Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 24:17

Οι θλίψεις της καρδίας μου πληθύνθηκαν. Από πολλά οδυνηρά δεινά, λέγει, περιστοιχίζομαι από παντού. Αφού, λοιπόν, αντισταθμίσεις την ταπείνωση και την ταλαιπωρία μου αυτή με τις παρανομίες μου, δώσε την άφεση και παράσχε τη συγγνώμη. Από τις ανάγκες μου εξήγαγέ με· από τις συνεχείς μου θλίψεις.

Μόνο όσοι κοπιάζουν με ζήλο στις Γραφές και μελετούν το βιβλίο των Ψαλμών με ορθή κατανόηση, αυτοί γνωρίζουν ότι ποτέ δεν έλειψε ο κλαυθμός από τον δίκαιο, αλλά άλλοτε μεν έβρεχε το στρώμα του με τα δάκρυά του, άλλοτε δε έλεγε: «τα δάκρυά μου έγιναν για μένα άρτος ημέρα και νύχτα»· και άλλοτε ξεχνούσε ακόμη και να φάει: «διότι ξέχασα», λέει, «να φάω τον άρτο μου, και το ποτό μου το αναμίγνυα με κλάμα». Και προς τι να αναφέρω τις θλίψεις που είναι καταγεγραμμένες στους ψαλμούς του; Διότι προσευχόμενος έλεγε: «οι θλίψεις της καρδιάς μου πληθύνθηκαν, από τις ανάγκες μου βγάλε με». Τι να πούμε όμως για τότε που, αν και είχε ευεργετηθεί από αυτόν και από τη χάρη του Θεού και είχε σωθεί από τους αλλοφύλους, ο Σαούλ δεν έπαυε να τον καταδιώκει και να ζητά να τον θανατώσει, χωρίς να έχει υποστεί κανένα κακό από αυτόν, αλλά επειδή είχε κυριευθεί από φοβερό φθόνο; Και τι να πούμε για τότε που ο Σεμεΐ τον καταριόταν, τον εξουθένωνε και τον λιθοβολούσε με πέτρες; Και τότε που εκείνος που είχε βγει από τα σπλάχνα του τον καταδίωκε και έσπευδε να τον εξοντώσει; Και τι για τότε που τόλμησε εκείνη την ασεβέστατη πράξη και κυριεύθηκε από εκείνη τη μανία εναντίον των γυναικών του πατέρα του, εξουθενώνοντάς τον; Πόσες θλίψεις και οδύνες ήταν όλα αυτά; Αλλά όλα αυτά τα υπέμεινε για την αιώνια ζωή· και έλεγε: «με υπομονή περίμενα τον Κύριο, και με πρόσεξε, και εισάκουσε τη δέησή μου».

Τα μάτια μου είναι πάντοτε στραμμένα προς τον Κύριο, διότι αυτός θα βγάλει τα πόδια μου από την παγίδα. Ρίξε το βλέμμα σου σε μένα και ελέησέ με, διότι είμαι μόνος και φτωχός. Οι θλίψεις της καρδιάς μου πληθύνθηκαν, βγάλε με από τις ανάγκες μου. Δεν ζητά τη σωτηρία ως οφειλόμενη ανταμοιβή για τα κατορθώματά του· διότι γνωρίζω ότι, παρόλο που έχω πράξει τα πάντα από την πλευρά μου, εξακολουθώ να έχω ανάγκη το δικό σου έλεος. Γι' αυτό, ρίξε το βλέμμα σου σε μένα και ελέησέ με. Διότι έχω επίγνωση ότι είμαι φτωχός, αβοήθητος και ανεπαρκής για τη σωτηρία μου. Άλλωστε, είναι χαρακτηριστικό γνώρισμα όλων των θεοφιλών ανθρώπων να ταλαιπωρούν τον εαυτό τους με θλίψεις, με ανάγκες, με στενοχώριες και με διωγμούς· αλλά δεν αγνοούν ούτε την κατάληξη αυτών· γι' αυτό ικετεύουν να την επιτύχουν από τον Θεό λέγοντας: Βγάλε με από τις ανάγκες μου· έτσι ώστε, αφού περάσουν τις ανάγκες του βίου, καθώς και τις συμφορές και τις δύσκολες περιστάσεις, να μπορέσουν κάποτε να πουν: Περάσαμε μέσα από πυρ και ύδωρ, και μας έβγαλες σε τόπο αναψυχής.

«Ένεκα του ονόματος»: Διότι η αμαρτία είχε διογκωθεί σε όλη τη γη, καθώς η πλάνη επικρατούσε μέσω της αθεΐας. «Ποιος είναι ο άνθρωπος»: Εκείνος που υπακούει στον νόμο, εφαρμόζει τις εντολές του και λέει την αλήθεια στον πλησίον του. «Νομοθετήσεις»: Διότι εκείνος που επέλεξε την οδό της αλήθειας και ρύθμισε τον εαυτό του σύμφωνα με αυτήν, αυτός κατευθύνεται και οδηγείται μέσα σε αυτήν από τον Θεό. «Η ψυχή αυτού»: Του ανθρώπου που έζησε κατά Θεόν και όλων εκείνων που πίστεψαν στην επιφάνεια του Χριστού (του Κυρίου). «Και το σπέρμα»: Το συγγενικό σπέρμα του Κυριακού ανθρώπου που κάθεται στους ουρανούς, δηλαδή οι πιστοί, κληρονομούν (θα κληρονομήσουν) τη γη της επαγγελίας. «Κραταίωμα»: Δηλαδή των πιστών (στους πιστούς), τους οποίους ο Ίδιος ενδυναμώνει ενάντια στην αμαρτία. «Και η διαθήκη»: Διότι όσοι μελετούν τον νόμο του Θεού διδάσκονται από αυτόν πώς πρέπει να λατρεύουν τον Θεό. «Οι οφθαλμοί μου»: Τα μάτια της καρδιάς του πιστού και εκείνου που αγωνίζεται κατά Θεόν ατενίζουν διαρκώς προς τον Θεό. «Ότι Αυτός»: Για να μην πέσει ξανά ο άνθρωπος στην παγίδα του διαβόλου πλανώμενος. «Επίβλεψον»: Ο Χριστός, επιβεβαιώνοντας την ενανθρώπηση, προσεύχεται ως μονογενής, ο μονογενής άνω και κάτω, αλλά και φτωχός, μη έχοντας πού να κλίνει το κεφάλι του. «Οι θλίψεις»: Διότι οι θλίψεις των πιστών (των δικαίων) είναι αλλεπάλληλες. Αναφέρεται δε και στον Χριστό, ως προς το Πάθος.

«Από τις θλίψεις», τις οποίες, λέει ο Χριστός, μου προξενούν οι Ιουδαίοι. «Δες την ταπείνωσή μου»: Τώρα ακούγεται η φωνή του ανθρώπου, δηλαδή του Αδάμ· δες πώς, έχοντας ταπεινωθεί από την πλάνη, κοπιάζω μέσα στις θλίψεις. «Και συγχώρεσε»: Δεν λέει να συγχωρήσεις κάτι και κάτι άλλο να μην το συγχωρήσεις, αλλά ανακαίνισέ με ολόκληρο [και ελέησέ με], ως Θεός συμπαθής. «Δες τους εχθρούς»: Δες, Δέσποτα, ότι πολλοί και από παντού στρατεύονται εναντίον μου οι δαίμονες, λέει ο άνθρωπος· όμως αναφέρεται εξ ολοκλήρου στον Χριστό και στους Ιουδαίους. «Και με μίσος»: Διότι ο Χριστός δεν σταμάτησε να ευεργετεί τους Ιουδαίους· αυτοί όμως τον μισούσαν, σαν να αδικούνταν τα μέγιστα από αυτόν. «Φύλαξε»: Ο Χριστός προσεύχεται ως άνθρωπος, αλλά τα λέει όλα αυτά υπέρ του ανθρώπου. «Ας μην καταισχυνθώ»: Διότι η ελπίδα δεν ντροπιάζει ποτέ αυτούς που την έχουν διαρκώς. «Άκακοι και ευθείς»: Οι Πατριάρχες και οι προφήτες και οι απόστολοι και οι μάρτυρες, γνωρίζοντας το πάθος του Χριστού, υπέμειναν και αυτοί, παίρνοντας δύναμη [με την πίστη]. «Λύτρωσε, ω Θεέ»: Τον λαό των πιστών· διότι το όνομα Ισραήλ ερμηνεύεται ως «εκείνος που βλέπει τον Θεό»· και ο λαός που προέρχεται από τα έθνη βλέπει τον Θεό.

Εντούτοις, εάν μεν ο προηγούμενος βίος σου ήταν, όπως είπα, διεφθαρμένος και πονηρός, θα ήταν δυνατόν να περάσει αυτό από το μυαλό κάποιου· τώρα όμως, αν και εκείνος (ο βίος) υπολειπόταν του παρόντος, ήταν και αυτός κόσμιος και γεμάτος από πολλή σεμνότητα, ώστε να μας είναι από παντού φανερό ότι αυτά τα παλαίσματα αποτελούν υπόθεση στεφάνων και μεγαλύτερου σκοπού. Πρέπει λοιπόν, όπως είπα, να ανακινεί κανείς και αυτούς και παρόμοιους λογισμούς, αλλά πρέπει μαζί με αυτούς, ή μάλλον και πριν από αυτούς, να διασκορπίζει αυτό το σκοτάδι με προσευχές και ικεσίες. Διότι και ο μακάριος Δαβίδ, εκείνος ο θαυμαστός και μέγας άνδρας, χρησιμοποιούσε συνεχώς αυτά τα φάρμακα, και έτσι απέκρουε τις πολλές οδύνες των θλίψεων, άλλοτε προσευχόμενος και λέγοντας: «Οι θλίψεις της καρδιάς μου πληθύνθηκαν· βγάλε με από τις ανάγκες μου»· και άλλοτε πάλι ανακινώντας ευσεβείς λογισμούς: «Γιατί είσαι περίλυπη, ψυχή μου, και γιατί με αναστατώνεις; Έλπισε στον Θεό, διότι θα Τον δοξολογήσω». Και πάλι, στρεφόμενος από τους λογισμούς στις προσευχές, λέει: «Δώσε μου άνεση, για να ανακουφιστώ πριν απέλθω και πάψω πλέον να υπάρχω»· και από τις προσευχές στους λογισμούς: «Τι άλλο υπάρχει για μένα στον ουρανό, και τι άλλο εκτός από Σένα θέλησα πάνω στη γη;» Έτσι και ο Ιώβ απέκρουε με λογισμούς τη γυναίκα του που τον προέτρεπε με σατανικά λόγια, και την επιτιμούσε λέγοντας: «Γιατί μίλησες όπως θα μιλούσε μία από τις άφρονες γυναίκες;»

Ακούγοντας αυτά εγώ, δέχθηκα πλήγμα βαρύτερο, και αναλογιζόμενος όσα κακά θα προκύψουν από αυτό, θρηνούσα για ολόκληρη την οικουμένη και έλεγα προς τον Θεό: Πάρε την ψυχή μου από εμένα, βγάλε με από τις θλίψεις μου, απάλλαξέ με από αυτήν την πρόσκαιρη ζωή και μετάθεσέ με σε εκείνον τον τόπο, όπου τίποτα τέτοιο δεν θα πει κανένας άλλος, ούτε και εγώ θα ακούσω. Διότι γνωρίζω καλά ότι, όταν αναχωρήσω από εδώ, θα με διαδεχθεί το εξώτερο σκότος, όπου υπάρχει πολύς κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων· αλλά είναι προτιμότερο για εμένα να ακούω δόντια να τρίζουν, παρά να ακούω να ηχούν τέτοια λόγια.

Φώναξα τον υπηρέτη μου, και δεν με υπάκουσε. Με το στόμα μου δεόμουν, και ικέτευα τη γυναίκα μου. «Ελεήστε με, οι φίλοι μου· διότι χέρι Κυρίου είναι αυτό που με άγγιξε.» «Τα σπλάχνα μου έβρασαν, και δεν θα σιωπήσω.» «Κουράστηκα μέσα στον στεναγμό μου, λούζω κάθε νύχτα την κλίνη μου.» «Έως πότε, Κύριε, θα με ξεχνάς εντελώς;» και τα λοιπά. «Με περιέβαλαν ωδίνες θανάτου,» και τα λοιπά. «Η καρδιά μου έγινε σαν κερί που λιώνει.» «Οι θλίψεις της καρδιάς μου πληθύνθηκαν,» και τα λοιπά. «Δεν υπάρχει ίαση στη σάρκα μου,» και τα λοιπά. «Η καρδιά μου ταράχτηκε, με εγκατέλειψε η δύναμή μου.» «Μας κατέστησες όνειδος στους γείτονές μας,» και τα λοιπά. «Μας ταπείνωσες σε τόπο κακό,» και τα λοιπά. «Ταπεινώθηκε στο χώμα η ψυχή μας,» και τα λοιπά. «Λυπήθηκα κατά τη μελέτη μου, και ταράχτηκα,» και τα λοιπά. «Σώσε με, Θεέ, διότι εισήλθαν ύδατα,» και τα λοιπά. «Πληθύνθηκαν περισσότερο από τις τρίχες,» και τα λοιπά. «Αποξενώθηκα από τους αδελφούς,» και τα λοιπά. —«Μου έγινε αφορμή για ονειδισμούς· και έθεσα,» και τα λοιπά. «Φτωχός και πονεμένος είμαι εγώ· η σωτηρία σου.» «Ας μας προφτάσουν γρήγορα οι,» και τα λοιπά. «Γέμισε από κακά η ψυχή μου, και η ζωή μου,» και τα λοιπά. «Λιγόστεψαν και κακοπάθησαν από τη θλίψη,» και τα λοιπά. «Τα οστά του λυπημένου ανθρώπου ξηραίνονται.» «

Από εδώ και στο εξής, λοιπόν, αρχίζει πάλι να ονομάζεται μεσίτης Θεού και ανθρώπων αυτός που πτώχευσε μέχρι την πρόσληψη της σάρκας, αυτός που σήκωσε επάνω του και οικειοποιήθηκε την αμαρτία του κόσμου και αναρίθμητες φορές στους Ψαλμούς ονομάζει τον εαυτό του αμαρτωλό, λέγοντας προς τον Πατέρα: «Επίβλεψε σε εμένα και ελέησέ με, διότι εγώ είμαι μονογενής και φτωχός» λαμβάνοντας τη μορφή του δούλου. «Οι θλίψεις της καρδιάς μου πληθύνθηκαν» από παράνομους άνδρες· «βγάλε με από τις ανάγκες μου» και από την εχθρότητα των εχθρών. «Δες την ταπείνωσή μου και τον κόπο μου» που έφτασε μέχρι αίματος· «και συγχώρεσε όλες τις αμαρτίες μου», τις οποίες ανέλαβα εγώ, ο αναμάρτητος, για να σώσω τον άνθρωπο. «Δες τους εχθρούς μου, ότι πληθύνθηκαν και με μίσησαν με μίσος άδικο. Φύλαξε την ψυχή μου και γλίτωσέ με» από την τυραννία του άδη, «ας μην καταντροπιαστώ, επειδή ήλπισα σε σένα. Άκακοι και ευθείς προσκολλώνταν σε εμένα», οι μαθητές, «διότι» μέχρι τον σταυρό και τον θάνατο «σε υπέμεινα, Κύριε». «Λύτρωσε, ω Θεέ,» τον Ισραήλ που σε βλέπει τώρα ομοούσιο, «από όλες τις θλίψεις του» μετά την τρίτη ημέρα.