Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 24:7

«Τις αμαρτίες της νεότητάς μου και της άγνοιάς μου μη θυμηθείς». Ως νεότητα εννοεί την αφροσύνη. Και ξεκάθαρη αφροσύνη είναι η περίοδος της ειδωλολατρίας τους. Κατ' άλλη δε έννοια, εννοεί τις αμαρτίες του λαού στην Αίγυπτο, επειδή και εκεί έπεσαν στην ειδωλολατρία. Μη θυμηθείς, λοιπόν, τώρα εκείνα τα αμαρτήματα, αλλά τη φιλανθρωπία, μέσω της οποίας και τότε έδειξες φιλανθρωπία και τους ελέησες, ενώ βρίσκονταν σε άγνοια.

Ένεκα της χρηστότητάς σου, Κύριε. Διότι ικετεύω να αξιωθώ τούτου, όχι λόγω της δικής μου αξίας, αλλά λόγω της δικής σου φιλανθρωπίας. Γι' αυτό θα δώσει τον νόμο σε όσους αμαρτάνουν στην οδό. Θα φωτίσει τους αμαρτωλούς· θα υποδείξει την οδό σε όσους αμαρτάνουν.

Επομένως, «Εφόσον έχουμε καιρό, ας εργαζόμαστε το αγαθό προς όλους». Όσο παραχωρεί χρόνο ο Δεσπότης, δείχνοντας ανεξικακία ως Θεός, ας μετανοήσουμε, ας προσφέρουμε ικεσίες, ας αναφωνήσουμε δακρυσμένοι: «Τις αμαρτίες της νεότητάς μου και της άγνοιάς μου μην τις θυμηθείς», ας συνδεθούμε μαζί Του μέσω αγιασμού και νήψης· διότι έτσι θα προστατευθούμε κατά την ημέρα της οργής, και θα ξεπλύνουμε την κηλίδα των σφαλμάτων μας πριν έρθει πάνω μας η ημέρα του θυμού του Κυρίου. Διότι θα έρθει, βεβαίως θα έρθει, την κατάλληλη στιγμή από τους ουρανούς ο Κριτής, και θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με το έργο του. <Αναζητήστε τον Κύριο όλοι οι ταπεινοί της γης, πράττετε το δίκαιο, και αναζητήστε τη δικαιοσύνη, αναζητήστε την πραότητα, και ανταποκριθείτε σε αυτά, ώστε να προστατευθείτε κατά την ημέρα της οργής του Κυρίου.> Το με ποιον τρόπο, λοιπόν, θα μπορούσαν να συνδεθούν μαζί Του, αν και είναι έθνος βδελυρό και απαίδευτο, το φανερώνει σαφώς. Διότι προστάζει να αναζητούν τον Κύριο, να πράττουν το δίκαιο και τη δικαιοσύνη και να ανταποκρίνονται σε αυτά.

Και ο Χριστός βέβαια είναι αλήθεια, και ο Πατέρας φέρνει σε αυτόν όσους τον αναζητούν μέσω της πίστης. Διότι έτσι κάπου λέει προς τους Ιουδαίους: «Κανείς δεν μπορεί να έρθει σε μένα, εάν ο Πατέρας που με έστειλε δεν τον ελκύσει». Ίσως δε και η παιδαγωγία του νόμου ονομάζεται οδός και τρίβος του Κυρίου που οδηγεί στην αλήθεια, δηλαδή στον Χριστό· διότι για αυτόν έγραψε ο Μωυσής: Γνώρισέ μου λοιπόν τις σκιές του νόμου, οι οποίες εικονίζουν την αλήθεια. Παρακαλεί δε και ο Δαβίδ να μάθει τις οδούς του Θεού, δηλαδή τις οικονομίες και τις διοικήσεις με τις οποίες οδηγεί τα πάντα· και εύχεται να οδηγηθεί στην ίδια την αλήθεια, για να μην προτιμήσει κατά λάθος το ψεύδος αντί γι' αυτήν. <Τις αμαρτίες της νεότητάς μου και της άγνοιάς μου μην τις θυμηθείς.> (A f. 136 b) Διότι άκουσαν όσοι κλήθηκαν από τα έθνη τον Κύριο να λέει: «Πες εσύ πρώτος τις ανομίες σου, για να δικαιωθείς»· και για αυτό προσέρχονται ομολογώντας ότι έχουν αμαρτήματα νεότητας, είτε σωματικής είτε νοητής, δηλαδή αφροσύνης· διότι κάθε αμαρτία προέρχεται από αφροσύνη· και αν κάποιος ηλικιωμένος αμαρτάνει, αυτό το ίδιο που πράττει είναι νεανικό και εξαιρετικά άφρον, το ότι δηλαδή αμαρτάνει· γι' αυτό και νέος ονομάζεται ένας τέτοιος, όπως εκείνος ο άσωτος στα Ευαγγέλια· διότι και εκείνος ονομάστηκε νεότερος υιός. Λησμόνησε λοιπόν, λένε, ω Δέσποτα, όσα αμαρτήσαμε στον καιρό της ειδωλολατρίας, ο οποίος ήταν σαφής αφροσύνη.

Και παρότι είμαστε υπόλογοι σε κόλαση και τιμωρία για τα πολλά μας σφάλματα, αξίωσέ μας να μας θυμάσαι· όχι εξαιτίας των έργων μας, διότι εξαιτίας αυτών δικαίως θα τιμωρούμασταν, αλλά μόνο λόγω της δικής σου αγαθότητας και του τι αρμόζει σε σένα, επειδή ελεείς αυτούς που προσπίπτουν και ζητούν τη δική σου φιλανθρωπία. Διότι εσύ είπες: «Δεν το κάνω για εσάς, παρά μόνο για το όνομά μου.» Πρόσεξε δε ότι συλλαμβανόμαστε να σφάλλουμε, είτε επειδή δεν γνωρίζουμε τον θείο νόμο, είτε επειδή εκβιαζόμαστε άθελά μας σε όσα δεν είναι αρεστά στον Θεό. Γι' αυτόν τον λόγο και ο Δαβίδ μας φώναζε: «Τις αμαρτίες της νεότητάς μου και της άγνοιάς μου μην τις θυμηθείς.» Ο δε Ιώβ, θεωρώντας ότι ο Θεός είναι αγαθός και δεν αγνοεί την ασθένεια της φύσης μας, σχεδόν τον κατηγορεί που καθυστερεί και διστάζει να του συγχωρήσει τις αμαρτίες· και έτσι λέει: «Γιατί δεν λησμόνησες την ανομία μου και δεν καθάρισες την αμαρτία μου;» <Όλες οι οδοί του Κυρίου είναι έλεος και αλήθεια.> (A f. 137) Αυτοί που πιστεύουν μπορούν να κατανοήσουν και τα κρυμμένα, σύμφωνα με το: «Εμείς δε, με ανακαλυμμένο πρόσωπο αντικατοπτρίζοντας τη δόξα του Κυρίου, μεταμορφωνόμαστε στην ίδια εικόνα από δόξα σε δόξα.» Για όσους όμως δεν πιστεύουν έχει ειπωθεί: «Εάν δεν πιστέψετε, ούτε πρόκειται να κατανοήσετε.» Έτσι ακαθοδήγητοι παρέμειναν οι Ιουδαίοι. Ο ιερότατος Παύλος λέει, λοιπόν, ότι ένα κάλυμμα βρίσκεται πάνω στην καρδιά τους όταν αναγινώσκεται ο Μωυσής.

Είναι σαφές, ω Παλλάδιε, και καθόλου δύσκολο να κατανοηθεί, τουλάχιστον για τους απολύτως συνετούς. Διότι εν Χριστώ γίνεται η κάθαρση των ιερέων και του λαού, μικρών και μεγάλων, και συνολικά όλων ανεξαιρέτως, ακόμη και αν τυχόν συλληφθούμε να αμαρτάνουμε καθένας ξεχωριστά, είτε επειδή αγνοούμε τον θείο νόμο, είτε επειδή ίσως εξαναγκαστήκαμε αθέλητα σε ό,τι διόλου δεν αρέσει στον Δεσπότη των πάντων Θεό. Για τον λόγο αυτό και ο θεσπέσιος Δαβίδ αναφωνούσε προς εμάς: «Αμαρτίες της νεότητάς μου και της άγνοιάς μου μην τις θυμηθείς». Επειδή δε ο Θεός είναι από τη φύση του αγαθός, χρηστός και φιλεύσπλαχνος, και δεν αγνοεί την αδυναμία της δικής μας φύσης, ο μακάριος Ιώβ σχεδόν τον κατηγορεί ευθέως, επειδή αργοπορεί και αναβάλλει να συγχωρήσει σε κάποιους τις αμαρτίες. Λέει λοιπόν τα εξής: «Και γιατί δεν λησμόνησες την ανομία μου, και δεν έκανες καθαρισμό της αμαρτίας μου;» Ο νόμος λοιπόν διακηρύττει εντόνως ότι εν Χριστώ και μόνο θα δικαιωθούν μέσω της πίστης όσοι έχουν εγκλωβιστεί στις αμαρτίες τους. Διότι Αυτός είναι που σφαγιάζεται δίκην μόσχου υπέρ ημών παρά τις θύρες της ιερής και θείας σκηνής, για να διαπλατύνει για εμάς την είσοδο προς τα έσω, Αυτός που αίρει τις αμαρτίες μας, σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη.

το να ασχημονεί κανείς απροκάλυπτα. Το να έχει, όμως, καλυμμένο το στόμα του, σημαίνει, τρόπον τινά, ότι δεν έχει καμία απολογία και δεν μπορεί να πει τίποτα, όταν ο Θεός τον εγκαλεί για την ακαθαρσία του. Το να πρέπει να φύγει έξω από την παρεμβολή, αποτελεί πάλι τύπο του ότι δεν θα συγκατοικεί πλέον με τους χορούς των αγίων, αλλά εξοστρακισμένος από το ιερό πλήθος, θα είναι αμέτοχος σε κάθε αγαθό. ΠΑΛΛ. Πόσο φοβερό και απευκταίο είναι αυτό το πράγμα. ΚΥΡ. Απολύτως, ω Παλλάδιε, γι' αυτό και μας έλεγε ο θείος Δαβίδ: «Τις αμαρτίες της νεότητάς μου, και της άγνοιάς μου, μην τις θυμηθείς, σύμφωνα με το έλεός σου να με θυμηθείς, ένεκα της αγαθότητάς σου, Κύριε.» Και ο νόμος, διεισδύοντας παντού, για να δείξει την εγγενή ακρίβειά του, φτάνει μέχρι και στα αντικείμενα, από μαλλί εννοώ, και στο υφάδι, και στο στημόνι, και σε δερμάτινο αντικείμενο: «Εάν εμφανιστεί λέπρα», λέει, «και συμβεί αυτό το πάθος σε ένα από αυτά, ας το εξετάσει πάλι ο ιερέας, και ας απομονώσει το μολυσμένο σημείο· και αν δεν υπάρξει μεταβολή του σημαδιού προς το καλύτερο, ας κατακαεί στη φωτιά.» Διότι, λέει, είναι λέπρα επίμονη.

«Θυμήσου τους οικτιρμούς σου, Κύριε, και τα ελέη σου, διότι υπάρχουν ανέκαθεν. Τις αμαρτίες της νεότητάς μου και της άγνοιάς μου μην τις θυμηθείς». Δεν θεωρώ ότι αυτά ταιριάζουν τόσο στον Δαβίδ, όσο σε εκείνους που διδάσκονται να εξομολογούνται για τα προηγούμενα αμαρτήματά τους. Διότι δεν βρίσκουμε τον Δαβίδ να έχει αμαρτήσει κατά τη νεότητά του, ούτε κατά την παιδική του ηλικία· αλλά ούτε και να έχει βρεθεί σε κατάσταση άγνοιας. Μήπως, λοιπόν, αυτή η διδασκαλία παραδίδεται ως φάρμακο, σαν από ιατρό, προς εκείνους που έχουν νοσήσει, και οι οποίοι, μολονότι κατά την ακμή της ηλικίας τους βρέθηκαν εντός της γνώσης του Θεού, είχαν κυλιστεί σε νεανικά αμαρτήματα; Ώστε, αφού διδαχθούν, να εξομολογούνται τα σφάλματα που διέπραξαν εν αγνοία τους, αποκαλύπτοντάς τα στον Θεό, και φανερώνοντας σε Αυτόν τα παλαιά τραύματα της ψυχής τους, παρακαλώντας να τύχουν ίασης και θεραπείας διά του ελέους Του, «ένεκεν της χρηστότητός σου, Κύριε».

«Και σε υπέμεινα»: Πάνω στον σταυρό ο Χριστός είναι εκτεταμένος για τον άνθρωπο· διότι τα πάντα τα υπέμεινε εκ μέρους του ανθρώπου. «Μνήσθητι»: Διότι, αφού έπλασες τον άνθρωπο, από τότε του υποσχέθηκες ζωή και ετοίμασες για αυτόν τη σωτηρία, την οποία ως αγαθός σπεύσε να επισπεύσεις. «Αμαρτίας νεότητος»: Διότι γνωρίζεις ως Θεός, λέει ο Αδάμ, τι έχω υποστεί. Παραπλανήθηκα άκων, άλλοι είναι εκείνοι που με παγίδευσαν. Γι' αυτό μην μου μνησικακήσεις. «Κατά το έλεός σου»: Διότι ως Θεός διαθέτεις μεγάλα ελέη και σύμφωνα με αυτά (κατ' αυτό) έτσι να με θυμηθείς. «Ένεκα της χρηστότητος»: Για τη χρηστότητα και την ευσπλαχνία σου οικτίρησέ με, επειδή το δικό μου τραύμα (πταίσμα) είναι ασυγχώρητο. «Χρηστός»: Ως Θεός, ως αγαθός, ως συμπαθής. «Διά τούτο»: Επειδή είναι ο μόνος αναμάρτητος έχει τη δύναμη να συγχωρεί τους αμαρτωλούς (τις αμαρτίες) και να τους επιστρέφει στην οδό της μετανοίας. «Οδηγήσει»: Προανήγγειλε τους αποστόλους, στους οποίους ο Κύριος έλεγε: γίνεστε [φρόνιμοι σαν τα φίδια και] ακέραιοι σαν τα περιστέρια. Διότι σε αυτούς υπέδειξε κάθε οδό αλήθειας και δίδαξε τα μυστήρια της θεότητάς του, καθώς επρόκειτο μέσω αυτών να επιστρέψει τα έθνη. «Πάσαι αι οδοί»: Διότι δεν υπάρχει σε αυτές (σε αυτήν) τίποτα το διεστραμμένο, αλλά είναι από παντού ομαλές (λείες) καθώς είναι γεμάτες έλεος. «Τοις εκζητούσιν»: Σε εκείνους που μελετούν τον νόμο του και εκζητούν τις εντολές του.

Και ενώ όλοι οι άνθρωποι, κυριευμένοι από τον φυσικό ύπνο της νύχτας, βυθίζονται σε βαθύ ύπνο, ο Δαβίδ μόνος του παραμένει άγρυπνος, και εγείρει τους δούλους του Θεού σε αγγελικές παννυχίδες, μετατρέποντας τη γη σε ουρανό, και καθιστώντας τους ανθρώπους ισαγγέλους, κοσμώντας από κάθε άποψη τον βίο μας, και γινόμενος τα πάντα για όλους, και μέσα από όλα κάνοντας τον βίο μας αγγελικό· συναυξανόμενος με τα παιδιά, προσκαλώντας τους νέους σε σύνεση, χαρίζοντας σωφροσύνη στις παρθένους, δωρίζοντας ασφάλεια στους πρεσβυτέρους, καλώντας τους αμαρτωλούς σε μετάνοια και λέγοντας: «Εξομολογείσθε στον Θεό, διότι είναι αγαθός»· στηρίζοντας με ασφάλεια εκείνους που πέτυχαν την αρετή μέσα από τη μετάνοια και λέγοντας: «Τις αμαρτίες της νεότητάς μου και της άγνοιάς μου μη θυμηθείς»· παρακινώντας σε ευχαριστία όσους δέχθηκαν ευεργεσίες και λέγοντας: «Τι να ανταποδώσω στον Κύριο για όλα όσα μου έχει ανταποδώσει;»· ανακαλώντας σε εξομολόγηση όσους αμαρτάνουν συχνά και λέγοντας: «Εάν παρατηρήσεις τις ανομίες, Κύριε, Κύριε, ποιος θα μπορέσει να σταθεί;».

Μου μιλάς για την ακρότητα της κακίας· διότι και στην περίπτωση των παράφρονων, τους βλέπουμε να βαδίζουν προς τους γκρεμούς χωρίς να τους σπρώχνει κανείς. Όταν λοιπόν και ένας γέροντας πάσχει από τα νοσήματα των νέων, αυτό αποτελεί υπερβολική κακία. Και ένας τέτοιος άνθρωπος ούτε κατά τη νεότητά του θα μπορούσε να έχει δικαιολογία, διότι δεν μπορεί να πει: «Τις αμαρτίες της νεότητάς μου και της άγνοιάς μου μη θυμηθείς». Επειδή όποιος παραμένει ο ίδιος στα γηρατειά, αποδεικνύει ότι και όταν βρισκόταν στη νεότητα, δεν ήταν τέτοιος λόγω άγνοιας, ούτε λόγω απειρίας, ούτε λόγω της ηλικίας του, αλλά λόγω ραθυμίας. Διότι μόνο εκείνος μπορεί να λέει: «Τις αμαρτίες της νεότητάς μου και της άγνοιάς μου μη θυμηθείς», ο οποίος πράττει όσα αρμόζουν στον γέροντα, εκείνος δηλαδή που μεταστρέφεται κατά τα γηρατειά. Εάν όμως και στα γηρατειά του διαπράττει τις ίδιες ασχημοσύνες, πώς αξίζει να ονομάζεται γέροντας ένας τέτοιος άνθρωπος, εφόσον δεν σέβεται ούτε την ίδια του την ηλικία; Διότι όποιος λέει: «Τις αμαρτίες της νεότητάς μου και της άγνοιάς μου μη θυμηθείς», τα λέει αυτά με την προϋπόθεση ότι στα γηρατειά του κατορθώνει την αρετή.

Στέναξε για τις αμαρτίες σου, ώστε να σωθείς· διότι, λέει, όταν επιστρέψεις και στενάξεις, τότε θα σωθείς. Πες εσύ, λέει, τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς στα λόγια σου και να νικήσεις όταν κριθείς. Πες τις αμαρτίες σου: Τις αμαρτίες της νεότητάς μου και της άγνοιάς μου μην τις θυμηθείς. Σύμφωνα με το έλεός σου, θυμήσου με εσύ, ένεκα της αγαθότητάς σου, Κύριε.

ΚΑΘΙΣΜΑ ΤΕΤΑΡΤΟ. Ψαλμός κδ'. Ψαλμός του Δαβίδ. Περιεκτικός για καθέναν που καταφεύγει στον Θεό και μπορεί να λέει: «Προς εσένα, Κύριε, ύψωσα την ψυχή μου» μακριά από τα γήινα· «ο Θεός μου. Σε εσένα έχω ελπίσει· ας μη ντροπιαστώ» ούτε στον παρόντα αιώνα ούτε στον μέλλοντα, «ούτε ας με περιγελάσουν οι εχθροί μου» ενώ είμαι υποδουλωμένος στην αμαρτία. «Διότι όλοι όσοι σε υπομένουν», δηλαδή σε προσδοκούν, «δεν πρόκειται να ντροπιαστούν», ούτε και εγώ ο ίδιος. «Ας ντροπιαστούν όσοι παρανομούν μάταια», δηλαδή άσκοπα και χωρίς καμία αιτία. Για να μην ντροπιαστώ λοιπόν κι εγώ, «τις οδούς σου, Κύριε, γνώρισέ μου και τα μονοπάτια σου δίδαξέ με», στα οποία δεν υπάρχει αγκάθι αμαρτίας ούτε λίθος προσκόμματος. «Οδήγησέ με στην αλήθεια σου και δίδαξέ με» τα θελήματά σου, «διότι εσύ είσαι ο Θεός ο σωτήρας μου, και εσένα υπέμεινα», δηλαδή σε προσκαρτέρησα «όλη την ημέρα» της ζωής μου. Και «θυμήσου μεν τους οικτιρμούς σου, Κύριε, και τα ελέη σου» τα αιώνια, «τις αμαρτίες όμως της νεότητάς μου και της άγνοιάς μου μην τις θυμηθείς· σύμφωνα με το έλεός σου να με θυμηθείς» μάλλον «εσύ, ένεκα της αγαθότητάς σου, Κύριε. Αγαθός και ευθύς είναι ο Κύριος, δίνοντας τον νόμο σε όσους αμαρτάνουν στην» οδό «του βίου.