Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 24:15

Και πάλι περί των ιδίων: Όπως ακριβώς η κατασκευή του σώματος έχει λάβει από τον Δημιουργό τις πέντε αισθήσεις που της αρμόζουν, έτσι και η νοερή ουσία της ψυχής επιτελεί όλο το έργο των εντολών μέσω των πέντε αισθήσεων. Και σύμβολο μεν της δικής της όρασης είναι οι οφθαλμοί, όπως είπε ο άγιος Δαβίδ: «Οι οφθαλμοί μου είναι διαπαντός στραμμένοι προς τον Κύριο»· της δε ακοής: «Μου προσέθεσε αυτί για να ακούω», και ο Κύριος: «Εκείνος που έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει»· της δε όσφρησης: «Θα τρέξουμε στην οσμή των μύρων σου»· της δε γεύσης: «Γευθείτε και δείτε ότι ο Κύριος είναι αγαθός»· και: «Άνοιξα το στόμα μου και είλκυσα πνεύμα»· και: «Κύριε, θα ανοίξεις τα χείλη μου»· της δε αφής: «Εκείνο που είδαμε και τα χέρια μας ψηλάφησαν περί του Λόγου της ζωής».

ΕΡΩΤΗΣΗ ΣΒ΄ Αν είναι δυνατόν να κατορθωθεί το να παραμένει κανείς σε κάθε περίσταση και πάντοτε απερίσπαστος· και πώς μπορεί κάποιος να το κατορθώσει. ΑΠΟΚΡΙΣΗ Ότι είναι δυνατόν, το έδειξε εκείνος που είπε: «Οι οφθαλμοί μου είναι διαπαντός στραμμένοι προς τον Κύριο»· και, «Έβλεπα τον Κύριο ενώπιόν μου διαπαντός, διότι είναι εκ δεξιών μου, για να μην κλονιστώ». Το πώς δε είναι δυνατόν, έχει προειπωθεί: με το να μη δίνει κανείς στην ψυχή χρόνο αργίας από τη σκέψη περί του Θεού και των έργων και των δωρεών του Θεού, και από τη δοξολογία και την ευχαριστία για τα πάντα.

ΕΡΩΤΗΣΗ Τϛ΄. Με ποιον τρόπο κατορθώνεται το αμετεώριστο. ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Εάν κάποιος υιοθετήσει το φρόνημα του εκλεκτού Δαβίδ, ο οποίος έλεγε άλλοτε μεν: «Έβλεπα τον Κύριο πάντοτε μπροστά μου, διότι είναι στα δεξιά μου, για να μην κλονιστώ»· άλλοτε δε: «Οι οφθαλμοί μου είναι πάντοτε στραμμένοι προς τον Κύριο, διότι αυτός θα ελευθερώσει τα πόδια μου από την παγίδα»· και άλλοτε: «Ιδού, όπως οι οφθαλμοί των δούλων είναι στραμμένοι στα χέρια των κυρίων τους, όπως οι οφθαλμοί της δούλης στα χέρια της κυρίας της, έτσι και οι οφθαλμοί οι δικοί μας είναι στραμμένοι προς Κύριον τον Θεό μας». Και για να φροντίσουμε, μέσω του μικρότερου παραδείγματος, να κατορθώσουμε με μεγαλύτερη επιμέλεια τα σπουδαιότερα, ας αναλογίζεται ο καθένας πώς συμπεριφέρεται ενώπιον των παρισταμένων, ακόμη κι αν τυγχάνουν ομότιμοι· πώς φροντίζει να διατηρεί τον εαυτό του ακατάκριτο, και στη στάση, και στο βάδισμα, και στην κίνηση κάθε μέλους του σώματος, και στην ομιλία.

Θέλεις να ακούσεις και τα λόγια και τα σκιρτήματα του προφήτη Δαβίδ; Άκουσε τι λέγει: Πενθώντας και σκυθρωπάζοντας πορευόμουν, και περιέβαλα με νηστεία την ψυχή μου, και έκανα ένδυμά μου τον σάκο, και τα δάκρυά μου έγιναν ψωμί για μένα ημέρα και νύχτα, και έφαγα στάχτη σαν να ήταν ψωμί, και το ποτό μου το ανακάτευα με κλάμα. Και πάλι λέγει: Θα λούζω κάθε νύχτα το κρεβάτι μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου. Και πάλι: Τα μάτια μου είναι διαρκώς στραμμένα προς τον Κύριο. Και πάλι: Εμπόδισα τα πόδια μου από κάθε πονηρό δρόμο. Άκουσες πώς χόρεψε ο Δαβίδ; Έτσι λοιπόν, Χριστιανέ, να χορεύεις.

Τα μάτια μου είναι πάντοτε στραμμένα προς τον Κύριο, διότι αυτός θα βγάλει τα πόδια μου από την παγίδα. Ρίξε το βλέμμα σου σε μένα και ελέησέ με, διότι είμαι μόνος και φτωχός. Οι θλίψεις της καρδιάς μου πληθύνθηκαν, βγάλε με από τις ανάγκες μου. Δεν ζητά τη σωτηρία ως οφειλόμενη ανταμοιβή για τα κατορθώματά του· διότι γνωρίζω ότι, παρόλο που έχω πράξει τα πάντα από την πλευρά μου, εξακολουθώ να έχω ανάγκη το δικό σου έλεος. Γι' αυτό, ρίξε το βλέμμα σου σε μένα και ελέησέ με. Διότι έχω επίγνωση ότι είμαι φτωχός, αβοήθητος και ανεπαρκής για τη σωτηρία μου. Άλλωστε, είναι χαρακτηριστικό γνώρισμα όλων των θεοφιλών ανθρώπων να ταλαιπωρούν τον εαυτό τους με θλίψεις, με ανάγκες, με στενοχώριες και με διωγμούς· αλλά δεν αγνοούν ούτε την κατάληξη αυτών· γι' αυτό ικετεύουν να την επιτύχουν από τον Θεό λέγοντας: Βγάλε με από τις ανάγκες μου· έτσι ώστε, αφού περάσουν τις ανάγκες του βίου, καθώς και τις συμφορές και τις δύσκολες περιστάσεις, να μπορέσουν κάποτε να πουν: Περάσαμε μέσα από πυρ και ύδωρ, και μας έβγαλες σε τόπο αναψυχής.

Διότι, λέει, υπάρχει καιρός για να αναζητήσει κανείς και καιρός για να χάσει. Τι είναι λοιπόν αυτό που πρέπει να αναζητήσω, ώστε να επιτύχω τον κατάλληλο καιρό; Το τι πρέπει να αναζητείται, μας το δείχνει η προφητεία λέγοντας: «Αναζητήστε τον Κύριο και ενδυναμωθείτε»· και πάλι: «Αναζητήστε τον Κύριο και όταν τον βρείτε, επικαλεστείτε τον», και «Ας ευφρανθεί η καρδιά εκείνων που αναζητούν τον Κύριο». Έμαθα, λοιπόν, μέσα από όσα ειπώθηκαν, τι είναι αυτό που πρέπει να αναζητήσει κανείς, του οποίου η εύρεση είναι η ίδια η διαρκής αναζήτηση. Διότι δεν είναι άλλο πράγμα η αναζήτηση και άλλο η εύρεση, αλλά το κέρδος από την αναζήτηση είναι η ίδια η αναζήτηση. Θέλεις να μάθεις και την κατάλληλη ευκαιρία, ποιος είναι δηλαδή ο καιρός για να αναζητά κανείς τον Κύριο; Με συντομία λέω: ολόκληρος ο βίος. Διότι μόνο για αυτό το ζήτημα ο μοναδικός καιρός της προσπάθειας είναι ολόκληρη η ζωή. Διότι το να αναζητά κανείς τον Κύριο δεν είναι αγαθό μόνο σε κάποιον καθορισμένο καιρό και σε οριοθετημένο χρόνο, αλλά το να μην παύει ποτέ κανείς να τον αναζητά διαρκώς, αυτή είναι η αληθινή ευκαιρία. Διότι λέει: «Τα μάτια μου είναι πάντοτε στραμμένα προς τον Κύριο». Βλέπεις πώς ο οφθαλμός ερευνά με επιμέλεια το ζητούμενο, χωρίς να δίνει στον εαυτό του καμία άνεση ούτε κάποιο διάλειμμα από την ενατένιση του ζητουμένου; Διότι με την προσθήκη του «πάντοτε» υπέδειξε το διηνεκές και αδιάλειπτο της προσπάθειας. Με τον ίδιο τρόπο ας κατανοήσουμε και τον καιρό της απώλειας, θεωρώντας ότι είναι κέρδος να χάσουμε εκείνο του οποίου η ύπαρξη προξενεί ζημία σε όποιον το κατέχει. Κακό απόκτημα είναι η φιλαργυρία· επομένως, ας την αποβάλουμε.

«Με κάθε προσοχή», λέει, «να φυλάς την καρδιά σου» αφού βρεις το ζητούμενο· διότι είναι σπουδαιότερο από το να βρεις κάτι, το να διαφυλάξεις τη χάρη που βρέθηκε. Για παράδειγμα, εκείνος που προσήλθε στην πίστη βρήκε την καθαρότητα μέσω του λουτρού, αλλά είναι μεγαλύτερος ο κόπος στο να διαφυλάξει αυτό που έλαβε, παρά στο να βρει αυτό που δεν είχε. Όπως λοιπόν είπαμε ότι η ευκαιρία της αναζήτησης δεν περιορίζεται σε κάποιο συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, αλλά ότι ολόκληρος ο βίος αποτελεί έναν συνεχή καιρό για την αγαθή εκείνη αναζήτηση, έτσι αποφαινόμαστε ότι και ο χρόνος της διαφύλαξης εκτείνεται σε ολόκληρη τη ζωή, παραθέτοντας και τώρα την ίδια προφητική φωνή που λέει: «Οι οφθαλμοί μου είναι διαπαντός στραμμένοι προς τον Κύριο, διότι αυτός θα βγάλει τα πόδια μου από την παγίδα». Διότι σε αυτό ακριβώς έγκειται το να διαφυλαχθεί απαραβίαστη η αγαθή μας κτήση, στο να καταστήσουμε τον Θεό φύλακα των δικών μας. Επειδή, όταν οι οφθαλμοί μου είναι διαπαντός στραμμένοι προς τον Κύριο, τότε καθίστανται άπρακτες οι παγίδες του αντικειμένου, μέσω των οποίων εκείνος μηχανεύεται την επιβουλή ενάντια στα πολύτιμα αγαθά της ψυχής.

«Ένεκα του ονόματος»: Διότι η αμαρτία είχε διογκωθεί σε όλη τη γη, καθώς η πλάνη επικρατούσε μέσω της αθεΐας. «Ποιος είναι ο άνθρωπος»: Εκείνος που υπακούει στον νόμο, εφαρμόζει τις εντολές του και λέει την αλήθεια στον πλησίον του. «Νομοθετήσεις»: Διότι εκείνος που επέλεξε την οδό της αλήθειας και ρύθμισε τον εαυτό του σύμφωνα με αυτήν, αυτός κατευθύνεται και οδηγείται μέσα σε αυτήν από τον Θεό. «Η ψυχή αυτού»: Του ανθρώπου που έζησε κατά Θεόν και όλων εκείνων που πίστεψαν στην επιφάνεια του Χριστού (του Κυρίου). «Και το σπέρμα»: Το συγγενικό σπέρμα του Κυριακού ανθρώπου που κάθεται στους ουρανούς, δηλαδή οι πιστοί, κληρονομούν (θα κληρονομήσουν) τη γη της επαγγελίας. «Κραταίωμα»: Δηλαδή των πιστών (στους πιστούς), τους οποίους ο Ίδιος ενδυναμώνει ενάντια στην αμαρτία. «Και η διαθήκη»: Διότι όσοι μελετούν τον νόμο του Θεού διδάσκονται από αυτόν πώς πρέπει να λατρεύουν τον Θεό. «Οι οφθαλμοί μου»: Τα μάτια της καρδιάς του πιστού και εκείνου που αγωνίζεται κατά Θεόν ατενίζουν διαρκώς προς τον Θεό. «Ότι Αυτός»: Για να μην πέσει ξανά ο άνθρωπος στην παγίδα του διαβόλου πλανώμενος. «Επίβλεψον»: Ο Χριστός, επιβεβαιώνοντας την ενανθρώπηση, προσεύχεται ως μονογενής, ο μονογενής άνω και κάτω, αλλά και φτωχός, μη έχοντας πού να κλίνει το κεφάλι του. «Οι θλίψεις»: Διότι οι θλίψεις των πιστών (των δικαίων) είναι αλλεπάλληλες. Αναφέρεται δε και στον Χριστό, ως προς το Πάθος.

Μάτια πάντοτε στραμμένα προς τον Κύριο, που βλέπουν το αιώνιο και απρόσιτο φως. Αυτιά που εισακούουν τους θείους λόγους και τέρπονται με την κιθάρα του Πνεύματος, μέσω των οποίων εισήλθε ο Λόγος για να σαρκωθεί. Όσφρηση που θέλγεται από την οσμή των μύρων του Νυμφίου, ο οποίος είναι θείο μύρο που κενώνεται εκουσίως και χρίει την ίδια Του την ανθρωπότητα· διότι «μύρο που εκκενώθηκε είναι το όνομά σου», λέει η Γραφή. Χείλη που αινούν τον Κύριο και ενώνονται με τα δικά Του χείλη. Γλώσσα και φάρυγγας που διακρίνουν τους λόγους του Θεού και γεμίζουν από τη θεία γλυκύτητα. Καρδιά καθαρή και αμόλυντη, που βλέπει και ποθεί τον αόρατο Θεό. Γαστέρα, στην οποία κατοίκησε ο Αχώρητος, και μαστοί γάλακτος, από τους οποίους τράφηκε ο Θεός, το βρέφος Ιησούς. Πύλη του Θεού, η οποία παραμένει διαρκώς παρθένος. Χέρια που βαστάζουν τον Θεό και γόνατα που είναι θρόνος υψηλότερος από τα Χερουβίμ, μέσω των οποίων δυνάμωσαν τα πεσμένα χέρια και τα παραλυμένα γόνατα. Πόδια που καθοδηγούνται από τον νόμο του Θεού σαν από φωτεινό λύχνο, και τρέχουν πίσω Του χωρίς να στραφούν προς τα πίσω, έως ότου ελκύσουν τον Ποθούμενο προς αυτήν που Τον ποθούσε. Ολόκληρη είναι νυμφικός θάλαμος του Πνεύματος. Ολόκληρη πόλη του ζώντος Θεού, την οποία ευφραίνουν οι ορμές του ποταμού, τα κύματα των χαρισμάτων του Πνεύματος. Ολόκληρη ωραία, ολόκληρη πλησίον του Θεού· διότι αυτή, αφού ανέβηκε πάνω από τα Χερουβίμ και υψώθηκε πάνω από τα Σεραφίμ, κατέστη πλησίον του Θεού.

«Τους πράους θα οδηγήσει με κρίση» ορθή, και «θα διδάξει τις οδούς του», οι οποίες είναι «έλεος και αλήθεια», εντελώς απαλλαγμένες από αστοργία και ψεύδος, «σε όσους εκζητούν τη διαθήκη του και τα μαρτύριά του. Ένεκεν του ονόματός σου, Κύριε, συγχώρησε την αμαρτία μου, διότι είναι μεγάλη», αλλά το έλεος του ονόματός σου είναι άμετρο. «Ποιος είναι ο άνθρωπος που φοβάται τον Κύριο; Σε αυτόν θα δώσει νόμο ο Κύριος στην οδό του φόβου, όπως ακριβώς επέλεξε». Και έπειτα «η ψυχή του θα αναπαυθεί σε αγαθά» έργα, «και το σπέρμα του», ως ένδοξο, «θα κληρονομήσει τη γη. Ο Κύριος είναι το στήριγμα όσων τον φοβούνται, και η διαθήκη του θα τους φανερώσει» τα θελήματά του. «Οι οφθαλμοί μου είναι διαπαντός στραμμένοι προς τον Κύριο, και αυτός θα γλιτώσει τα πόδια μου από την παγίδα».

Αυτούς, λοιπόν, που ακόμη κατέχονται από την απιστία και την αθεΐα, έτσι τους περιγράφει ο ιερός Λόγος. Όταν όμως δεχθούν τη χάρη της θεραπείας, πρωτίστως οι ψυχές, οι οποίες προηγουμένως νοσούσαν από την ασέβεια, ανακτούν τη ρώμη τους και επανορθώνονται, και τα μάτια της διανοίας, που ήταν θολωμένα από την αθεΐα, καθαρίζονται και φωτίζονται. Ακολούθως δε, με την περίσσεια της πίστεως, εξίσου αγιάζονται και αυτά τα ίδια τα μέλη του σώματος, και αποκτούν την πλέον άριστη ευεξία, και χρησιμοποιούνται καλώς για την ευσέβεια και την ευθύτητα προς τον Θεό. Διότι, με τον ερχομό του Σωτήρα, εκείνοι που κάποτε έπασχαν από τη στέρηση του αληθινού φωτός ως προς τον νοητό οφθαλμό, τώρα βλέπουν καθαρά την ευθύτητα. Και καθένας από εκείνους που έχουν φωτιστεί ως προς την όραση της διανοίας λέει: «Τα μάτια μου είναι διαρκώς στραμμένα προς τον Κύριο, διότι αυτός θα βγάλει τα πόδια μου από την παγίδα».