Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 24:5

«Οδήγησέ με στην αλήθεια». Λέει αυτά τα λόγια, σαν να μην έχει φθάσει ακόμη στην αλήθεια. «Και δίδαξέ με, διότι εσύ είσαι ο Θεός, ο Σωτήρας μου». Όταν ο προφήτης, μη έχοντας ακόμη γνωρίσει τις οδούς του Κυρίου ούτε έχοντας διδαχθεί να πορεύεται στις τρίβους Του, και σαν να μην είχε ακόμη οδηγηθεί στην αλήθεια του Θεού ούτε να είχε διδαχθεί για τον Θεό ως Σωτήρα, προσεύχεται με αυτόν τον τρόπο, ποιος δεν θα αισθανθεί δέος μπροστά στο ρητό: «Αλίμονο σε εκείνους που θεωρούν σοφούς τους εαυτούς τους, και ενώπιον του ίδιου του εαυτού τους φαντάζουν συνετοί»;

Τις οδούς σου, Κύριε, γνώρισέ μου, και τις τρίβους σου δίδαξέ με. Οδήγησέ με στην αλήθεια σου και δίδαξέ με, διότι εσύ είσαι ο Θεός ο Σωτήρας μου, και σε σένα ήλπιζα με υπομονή όλη την ημέρα. Οδοί του Κυρίου είναι οι ρυθμίσεις της πρόνοιάς του, μέσω των οποίων διακυβερνά τα σύμπαντα· για τις οποίες ο θείος Απόστολος διδάσκοντας έλεγε: «Ω, βάθος πλούτου και σοφίας και γνώσεως του Θεού· πόσο ανεξερεύνητα είναι τα κρίματά του και ανεξιχνίαστες οι οδοί του». Έτσι, λοιπόν, τρίβοι του θα ήταν οι επιμέρους ρυθμίσεις των πάντων, μέσω των οποίων, σαν να διαβαίνει τα επουράνια και τα επίγεια με την προνοητική του δύναμη, φανερώνει τις τρίβους και τις πορείες του σε όσους μπορούν να τις κατανοήσουν· γι' αυτό, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, έχει ειπωθεί: «και τις πορείες σου δίδαξέ με».

Καθώς με διδάσκεις αυτά, εδραίωσέ με στην αλήθειά σου, ώστε να μη σφάλλω έχοντας ψευδείς δοξασίες και να μην πιστεύω άλλα αντί άλλων κατά τη θεωρία των φυσικών πραγμάτων, πράγμα που έπαθαν όσοι δεν αξιώθηκαν να έχουν διδάσκαλο εσένα τον Θεό, αλλά επιχείρησαν να κατανοήσουν τα πράγματα με λογισμούς θνητούς και ανθρώπινους, με αποτέλεσμα να εκσφενδονιστούν μακριά από την αλήθεια. Και επειδή διδάχθηκα από εσένα ότι δεν είσαι μόνο κτίστης, δημιουργός και Θεός μου, αλλά και Σωτήρας μου, δικαίως σε υπέμεινα όλη την ημέρα, δηλαδή καθ' όλη τη ζωή μου, έχοντας μάθει ότι όλοι όσοι σε υπομένουν δεν πρόκειται ποτέ να καταισχυνθούν.

Ψαλμός: Αυτός ο ψαλμός προτρέπει τους πάντες σε εξομολόγηση και προσευχή, και δείχνει πώς ο Κύριος κάνει τα πάντα για τον άνθρωπο. Προς εσένα, Κύριε: Εκ μέρους του Αδάμ, ο Χριστός βοά προς τον Πατέρα· για αυτόν τον λόγο ήλθε, για να σώσει το πλανημένο και χαμένο πρόβατο. Ο Θεός μου: Ο άνθρωπος λέει προς τον Θεό· μην με αφήσεις να ντροπιάζομαι μέσα στην πλάνη των ειδώλων (δαιμόνων). Διότι ο προφήτης προέβλεπε την ενανθρώπηση του Κυρίου. Ούτε ας με περιγελάσουν: Διότι πολλοί είναι οι δαίμονες και παντού περιτριγυρίζουν τον άνθρωπο. Διότι όλοι: Διότι όλοι όσοι με την υπομονή κερδίζουν τις ψυχές τους δεν καταισχύνονται. Ας ντροπιαστούν: Οι δαίμονες, διότι άσκοπα και μάταια έβαλαν τρικλοποδιά στον άνθρωπο· διότι αυτός σώθηκε. Ομοίως και οι Ιουδαίοι, οι οποίοι μάταια συνωμότησαν κατά του Χριστού (του Κυρίου). Τις οδούς σου: Ο άνθρωπος λέει προς τον Θεό· δώσε μου αυτόν που θα με διδάξει και θα με οδηγήσει στην οδό που φέρνει προς εσένα, προφανώς στο βάπτισμα. Και τα μονοπάτια: Για να μάθω, λέει ο άνθρωπος, και την άνοδο προς τους ουρανούς μέσω των εντολών σου. Οδήγησέ με: Ώστε να μην κυριεύεται πλέον η γλώσσα μου από το ψέμα, έχοντας διδαχθεί από τους δαίμονες. Και δίδαξέ με: Δηλαδή, να μάθω γρήγορα την παρουσία σου, ότι είσαι σωτήρας και Θεός του πλάσματός σου.

«Και σε υπέμεινα»: Πάνω στον σταυρό ο Χριστός είναι εκτεταμένος για τον άνθρωπο· διότι τα πάντα τα υπέμεινε εκ μέρους του ανθρώπου. «Μνήσθητι»: Διότι, αφού έπλασες τον άνθρωπο, από τότε του υποσχέθηκες ζωή και ετοίμασες για αυτόν τη σωτηρία, την οποία ως αγαθός σπεύσε να επισπεύσεις. «Αμαρτίας νεότητος»: Διότι γνωρίζεις ως Θεός, λέει ο Αδάμ, τι έχω υποστεί. Παραπλανήθηκα άκων, άλλοι είναι εκείνοι που με παγίδευσαν. Γι' αυτό μην μου μνησικακήσεις. «Κατά το έλεός σου»: Διότι ως Θεός διαθέτεις μεγάλα ελέη και σύμφωνα με αυτά (κατ' αυτό) έτσι να με θυμηθείς. «Ένεκα της χρηστότητος»: Για τη χρηστότητα και την ευσπλαχνία σου οικτίρησέ με, επειδή το δικό μου τραύμα (πταίσμα) είναι ασυγχώρητο. «Χρηστός»: Ως Θεός, ως αγαθός, ως συμπαθής. «Διά τούτο»: Επειδή είναι ο μόνος αναμάρτητος έχει τη δύναμη να συγχωρεί τους αμαρτωλούς (τις αμαρτίες) και να τους επιστρέφει στην οδό της μετανοίας. «Οδηγήσει»: Προανήγγειλε τους αποστόλους, στους οποίους ο Κύριος έλεγε: γίνεστε [φρόνιμοι σαν τα φίδια και] ακέραιοι σαν τα περιστέρια. Διότι σε αυτούς υπέδειξε κάθε οδό αλήθειας και δίδαξε τα μυστήρια της θεότητάς του, καθώς επρόκειτο μέσω αυτών να επιστρέψει τα έθνη. «Πάσαι αι οδοί»: Διότι δεν υπάρχει σε αυτές (σε αυτήν) τίποτα το διεστραμμένο, αλλά είναι από παντού ομαλές (λείες) καθώς είναι γεμάτες έλεος. «Τοις εκζητούσιν»: Σε εκείνους που μελετούν τον νόμο του και εκζητούν τις εντολές του.

Ότι δεν πρέπει να επιδίδεται σε ευτραπελία ο ασκητής. Πανάγιες είναι οι προτροπές του μακαρίου Παύλου, οι οποίες παραγγέλλουν να κατεργαζόμαστε τη σωτηρία μας με φόβο. Διότι εκείνος που δεν εργάζεται την άσκηση της αρετής με φόβο και πολλή επιμέλεια, υφίσταται πολλές εκτροπές προς το κακό, και σαν να ξεστρατίζει από την ευθεία και βασιλική οδό, πλανάται προς τις πλάγιες και αδιάβατες οδούς που είναι γεμάτες αγκάθια και σκώλοπες· γι’ αυτό και οι αδιάλειπτες προσευχές προς τον Θεό γίνονται οδηγοί προς το αγαθό, για όσους λένε: «Οδήγησέ με στην αλήθειά σου» και, «Κατεύθυνε τα βήματά μου στα μονοπάτια σου». Αγαθό λοιπόν είναι η χρηστότητα, και η αγάπη είναι η κορωνίδα των αγαθών· σε αυτά όμως πολλές φορές ακολουθεί πολλή φαιδρότητα, και γέλιο που υπερβαίνει το μέτρο, καθώς και η ευτραπελία που ταπεινώνει τη σεμνότητα. Είναι φοβερό πράγμα να αφήνεται κανείς στη χαλαρότητα της ευτραπελίας. Διότι το γέλιο χαλαρώνει τον δεσμό της σωφροσύνης, το γέλιο αποβάλλει τη σεμνότητα, το γέλιο δεν θυμάται τον φόβο του Θεού, το γέλιο δεν φοβάται την απειλή της γέεννας, το γέλιο είναι οδηγός πορνείας, η ευτραπελία αποτελεί απόδειξη του ακόλαστου ανθρώπου, η γελωτοποιία οδηγεί στην πτώση της ραθυμίας, η γελωτοποιία αποτελεί αφορμή καταφρόνησης. Γι' αυτό ο μακάριος Απόστολος την απαγορεύει λέγοντας: «Ανωφελή λόγια ή ευτραπελία, τα οποία δεν αρμόζουν, ας μην εκπορεύονται από το στόμα σας, αλλά μάλλον ευχαριστία»· λέγοντας αυτό, εννοεί την ευθυμία να μην την κάνετε πρόφαση ραθυμίας, αλλά αφορμή ευχαριστίας προς Εκείνον που σας την προσέφερε.

Δίδαξέ με να κάνω το θέλημά σου, διότι εσύ είσαι ο Θεός μου. Και άλλοτε πάλι: Οδήγησέ με στην αλήθειά σου. Και πάλι: Γνώρισέ μου, Κύριε, την οδό στην οποία θα πορευθώ, διότι προς εσένα σήκωσα και ύψωσα την ψυχή μου μακριά από κάθε βιοτική μέριμνα και πάθος. Όσοι θέλησαν να μάθουν το θέλημα του Κυρίου, οφείλουν να νεκρώσουν πρώτα τον εαυτό τους. Αφού λοιπόν προσευχηθούν με πίστη και άκακη απλότητα, και ρωτήσουν τις ψυχές των πατέρων ή και των αδελφών με ταπείνωση και αδίστακτη καρδιά, ας δεχθούν τις συμβουλές τους σαν να προέρχονται από το στόμα του Θεού, ακόμη κι αν αυτά που ειπώθηκαν είναι αντίθετα προς τον δικό τους σκοπό, ακόμη κι αν εκείνοι που ρωτήθηκαν δεν είναι απολύτως πνευματικοί. Διότι ο Θεός δεν είναι άδικος, ώστε να αφήσει να πλανηθούν οι ψυχές που με πίστη και ακακία ταπείνωσαν τον εαυτό τους στη συμβουλή και την κρίση του πλησίον, έστω κι αν εκείνοι που ρωτήθηκαν τυγχάνουν άσοφοι. Διότι εκείνος που ομιλεί είναι ο άυλος και αόρατος Θεός.

ΚΑΘΙΣΜΑ ΤΕΤΑΡΤΟ. Ψαλμός κδ'. Ψαλμός του Δαβίδ. Περιεκτικός για καθέναν που καταφεύγει στον Θεό και μπορεί να λέει: «Προς εσένα, Κύριε, ύψωσα την ψυχή μου» μακριά από τα γήινα· «ο Θεός μου. Σε εσένα έχω ελπίσει· ας μη ντροπιαστώ» ούτε στον παρόντα αιώνα ούτε στον μέλλοντα, «ούτε ας με περιγελάσουν οι εχθροί μου» ενώ είμαι υποδουλωμένος στην αμαρτία. «Διότι όλοι όσοι σε υπομένουν», δηλαδή σε προσδοκούν, «δεν πρόκειται να ντροπιαστούν», ούτε και εγώ ο ίδιος. «Ας ντροπιαστούν όσοι παρανομούν μάταια», δηλαδή άσκοπα και χωρίς καμία αιτία. Για να μην ντροπιαστώ λοιπόν κι εγώ, «τις οδούς σου, Κύριε, γνώρισέ μου και τα μονοπάτια σου δίδαξέ με», στα οποία δεν υπάρχει αγκάθι αμαρτίας ούτε λίθος προσκόμματος. «Οδήγησέ με στην αλήθεια σου και δίδαξέ με» τα θελήματά σου, «διότι εσύ είσαι ο Θεός ο σωτήρας μου, και εσένα υπέμεινα», δηλαδή σε προσκαρτέρησα «όλη την ημέρα» της ζωής μου. Και «θυμήσου μεν τους οικτιρμούς σου, Κύριε, και τα ελέη σου» τα αιώνια, «τις αμαρτίες όμως της νεότητάς μου και της άγνοιάς μου μην τις θυμηθείς· σύμφωνα με το έλεός σου να με θυμηθείς» μάλλον «εσύ, ένεκα της αγαθότητάς σου, Κύριε. Αγαθός και ευθύς είναι ο Κύριος, δίνοντας τον νόμο σε όσους αμαρτάνουν στην» οδό «του βίου.