Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 24:19

Δες την ταπείνωσή μου και τον κόπο μου. Διότι δεν πρέπει να μένουμε αδρανείς και ράθυμοι, επαναπαυόμενοι στο έλεος του Θεού, αλλά αντιθέτως να προσφέρουμε τον κόπο διά των έργων. Δες τους εχθρούς μου, ότι πληθύνθηκαν. Και εξαιτίας της αδικίας των εχθρών του, επικαλείται το έλεος του Θεού.

Στον Πατρόφιλο, Επίσκοπο Αιγών Αργά μεν έλαβα τις απαντήσεις στις προηγούμενες επιστολές μου· τις έλαβα όμως μέσω του πολυαγαπημένου Στρατηγίου και ευχαρίστησα τον Κύριο που παραμένεις ο ίδιος στην αγάπη σου προς εμάς. Αυτά που καταξίωσες τώρα να μας γράψεις για την ίδια υπόθεση αποτελούν απόδειξη της αγαθής σου προαιρέσεως, ότι δηλαδή φρονείς τα πρέποντα και μας συμβουλεύεις τα ωφέλιμα. Πλην όμως, επειδή βλέπω και πάλι ότι ο λόγος μου θα μακρηγορήσει, εάν πρόκειται να απαντήσω σε καθένα από όσα εστάλησαν από τη σύνεσή σου, λέγω μόνο τούτο: ότι το αγαθό της ειρήνης, εάν περιορίζεται μόνο στο όνομα της ειρήνης, είναι καταγέλαστο το να επιλέγει κανείς τον τάδε και τον δείνα και μόνο σε αυτούς να μεταδίδει την ειρήνη, ενώ να αποκλείει αναρίθμητους άλλους από την κοινωνία του αγαθού. Εάν πάλι η συμφωνία με τους βλαβερούς, υπό το πρόσχημα της ειρήνης, επιφέρει σε όσους την αποδέχονται τα έργα των εχθρών, αναλογίσου με ποιους ενώθηκαν εκείνοι που μας μίσησαν με άδικο μίσος, παρά με τη μερίδα εκείνων που είναι ακοινώνητοι με εμάς· διότι δεν χρειάζεται τώρα να τους αναφέρω ονομαστικά. Αυτοί προσκλήθηκαν από εκείνους στη Σεβάστεια, παρέλαβαν την Εκκλησία, λειτούργησαν στο θυσιαστήριο και μετέδωσαν από τον ίδιο άρτο σε όλο τον λαό, αναγνωριζόμενοι ως επίσκοποι από τον εκεί κλήρο και περιοδεύοντας σε όλη τη χώρα, συνοδευόμενοι από αυτούς ως άγιοι και ευρισκόμενοι σε εκκλησιαστική κοινωνία.

Επομένως, αχάριστοι είναι οι άθλιοι Ιουδαίοι και κατηγορούνται σφόδρα για μεγάλη αγνωμοσύνη, εφόσον δεν υπολόγισαν καθόλου την ασύγκριτη διδασκαλία του Σωτήρα, αλλά επιπλέον ατίμασαν διά του Υιού και εν τω Υιώ τη φύση του Πατέρα, παρόλο που αυτή αναδείχθηκε δημιουργός των υπέρλογων θαυμάτων ενώπιόν τους, εξαιτίας των οποίων ήταν επόμενο ακόμη και ο πλέον σκληρός και απείθαρχος να οδηγηθεί και να προσκληθεί πλέον στο να μπορεί να φρονεί τα πρέποντα και εκείνα διά των οποίων έπρεπε να τιμάται ο Θεός. <Αλλά αυτό έγινε για να εκπληρωθεί ο λόγος που είναι γραμμένος στον νόμο τους, ότι με μίσησαν δωρεάν.> Δείχνει ξεκάθαρα ότι ούτε αυτό το αγνόησε ο νόμος που προανήγγειλε τα πάντα· όμως δεν λέμε ότι ο νόμος τα προείπε αυτά για να εξάψει το άδικο μίσος των Ιουδαίων κατά του Υιού και του Πατέρα, αλλά, επειδή ακριβώς επρόκειτο να συμβεί από μέρους τους, το προανήγγειλε ο θείος και ιερός νόμος, αποδεικνύοντας ότι το Πνεύμα δεν αγνοούσε τίποτα από όσα επρόκειτο να συμβούν. Διότι έχει γραφτεί στο βιβλίο των Ψαλμών εκ μέρους του Χριστού, ο οποίος κατηγορεί την παραφροσύνη των Ιουδαίων και λέει ότι «με μίσησαν με μίσος άδικο». Πώς λοιπόν το μίσος να μην είναι άδικο; Και πώς δεν εξοργίστηκαν χωρίς αιτία αυτοί που βρίσκονταν τόσο μακριά από το να πρέπει να μισούν, αναφορικά με τη φύση των όσων ευεργετημάτων έγιναν σε αυτούς, ώστε μάλλον θα έπρεπε να τον αγαπούν με την πιο μεγάλη προθυμία, και να τον αγαπήσουν έτσι ώστε να θέλουν να τον ακολουθούν.

Δες την ταπείνωσή μου και τον κόπο μου, και συγχώρησε όλες τις αμαρτίες μου. Δες τους εχθρούς μου, ότι πλήθυναν, και με μίσησαν με άδικο μίσος. Φύλαξε την ψυχή μου και λύτρωσέ με· ας μη ντροπιαστώ, επειδή ήλπισα σε εσένα.

Αυτά μεν εκ μέρους μου επιδιώκονται με ζήλο, τα δε από εσένα αξιώνω να τα αποκτήσω. Εγώ, λοιπόν, παιδεύω τον εαυτό μου, και σαν να επιβάλλω την ποινή για τα προηγούμενα σφάλματά μου, τον τιμωρώ, ταπεινώνοντάς τον με κόπους και πόνους· εσύ δε, ο Θεός, σαν αγωνοθέτης, παρατηρώντας τον αγώνα μου και τους κόπους μου, χάριζε την άφεση των αμαρτημάτων, και συγχώρεσε όσα ποτέ διέπραξα αμαρτάνοντας. Αλλά και βλέποντας τους εχθρούς μου, πόσο πολλοί είναι αυτοί που με επιβουλεύονταν και με πόσο άδικο μίσος με μίσησαν, γίνε φύλακας της ψυχής μου και λύτρωσέ με από την επιβουλή των πολεμίων. Έχοντας δε πράξει τόσα και έχοντας δεηθεί τόσα, παρακαλώ να μην καταισχυνθώ. Διότι, αφού έθεσα εσένα ως ελπίδα μου, γνωρίζω καλά και είμαι πεπεισμένος ότι η ελπίδα δεν καταισχύνει.

«Από τις θλίψεις», τις οποίες, λέει ο Χριστός, μου προξενούν οι Ιουδαίοι. «Δες την ταπείνωσή μου»: Τώρα ακούγεται η φωνή του ανθρώπου, δηλαδή του Αδάμ· δες πώς, έχοντας ταπεινωθεί από την πλάνη, κοπιάζω μέσα στις θλίψεις. «Και συγχώρεσε»: Δεν λέει να συγχωρήσεις κάτι και κάτι άλλο να μην το συγχωρήσεις, αλλά ανακαίνισέ με ολόκληρο [και ελέησέ με], ως Θεός συμπαθής. «Δες τους εχθρούς»: Δες, Δέσποτα, ότι πολλοί και από παντού στρατεύονται εναντίον μου οι δαίμονες, λέει ο άνθρωπος· όμως αναφέρεται εξ ολοκλήρου στον Χριστό και στους Ιουδαίους. «Και με μίσος»: Διότι ο Χριστός δεν σταμάτησε να ευεργετεί τους Ιουδαίους· αυτοί όμως τον μισούσαν, σαν να αδικούνταν τα μέγιστα από αυτόν. «Φύλαξε»: Ο Χριστός προσεύχεται ως άνθρωπος, αλλά τα λέει όλα αυτά υπέρ του ανθρώπου. «Ας μην καταισχυνθώ»: Διότι η ελπίδα δεν ντροπιάζει ποτέ αυτούς που την έχουν διαρκώς. «Άκακοι και ευθείς»: Οι Πατριάρχες και οι προφήτες και οι απόστολοι και οι μάρτυρες, γνωρίζοντας το πάθος του Χριστού, υπέμειναν και αυτοί, παίρνοντας δύναμη [με την πίστη]. «Λύτρωσε, ω Θεέ»: Τον λαό των πιστών· διότι το όνομα Ισραήλ ερμηνεύεται ως «εκείνος που βλέπει τον Θεό»· και ο λαός που προέρχεται από τα έθνη βλέπει τον Θεό.

Και ο προφήτης λέει ότι έλαβε από το χέρι του Κυρίου διπλάσια για τα αμαρτήματα· και πάλι ο Δαβίδ: «Δες τους εχθρούς μου, ότι έγιναν περισσότεροι από τις τρίχες της κεφαλής μου, και με μίσησαν με άδικο μίσος, και συγχώρησε όλες τις αμαρτίες μου»· και πάλι κάποιος άλλος: «Κύριε, ο Θεός μας, δώσε μας ειρήνη, διότι τα πάντα μας τα ανταπέδωσες». Αλλά αυτά τα λόγια αποδεικνύουν μεν ότι οι αγαθοί άνθρωποι εκτίουν εδώ τις ποινές για τα αμαρτήματά τους· πού αποδεικνύεται όμως ότι οι πονηροί, εφόσον απολαμβάνουν τα αγαθά εδώ, τιμωρούνται ολοκληρωτικά εκεί;

Κάποτε οι Ιουδαίοι υπέστησαν δεινά από τους Βαβυλωνίους, και ο Θεός δεν το εμπόδισε, αλλά οδηγούνταν στην αιχμαλωσία παιδιά και γυναίκες· όμως, μετά από αυτά, η αιχμαλωσία αυτή τους έγινε παρηγοριά ανάλογα με τα αμαρτήματά τους. Γι’ αυτόν τον λόγο λέει στον Ησαΐα: «Παρηγορείτε, παρηγορείτε τον λαό μου, ιερείς· μιλήστε στην καρδιά της Ιερουσαλήμ, διότι δέχθηκε από το χέρι του Κυρίου διπλάσια τιμωρία για τα αμαρτήματά της»· και πάλι: «Δώσε μας ειρήνη, διότι όλα μας τα ανταπέδωσες». Και ο Δαβίδ λέει: «Δες τους εχθρούς μου, ότι πλήθυναν, και συγχώρησε όλες τις αμαρτίες μου». Και όταν ανεχόταν τον Σεμεΐ να τον καταριέται, λέει: «Άφησέ τον, μήπως δει ο Κύριος την ταπείνωσή μου και με ανταμείψει για τη σημερινή ημέρα». Διότι, όταν ο Θεός δεν υπερασπίζεται όσους αδικούνται, τότε ακριβώς ωφελούμαστε περισσότερο· επειδή μας λογίζεται ως κατόρθωμα, εάν το υπομείνουμε με ευχαριστία.

Τι γίνεται όμως, αν του αποδώσει ακόμη περισσότερα; Άραγε δεν αποκόμισε μεγαλύτερο κέρδος; Αυτό είναι ολοφάνερο σε όλους. Ας σκεφτούμε, λοιπόν, το ίδιο και για όσα υποφέρουμε εμείς. Διότι, για να βεβαιωθείς ότι με τα δεινά που υποφέρουμε είτε εξαλείφονται οι αμαρτίες μας είτε λαμβάνουμε λαμπρότερους στεφάνους (αν δεν έχουμε τόσες πολλές αμαρτίες), άκουσε τι λέει ο Παύλος για εκείνον που είχε πορνεύσει: «Παραδώστε τον τέτοιον άνθρωπο στον Σατανά για τον όλεθρο της σάρκας, ώστε να σωθεί το πνεύμα». «Και τι σχέση έχει αυτό;» θα πει κάποιος. «Διότι ο λόγος μας αφορούσε αυτούς που αδικούνται από άλλους, όχι αυτούς που διορθώνονται από τους δασκάλους τους». Κατ' αρχάς, δεν υπάρχει καμία διαφορά· διότι το ζητούμενο ήταν να δούμε αν το να πάθει κανείς κακό δεν συνιστά βλάβη για εκείνον που το παθαίνει. Αλλά, για να φέρω τον λόγο ακόμη πιο κοντά στο ζητούμενο, θυμήσου τον Δαβίδ, ο οποίος βλέποντας τότε τον Σεμεΐ να του επιτίθεται, να αγάλλεται για τη συμφορά του και να τον λούζει με μύριες ύβρεις, ενώ οι στρατηγοί του ήθελαν να τον σκοτώσουν, εκείνος τους εμπόδιζε λέγοντας: «Αφήστε τον να καταριέται, μήπως δει ο Κύριος την ταπείνωσή μου και μου ανταποδώσει αγαθά αντί για την κατάρα τούτη κατά τη σημερινή ημέρα». Και στους Ψαλμούς, ψάλλοντας, έλεγε: «Δες τους εχθρούς μου πόσο πληθύνθηκαν και με μίσησαν με μίσος άδικο, και συγχώρησε όλες τις αμαρτίες μου». Και ο Λάζαρος εξάλλου γι' αυτόν τον λόγο απόλαυσε την άνεση, επειδή υπέφερε άπειρα κακά κατά τον παρόντα βίο.

Και ο προφήτης λέει ότι: «Έλαβε από το χέρι του Κυρίου διπλάσια για τα αμαρτήματά της»· και πάλι ο Δαβίδ: «Δες τους εχθρούς μου, ότι πληθύνθηκαν περισσότερο από τις τρίχες της κεφαλής μου, και με μίσησαν με άδικο μίσος»· και: «Συγχώρησε όλες τις αμαρτίες μου»· και πάλι κάποιος άλλος: «Κύριε, δώσε μας ειρήνη· διότι μας τα ανταπέδωσες όλα». Αλλά αυτά μεν αποδεικνύουν ότι οι καλοί δέχονται εδώ τις τιμωρίες για τα αμαρτήματά τους· πού όμως φαίνεται ότι οι πονηροί, οι οποίοι απολαμβάνουν τα αγαθά εδώ, τιμωρούνται ολοκληρωτικά εκεί;

Από εδώ και στο εξής, λοιπόν, αρχίζει πάλι να ονομάζεται μεσίτης Θεού και ανθρώπων αυτός που πτώχευσε μέχρι την πρόσληψη της σάρκας, αυτός που σήκωσε επάνω του και οικειοποιήθηκε την αμαρτία του κόσμου και αναρίθμητες φορές στους Ψαλμούς ονομάζει τον εαυτό του αμαρτωλό, λέγοντας προς τον Πατέρα: «Επίβλεψε σε εμένα και ελέησέ με, διότι εγώ είμαι μονογενής και φτωχός» λαμβάνοντας τη μορφή του δούλου. «Οι θλίψεις της καρδιάς μου πληθύνθηκαν» από παράνομους άνδρες· «βγάλε με από τις ανάγκες μου» και από την εχθρότητα των εχθρών. «Δες την ταπείνωσή μου και τον κόπο μου» που έφτασε μέχρι αίματος· «και συγχώρεσε όλες τις αμαρτίες μου», τις οποίες ανέλαβα εγώ, ο αναμάρτητος, για να σώσω τον άνθρωπο. «Δες τους εχθρούς μου, ότι πληθύνθηκαν και με μίσησαν με μίσος άδικο. Φύλαξε την ψυχή μου και γλίτωσέ με» από την τυραννία του άδη, «ας μην καταντροπιαστώ, επειδή ήλπισα σε σένα. Άκακοι και ευθείς προσκολλώνταν σε εμένα», οι μαθητές, «διότι» μέχρι τον σταυρό και τον θάνατο «σε υπέμεινα, Κύριε». «Λύτρωσε, ω Θεέ,» τον Ισραήλ που σε βλέπει τώρα ομοούσιο, «από όλες τις θλίψεις του» μετά την τρίτη ημέρα.