτε καταρριμμένος· αντίθετα, υπερβαίνει το πιο γεώδες φρόνημα και τις σαρκικές επιθυμίες. Μάλλον ανέρχεται στα ύψη· και είναι αληθινό αυτό που ειπώθηκε δια φωνής του Δαβίδ: «Διότι οι κραταιοί θεοί της γης υψώθηκαν πάρα πολύ.» Το ότι δε, σε αυτούς που έχουν επιλέξει να ζουν με αυτόν τον τρόπο και έχουν πλέον αναβεί στην κορυφή της αρετής, θα ταίριαζε εύλογα να κατοικούν στις άνω μονές, το επιβεβαιώνει πάλι ο Ψαλμωδός λέγοντας τα εξής: «Ποιος θα αναβεί στο όρος του Κυρίου, ή ποιος θα σταθεί στον άγιο τόπο του; Εκείνος που είναι αθώος στα χέρια και καθαρός στην καρδιά, ο οποίος δεν παρέδωσε την ψυχή του στη ματαιότητα, και δεν ορκίστηκε με δόλο στον πλησίον του. Το αργύριό του δεν το έδωσε με τόκο, και δεν έλαβε δώρα εις βάρος αθώων. Αυτός θα λάβει ευλογία από τον Κύριο, και ελεημοσύνη από τον Θεό τον Σωτήρα του. Αυτή είναι η γενεά εκείνων που αναζητούν το πρόσωπο του Θεού του Ιακώβ.» βʹ. Όρος, λοιπόν, στο οποίο μπορούν να αναβούν οι άγιοι είναι ο ουρανός, δηλαδή η Εκκλησία των πρωτοτόκων· για τους βέβηλους όμως και τους ανόσιους είναι απάτητο. Πρόσταξε, λοιπόν, ο Θεός των όλων να αναβούν στο όρος ο Μωυσής και ο Ααρών, ο Ναδάβ και ο Αβιούδ, και εβδομήντα από τους πρεσβυτέρους του Ισραήλ. Και έλεγε ότι: «Και θα προσκυνήσουν τον Κύριο από μακριά. Και θα πλησιάσει προς τον Θεό μόνος του ο Μωυσής· αυτοί όμως δεν θα πλησιάσουν. Και ο λαός δεν θα αναβεί μαζί τους.»

Ο αθώος στα χέρια και καθαρός στην καρδιά, ο οποίος δεν παρέδωσε την ψυχή του στη ματαιότητα και δεν ορκίστηκε με δόλο στον πλησίον του. Αυτός θα λάβει ευλογία από τον Κύριο, και έλεος από τον Θεό τον σωτήρα του. Αυτή είναι η γενεά εκείνων που τον αναζητούν, που αναζητούν το πρόσωπο του Θεού του Ιακώβ. Διάψαλμα. Άρχοντες, υψώστε τις πύλες σας, και υψωθείτε, πύλες αιώνιες, και θα εισέλθει ο βασιλιάς της δόξης. Ποιος είναι αυτός ο βασιλιάς της δόξης; Ο Κύριος ο κραταιός και δυνατός, ο Κύριος ο δυνατός στον πόλεμο. Ίσως δε, μέσω της ερώτησης και της απάντησης, διδάσκουν σε όλους τους ανθρώπους τη δεσποτεία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού· αν βέβαια θεωρεί κανείς ότι δεν τα αγνοούν αυτά.

Αφού μας χάρισε τέτοια διδάγματα στον έναν ψαλμό, για μεγαλύτερη και τελειότερη ευφροσύνη μάς διεγείρει την ψυχή στον επόμενο ψαλμό, και, αν σας φαίνεται καλό, ας σας παραθέσουμε και αυτού το νόημα, συνοψίζοντάς το με λίγα λόγια: Του Κυρίου είναι η γη και το πλήρωμά της. Γιατί λοιπόν παραξενεύεσαι, άνθρωπε, αν ο Θεός μας εμφανίστηκε πάνω στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους; Διότι η γη είναι δικό του κτίσμα, καθώς και δημιούργημα. Επομένως, δεν είναι καθόλου καινοφανές ούτε έξω από το πρέπον το να έλθει ο Δεσπότης στα δικά του· διότι δεν βρίσκεται σε ξένο κόσμο, αλλά σε αυτόν που ο ίδιος συνέστησε, αυτός που θεμελίωσε τη γη πάνω στις θάλασσες και την ετοίμασε ώστε να είναι κατάλληλη για τη διέλευση των ποταμών. Για ποιον λόγο, λοιπόν, έγινε η παρουσία του; Για να σε βγάλει από τα βάραθρα της αμαρτίας και να σε οδηγήσει στο όρος της βασιλείας, χρησιμοποιώντας ως όχημα για την άνοδο την ενάρετη βιοτή· διότι δεν είναι δυνατόν να ανεβεί κανείς στο όρος εκείνο, αν δεν συνοδοιπορήσει με τις αρετές, παραμένοντας αθώος στα χέρια και μη μολυνόμενος από καμία πονηρή πράξη, όντας καθαρός στην καρδιά, χωρίς να στρέφει την ψυχή του σε τίποτα το μάταιο και χωρίς να μηχανεύεται κανέναν δόλο εναντίον του πλησίον. Το έπαθλο αυτής της ανάβασης είναι η ευλογία, σε αυτόν δίνει ο Κύριος την αποταμιευμένη ελεημοσύνη: Αυτή είναι η γενεά εκείνων που τον αναζητούν, εκείνων που μέσω της αρετής ανεβαίνουν προς τα ύψη και αναζητούν το πρόσωπο του Θεού του Ιακώβ.

Αυτός θα λάβει: Ο Χριστός. Διότι αυτός μόνος μεγαλύνθηκε με τη δόξα (από τη δόξα) του Πατέρα, και χάρισε στο γένος των ανθρώπων την ελεημοσύνη του (δώρισε σε όλο τον κόσμο). Αυτή είναι η γενεά: Του Χριστού· όσοι ονομάζονται Χριστιανοί, αυτοί δεν παύουν [πάντοτε] να αναζητούν τον δικό τους [Δεσπότη]. Που αναζητούν: Τον Χριστό· διότι «ο Ιακώβ είναι ο δούλος μου, [τον οποίο εξέλεξα,]» λέει ο Ησαΐας. Άρατε πύλας: Όταν κατήλθε στον Άδη ο Θεός Λόγος με δικό του θέλημα, οι δυνάμεις του Άδη, βλέποντας την άρρητη δύναμη, έκραξαν η μία στην άλλη: Άρατε πύλας, δηλαδή όχι μόνο ανοίξτε, αλλά και βγάλτε από τη μέση τις ίδιες τις πύλες, μήπως κινήσετε (κινήσουμε) σε οργή αυτόν που έρχεται. Και θα εισέλθει: [Δηλαδή, αυτός είναι ο βασιλιάς της δόξης]. Ποιος είναι: Αποκρίνονται πάλι οι μέσα (πάνω) δυνάμεις: Ποιος είναι ο βασιλιάς της δόξης; Εμείς κυριεύουμε όλο το γένος, δικά μας είναι τα βασίλεια, και ποιος είναι αυτός; Κύριος κραταιός: Αποκρίνονται πάλι [οι δυνάμεις] και λένε: Είναι ο Θεός που έφτασε, δυνατός και κραταιός· αυτός είναι ο βασιλιάς της δόξης. Όταν λοιπόν σύντριψε τον Άδη και ελευθέρωσε τις ψυχές που κρατούνταν για πολύ χρόνο, αναλαμβάνοντας τον άνθρωπο και ανεβάζοντάς τον στον ουρανό, πάλι οι θεϊκές δυνάμεις, ξαφνιασμένες από το καινούριο θέαμα, φώναζαν: Άρατε πύλας.

Αυτός που «θεμελίωσε τη γη πάνω στις θάλασσες και την ετοίμασε πάνω στους ποταμούς», ανακλίθηκε με τη θέλησή του ύπτιος σε έναν πάρα πολύ μικρό τάφο. «Ποιος θα ανεβεί στο» ουράνιο «όρος του Κυρίου, ή ποιος θα σταθεί στον άγιο τόπο του» στα δεξιά του Πατέρα, ως «αθώος στα χέρια και καθαρός στην καρδιά»; Κανείς άλλος, παρά πάλι αυτός που είναι κοινωνός της ουσίας και άξιος της συνεδρίας με τον Πατέρα, ως Υιός αγαπητός. «Εκείνος που δεν έδωσε την ψυχή του στη ματαιότητα και δεν ορκίστηκε με δόλο στον πλησίον του, θα λάβει», λέει, «ευλογία από τον Κύριο και ελεημοσύνη από τον Θεό τον σωτήρα του». «Αυτή είναι η γενεά εκείνων που αναζητούν τον Κύριο και ζητούν το πρόσωπο αυτού του Θεού του Ιακώβ», δηλαδή, οι συνοδοί αυτού που ανέρχεται στον άγιο τόπο του ψάλλουν προς τις ανώτερες δυνάμεις: «Άρχοντες, ανοίξτε τις πύλες σας, και υψωθείτε, πύλες αιώνιες, και θα εισέλθει ο Βασιλιάς της δόξας». Και εκείνες ρωτούν: «Ποιος είναι», λέει, «αυτός», που αποκαλείτε «Βασιλιά της δόξας;» Και εκείνες που ανεβάζουν τον Βασιλιά επιβεβαιώνουν το μυστήριο: «Ο Κύριος», λέει, «που είναι κραταιός και δυνατός, ο Κύριος που είναι δυνατός στον πόλεμο», ο νικητής του θανάτου, ο εξολοθρευτής του διαβόλου και ο λαφυραγωγός των ταμείων του. «Άρχοντες, ανοίξτε τις πύλες σας», αναντίρρητα και αναμφίβολα, «υψωθείτε, πύλες αιώνιες, και θα εισέλθει ο Βασιλιάς της δόξας», ως απόλυτος «Κύριος των δυνάμεων» όλων μας ανεξαιρέτως.

Αυτό όμως, όπως γνωρίζετε, τέκνα μου, δεν γίνεται χωρίς μόχθο, ούτε χωρίς ταλαιπωρία, ούτε γρήγορα· αλλά με πολύ μόχθο και κόπο μέρα και νύχτα, καθώς βιάζουμε και εκβιάζουμε τη φύση μας και υπομένουμε όλα τα λυπηρά που μας συμβαίνουν, είτε προέρχονται από ανθρώπους είτε από δαίμονες, κατά την κοινοβιακή μας ζωή. Διότι αυτός που δεν αποκάμνει σε αυτά, αλλά με τη βοήθεια του Θεού υπομένει και καρτερεί και υβριστικό λόγο και βαρύ πρόσταγμα και επιτιμητικό κανόνα αφορισμού, ξηροφαγίας, ορθοστασίας, ονειδισμού, ή οποιουδήποτε άλλου από τα συνηθισμένα, αυτός θα λάβει ευλογία από τον Κύριο και ελεημοσύνη από τον Θεό τον σωτήρα του, και δεν θα στερηθεί τη βασιλεία των ουρανών.

Αυτό όμως, όπως γνωρίζετε, τέκνα μου, δεν γίνεται χωρίς μόχθο, ούτε χωρίς ταλαιπωρία, ούτε σε σύντομο χρόνο, αλλά με πολύν μόχθο και κόπο, καθώς νύχτα και μέρα βιάζουμε και καταπιέζουμε τη φύση μας και υπομένουμε όλα τα λυπηρά που συμβαίνουν, είτε προέρχονται από ανθρώπους είτε από δαίμονες, κατά την κοινοβιακή μας ζωή. Διότι όποιος δεν αποκάμει σε αυτά, αλλά με τη βοήθεια του Θεού υπομένει και καρτερεί, και τον υβριστικό λόγο και τη βαριά προσταγή και τον επιτιμητικό κανόνα του αφορισμού, της ξηροφαγίας, της ορθοστασίας, του ονειδισμού, ή οποιουδήποτε άλλου από τα συνηθισμένα, αυτός θα λάβει ευλογία από τον Κύριο και έλεος από τον Θεό τον σωτήρα του, και δεν θα στερηθεί τη βασιλεία των ουρανών.

Ποιος είναι εκείνος που όλες τις επιθυμίες και τις ηδονές του κόσμου, τις δόξες και τις λαμπρότητες, τις αρχές και τις εξουσίες και τις βασιλείες τις θεωρεί ως όνειρο, για χάρη της πραγματικά αληθινής ηδονής και ευφροσύνης των αιώνιων αγαθών και για το μεγάλο αξίωμα της βασιλείας των ουρανών; Ποιος είναι εκείνος που επιθυμεί διακαώς και επιζητεί να είναι τέλειος σε κάθε έργο του Θεού και που επιλέγει εκούσια να πεθαίνει κάθε μέρα για τον Χριστό; «Αυτός θα λάβει ευλογία από τον Κύριο και ελεημοσύνη από τον Θεό τον σωτήρα του», όπως είναι γραμμένο.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΚΔ' ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΚΔ' ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΑΝΥΠΕΡΒΛΗΤΗΣ ΔΩΡΕΑΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΓΑΠΗΣ ΠΡΟΣ ΑΥΤΟΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΜΙΣΟΥΣ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΔΙΑΒΟΛΟ ΚΑΙ ΠΕΡΙ ΤΑΠΕΙΝΟΦΡΟΣΥΝΗΣ Η ΟΠΟΙΑ ΕΚΦΩΝΗΘΗΚΕ ΣΤΗΝ ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΕΤΟΥΣ Αδελφοί και πατέρες, έχει ήδη έλθει η αρχή του έτους, κατά την οποία το Ευαγγέλιο που αναγινώσκεται αναφέρει τα εξής: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε· με απέστειλε για να φέρω το χαρμόσυνο άγγελμα στους πτωχούς, να ιατρεύσω τους συντετριμμένους στην καρδιά, να κηρύξω άφεση στους αιχμαλώτους και ανάβλεψη στους τυφλούς, να αποστείλω ελεύθερους τους τσακισμένους, να κηρύξω ευπρόσδεκτο έτος Κυρίου». Επειδή λοιπόν ο μονογενής Υιός του Θεού απεστάλη από τον Πατέρα ως εξιλασμός στον κόσμο, ας αναβλέψουμε οι τυφλοί, ας ελευθερωθούμε οι αιχμάλωτοι, ας λάβουμε άφεση οι τσακισμένοι. Και ποιος είναι τυφλός; Εκείνος που δεν βλέπει καθαρά εξαιτίας της εμπαθούς προσκόλλησης. Ποιος δε είναι αιχμάλωτος; Εκείνος που έχει παρασυρθεί από τους άτοπους λογισμούς. Και ποιος είναι τσακισμένος; Εκείνος που είναι συντετριμμένος από τις αμαρτίες. Αυτούς ιατρεύει ο Κύριος· διότι δεν είναι ιατρός μόνο των σωμάτων, αλλά και των ψυχών. Και δεν ήταν σωματικά παρών μόνο στους ανθρώπους εκείνης της εποχής, αλλά και τώρα είναι παρών αόρατα, κηρύττοντας τα ίδια, «σηκώνοντας την αμαρτία του κόσμου» «και θεραπεύοντας κάθε νόσο και κάθε αδυναμία». Κανείς λοιπόν ας μην απομείνει πλέον αφώτιστος και αθεράπευτος, αλλά ας προσέλθει με πίστη, και «θα λάβει ευλογία από τον Κύριο, και έλεος από τον Θεό, τον Σωτήρα του». Και, ω της άφατης φιλανθρωπίας!