Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 24:16

Επίβλεψε επάνω μου. Διότι δεν πρέπει να είμαστε νωθροί και επαναπαυμένοι, στηριζόμενοι μόνο στο έλεος του Θεού, αλλά να συνεισφέρουμε και εμείς τον κόπο μέσω των έργων μας.] Ο Κύριος είναι το στήριγμα εκείνων που τον φοβούνται· και η διαθήκη του θα τους αναδείξει. Δηλαδή η ευαγγελική.

Επομένως, το μεν ένα είναι το πιο λαλίστατο από τα πτηνά του αγρού, το δε άλλο είναι ήπιο και πράο. Τέτοιος ακριβώς έγινε για εμάς ο Σωτήρας των όλων, έχοντας από τη μια πραότητα σε υπέρτατο βαθμό, και από την άλλη, σαν το τρυγόνι, έχοντας κατακλύσει την οικουμένη και γεμίζοντας τον δικό του αμπελώνα με την καλλιφωνία του, δηλαδή, εμάς που πιστεύουμε σε αυτόν. Έχει γραφτεί άλλωστε στο Άσμα Ασμάτων, ότι «Η φωνή του τρυγονιού ακούστηκε στη γη μας», διότι μας κήρυξε το θείο και ευαγγελικό σωτήριο μήνυμα. Προσφέρονταν λοιπόν τρυγόνια και περιστέρια, όταν εκείνος παραστάθηκε στον Κύριο, και μπορούσε κανείς να δει ταυτόχρονα και τους τύπους και την αλήθεια. Τον εαυτό του λοιπόν προσέφερε ο Χριστός ως οσμή ευωδίας, ώστε μέσω του εαυτού του και εντός του εαυτού του να μας προσαγάγει στον Θεό και Πατέρα, και να λύσει έτσι την αποστροφή που υπήρξε εναντίον μας εξαιτίας της παράβασης του Αδάμ και της αμαρτίας που μας τυράννησε όλους. Διότι εμείς ήμασταν αυτοί που παλαιότερα κραυγάζαμε: «Επίβλεψε επάνω μου και ελέησέ με». Τι θα μπορούσε να είναι ισάξιο με τη χαρά του να μαθαίνουμε ότι ο Θεός έσωσε την οικουμένη με τη μεσιτεία του Υιού, ο οποίος έγινε όμοιος με εμάς; Διότι έχει γραφτεί ότι «Ένας είναι ο Θεός και ένας ο μεσίτης μεταξύ Θεού και ανθρώπων, ο άνθρωπος Ιησούς Χριστός, ο οποίος έδωσε τον εαυτό του ως αντίλυτρο υπέρ ημών»· διότι συγκατέβηκε εκούσια στη δική μας φτώχεια, ώστε να μας αναδείξει πλούσιους κερδίζοντας τα δικά του αγαθά.

Διότι εμείς ήμασταν εκείνοι που παλαιότερα κραυγάζαμε: «Επίβλεψον επ' εμέ και ελέησόν με», όπως λέει ο Ψαλμωδός. «Διότι οι οφθαλμοί», λέει, «του Κυρίου στρέφονται προς τους δικαίους». Επειδή ο Κύριος δεν επιβλέπει αυτούς που είναι δέσμιοι των αμαρτιών, αλλά τον πράο, τον ήσυχο και αυτόν που τρέμει τους θείους λόγους Του. Έπρεπε, λοιπόν, να καθαρθούμε πρώτα εμείς, και κατ' αυτόν τον τρόπο να αξιωθούμε την επίβλεψη του Θεού. Αυτό, όμως, το κερδίσαμε μέσω του Σωτήρα των πάντων Χριστού, ο οποίος γεννήθηκε από γυναίκα και υποτάχθηκε στον νόμο.

Και πράγματι, είπε κάπου ο Θεός προς τον Μωυσή: «Και εγώ, ιδού, έλαβα τους Λευίτες αντί για όλους τους υιούς του Ισραήλ· ως δώρο μού έχουν δοθεί». Επομένως, ο λόγος μας δεν ξεφεύγει από τον σωστό σκοπό, όταν δέχεται τον ιερέα ως αντιπρόσωπο όλου του λαού. Διότι, επειδή ο Ισραήλ απομακρύνθηκε από το πρόσωπο του Θεού λατρεύοντας τα είδωλα και ατιμάζοντας τον ίδιο τον νόμο που δόθηκε μέσω του Μωυσή, έπειτα, αφού εκπληρώθηκε η δίκαιη οργή εναντίον του, ελεήθηκε από τον Θεό και κλήθηκε πάλι ενώπιόν Του. Και αυτό νομίζω ότι σημαίνει αινιγματικά το να στέκεται ο ιερέας μπροστά στο πρόσωπο του αγγέλου του Κυρίου. Διότι εν οργή μεν αποστρέφεται και παίρνει το βλέμμα Του μακριά από εκείνους που συνηθίζουν να Τον καταφρονούν· όταν όμως σπλαγχνίζεται, επιβλέπει και επισκέπτεται. Γι' αυτό και ο θεσπέσιος ψαλμωδός προσευχόταν λέγοντας: «Μην αποστρέψεις το πρόσωπό Σου από εμένα, και μην απομακρυνθείς με οργή από τον δούλο Σου». Και πάλι: «Επίβλεψε σε εμένα και ελέησέ με». Αλλά, από τη μια πλευρά, ο από τη φύση Του αγαθός και ελεήμων Θεός ελευθέρωνε τον Ισραήλ από την αμαρτία· από την άλλη πλευρά, ο σατανάς, που τον είχε ρίξει σε αυτήν, στεκόταν και πάλι απέναντί του και τον πολεμούσε, και τον κατηγορούσε ακόμη, και, όσο περνούσε από το χέρι του, δεν άφηνε να τον σπλαγχνιστεί ο Θεός, προβάλλοντάς τον ως ευρισκόμενο σε αμαρτήματα και ένοχο για εγκλήματα ασέβειας, χωρίς να έχει απολύτως τίποτα το καλό.

Είπε δε ότι θα ανοίξει τους οφθαλμούς του προς τον οίκο του Ιούδα. Και με το όνομα Ιούδας εδώ ονομάζει τον Χριστό, ο οποίος φανερώθηκε από τη ρίζα του Ιεσσαί και από τη φυλή του Ιούδα· και ως οίκο Του εννοεί την Εκκλησία, δηλαδή το άγιο πλήθος εκείνων που έχουν δικαιωθεί μέσω της πίστεως. Όσο για τη διάνοιξη των οφθαλμών, νομίζω ότι δηλώνει το εξής, ότι θα τους επιβλέπει με ένα εξαιρετικά άπλετο και τρόπον τινά ολοκληρωμένο βλέμμα. Και αυτό θα αποτελούσε σαφές σημείο της εύνοιάς Του απέναντί τους, αλλά και της προστασίας και της αγάπης Του. Διότι είναι γραμμένο: «Οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι επί τους δικαίους». Και αυτούς τους οποίους επιβλέπει, τους αναδεικνύει οπωσδήποτε τρισμακάριους, εάν βέβαια μπορούμε να πούμε, χωρίς να σφάλλουμε, ότι τιμωρεί με τις αποστροφές Του τον υβριστή και τον αμαρτωλό, ενώ ευφραίνει με τις επισκέψεις Του τον ευσεβή και τον φιλάρετο. Γι' αυτό άλλωστε και ο θεσπέσιος Δαβίδ, καθιστώντας φανερή τόσο τη ζημία από την αποστροφή όσο και το κέρδος από την επίσκεψη του Θεού, άλλοτε μεν έλεγε: «Μην αποστρέψεις το πρόσωπό σου από εμένα, και μην απομακρυνθείς με οργή από τον δούλο σου»· άλλοτε πάλι έλεγε: «Επίβλεψον επ' εμέ και ελέησόν με».

Το τι θέλει να δηλώσει ο τύπος, θα το εξηγήσουμε όσο γίνεται. Διότι με ρωμαλέο νου πλησιάζουμε τον Θεό, υπερνικώντας κάθε κοσμική ηδονή. Και ο μόσχος είναι ζώο ρωμαλέο. Λένε δε ότι πρέπει να είναι αρσενικός, διότι το θηλυπρεπές και εύθραυστο είναι αταίριαστο στο ήθος και στους τρόπους των αγίων, και ο νους των φιλαρέτων είναι πάντοτε ανώτερος από τη μαλθακότητα και την έκπτωση προς τα αισχρότερα. Προς αυτούς πολύ εύλογα απευθύνεται η Ιερή Γραφή, οδηγώντας τους στην πνευματική ανδρεία: «Να έχετε ανδρεία και ας κραταιώνεται η καρδιά σας, όλοι εσείς που ελπίζετε στον Κύριο». Αφού δε προσφερόταν το θύμα ακριβώς στις θύρες της αγίας σκηνής, σφαζόταν ενώπιον του Κυρίου, όπως έχει γραφτεί. Διότι, όταν ερχόμαστε και εμείς στην αγία σκηνή, δηλαδή στην Εκκλησία, τότε ακριβώς αξιωνόμαστε της άνωθεν εποπτείας, και ο μακάριος Δαβίδ επιβεβαιώνει ότι το δώρο είναι ευπρόσδεκτο, λέγοντας: «Επίβλεψον επ' εμέ και ελέησόν με». Διότι στεφανώνει με τις ανώτατες τιμές όσους επιλέγει να επιβλέψει. Αντιθέτως, σε εκείνους από το αίμα του Ισραήλ, οι οποίοι απομακρύνονται έκδηλα από το να είναι επιτήδειοι προς οποιοδήποτε αγαθό, και δεν δίνουν καμία σημασία στο να τον προσβάλλουν, έχοντας παραμελήσει ανόσια τον σεβασμό προς τον νόμο, λέει: «Όταν εκτείνετε τα χέρια σας προς εμένα, θα αποστρέψω τους οφθαλμούς μου από εσάς».

Το να αξιώνεται λοιπόν κανείς την άνωθεν εποπτεία, θα το θεωρούσε, νομίζω, κάποιος όχι μικρής σημασίας, μάλλον δε θα πίστευε ότι αξίζει τα πάντα, εφόσον σκέφτεται σωστά. Διότι, με το να επιβλέπεται κανείς από τον Θεό, τι θα μπορούσε να είναι ισάξιο; Γι' αυτό ψάλλει ο θεσπέσιος Δαβίδ και λέει: «Επίβλεψον επ' εμέ και ελέησόν με.» Διότι το έλεος ακολουθεί οπωσδήποτε εκείνους που έχουν αξιωθεί αυτής της εποπτείας. Ερευνώντας λοιπόν προσεκτικά τις αιτίες της κάθε εορτής, ας θησαυρίσουμε έναν θησαυρό νοημάτων που συμβάλλει τα μέγιστα στην ωφέλεια των ψυχών μας. Διότι η εορτή των Αζύμων έχει ως αφορμή τη λύτρωση των εξ αίματος Ισραηλιτών, όταν, τον πρώτο μήνα κατά τους Εβραίους, θυσιάζοντας τον αμνό ως τύπο του Χριστού, και τρώγοντας μαζί με αυτόν άζυμους άρτους, απαλλάχτηκαν από τον ζυγό της σκληρότητας των Αιγυπτίων, και αποβάλλοντας το πικρό και δυσβάσταχτο βάρος της απάνθρωπης δουλείας, απαλλάσσονταν από τους κόπους της γης και της πλινθοποιίας, και ξεφεύγοντας από την τυραννική ωμότητα, έσπευδαν με ελεύθερη θέληση να λατρεύσουν τον Θεό. Η δε πανήγυρις των Εβδομάδων τελούνταν για τον θερισμό των σιτηρών και άλλων καρπών, με τους οποίους οι γεωργοί γεμίζουν χαρούμενοι το αλώνι, συλλέγοντας τα προϊόντα των αγρών, και λαμβάνοντας πλουσιότατη την ανταμοιβή για τους ιδρώτες του οργώματος.

Παίρνοντας λοιπόν θάρρος από τους οικτιρμούς σου, Κύριε Ιησού Χριστέ, Υιέ του Θεού, προσπίπτω σε εσένα δεόμενος: επίβλεψε σε εμένα και ελέησέ με. Βγάλε την ψυχή μου από τη φυλακή των ανομιών, και ας λάμψει μέσα στη διάνοιά μου μια ακτίνα φωτός, προτού αναχωρήσω για τη μέλλουσα και φοβερή κρίση, όπου είναι εντελώς αδύνατο να μετανοήσει κανείς για τα κακά. Μεγάλος φόβος με κυριεύει, τον άθλιο και ασελγή, για το πώς θα πάω εντελώς ανέτοιμος και γυμνός από αρετές. Φόβος και δειλία με συνέχουν, διότι βλέπω τον εαυτό μου απρόθυμο για το αγαθό. Κλυδωνίζομαι δε από αντίθετους λογισμούς, διότι πείθομαι στους δαίμονες που με δελεάζουν με τις ηδονές προς την απώλεια. Σε πολλά νομίζω ότι είμαι χρήσιμος, αν δεν ελέγξω τη δική μου συνείδηση. Μοιάζω με έμπορο ράθυμο και οκνηρό, που χάνει καθημερινά το κεφάλαιο μαζί με το κέρδος. Έτσι και εγώ ο ταλαίπωρος ζημιώνομαι τα ουράνια αγαθά μέσα στους πολλούς περισπασμούς που με ελκύουν στα κακά.

Τα μάτια μου είναι πάντοτε στραμμένα προς τον Κύριο, διότι αυτός θα βγάλει τα πόδια μου από την παγίδα. Ρίξε το βλέμμα σου σε μένα και ελέησέ με, διότι είμαι μόνος και φτωχός. Οι θλίψεις της καρδιάς μου πληθύνθηκαν, βγάλε με από τις ανάγκες μου. Δεν ζητά τη σωτηρία ως οφειλόμενη ανταμοιβή για τα κατορθώματά του· διότι γνωρίζω ότι, παρόλο που έχω πράξει τα πάντα από την πλευρά μου, εξακολουθώ να έχω ανάγκη το δικό σου έλεος. Γι' αυτό, ρίξε το βλέμμα σου σε μένα και ελέησέ με. Διότι έχω επίγνωση ότι είμαι φτωχός, αβοήθητος και ανεπαρκής για τη σωτηρία μου. Άλλωστε, είναι χαρακτηριστικό γνώρισμα όλων των θεοφιλών ανθρώπων να ταλαιπωρούν τον εαυτό τους με θλίψεις, με ανάγκες, με στενοχώριες και με διωγμούς· αλλά δεν αγνοούν ούτε την κατάληξη αυτών· γι' αυτό ικετεύουν να την επιτύχουν από τον Θεό λέγοντας: Βγάλε με από τις ανάγκες μου· έτσι ώστε, αφού περάσουν τις ανάγκες του βίου, καθώς και τις συμφορές και τις δύσκολες περιστάσεις, να μπορέσουν κάποτε να πουν: Περάσαμε μέσα από πυρ και ύδωρ, και μας έβγαλες σε τόπο αναψυχής.

«Ένεκα του ονόματος»: Διότι η αμαρτία είχε διογκωθεί σε όλη τη γη, καθώς η πλάνη επικρατούσε μέσω της αθεΐας. «Ποιος είναι ο άνθρωπος»: Εκείνος που υπακούει στον νόμο, εφαρμόζει τις εντολές του και λέει την αλήθεια στον πλησίον του. «Νομοθετήσεις»: Διότι εκείνος που επέλεξε την οδό της αλήθειας και ρύθμισε τον εαυτό του σύμφωνα με αυτήν, αυτός κατευθύνεται και οδηγείται μέσα σε αυτήν από τον Θεό. «Η ψυχή αυτού»: Του ανθρώπου που έζησε κατά Θεόν και όλων εκείνων που πίστεψαν στην επιφάνεια του Χριστού (του Κυρίου). «Και το σπέρμα»: Το συγγενικό σπέρμα του Κυριακού ανθρώπου που κάθεται στους ουρανούς, δηλαδή οι πιστοί, κληρονομούν (θα κληρονομήσουν) τη γη της επαγγελίας. «Κραταίωμα»: Δηλαδή των πιστών (στους πιστούς), τους οποίους ο Ίδιος ενδυναμώνει ενάντια στην αμαρτία. «Και η διαθήκη»: Διότι όσοι μελετούν τον νόμο του Θεού διδάσκονται από αυτόν πώς πρέπει να λατρεύουν τον Θεό. «Οι οφθαλμοί μου»: Τα μάτια της καρδιάς του πιστού και εκείνου που αγωνίζεται κατά Θεόν ατενίζουν διαρκώς προς τον Θεό. «Ότι Αυτός»: Για να μην πέσει ξανά ο άνθρωπος στην παγίδα του διαβόλου πλανώμενος. «Επίβλεψον»: Ο Χριστός, επιβεβαιώνοντας την ενανθρώπηση, προσεύχεται ως μονογενής, ο μονογενής άνω και κάτω, αλλά και φτωχός, μη έχοντας πού να κλίνει το κεφάλι του. «Οι θλίψεις»: Διότι οι θλίψεις των πιστών (των δικαίων) είναι αλλεπάλληλες. Αναφέρεται δε και στον Χριστό, ως προς το Πάθος.

Από εδώ και στο εξής, λοιπόν, αρχίζει πάλι να ονομάζεται μεσίτης Θεού και ανθρώπων αυτός που πτώχευσε μέχρι την πρόσληψη της σάρκας, αυτός που σήκωσε επάνω του και οικειοποιήθηκε την αμαρτία του κόσμου και αναρίθμητες φορές στους Ψαλμούς ονομάζει τον εαυτό του αμαρτωλό, λέγοντας προς τον Πατέρα: «Επίβλεψε σε εμένα και ελέησέ με, διότι εγώ είμαι μονογενής και φτωχός» λαμβάνοντας τη μορφή του δούλου. «Οι θλίψεις της καρδιάς μου πληθύνθηκαν» από παράνομους άνδρες· «βγάλε με από τις ανάγκες μου» και από την εχθρότητα των εχθρών. «Δες την ταπείνωσή μου και τον κόπο μου» που έφτασε μέχρι αίματος· «και συγχώρεσε όλες τις αμαρτίες μου», τις οποίες ανέλαβα εγώ, ο αναμάρτητος, για να σώσω τον άνθρωπο. «Δες τους εχθρούς μου, ότι πληθύνθηκαν και με μίσησαν με μίσος άδικο. Φύλαξε την ψυχή μου και γλίτωσέ με» από την τυραννία του άδη, «ας μην καταντροπιαστώ, επειδή ήλπισα σε σένα. Άκακοι και ευθείς προσκολλώνταν σε εμένα», οι μαθητές, «διότι» μέχρι τον σταυρό και τον θάνατο «σε υπέμεινα, Κύριε». «Λύτρωσε, ω Θεέ,» τον Ισραήλ που σε βλέπει τώρα ομοούσιο, «από όλες τις θλίψεις του» μετά την τρίτη ημέρα.

Αν, βέβαια, η εκκλησία οικοδομείτο παρουσία του αποστόλου, γεμιζόταν με ολόκληρη την ιστορία της ενανθρωπήσεως του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού και διακοσμούσαν την εκκλησία από την αρχή, όταν ο άγγελος αναφώνησε το Χαίρε στην Παρθένο μέχρις ότου Εκείνος ανελήφθη. Εάν, όμως, δεν τους ήταν δυνατόν, αλλά βρίσκονταν σε άλλη πόλη ή χωριό, αποτύπωναν οι ίδιοι αυτές τις ιστορίες σε χάρτινους πίνακες και τις παρέδιδαν στον επίσκοπο, και μετά την ολοκλήρωση της οικοδομής τις αποτύπωναν. Προέτρεπαν μάλιστα να τιμώνται αυτές με ευλαβικό φόβο, καθώς έβλεπαν τις απεικονίσεις των ιστοριών. Ενώ ενδιάμεσα ειπώθηκαν ορισμένα πράγματα σχετικά με την τιμή και την προσκύνηση του σταυρού, ο ίδιος προσθέτει ότι: Αφού κατέβηκαν όλοι από τον πύργο, ο μακάριος απόστολος στάθηκε μόνος του μπροστά στην εικόνα του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού και έλεγε προσευχόμενος με δάκρυα: «Ευλογητός ο Κύριος ο Θεός μου, ο οποίος μου εμφανίστηκε σε αυτόν τον τόπο. Εσύ που ευδόκησες μέσω της χάριτός σου να επισκεφθείς το γένος των ανθρώπων, μην με παραβλέψεις, διότι είμαι μόνος και φτωχός. Επίβλεψε στην ταπείνωσή μου και σώσε με, διότι σε Σένα καταφεύγω, τον παντοδύναμο.» Και αφού ολοκλήρωσε την προσευχή, ο μακάριος βγήκε από τον πύργο. Του ιδίου, από το δεύτερο βιβλίο: Αφού ο κατηχηθείς έλαβε τις καινούργιες στολές, πήγε στον μακάριο Επαφρόδιτο, κρατώντας στα χέρια του τα καινούργια άμφια.