Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 25:1

«Αυτός που λέει την αλήθεια μέσα στην καρδιά του.» Έπειτα ο Δαβίδ: Αν αυτός που λέει την αλήθεια, Δέσποτα, κατοικεί μαζί σου, «τη δικαιοσύνη σου δεν την έκρυψα μέσα στην καρδιά μου, την αλήθεια σου και το σωτήριό σου τα ομολόγησα, δεν έκρυψα την αλήθεια σου από μεγάλο πλήθος.» «Αυτός που δεν δολιεύτηκε με τη γλώσσα του.» Έπειτα ο Δαβίδ: Και αν αυτός που δεν δολιεύτηκε με τη γλώσσα του, Δέσποτα, κατοικεί μαζί σου, «Κύριε, με δοκίμασες και με γνώρισες· εσύ γνώρισες το κάθισμά μου και την έγερσή μου, ότι δεν υπάρχει δόλος στη γλώσσα μου.» «Και δεν έκανε κακό στον πλησίον του.» Έπειτα πάλι ο Δαβίδ: Και αν αυτός που δεν έκανε κακό στον πλησίον του κατοικεί μαζί σου, Δέσποτα, «εγώ όμως πορεύθηκα με την ακακία μου. Πορευόμουν με την ακακία της καρδιάς μου. Αν ανταπέδωσα κακά σε αυτούς που μου ανταπέδιδαν κακά,» ας μην κατοικήσω ως φίλος μαζί σου, αλλά «ας πέσω λοιπόν άδειος μπροστά στους εχθρούς μου. Και δεν έκανε κακό στον πλησίον του, και δεν δέχθηκε χλευασμό για τους πιο κοντινούς του.» Έπειτα ο Δαβίδ: Και αν αυτός που δεν χλευάζεται εξαιτίας των οικείων του κατοικεί μαζί με τον Θεό, κι αυτό το κατόρθωσα: «Αυτόν που καταλαλούσε κρυφά τον πλησίον του, αυτόν τον εξέδιωκα· με εκείνον που έχει υπερήφανο βλέμμα και άπληστη καρδιά, με αυτόν δεν συνέτρωγα. Εκείνος που πορεύεται σε οδό άμεμπτη, αυτός με υπηρετούσε.»

Κρίνε με, Κύριε, διότι εγώ πορεύθηκα με την ακακία μου. Ονομάζει ακακία τη μη συμμετοχή στη φαυλότητα και την απόνοια των Ιουδαίων. «Και ελπίζοντας στον Κύριο δεν πρόκειται να κλονιστώ». Σταθερή, λέγει, θα έχω τη στάση μου, έχοντας εναποθέσει σε Εσένα τις ελπίδες της σωτηρίας.

Διότι δικοί του, του ίδιου του Δαβίδ, είναι όσοι έχουν την εξής επιγραφή: «Του Δαβίδ», οι οποίοι είναι οι εξής: κεʹ, κϛʹ, κζʹ, λϛʹ, ρναʹ. Εκείνοι δε που συντέθηκαν από άλλους, αλλά αποδόθηκαν στον ίδιο τον Δαβίδ, είναι πάλι όσοι έχουν ομοίως την επιγραφή: «Τω Δαβίδ», οι οποίοι είναι οι εξής: γʹ, δʹ, εʹ, ϛʹ, ζʹ, ηʹ, θʹ, ιʹ, ιαʹ, ιβʹ, ιγʹ, ιδʹ, ιεʹ, ιϛʹ, ιζʹ, ιηʹ, ιθʹ, κʹ, καʹ, κβʹ, κγʹ, κδʹ, κηʹ, κθʹ, λʹ, λαʹ, λβʹ, λγʹ, λδʹ, λεʹ, λζʹ, λθʹ, μʹ, μαʹ, μθʹ, νʹ, ναʹ, νβʹ, νδʹ, νεʹ, νϛʹ, νζʹ, νηʹ, νθʹ, ξʹ, ξβʹ, ξγʹ, ξδʹ, ξζʹ, ξηʹ, ξθʹ, οʹ, πεʹ, ϟʹ, ϟβʹ, ϟγʹ, ϟδʹ, ϟεʹ, ϟϛʹ, ϟζʹ, ϟηʹ, ρʹ, ρβʹ, ργʹ, ρζʹ, ρηʹ, ρθʹ, ρλϛʹ, ρλζʹ, ρληʹ, ρλθʹ, ρμʹ, ρμγʹ, ρμδʹ. Πάλι δε, από αυτούς που έχουν την επιγραφή «Τω Δαβίδ», άλλοι μεν επιγράφονται και «Εις τέλος», άλλοι δε μόνο «Ψαλμός». Και εκείνοι μεν που έχουν την επιγραφή «Εις το τέλος Ψαλμός τω Δαβίδ», είναι οι εξής: δʹ, εʹ, ϛʹ, ηʹ, θʹ, ιʹ, ιαʹ, ιβʹ, ιγʹ, ιηʹ, ιθʹ, κʹ, καʹ, κθʹ, λʹ, λθʹ, μʹ, νʹ, ξδʹ, ξζʹ, ρηʹ, ρληʹ, ρλθʹ. Εκείνοι που έχουν μόνο την επιγραφή «Τω Δαβίδ», χωρίς το «Εις τέλος», είναι οι εξής: γʹ, ζʹ, ιδʹ, κβʹ, κδʹ, κηʹ, λζʹ, μβʹ, ξβʹ, ϟγʹ, ϟζʹ, ϟηʹ, ρζʹ, ρμʹ, ρμβʹ.

Εκείνος που έχει τέτοια πεποίθηση θα πει: «Κρίνε με, Κύριε, διότι εγώ πορεύθηκα μέσα στην ακεραιότητά μου»· και πάλι: «Κρίνε με σύμφωνα με τη δικαιοσύνη μου και σύμφωνα με την ακεραιότητα που υπάρχει μέσα μου». Τον άκακο άνθρωπο χαρακτηρίζει η απλότητα του ήθους, η γνησιότητα, το ανεπιτήδευτο. Τέτοιος ήταν ο Ιακώβ: «Άπλαστος», λέει η Γραφή, «που κατοικούσε στο σπίτι του»· δηλαδή, χρησιμοποιούσε την εκ φύσεως απλότητά του, χωρίς να περιβάλλει τον εαυτό του με κανένα τεχνητά επιτηδευμένο σχήμα, σαν προσωπείο, με σκοπό την εξαπάτηση εκείνων που τον συναναστρέφονταν.

Σε πολλά σημεία της Γραφής είναι διεσπαρμένος ο λόγος περί της κρίσεως, ως ο πλέον αναγκαίος και συνεκτικός για τη διδασκαλία της ευσέβειας σε όσους έχουν πιστέψει στον Θεό διά του Ιησού Χριστού. Επειδή, όμως, ο λόγος περί της κρίσεως έχει καταγραφεί με ποικίλους τρόπους, θα φανεί ότι προκαλεί κάποια σύγχυση σε όσους δεν διακρίνουν με ακρίβεια τα σημαινόμενα. Διότι αναφέρεται: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα δεν κρίνεται· ενώ εκείνος που απιστεί έχει ήδη κριθεί». Εάν, λοιπόν, αυτός που δεν πιστεύει είναι όμοιος με τον ασεβή, πώς έχει λεχθεί ότι «δεν θα αναστηθούν οι ασεβείς στην κρίση»; Και εάν οι πιστεύοντες έχουν γίνει υιοί Θεού διά της πίστεως, και για αυτόν τον λόγο είναι άξιοι να ονομάζονται και οι ίδιοι θεοί, πώς «ο Θεός στάθηκε σε σύναξη θεών, και στο μέσο θα κρίνει θεούς»; Αλλά φαίνεται ότι η έννοια του κρίνεσθαι άλλοτε μεν χρησιμοποιείται από τη Γραφή με τη σημασία τού να δοκιμάζεται κανείς, άλλοτε δε με τη σημασία τού να κατακρίνεται· με τη σημασία της δοκιμασίας, όπως στο: «Κρίνε με, Κύριε, διότι εγώ πορεύθηκα μέσα στην ακακία μου»· διότι προσθέτει εκεί: «Δοκίμασέ με, Κύριε, και πείρασέ με»· με τη σημασία δε της κατακρίσεως, όπως στο: «Εάν κρίναμε τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν»· διότι εάν εξετάζαμε τους εαυτούς μας, λέγει, δεν θα υποβαλλόμασταν σε κατάκριση.

Επομένως, το να πιστεύει κανείς σ’ Αυτόν με ακακία και απλότητα καρδιάς θα μπορούσε να γίνει πρόξενος κάθε αγαθού. «Ελπίζοντας στον Κύριο, δεν θα ασθενήσω.» Δεν θα δειλιάσω, δεν θα περιπλανηθώ· αλλά θα έχω βέβαιη την αίτησή μου, αφού έχω εναποθέσει σε Σένα τις ελπίδες μου· διότι Εσένα έχω που με δυναμώνεις. Εκείνος που έχει τις ελπίδες του στον εαυτό του ή σε κάποιον άλλον, θα ασθενήσει· εκείνος όμως που ελπίζει στον Κύριο, δεν θα σαλευθεί καθόλου. Αν εξετάσεις, λέγει, τα πάθη της ψυχής μου, θα βρεις ότι όλο τον πόνο της διάνοιάς μου τον έχω στραμμένο μόνο στο δικό Σου έλεος· και πράττοντας αυτό, θα είμαι ευάρεστος ενώπιόν Σου, επειδή αγάπησα τη δική Σου αλήθεια.

ΨΑΛΜΟΣ ΤΟΥ ΔΑΒΙΔ ΚΕ΄. Κρίνε με, Κύριε, διότι εγώ πορεύθηκα μέσα στην ακακία μου, και ελπίζοντας στον Κύριο δεν θα κλονιστώ. Εάν κάποιος ανέφερε ειδικώς τους προκείμενους λόγους στον Δαβίδ, θα μπορούσε να πει ότι αυτός απευθύνει έντευξη προς τον Θεό για τον δικό του βίο. Διότι, αφού ο ιερός Απόστολος είπε: «Πρώτα από όλα πρέπει να γίνονται δεήσεις, προσευχές, εντεύξεις, ευχαριστίες», και αφού διαίρεσε τα προλεχθέντα σε τέσσερα είδη, αρμόζει σε εμάς να στρέφουμε τη διάνοια και τον νου μας σε όσα περιέχονται στο βιβλίο των Ψαλμών, επισημαίνοντας ποιοι από αυτούς περιέχουν δεήσεις, και ποιοι προσευχές, και ποιοι εντεύξεις, και, επιπλέον, ποιοι ευχαριστίες· καθώς και στο τι διαφέρει το ένα από το άλλο, συλλέγοντας από ολόκληρο το βιβλίο των Ψαλμών τα χαρακτηριστικά των όσων αναφέρθηκαν· όπως, για παράδειγμα, τις μεν δεήσεις από εκείνους που περιέχουν παρακλήσεις και ικεσίες, στους οποίους περιλαμβάνονται επίσης και εξομολογήσεις· τέτοιος είναι ο εικοστός τέταρτος ψαλμός, ο οποίος δεν είναι ούτε ωδή, ούτε ψαλμός, ούτε ύμνος, ούτε κάτι παρόμοιο, αλλά απλώς φέρει την επιγραφή «του Δαβίδ».

Ο ανά χείρας ψαλμός περιέχει δέηση, στην οποία είναι γραμμένο: «Κρίνε με, Κύριε, διότι εγώ πορεύτηκα εν τη ακακία μου», και τα εξής. Θα πεις, λοιπόν, επειδή πράγματι έτσι ξεκίνησε ο Δαβίδ, ότι, όπως οι θεοφιλείς άνδρες στα κατορθώματα του βίου τους είχαν κάποια εξαίρετα πλεονεκτήματα, στα οποία ο καθένας τους αναδείχθηκε ξεχωριστά διαπρεπής· όπως για παράδειγμα, ο Ιωσήφ στη σωφροσύνη, ο Ιώβ στην υπομονή των δεινών, ο Σολομών στη σοφία και τη φρόνηση· ο Αβραάμ λέγεται ότι δικαιώθηκε μέσω της πίστεως· και άλλος πάλι μαρτυρείται ότι διέλαμψε σε άλλον αγώνα αρετής. Παρόμοια, λοιπόν, με αυτούς και ο Δαβίδ καταγράφεται ότι απέκτησε ως εξαίρετη αρετή την ανεξικακία· χάρη στην οποία ανέχθηκε και τον Σαούλ, που είχε διαπράξει μύρια δεινά εναντίον του, τα οποία καταγράφεται ότι τα υπέμεινε με πραότητα και ανεξικακία. Επειδή, λοιπόν, ήταν εξαίρετη αυτή η αρετή του Δαβίδ, εννοώ την πραότητα, την ταπεινοφροσύνη και την ανεξικακία, περιλαμβάνοντας όλα αυτά μαζί τα ονόμασε ακακία· και καθώς κατόρθωσε κυρίως σε αυτό το μέρος της αρετής, στη δέησή του προς τον Θεό λέει: «Κρίνε με, Κύριε, διότι εγώ πορεύτηκα εν τη ακακία μου». Επειδή, όμως, αποφάνθηκε κάτι μεγάλο για τον εαυτό του, σαν να καυχήθηκε για το εξαίρετο κατόρθωμά του της ακακίας ή της απλότητας, συγκρατεί τον εαυτό του και προσθέτει αναγκαστικά στη συνέχεια: «Και ελπίζοντας στον Κύριο δεν θα κλονιστώ».

Ψαλμός του Δαβίδ. Αυτός ο ψαλμός αναφέρεται ολόκληρος στον Χριστό και αποτελεί δέηση εκείνου που προκόπτει κατά Θεόν, και πώς ο Χριστός απολογείται εκ μέρους του ανθρώπου και προτρέπει τον άνθρωπο. «Κρίνε με»: Διότι ο Αδάμ δεν είχε κακία ούτε γνώση καλού και κακού, αλλά εξαπατήθηκε χωρίς να το θέλει. Γι' αυτό φωνάζει: «κρίνε με», δηλαδή πάρε την εκδίκησή μου από τον εχθρό. «Και επί τον Κύριο»: Διότι, εάν ελευθερωθώ από τα δεινά μου, λέει ο άνθρωπος, δεν θα ασθενήσω πλέον από απιστία (απάτη). «Δοκίμασέ με»: Διότι Εσύ μόνος, ως Θεός, γνωρίζεις ποιος είναι ο αίτιος της δικής μου παραβάσεως. «Πύρωσε»: Διότι Εσύ είσαι αυτός που ερευνά σε βάθος τις καρδιές και τους διαλογισμούς (τους νεφρούς)· διότι οι νεφροί, κατά την πνευματική έννοια, είναι οι διαλογισμοί του ανθρώπου. «Διότι το έλεός Σου»: Διότι ο Αδάμ δεν απέστρεψε τα μάτια της διανοίας του από την προσδοκία του ελέους του Θεού· διότι το ανέμενε καθημερινά. «Και ευηρέστησα»: Διότι αυτός που ευαρεστεί τον Θεό πάντοτε κινεί τη γλώσσα του σύμφωνα με την αλήθεια, απέχοντας από το ψεύδος. «Δεν κάθισα»: Μαζί με αυτούς που συγκεντρώνονται και σχεδιάζουν μάταια πράγματα, όπως ακριβώς έκαναν οι Ιουδαίοι εναντίον του Χριστού. Αλλά ο Νικόδημος και ο Ιωσήφ, ως άνθρωποι του Θεού, δεν παραβρέθηκαν μαζί τους. «Και με τους παρανομούντες»: Ο κατά Θεόν άνθρωπος, που ζει βίο ουράνιο, ποτέ δεν συνεδριάζει με τους παρανομούντες. «Μίσησα»: Τις συναγωγές των Ιουδαίων, επειδή συνάγονται εναντίον του Χριστού, τις μισεί ο Θεός.

Διότι, όπως είναι οι ασχολίες της ζωής μας, τέτοια είναι αναγκαίο να είναι και τα όνειρά μας. ΤΙΤΛΟΣ Ε΄. —Περί ελπίδος: ότι πρέπει να ελπίζουμε στον Θεό και όχι στις προστασίες των ανθρώπων. «Εκείνος που εμπιστεύεται τον Κύριο θα σωθεί.» «Ας ευφρανθούν όλοι όσοι ελπίζουν σε σένα εις τον αιώνα,» και τα λοιπά. «Είναι υπερασπιστής όλων εκείνων που ελπίζουν σε αυτόν.» «Αυτοί καυχώνται για τα άρματα και αυτοί για τα άλογα· εμείς όμως για το όνομα [του Κυρίου],» και τα λοιπά. «Σε σένα ήλπισαν οι πατέρες μας, ήλπισαν και τους λύτρωσες.» «Τα μάτια μου είναι διαρκώς στραμμένα προς τον Κύριο, διότι αυτός,» και τα λοιπά. «Ελπίζοντας στον Κύριο δεν θα κλονιστώ.» «Σε αυτόν ήλπισε η καρδιά μου και βοηθήθηκα.» «Σε σένα, Κύριε, ήλπισα, ας μην ντροπιαστώ ποτέ.» «Εκείνον που ελπίζει στον Κύριο θα τον περικυκλώσει το έλεος.» «Έλπισε στον Κύριο, πράττε το αγαθό και κατοίκησε τη γη. Φανέρωσε προς τον Κύριο τον δρόμο σου.» «Μακάριος ο άνθρωπος του οποίου η ελπίδα είναι το όνομα του Κυρίου.» «Εναπόθεσε στον Κύριο τη μέριμνά σου και αυτός θα σε συντηρήσει.» «Ελέησέ με, Θεέ, ελέησέ με, διότι σε σένα εναπόθεσε την εμπιστοσύνη της η ψυχή μου.» «Στον Θεό ήλπισα, δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει ο άνθρωπος.» «Τους οδήγησε με ελπίδα και δεν δείλιασαν.» «Είναι προτιμότερο να έχει κανείς πεποίθηση στον Κύριο, παρά να έχει πεποίθηση σε άνθρωπο.» «Εκείνοι που έχουν την πεποίθησή τους στον Κύριο είναι σαν το όρος Σιών.» «

Ψαλμός 25ος. Του Δαβίδ. Αναφέρεται αναμεμειγμένα προς τον Δαβίδ και τον Χριστό με τρόπο άμεσο: «Κρίνε με Κύριε», δηλαδή, διαχώρισέ με από τη συναναστροφή των κακών, «διότι εγώ πορεύθηκα μέσα στην ακακία μου και ελπίζοντας στον Κύριο δεν θα ασθενήσω», αλλά μάλλον θα ενδυναμωθώ. «Δοκίμασέ με, Κύριε, και πείρασέ με», εσύ που και πριν από τη δοκιμασία γνωρίζεις τα πάντα ολοκάθαρα. «Πύρωσε», δηλαδή, καθάρισε «τους νεφρούς μου και την καρδιά μου. Διότι το έλεός σου βρίσκεται μπροστά στα μάτια μου», ώστε να «ευαρεστήσω την αλήθεια σου. Δεν κάθισα μαζί με συνέδριο ματαιότητας και μαζί με αυτούς που παρανομούν δεν πρόκειται να εισέλθω». Διότι δεν είναι τυχαία η βλάβη του να συναναστρέφεται κανείς με τέτοιους ανθρώπους.