Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 24:18

Ζήτησε άφεση αμαρτιών λέγοντας: «Άφες όλες τις αμαρτίες μου», και άκουσε: «Και ο Κύριος συγχώρησε το αμάρτημά σου», κάθε αμάρτημα σαν να ήταν ένα. Και αφού έλαβε την άφεση των αμαρτιών, έλεγε ευχαριστώντας: «Εσύ συγχώρησες την ασέβεια της καρδιάς μου». Χτύπησε τις πύλες της δικαιοσύνης λέγοντας: «Ανοίξτε μου τις πύλες της δικαιοσύνης», και του ανοίχτηκαν οι πύλες και είδε ανάμεσα στις πύλες των προφητών τη μονογενή πύλη του Πατρός, η οποία λέει: «Εγώ είμαι η θύρα», ανάμεσα στις πολλές τη μία πύλη. Και γεμάτος θαυμασμό έλεγε: «Αυτή είναι η πύλη του Κυρίου, οι δίκαιοι θα εισέλθουν δι' αυτής». Επειδή λοιπόν ζήτησε και χτύπησε και πέτυχε και στα δύο, γι' αυτό εξαιτήθηκε και το τρίτο, και αφού έψαξε, το βρήκε. Διότι, όταν ρώτησε: «Ποιος θα κατοικήσει στο σκήνωμά σου;», βρήκε αυτό που αναζητούσε ακούγοντας την απάντηση. Θέλεις να μάθεις «Ποιος θα κατοικήσει;», λέει. Άκουε: «Εκείνος που πορεύεται άμωμος και εργάζεται τη δικαιοσύνη. Ψαλμός του Δαβίδ». Και γιατί δεν περιέχει την επιγραφή «Εις το τέλος»; Επειδή διδάσκει περί δικαιοσύνης και των υπόλοιπων αρετών. Εκείνος όμως που διδάσκει περί δικαιοσύνης και αρετών δεν οφείλει να προτρέπει να τις αποκτά κανείς στο τέλος της ζωής του, αλλά από την αρχή, να ζει με αυτές από τα ίδια του τα σπάργανα και από την πολύ τρυφερή του ηλικία.

Δες την ταπείνωσή μου και τον κόπο μου. Διότι δεν πρέπει να μένουμε αδρανείς και ράθυμοι, επαναπαυόμενοι στο έλεος του Θεού, αλλά αντιθέτως να προσφέρουμε τον κόπο διά των έργων. Δες τους εχθρούς μου, ότι πληθύνθηκαν. Και εξαιτίας της αδικίας των εχθρών του, επικαλείται το έλεος του Θεού.

Απόκριση του Ιωάννη: Ο αληθινός κόπος, αδελφέ, δεν υφίσταται χωρίς ταπείνωση. Διότι ο κόπος από μόνος του είναι μάταιος. Λέει άλλωστε: «Δες την ταπείνωσή μου και τον κόπο μου, και συγχώρεσε όλες τις αμαρτίες μου.» Εκείνος, λοιπόν, που τα έχει αυτά, φτάνει γρήγορα. Και εκείνος που έχει ταπείνωση μαζί με εξουθένωση, έχει και αυτός το ίδιο, διότι η εξουθένωση παίρνει τη θέση του κόπου. Εκείνος όμως που έχει μόνο την ταπείνωση από μόνη της, εισέρχεται μεν, αλλά πιο αργά. Αν πάλι κάποιος θελήσει να κρατήσει την αληθινή ταπείνωση, ας μην υπολογίζει τον εαυτό του σε τίποτα, διότι αυτή είναι η αληθινή ταπείνωση.

Απόκριση του Ιωάννη: Αδελφέ, ο χρεώστης άνθρωπος, εάν δεν αποδώσει πρώτα το χρέος του, όπου και αν πάει, είτε σε πόλη είτε σε χωριό, όπου και αν εγκατασταθεί, παραμένει χρεώστης και δεν έχει την ελευθερία να αναπαυθεί πουθενά. Εάν όμως κοπιάσει αρχικά εξαιτίας των ονειδισμών των ανθρώπων, ντρέπεται και τότε από οπουδήποτε αποδίδει το χρέος του. Και όταν ελευθερωθεί, τότε με θάρρος και πολλή παρρησία μπορεί να εμφανιστεί δημόσια ή να καθίσει όπου θέλει. Εάν λοιπόν ο άνθρωπος βάλει όλη του τη δύναμη να υπομείνει ύβρεις και ονειδισμούς, ατιμώσεις και ζημίες για τις αμαρτίες που έχει πράξει, μαθαίνει την ταπείνωση και τον κόπο, και του συγχωρούνται οι αμαρτίες του, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Δες την ταπείνωσή μου και τον κόπο μου, και συγχώρεσε όλες τις αμαρτίες μου.» Κατανόησε δε πόσες ύβρεις και ονειδισμούς υπέμεινε ο Δεσπότης μας Χριστός πριν από τον σταυρό, και μετά από αυτά προσήλθε στον σταυρό. Έτσι, δεν μπορεί κάποιος να φτάσει καρποφόρα σε τέλεια ησυχία και στην αγία κατάπαυση της τελειότητας, εάν δεν συμπάσχει πρώτα με τον Χριστό και δεν υπομείνει όλα τα παθήματά Του, ενθυμούμενος τον Απόστολο που λέει ότι «εάν συμπάσχουμε μαζί Του, θα συνδοξαστούμε κιόλας.» Μην πλανηθείς λοιπόν, διότι άλλη οδός σωτηρίας δεν υπάρχει εκτός από αυτήν.

Το να είσαι λοιπόν μόνος και να κοπιάζεις λίγο, σε συμφέρει περισσότερο από το να έχεις άλλον μαζί σου. Όταν δε προκύψει ανάγκη, πάντοτε σε βοηθά κάποιος άλλος, διότι δεν αυξάνεται τόσο η παρρησία εάν σε βοηθά κάποιος, όσο αυξάνεται εάν είστε πάντοτε μαζί. Εάν λοιπόν δεν αποκάμεις από τον κόπο, βρίσκεις ταπείνωση, και εάν βρεις ταπείνωση, λαμβάνεις άφεση αμαρτιών. Διότι λέει: «Ιδέ την ταπείνωσή μου και τον κόπο μου, και άφες όλες τις αμαρτίες μου.» Εάν ταπεινωθείς, λαμβάνεις τη χάρη, και εάν λάβεις τη χάρη, σε βοηθά η χάρις. Διότι, αφού κοπίασε περισσότερο από όλους τους αποστόλους ο άγιος Παύλος, έλεγε: «Όχι εγώ, αλλά η χάρις που είναι μαζί μου.» Εάν πιστέψεις αδίστακτα, πρόκειται να ενδυναμωθείς και να εκτελέσεις όχι μόνο το διακόνημα του θυρωρού, αλλά και άλλες ακόμη διακονίες. Με ελπίδα λοιπόν να προσέχεις το έργο του Θεού, και με τρόπο που δεν γνωρίζεις, θα οικονομήσει ο Θεός το ζήτημα. Ο Κύριος μαζί σου. Αμήν.

Κατανόησε αυτά που σου γράφω, αδελφέ, και φύλαξέ τα μυστικά μέσα σου, διότι θα σου αναγγείλω επουράνια χαρά, δεσποτική, θεϊκή. Διότι στο όνομα της Αγίας Τριάδος, διαπιστώνω ότι είσαι συγκληρονόμος των δικών μου χαρισμάτων, αυτών που μου δόθηκαν από τον Θεό, και μέσω της πνευματικής προόδου προσδοκώ ότι γρήγορα θα τα φτάσεις. Διότι υπάρχει αυτός που μέσω του κατά Θεόν κόπου φθάνει γρήγορα στην ανάπαυσή Του, υπάρχει πάλι αυτός που φθάνει σε αυτήν μέσω της ταπεινώσεως, και ελπίζω ότι εσύ θα αποκτήσεις και τα δύο, με το να νεκρωθεί η οργή από μέσα σου, αφού θα έχει εξαλειφθεί ο θυμός από την καρδιά σου. Και τότε θα εκπληρωθεί σε εσένα ο γεγραμμένος λόγος: «Δες την ταπείνωσή μου και τον κόπο μου και συγχώρησε όλες τις αμαρτίες μου». Και επειδή είπα ότι μέσω πνευματικής ανόδου θα φτάσεις, κατανόησε από τα Ευαγγέλια πώς και πόσες φορές έδωσε ο Χριστός τα χαρίσματα στους μαθητές περί θεραπειών και εκδιώξεων δαιμόνων, και την τελειότητα περί της αφέσεως των αμαρτιών, λέγοντάς τους: «Σε όποιους συγχωρήσετε τις αμαρτίες, τους συγχωρούνται». Εάν λοιπόν, εξαιτίας του κόπου σου για τον Θεό, σου συγχωρήσει τις αμαρτίες σου, ιδού το μέτρο το οποίο θέλω να κατακτήσεις.

Πρέπει λοιπόν εμείς, σε ημέρες οργής, δηλαδή όταν καταπονούμαστε από τους φόβους των πειρασμών, να μην αδιαφορούμε πέφτοντας σε ραθυμία, αλλά μάλλον να πενθούμε και να προσερχόμαστε δακρυσμένοι στον φιλάγαθο Θεό, και ταλαιπωρώντας τους εαυτούς μας με τους κόπους της νηστείας να ζητούμε να ελεηθούμε, ανακράζοντας εκείνον τον λόγο δια της φωνής του Ψαλμωδού: «Δες την ταπείνωσή μου και τον κόπο μου, και συγχώρεσε όλες τις αμαρτίες μου». Επειδή δε ο προφήτης αναφέρει σχετικά με αυτά ότι ο Κύριος Σαβαώθ κάλεσε κατά την ημέρα εκείνη σε κλαυθμό και κοπετό, σε ξύρισμα της κεφαλής και σε ζώσιμο με σάκκους, θεώρησα αναγκαίο να συνυφάνω στους λόγους αυτούς τις φωνές του Μιχαίου, ή μάλλον αυτές που προήλθαν από τον Θεό μέσω του προφήτη. Είναι δε γραμμένα ως εξής: «Και τώρα, λέει ο Κύριος ο Θεός μας: Επιστρέψτε σε εμένα με όλη σας την καρδιά, με νηστεία, με κλαυθμό και με κοπετό, και σχίστε τις καρδιές σας και όχι τα ενδύματά σας, και επιστρέψτε στον Κύριο τον Θεό σας, διότι είναι ελεήμων και οικτίρμων, μακρόθυμος και πολυέλεος, και ανακαλεί την απόφασή του για τις συμφορές. Ποιος γνωρίζει εάν θα επιστρέψει και θα μετανοήσει, και θα αφήσει πίσω του ευλογία, θυσία και σπονδή για τον Κύριο τον Θεό μας;»

Διότι, εάν κατά την περίοδο της νηστείας δεν πρόκειται να εγκαταλείψουμε τα δικά μας θελήματα, αλλά να πιέζουμε τους υφισταμένους μας, «να εμπλεκόμαστε σε δίκες και διαμάχες, και να χτυπάμε με γροθιές τον ταπεινό», σύμφωνα με το γεγραμμένο, τότε δεν έχουμε νηστεύσει ακόμη με τρόπο άγιο και καθαρό. Θα υποστούμε δε ευλόγως τη ζημία των κόπων μας, εφόσον ο Θεός διακηρύσσει μεγαλοφώνως: «Δεν εξέλεξα εγώ αυτή τη νηστεία, λέγει ο Κύριος». Πρέπει, επομένως, να απέχουμε από τη φαυλότητα και να ακολουθούμε, και μάλιστα με ζήλο, τα δόγματα του Νομοθέτου, κατευθύνοντας την καρδιά σε οτιδήποτε Του είναι αρεστό, και υποτάσσοντας τον αυχένα της διανοίας, ψάλλοντας και λέγοντας: «Ιδέ την ταπείνωσίν μου και τον κόπον μου, και άφες πάσας τας αμαρτίας μου». Και ακόμη επιπλέον και εκείνο το προφητικό: «Ιδού, εμείς θα ανήκουμε σε εσένα, διότι εσύ είσαι ο Κύριος ο Θεός μας». Διότι αυτή είναι πνευματική παράσταση και θυσία καθαρή και ευάρεστη στον Θεό, πολυτιμότερη «από μόσχο νέο», από αμνό των ποιμνίων, από ερίφιο των αιγών, από σεμίδαλι και λιβάνι. «Διότι με πνευματικές θυσίες ευαρεστείται ο Θεός».

Διότι πραγματικά είναι μεγάλη η ταπεινοφροσύνη, και ο καθένας από τους αγίους με αυτήν την ταπεινοφροσύνη πορεύθηκε και μέσα από τον κόπο συντόμευσε την οδοιπορία, καθώς λέει: «Δες την ταπείνωσή μου και τον κόπο μου, και συγχώρησε όλες τις αμαρτίες μου». Διότι μπορεί η ταπείνωση και από μόνη της να μας εισαγάγει στη σωτηρία, όπως έλεγε ο γέροντας αββάς Ιωάννης, αλλά πιο αργά. Ας ταπεινωθούμε λοιπόν και εμείς λίγο, και θα σωθούμε. Ακόμη και αν δεν μπορούμε να κοπιάσουμε επειδή είμαστε ασθενείς, ας φροντίσουμε να ταπεινωθούμε. Και πιστεύω στο έλεος του Θεού ότι, εξαιτίας αυτού του μικρού έργου που γίνεται με ταπείνωση, θα βρεθούμε και εμείς στον τόπο εκείνων των αγίων οι οποίοι πάρα πολύ κόπιασαν και δούλεψαν για τον Θεό. Ναι, ασθενούμε και δεν μπορούμε να κοπιάσουμε μήπως όμως δεν μπορούμε να ταπεινωθούμε;

Περί παρθενίας και σωφροσύνης. Παραίνεσις λε'. Στον αδελφό ή στην αδελφή υποβάλλει λογισμούς ο Πονηρός, λέγοντας: Ιδού, κάθε ώρα ενοχλείσαι από την πορνεία. Μέχρι πότε θα υποφέρεις τον κόπο και θα κάνεις υπομονή; Ο αδελφός λέει: Μέχρις ότου επιβλέψει ο Κύριος την ταπείνωσή μου και τον κόπο μου, και συγχωρήσει όλες τις αμαρτίες μου. Ο Πονηρός λέει: Αλλά για να μην πολεμείσαι, ικανοποίησε μια φορά την επιθυμία σου, και ύστερα πάλι μετανοείς. Διότι δεν είναι τίποτα σπουδαίο αυτό το πράγμα. Ο αδελφός λέει: Δεν έχω ανάγκη να μάθω από εσένα περί μετανοίας. Διότι εγώ γνωρίζω καλά ότι η μετάνοια προσφέρεται στον άνθρωπο μέχρι την τελευταία του αναπνοή εξαιτίας της πολλής φιλανθρωπίας του Θεού.

Και πάλι ο Σωτήρας λέει: αλίμονο σε εκείνους που γελούν τώρα, διότι θα κλάψουν. Ας ανανήψουμε, λοιπόν, αγαπητοί, από τον βίο αυτόν· ας πενθήσουμε τώρα, για να παρηγορηθούμε· ας ησυχάσουμε με ταπεινοφροσύνη στα κελιά μας, ώστε να δει ο Κύριος την ταπείνωσή μας και τον κόπο μας, και να μας συγχωρήσει όλες τις αμαρτίες μας. Διότι είναι γραμμένο, ότι στην ταπείνωσή μας μάς θυμήθηκε ο Κύριος. Και πάλι: όπως ο πατέρας σπλαγχνίζεται τα παιδιά του, έτσι σπλαγχνίστηκε ο Κύριος αυτούς που τον φοβούνται. Είθε δε ο Κύριος να μας αξιώσει να διάγουμε βίο ακατάκριτο.

Δες την ταπείνωσή μου και τον κόπο μου, και συγχώρησε όλες τις αμαρτίες μου. Δες τους εχθρούς μου, ότι πλήθυναν, και με μίσησαν με άδικο μίσος. Φύλαξε την ψυχή μου και λύτρωσέ με· ας μη ντροπιαστώ, επειδή ήλπισα σε εσένα.

Αυτά μεν εκ μέρους μου επιδιώκονται με ζήλο, τα δε από εσένα αξιώνω να τα αποκτήσω. Εγώ, λοιπόν, παιδεύω τον εαυτό μου, και σαν να επιβάλλω την ποινή για τα προηγούμενα σφάλματά μου, τον τιμωρώ, ταπεινώνοντάς τον με κόπους και πόνους· εσύ δε, ο Θεός, σαν αγωνοθέτης, παρατηρώντας τον αγώνα μου και τους κόπους μου, χάριζε την άφεση των αμαρτημάτων, και συγχώρεσε όσα ποτέ διέπραξα αμαρτάνοντας. Αλλά και βλέποντας τους εχθρούς μου, πόσο πολλοί είναι αυτοί που με επιβουλεύονταν και με πόσο άδικο μίσος με μίσησαν, γίνε φύλακας της ψυχής μου και λύτρωσέ με από την επιβουλή των πολεμίων. Έχοντας δε πράξει τόσα και έχοντας δεηθεί τόσα, παρακαλώ να μην καταισχυνθώ. Διότι, αφού έθεσα εσένα ως ελπίδα μου, γνωρίζω καλά και είμαι πεπεισμένος ότι η ελπίδα δεν καταισχύνει.

«Από τις θλίψεις», τις οποίες, λέει ο Χριστός, μου προξενούν οι Ιουδαίοι. «Δες την ταπείνωσή μου»: Τώρα ακούγεται η φωνή του ανθρώπου, δηλαδή του Αδάμ· δες πώς, έχοντας ταπεινωθεί από την πλάνη, κοπιάζω μέσα στις θλίψεις. «Και συγχώρεσε»: Δεν λέει να συγχωρήσεις κάτι και κάτι άλλο να μην το συγχωρήσεις, αλλά ανακαίνισέ με ολόκληρο [και ελέησέ με], ως Θεός συμπαθής. «Δες τους εχθρούς»: Δες, Δέσποτα, ότι πολλοί και από παντού στρατεύονται εναντίον μου οι δαίμονες, λέει ο άνθρωπος· όμως αναφέρεται εξ ολοκλήρου στον Χριστό και στους Ιουδαίους. «Και με μίσος»: Διότι ο Χριστός δεν σταμάτησε να ευεργετεί τους Ιουδαίους· αυτοί όμως τον μισούσαν, σαν να αδικούνταν τα μέγιστα από αυτόν. «Φύλαξε»: Ο Χριστός προσεύχεται ως άνθρωπος, αλλά τα λέει όλα αυτά υπέρ του ανθρώπου. «Ας μην καταισχυνθώ»: Διότι η ελπίδα δεν ντροπιάζει ποτέ αυτούς που την έχουν διαρκώς. «Άκακοι και ευθείς»: Οι Πατριάρχες και οι προφήτες και οι απόστολοι και οι μάρτυρες, γνωρίζοντας το πάθος του Χριστού, υπέμειναν και αυτοί, παίρνοντας δύναμη [με την πίστη]. «Λύτρωσε, ω Θεέ»: Τον λαό των πιστών· διότι το όνομα Ισραήλ ερμηνεύεται ως «εκείνος που βλέπει τον Θεό»· και ο λαός που προέρχεται από τα έθνη βλέπει τον Θεό.

Και ο προφήτης λέει ότι έλαβε από το χέρι του Κυρίου διπλάσια για τα αμαρτήματα· και πάλι ο Δαβίδ: «Δες τους εχθρούς μου, ότι έγιναν περισσότεροι από τις τρίχες της κεφαλής μου, και με μίσησαν με άδικο μίσος, και συγχώρησε όλες τις αμαρτίες μου»· και πάλι κάποιος άλλος: «Κύριε, ο Θεός μας, δώσε μας ειρήνη, διότι τα πάντα μας τα ανταπέδωσες». Αλλά αυτά τα λόγια αποδεικνύουν μεν ότι οι αγαθοί άνθρωποι εκτίουν εδώ τις ποινές για τα αμαρτήματά τους· πού αποδεικνύεται όμως ότι οι πονηροί, εφόσον απολαμβάνουν τα αγαθά εδώ, τιμωρούνται ολοκληρωτικά εκεί;

Κάποτε οι Ιουδαίοι υπέστησαν δεινά από τους Βαβυλωνίους, και ο Θεός δεν το εμπόδισε, αλλά οδηγούνταν στην αιχμαλωσία παιδιά και γυναίκες· όμως, μετά από αυτά, η αιχμαλωσία αυτή τους έγινε παρηγοριά ανάλογα με τα αμαρτήματά τους. Γι’ αυτόν τον λόγο λέει στον Ησαΐα: «Παρηγορείτε, παρηγορείτε τον λαό μου, ιερείς· μιλήστε στην καρδιά της Ιερουσαλήμ, διότι δέχθηκε από το χέρι του Κυρίου διπλάσια τιμωρία για τα αμαρτήματά της»· και πάλι: «Δώσε μας ειρήνη, διότι όλα μας τα ανταπέδωσες». Και ο Δαβίδ λέει: «Δες τους εχθρούς μου, ότι πλήθυναν, και συγχώρησε όλες τις αμαρτίες μου». Και όταν ανεχόταν τον Σεμεΐ να τον καταριέται, λέει: «Άφησέ τον, μήπως δει ο Κύριος την ταπείνωσή μου και με ανταμείψει για τη σημερινή ημέρα». Διότι, όταν ο Θεός δεν υπερασπίζεται όσους αδικούνται, τότε ακριβώς ωφελούμαστε περισσότερο· επειδή μας λογίζεται ως κατόρθωμα, εάν το υπομείνουμε με ευχαριστία.

Τι γίνεται όμως, αν του αποδώσει ακόμη περισσότερα; Άραγε δεν αποκόμισε μεγαλύτερο κέρδος; Αυτό είναι ολοφάνερο σε όλους. Ας σκεφτούμε, λοιπόν, το ίδιο και για όσα υποφέρουμε εμείς. Διότι, για να βεβαιωθείς ότι με τα δεινά που υποφέρουμε είτε εξαλείφονται οι αμαρτίες μας είτε λαμβάνουμε λαμπρότερους στεφάνους (αν δεν έχουμε τόσες πολλές αμαρτίες), άκουσε τι λέει ο Παύλος για εκείνον που είχε πορνεύσει: «Παραδώστε τον τέτοιον άνθρωπο στον Σατανά για τον όλεθρο της σάρκας, ώστε να σωθεί το πνεύμα». «Και τι σχέση έχει αυτό;» θα πει κάποιος. «Διότι ο λόγος μας αφορούσε αυτούς που αδικούνται από άλλους, όχι αυτούς που διορθώνονται από τους δασκάλους τους». Κατ' αρχάς, δεν υπάρχει καμία διαφορά· διότι το ζητούμενο ήταν να δούμε αν το να πάθει κανείς κακό δεν συνιστά βλάβη για εκείνον που το παθαίνει. Αλλά, για να φέρω τον λόγο ακόμη πιο κοντά στο ζητούμενο, θυμήσου τον Δαβίδ, ο οποίος βλέποντας τότε τον Σεμεΐ να του επιτίθεται, να αγάλλεται για τη συμφορά του και να τον λούζει με μύριες ύβρεις, ενώ οι στρατηγοί του ήθελαν να τον σκοτώσουν, εκείνος τους εμπόδιζε λέγοντας: «Αφήστε τον να καταριέται, μήπως δει ο Κύριος την ταπείνωσή μου και μου ανταποδώσει αγαθά αντί για την κατάρα τούτη κατά τη σημερινή ημέρα». Και στους Ψαλμούς, ψάλλοντας, έλεγε: «Δες τους εχθρούς μου πόσο πληθύνθηκαν και με μίσησαν με μίσος άδικο, και συγχώρησε όλες τις αμαρτίες μου». Και ο Λάζαρος εξάλλου γι' αυτόν τον λόγο απόλαυσε την άνεση, επειδή υπέφερε άπειρα κακά κατά τον παρόντα βίο.

«Ζήσον με κατά τον λόγον σου». Δεν ζητά ζωή αόριστα, αλλά τη ζωή σύμφωνα με τον νόμο. «Τις οδούς μου εξήγγειλα, και με εισάκουσες· δίδαξέ με τα δικαιώματά σου». Ε΄. Όλες μου τις πράξεις, Δέσποτα, σου τις έχω φανερώσει, και δεν ανέχθηκα να σου μείνει κρυφό τίποτα από τα δικά μου. Γι' αυτόν τον λόγο, είθε να συγκατανεύσεις στις ικεσίες μου. Παρακαλώ θερμά να διδαχθώ με ακρίβεια τα δικαιώματά σου. Λέει δε ο ίδιος προφήτης και σε άλλον ψαλμό: «Είπα, θα εξαγορεύσω εναντίον μου την ανομία μου στον Κύριο· και εσύ συγχώρεσες την ασέβεια της καρδιάς μου». Και σε άλλον προφήτη έχει αναφερθεί: «Πες εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς». Όταν, λοιπόν, αμαρτάνουμε, πρέπει να εξαγγέλλουμε ενώπιον του Θεού τις αμαρτίες μας και να τις αποκόπτουμε· διότι η αποκοπή της αμαρτίας και η εξαγόρευση επιφέρουν την άφεσή της. Και μάλιστα, οφείλουμε να τις εξαγγέλλουμε σε κάποιον διδάσκαλο και να λαμβάνουμε από αυτόν διδαχή για το τι πρέπει να πράξουμε για τις αμαρτίες μας. Χωρίς, όμως, κόπο η μετάνοια μένει αδρανής. Διότι, όπως είπε σε άλλον ψαλμό ο ίδιος προφήτης: «Δες την ταπείνωσή μου και τον κόπο μου, και άφησε (συγχώρεσε) όλες τις αμαρτίες μου». Και για την αμαρτία του θρηνούσε λέγοντας: «Κάθε νύχτα θα λούζω την κλίνη μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου». «Συνέτισέ με ως προς την οδό των δικαιωμάτων σου, και θα μελετώ τα θαυμάσιά σου».

«Δες την ταπείνωσή μου και ελευθέρωσέ με, διότι δεν λησμόνησα τον νόμο σου». «Εκείνος που ταπεινώνει τον εαυτό του θα υψωθεί», σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου· και, «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών». Με αυτήν και ο θείος προφήτης στόλισε τις άλλες αρετές, και προβάλλοντάς την επικαλείται τη θεία βοήθεια. Υπάρχουν δε πολλά είδη ταπείνωσης· διότι κάποιος ταπεινώνεται και μέσα στη θλίψη, και στις συμφορές, και εξαιτίας των ανθρώπινων επιβουλών. Η αληθινή όμως ταπείνωση είναι, όταν εξαιτίας των αμαρτιών μας επιστρέφουμε στον Θεό· όπως ακριβώς ταπεινώθηκε ο ίδιος ο Δαβίδ, λέγοντας και πράττοντας: «Κάθε νύχτα θα λούζω το κρεβάτι μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου»· και, «Δες την ταπείνωσή μου και τον κόπο μου, και συγχώρησε όλες τις αμαρτίες μου». Ομοίως, και εάν ταπεινωθούμε κάτω από την κραταιά χείρα του Θεού, αγαπώντας και φυλάττοντας τα προστάγματά του, για τους οποίους λέει ο Κύριος: «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι».

Και ο προφήτης λέει ότι: «Έλαβε από το χέρι του Κυρίου διπλάσια για τα αμαρτήματά της»· και πάλι ο Δαβίδ: «Δες τους εχθρούς μου, ότι πληθύνθηκαν περισσότερο από τις τρίχες της κεφαλής μου, και με μίσησαν με άδικο μίσος»· και: «Συγχώρησε όλες τις αμαρτίες μου»· και πάλι κάποιος άλλος: «Κύριε, δώσε μας ειρήνη· διότι μας τα ανταπέδωσες όλα». Αλλά αυτά μεν αποδεικνύουν ότι οι καλοί δέχονται εδώ τις τιμωρίες για τα αμαρτήματά τους· πού όμως φαίνεται ότι οι πονηροί, οι οποίοι απολαμβάνουν τα αγαθά εδώ, τιμωρούνται ολοκληρωτικά εκεί;

Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι και το να μην κατακρίνουμε λυτρώνει από την αμαρτία· διότι το να μην κατακρίνουμε είναι γνώρισμα ταπεινώσεως. Τίποτα δεν προσελκύει τόσο τη βοήθεια του Θεού όσο η ταπείνωση. Διότι λέει (η Γραφή): «Δες την ταπείνωσή μου και τον κόπο του αγώνα μου και συγχώρεσε όλες τις αμαρτίες μου», και «δες την ταπείνωσή μου και λύτρωσέ με», δηλαδή από τον εχθρό που με πολεμά και από την αμαρτία και την αφροσύνη μου. Συμβάλλει δε στην αρετή και η συναναστροφή με ενάρετους ανθρώπους —διότι ο άνθρωπος είναι ον μιμητικό— καθώς και η αποχή από την αισθητή επαφή με όσα ερεθίζουν τα πάθη· διότι όσο απομακρύνεται κάτι από τα μάτια, τόσο απομακρύνεται και από την καρδιά. Επειδή μέσω αυτών δημιουργείται στην ψυχή η ανάμνηση των αισθητών. Σκοπός μας είναι να αποδεσμεύσουμε τον νου από τη μνήμη των αισθητών, ώστε με ελαφρά φτερά να πετάξει ψηλά προς τον νοητό ήλιο και να καταυγασθεί από το απρόσιτο και απερίγραπτο κάλλος του.

Διότι ταπείνωση είναι η επίγνωση του καθενός ενώπιον του Θεού, μέσα από την αντιπαραβολή με την υπερέχουσα και δημιουργική αιτία· σύμφωνα με την οποία αναπτύσσεται φυσικά η αμοιβαία διάθεση μεταξύ των ανθρώπων, και παρέχεται η άφεση των σφαλμάτων στους οφειλέτες. Διότι, «Δες», λέει πάλι ο ίδιος ο μέγας Δαβίδ, «την ταπείνωσή μου και τον κόπο μου, και άφες όλες τις αμαρτίες μου».

Οϛ΄. Η ταπείνωση και η κακοπάθεια ελευθερώνουν τον άνθρωπο από κάθε αμαρτία· η μεν πρώτη αποκόπτοντας τα πάθη της ψυχής, η δε δεύτερη τα πάθη του σώματος. Αυτό άλλωστε φαίνεται να πράττει και ο μακάριος Δαβίδ, όταν προσεύχεται στον Θεό λέγοντας: «Δες την ταπείνωσή μου και τον κόπο μου και συγχώρησε όλες τις αμαρτίες μου».

Από εδώ και στο εξής, λοιπόν, αρχίζει πάλι να ονομάζεται μεσίτης Θεού και ανθρώπων αυτός που πτώχευσε μέχρι την πρόσληψη της σάρκας, αυτός που σήκωσε επάνω του και οικειοποιήθηκε την αμαρτία του κόσμου και αναρίθμητες φορές στους Ψαλμούς ονομάζει τον εαυτό του αμαρτωλό, λέγοντας προς τον Πατέρα: «Επίβλεψε σε εμένα και ελέησέ με, διότι εγώ είμαι μονογενής και φτωχός» λαμβάνοντας τη μορφή του δούλου. «Οι θλίψεις της καρδιάς μου πληθύνθηκαν» από παράνομους άνδρες· «βγάλε με από τις ανάγκες μου» και από την εχθρότητα των εχθρών. «Δες την ταπείνωσή μου και τον κόπο μου» που έφτασε μέχρι αίματος· «και συγχώρεσε όλες τις αμαρτίες μου», τις οποίες ανέλαβα εγώ, ο αναμάρτητος, για να σώσω τον άνθρωπο. «Δες τους εχθρούς μου, ότι πληθύνθηκαν και με μίσησαν με μίσος άδικο. Φύλαξε την ψυχή μου και γλίτωσέ με» από την τυραννία του άδη, «ας μην καταντροπιαστώ, επειδή ήλπισα σε σένα. Άκακοι και ευθείς προσκολλώνταν σε εμένα», οι μαθητές, «διότι» μέχρι τον σταυρό και τον θάνατο «σε υπέμεινα, Κύριε». «Λύτρωσε, ω Θεέ,» τον Ισραήλ που σε βλέπει τώρα ομοούσιο, «από όλες τις θλίψεις του» μετά την τρίτη ημέρα.

6. Περί των μοναχών που παίζουν και ότι και ο σωματικός κόπος είναι ωφέλιμος. Όταν δύο μοναχοί, και μάλιστα νεότεροι, συμπλέκονται παίζοντας, η πτώση είναι αόρατη και αμάρτυρη, όπως άκουσα από εκείνους που το έχουν πάθει αυτό. Πρέπει δε αυτούς που συμπλέκονται κατ' αυτόν τον τρόπο παίζοντας να τους επιτιμούμε και να τους αποτρέπουμε. Γνωρίζουμε δε ότι και ο σωματικός κόπος είναι πάρα πολύ ωφέλιμος. Διότι αυτό το γνώρισα και εγώ λίγο από την πείρα μου. Διότι, αν κάποιος κοπιάσει με επίγνωση και στενάξει, θα πει: Κύριε, δες την ταπείνωσή μου και τον κόπο μου και συγχώρησε όλες τις αμαρτίες μου. Και ας έχει την πεποίθηση ότι αυτό θα γίνει. 7. Περί αδελφού που αμάρτησε.

Και ο Δαβίδ λέγει: «Δες την ταπείνωσή μου και τον κόπο μου, και συγχώρησε όλες τις αμαρτίες μου»· και πάλι «Καρδιά συντετριμμένη και ταπεινωμένη ο Θεός δεν θα την εξουθενώσει». Αυτός ο πόνος θα σε κάνει να αλλάξεις, και τα φαγητά σου, και τα ποτά σου, και τα ενδύματά σου, και τον ύπνο σου, και όλον τον τρόπο ζωής που είχες πριν αμαρτήσεις· διότι έτσι αρμόζει να ζουν όσοι μετανοούν, ταπεινά, δηλαδή πενθικά, λιτά και φτωχικά· α'.

η οποία δεν προέρχεται από τον Θεό. Εάν δεν επιζητείς να επιβάλεις τη δική σου δικαιοσύνη, αλλά αποδεχόμενος ευμενώς τον λόγο, όχι ως προερχόμενο από εμάς –διότι τίποτα από όσα έχουν λεχθεί δεν είναι δικό μας–, αλλά ως προερχόμενο από τους αγίους Πατέρες και το Πνεύμα που μίλησε μέσα από αυτούς και επικύρωσε την Ορθοδοξία, εγκαταλείψεις το κακεντρεχές θέλημα της ιδιορρυθμίας σου και αποστείς από την άκαιρη και περιττή ένσταση, εάν δεν ταραχθείς από τον έλεγχο αλλά αγαπήσεις, ως πραγματικά σοφός, αυτόν που σε ελέγχει, και λαμβάνοντας αφορμή γίνεις σοφότερος, έλα λοιπόν να συμφιλιωθούμε μεταξύ μας και σε παρακαλώ ας δώσουμε συγχώρεση. Ας μη θέλουμε μόνο να ονομαζόμαστε διδάσκαλοι· ας αποδεχθούμε τη μαθητεία του Πνεύματος. Ας μη θέλουμε πάντοτε να νικούμε· ας μην ντρεπόμαστε να ομολογούμε την ήττα μας, εάν κάποτε είναι καιρός για να ηττηθεί κανείς καλώς. Ας αποβάλουμε τη φαρισαϊκή αλαζονεία· ας μην επιδιώκουμε να κατακρίνουμε ο ένας τον άλλον· ας εισακούσουμε αυτόν που συμβουλεύει: «Υποτάξου στον Κύριο και ικέτευσέ Τον». Ας εξομολογηθούμε σε Εκείνον που γνωρίζει τα κρυφά· ας ζητήσουμε συγχώρεση από Αυτόν, προβάλλοντας το ευόλισθο της φύσης μας, διότι οι συλλογισμοί των ανθρώπων είναι δειλοί και οι επινοήσεις τους επισφαλείς, και οπωσδήποτε θα συγχωρήσει. Και οπωσδήποτε, όντας ελεήμων και εξαιρετικά φιλάνθρωπος, βλέποντας την ταπείνωση και τον κόπο μας, θα παραβλέψει μαζί με τα άλλα –διότι σφάλλουμε πολλά καθημερινά– και το πλημμέλημα της φλυαρίας, αποφεύγοντας να το αποκαλέσω βλασφημία.

Αυτήν την πίστη κράτησαν ως ασφαλή άγκυρα και όσες σύνοδοι συγκροτήθηκαν θεοκίνητα μετά από αυτές. Δι’ αυτής έχει τελειωθεί όλη η χορεία των αγίων. Επομένως, από την κοινωνία όλων των αγίων αποξενώνεται όποιος δεν διαφυλάττει αυτή την πίστη απαραχάρακτη. Εάν, λοιπόν, πεισθείς και εσύ από τους καθοδηγητές μας, που είναι τόσο πολλοί και τόσο αξιόπιστοι, και υποταχθείς σύμφωνα με την αποστολική παραίνεση, και δεν ντραπείς να ψάλεις μαζί με τον θεοπάτορα μελωδό, προφήτη και βασιλιά: «ας στραφούν σε εμένα όσοι σε φοβούνται, και όσοι γνωρίζουν τα μαρτύριά σου», έλα να κατοικήσουμε αδελφικά μαζί, και να σταθούμε στον οίκο του Κυρίου μεγαλύνοντας τον Κύριο· και απολαμβάνοντας την άρρητη ωραιότητα και τερπνότητα από την ένωση. Εάν όμως δεν πεισθείς, τι να κάνω; Με απερίγραπτη οδύνη και άθελά μου, χωρίζομαι ωστόσο, για να μη χωριστώ από τον Θεό και από τα του Θεού. Αλλά είθε ο Κύριος να επιβλέψει στην ταπείνωσή μου και σε τούτον τον μικρό κόπο και να παραβλέψει όλες τις αμαρτίες μου, και να σου δώσει αυτί για να ακούσεις και να κατανοήσεις, και να επιστρέψεις από την πλάνη στην αλήθεια που σου υποδεικνύεται από Αυτόν, προς δόξαν του Θεού, Πατρός και Υιού και Αγίου Πνεύματος, της μίας θεότητος και βασιλείας, στην οποία πρέπει κάθε δόξα, τιμή και προσκύνηση, τώρα και στους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Περί του μοναχού που προσέφερε θυσία. Συνέβη τότε, κατά τη διάρκεια των εχθροπραξιών με τους βαρβάρους, να βρεθεί κάποιος από τους μοναχούς άλλου τόπου και να αιχμαλωτιστεί από αυτούς. Όταν λοιπόν οι βάρβαροι επρόκειτο να γευματίσουν, του είπαν: «Σήκω και υπηρέτησέ μας. Και πριν πιούμε εμείς, κάνε πρώτα σπονδή με κρασί στους θεούς». Επειδή όμως εκείνος αρνήθηκε, τον πλησίασαν για να τον σφάξουν. Και ο μοναχός, από τον φόβο του, έκανε τη σπονδή. Έπειτα από αυτό, αφού κατόρθωσε να ξεφύγει από τους βαρβάρους, ήλθε στο μοναστήρι προς τον αββά Παχώμιο και του διηγήθηκε το συμβάν. Εκείνος, αφού λυπήθηκε βαθύτατα, του είπε: «Ω, ποιος στέφανος σου προσφέρθηκε και δεν τον έλαβες! Γιατί δεν πέθανες με ανδρεία υπέρ Εκείνου που πέθανε για εμάς; Υπέστης πολύ μεγάλη ζημία. Όμως, για να μην απελπιστείς περισσότερο - διότι ο Κύριος επιθυμεί τη μετάνοιά μας και όχι τον θάνατό μας -, να πενθείς όσο μπορείς, όχι μόνο με πνεύμα συντετριμμένο και ταπεινωμένο, αλλά και με σωματικό κόπο, ώστε να εκπληρωθεί και σε εσένα αυτό που έχει γραφεί: "Δες την ταπείνωσή μου και τον κόπο μου και συγχώρεσε όλες τις αμαρτίες μου"». Ακούγοντας αυτά, η ελπίδα του αναζωπυρώθηκε και φρόντισε για τη σωτηρία του.