Πατερικὲς ἀναφορὲς ἀνὰ βιβλικὸ ἐδάφιο
13 πατερικά χωρίαΌλες οι κατηγορίες γνησιότητας
ἐμίσησα ἐκκλησίαν πονηρευομένων καὶ μετὰ ἀσεβῶν οὐ μὴ καθίσω.Ανάγνωση ολόκληρου κεφαλαίου
1–13 από 13
Πᾶς γὰρ ὁ τὰ ἀλλότρια κατασκευάζων δόγματα, οἰκοδομεῖ τὴν Σιὼν, τουτέστι τὸ ἑαυτοῦ σκοπευτήριον, ἐν αἵμασι· καὶ ὁ συνιστὰς ἐκκλησίαν πονηρευομένων, οἰκοδομεῖ τὴν Ἱερουσαλὴμ ἐν ἀδικίαις.
Διότι καθένας που κατασκευάζει αλλότρια δόγματα, οικοδομεί τη Σιών, δηλαδή το δικό του σκοπευτήριο, με αίματα· και εκείνος που συγκροτεί εκκλησία πονηρευομένων, οικοδομεί την Ιερουσαλήμ με αδικίες.
Λεπτομέρειες
Οὕτω καὶ ὁ προφήτης Ἡσαΐας τοὺς τῶν Ἰουδαίων δήμους ταλανίζει, λέγων· «Οὐαὶ τῇ ψυχῇ αὐτῶν, διότι βεβούλευνται βουλὴν πονηρὰν, καθ᾽ ἑαυτῶν εἰπόντες, Δήσωμεν τὸν δίκαιον, ὅτι δύσχρηστος ἡμῖν ἐστι.» Ψάλλει δὲ καὶ ὁ Δαβίδ· «Μακάριος ἀνὴρ ὃς οὐκ ἐπορεύθη ἐν βουλῇ ἀσεβῶν, καὶ ἐν ὁδῷ ἀμαρτωλῶν οὐκ ἔστη.» Καὶ πάλιν· «Ἐμίσησα ἐκκλησίαν πονηρευομένων, καὶ μετὰ ἀσεβῶν οὐ μὴ καθίσω.» Ἀποφοιτᾷ τοιγαροῦν ὁ θεσπέσιος Ἰακὼβ τῶν Ἰουδαϊκῶν σκεμμάτων· ἐπιλέγει δὲ τὰς αἰτίας, καί φησιν, «Ὅτι ἐν τῷ θυμῷ αὐτῶν ἀπέκτειναν ἀνθρώπους, καὶ ἐν τῇ ἐπιθυμίᾳ αὐτῶν ἐνευροκόπησαν ταῦρον.» Ἀπεκτόνασι μὲν γὰρ ἁγίους, ὡς ἔφην, ἀνοσίῳ θυμῷ πρὸς ὠμότητα καὶ ἀπανθρωπίαν στρατηγούμενοι, ἀνήνυτον δὲ καὶ ἀκατάσκεπτον ἐπιθυμίαν παντελῶς εἰς νοῦν ἑλόντες οἱ τάλανες, ἐνευροκόπησαν ταῦρον, τουτέστι Χριστόν. Καὶ τίς ἡ ἐπιθυμία, προλαβόντες εἰρήκαμεν. Ἐπεγνωκότες μὲν γὰρ ὅτι κληρονόμος ἐστὶν, ἐπεθύμησαν ἔχειν τὴν κληρονομίαν αὐτοῦ.
Έτσι και ο προφήτης Ησαΐας ταλανίζει τα πλήθη των Ιουδαίων, λέγοντας: «Αλίμονο στην ψυχή τους, διότι βουλεύτηκαν πονηρή βουλή εναντίον του εαυτού τους, λέγοντας: Ας δέσουμε τον δίκαιο, διότι μας είναι ενοχλητικός.» Ψάλλει δε και ο Δαβίδ: «Μακάριος ο άνθρωπος που δεν πορεύτηκε με τη βουλή των ασεβών και δεν στάθηκε σε δρόμο αμαρτωλών.» Και πάλι: «Μίσησα τη σύναξη όσων πράττουν τα πονηρά και μαζί με ασεβείς δεν θα καθίσω.» Απομακρύνεται, λοιπόν, ο θεσπέσιος Ιακώβ από τα ιουδαϊκά σχέδια· και αναφέρει επιπλέον τις αιτίες, λέγοντας: «Διότι μέσα στον θυμό τους σκότωσαν ανθρώπους και μέσα στην επιθυμία τους νευροκόπησαν ταύρο.» Διότι σκότωσαν αγίους, όπως είπα, καθοδηγούμενοι από ανόσιο θυμό προς ωμότητα και απανθρωπία, και αφού οι άθλιοι έβαλαν πλήρως στον νου τους μια ατελέσφορη και απερίσκεπτη επιθυμία, νευροκόπησαν ταύρο, δηλαδή τον Χριστό. Και ποια ήταν η επιθυμία τους, το έχουμε ήδη αναφέρει προηγουμένως. Επειδή, δηλαδή, κατάλαβαν ότι αυτός είναι ο κληρονόμος, επιθύμησαν να αποκτήσουν την κληρονομιά του.
Λεπτομέρειες
Περὶ δὲ ἀμφοτέρων τούτων προφητεύων σαφῶς ἔλεγεν ὁ Δαβίδ, περὶ μὲν τῆς πρώτης ἀποβληθείσης· ἐμίσησα ἐκκλησίαν πονηρευομένων· περὶ δὲ τῆς δευτέρας τῆς οἰκοδομουμένης ἐν τῷ αὐτῷ ψαλμῷ φησι· κύριε, ἠγάπησα εὐπρέπειαν οἴκου σου· καὶ ἑξῆς εὐθύς· ἐν ἐκκλησίαις εὐλογήσω σε, κύριε. τῆς γὰρ ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ μιᾶς ἀποβληθείσης κατὰ πάσης τῆς οἰκουμένης λοιπὸν αἱ τοῦ Χριστοῦ πληθύνουσιν ἐκκλησίαι, περὶ ὧν ἐν ψαλμοῖς εἴρηται· ᾄσατε τῷ κυρίῳ ᾆσμα καινόν, ἡ αἴνεσις αὐτοῦ ἐν ἐκκλησίᾳ ὁσίων. οἷς ἀκόλουθα καὶ ὁ προφήτης πρὸς Ἰουδαίους εἶπεν· οὐκ ἔστι μοι θέλημα ἐν ὑμῖν, λέγει κύριος παντοκράτωρ, καὶ ἑξῆς εὐθύς, διότι ἀπὸ ἀνατολῶν ἡλίου μέχρι δυσμῶν τὸ ὄνομά μου δεδόξασται ἐν τοῖς ἔθνεσιν. περὶ ταύτης τῆς ἁγίας καθολικῆς ἐκκλησίας γράφει πρὸς Τιμόθεον ὁ Παῦλος· ἵνα εἰδῇς ἐν οἴκῳ θεοῦ πῶς δεῖ ἀναστρέφεσθαι, ἥτις ἐστὶν ἐκκλησία θεοῦ ζῶντος, στῦλος καὶ ἑδραίωμα τῆς ἀληθείας.
Προφητεύοντας με σαφήνεια και για τις δύο αυτές, ο Δαβίδ έλεγε, για μεν την πρώτη, που έχει αποβληθεί: «Εμίσησα εκκλησίαν πονηρευομένων»· για δε τη δεύτερη, που οικοδομείται, στον ίδιο ψαλμό λέει: «Κύριε, αγάπησα την ευπρέπεια του οίκου σου»· και αμέσως παρακάτω: «Εν εκκλησίαις θα σε ευλογήσω, Κύριε». Διότι, αφού αποβλήθηκε η μία στην Ιουδαία, στο εξής πληθαίνουν οι εκκλησίες του Χριστού σε όλη την οικουμένη, για τις οποίες αναφέρεται στους ψαλμούς: «Άσατε στον Κύριο άσμα καινό, η αίνεσή του σε εκκλησία οσίων». Σε συμφωνία με αυτά, και ο προφήτης είπε προς τους Ιουδαίους: «Δεν υπάρχει θέλημα δικό μου ανάμεσά σας, λέει ο Κύριος Παντοκράτωρ», και αμέσως παρακάτω: «διότι από ανατολών ηλίου μέχρι δυσμών, το όνομά μου έχει δοξαστεί ανάμεσα στα έθνη». Για αυτήν την αγία καθολική εκκλησία γράφει προς τον Τιμόθεο ο Παύλος: «για να γνωρίζεις πώς πρέπει να συμπεριφέρεσαι στον οίκο του Θεού, που είναι η εκκλησία του ζώντος Θεού, στύλος και εδραίωμα της αλήθειας».
Λεπτομέρειες
Ἐπειδὴ δὲ τὸ τῆς ἐκκλησίας ὄνομα περὶ διαφόρων λέγεται πραγμάτων, ὡς καὶ περὶ τοῦ ὄχλου τοῦ ἐν τῷ θεάτρῳ τῶν Ἐφεσίων γέγραπται· καὶ ταῦτα εἰπὼν ἀπέλυσε τὴν ἐκκλησίαν· κυρίως δὲ ἄν τις εἴποι καὶ ἀληθῶς ἐκκλησίαν εἶναι πονηρευομένων τὰ συστήματα τῶν αἱρετικῶν, μαρκιωνιστῶν λέγω καὶ μανιχαίων καὶ τῶν λοιπῶν, διὰ τοῦτό σοι νῦν ἠσφαλισμένως παρέδωκεν ἡ πίστις τὸ 〈καὶ εἰς μίαν ἁγίαν καθολικὴν ἐκκλησίαν,〉 ἵνα ἐκείνων μὲν τὰ μιαρὰ συστήματα φεύγῃς, παραμένῃς δὲ τῇ ἁγίᾳ καθολικῇ ἐκκλησίᾳ διὰ παντός, ἐν ᾗ καὶ ἀνεγεννήθης.
Επειδή δε το όνομα της εκκλησίας αναφέρεται σε διάφορα πράγματα, όπως ακριβώς έχει γραφτεί και για το πλήθος στο θέατρο των Εφεσίων: «και αφού είπε αυτά διέλυσε την εκκλησία»· και επειδή, κυρίως, θα μπορούσε κανείς να πει αληθινά ότι είναι «εκκλησία πονηρευομένων» τα συστήματα των αιρετικών, των Μαρκιωνιστών εννοώ, των Μανιχαίων και των υπολοίπων, για τον λόγο αυτό η πίστη σού παρέδωσε τώρα με ασφάλεια το 〈και εις μίαν, αγίαν, καθολικήν εκκλησίαν〉, ώστε να αποφεύγεις τα μιαρά συστήματα εκείνων, και να παραμένεις πάντοτε στην αγία καθολική εκκλησία, μέσα στην οποία και αναγεννήθηκες.
Λεπτομέρειες
Οὐκ ἐκάθισα μετὰ συνεδρίου ματαιότητος, καὶ μετὰ παρανομούντων οὐ μὴ εἰσέλθω. Ἐμίσησα ἐκκλησίαν πονηρευομένων, καὶ μετὰ ἀσεβῶν οὐ μὴ καθίσω. Εἴ που τοίνυν συνήρχοντο κατὰ τὸ αὐτὸ ἄνδρες οὐ σπουδαῖοι, οὐδ᾽ ἐπὶ σπουδαίοις πράγμασι συνεδρεύοντες, ἐπὶ ματαίοις δὲ καὶ οὐκ ἀναγκαίοις ποιούμενοι τὴν σύνοδον· τούτους, φησὶν, ἔφυγον, ὥστε μὴ συμπεριπλέκεσθαι αὐτῶν τῇ ματαιότητι, *** ὡς καὶ παρὰ τὸν θεῖον νόμον τολμᾷν τινὰ δρᾷν· καὶ τούτους ἔτι μᾶλλον ἔφυγον, παραιτούμενος τὴν ἅμα αὐτοῖς εἰς τὴν πλάνην εἴσοδον. Καὶ εἴ ποτε δὲ ἑώρων ἐκκλησιάζοντάς τινας, καὶ οὐκ ἐπὶ ματαιότητος συνερχομένους, ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ἐπὶ παρανόμοις ἔργοις, ἀλλ᾽ ἐπὶ πονηροῖς καὶ ἀσεβέσι δόγμασιν, ἐν ἐκκλησίᾳ δῆθεν συγκροτουμένους, τούτους δὴ μάλιστα παρὰ τοὺς προλεχθέντας μίσους ἀξίους ἡγούμην.
Δεν παρακάθισα σε συνέδριο ματαιότητας, και με τους παρανομούντες δεν πρόκειται να συνεισέλθω. Μίσησα την εκκλησία των πονηρευομένων, και μαζί με τους ασεβείς δεν πρόκειται να καθίσω. Αν κάπου, λοιπόν, συγκεντρώνονταν στον ίδιο τόπο άνδρες όχι σοβαροί, οι οποίοι δεν συνεδρίαζαν για σοβαρά πράγματα, αλλά πραγματοποιούσαν τη σύναξή τους για μάταια και μη αναγκαία ζητήματα· αυτούς, λέει, τους απέφυγα, ώστε να μην εμπλακώ στη ματαιότητά τους, *** έτσι ώστε να τολμούν να πράττουν κάτι ενάντια στον θείο νόμο· και αυτούς ακόμη περισσότερο τους απέφυγα, αρνούμενος την από κοινού με αυτούς είσοδο στην πλάνη. Και αν ποτέ έβλεπα κάποιους να συνάγονται, και να μη συγκεντρώνονται για ματαιότητα, ούτε για παράνομα έργα, αλλά για πονηρά και ασεβή δόγματα, συγκροτώντας τάχα εκκλησία, αυτούς βέβαια θεωρούσα άξιους μίσους πολύ περισσότερο από τους προαναφερθέντες.
Λεπτομέρειες
Καὶ ἕτερον δὲ τάγμα παρὰ τὰ προλελεγμένα εἰδὼς, τὸ τῶν ἀσεβῶν, τῶν τὸν Θεὸν μὴ εἰδότων, εἰδωλολατρείαις καὶ πλάνῃ καλινδουμένων, ἀνεχώρουν αὐτῶν, ὡς μηδὲ βούλεσθαι αὐτοῖς συγκαθέζεσθαι, μηδ᾽ ἐπὶ πολὺ συγχρονίζειν, μὴ ἄρα τις ἐξ αὐτῶν γένοιτό μοι μετάδοσις ἀσεβείας· διὸ φημί· Καὶ μετὰ ἀσεβῶν οὐ μὴ καθίσω.
Και γνωρίζοντας μία άλλη τάξη πέρα από αυτές που προαναφέρθηκαν, την τάξη των ασεβών, οι οποίοι δεν γνωρίζουν τον Θεό και κυλιούνται στις ειδωλολατρίες και την πλάνη, απομακρυνόμουν από αυτούς, έτσι ώστε να μη θέλω ούτε να συγκαθήσω μαζί τους, ούτε να παραμείνω για πολύ χρόνο κοντά τους, μήπως τυχόν μου μεταδοθεί από αυτούς η ασέβεια· γι' αυτό λέω: «Και μαζί με ασεβείς δεν θα καθίσω».
Λεπτομέρειες
Ψαλμὸς τῷ Δαυίδ Οὗτος ὁ ψαλμὸς κεῖται ὅλος εἰς τὸν Χριστὸν καὶ τοῦ κατὰ θεὸν προκόπτοντος ἔντευξις καὶ ὅπως εἰς πρόσωπον τοῦ ἀνθρώπου ὁ Χριστὸς ἀπολογεῖται καὶ προτρέπει τὸν ἄνθρωπον. Κρῖνόν με Οὐ γὰρ εἶχε κακίαν ὁ Ἀδὰμ ἢ γνῶσίν τινος καλοῦ τε καὶ κακοῦ, ἄκων δὲ ἠπατήθη. διὰ τοῦτο βοᾷ· [κρῖνόν με, τουτέστιν] ἐκδίκησόν με ἐκ τοῦ ἐχθροῦ. καὶ ἐπὶ τῷ κυρίῳ Ἐὰν γὰρ ῥυσθῶ [ἀπὸ] τῶν κακῶν μου, φησὶν [ὁ ἄνθρωπος], οὐκέτι ἐξ ἀπιστίας (ἀπάτης) ἀσθενήσω. δοκίμασόν με Σὺ γὰρ μόνος ὡς θεὸς ἐπίστασαι, τίς ὁ αἴτιος τῆς ἐμῆς παραβάσεως. πύρωσον Σὺ γὰρ εἶ ὁ ἐμβατεύων καρδίας καὶ διαλογισμούς (νεφρούς)· οἱ γὰρ νεφροὶ νοητῶς εἰσιν οἱ διαλογισμοὶ τοῦ ἀνθρώπου. ὅτι τὸ ἔλεός σου Οὔτε γὰρ ἐξέκλινεν ὁ Ἀδὰμ τοὺς ὀφθαλμοὺς τῆς διανοίας ἐκ τῆς προσδοκίας τοῦ ἐλέους τοῦ θεοῦ· ἐξεδέχετο γὰρ καθ’ ἑκάστην. καὶ εὐηρέστησα Ὁ γὰρ κατὰ θεὸν εὐαρεστῶν ἀεὶ τῇ ἀληθείᾳ τὴν γλῶσσαν ἐρεθίζει, ἀπεχόμενος ψεύδους. οὐκ ἐκάθισα Τῶν συνερχομένων καὶ μάταια βουλευομένων, ὅπερ οἱ Ἰουδαῖοι ἐποίουν (ἐποίησαν) κατὰ τοῦ Χριστοῦ. Νικόδημος δὲ καὶ Ἰωσὴφ [ὡς θεοῦ ἄνθρωποι] οὐ συμπαρεγένοντο. καὶ μετὰ παρανομούντων Ὁ κατὰ θεὸν ἄνθρωπος καὶ τὸν βίον οὐράνιον ἔχων μετὰ παρανομούντων οὐ συνεδριάζει ποτέ. ἐμίσησα Τὰς συναγωγὰς τῶν Ἰουδαίων, ὡς κατὰ Χριστοῦ συναγομένας, μισεῖ ὁ θεός.
Ψαλμός του Δαβίδ. Αυτός ο ψαλμός αναφέρεται ολόκληρος στον Χριστό και αποτελεί δέηση εκείνου που προκόπτει κατά Θεόν, και πώς ο Χριστός απολογείται εκ μέρους του ανθρώπου και προτρέπει τον άνθρωπο. «Κρίνε με»: Διότι ο Αδάμ δεν είχε κακία ούτε γνώση καλού και κακού, αλλά εξαπατήθηκε χωρίς να το θέλει. Γι' αυτό φωνάζει: «κρίνε με», δηλαδή πάρε την εκδίκησή μου από τον εχθρό. «Και επί τον Κύριο»: Διότι, εάν ελευθερωθώ από τα δεινά μου, λέει ο άνθρωπος, δεν θα ασθενήσω πλέον από απιστία (απάτη). «Δοκίμασέ με»: Διότι Εσύ μόνος, ως Θεός, γνωρίζεις ποιος είναι ο αίτιος της δικής μου παραβάσεως. «Πύρωσε»: Διότι Εσύ είσαι αυτός που ερευνά σε βάθος τις καρδιές και τους διαλογισμούς (τους νεφρούς)· διότι οι νεφροί, κατά την πνευματική έννοια, είναι οι διαλογισμοί του ανθρώπου. «Διότι το έλεός Σου»: Διότι ο Αδάμ δεν απέστρεψε τα μάτια της διανοίας του από την προσδοκία του ελέους του Θεού· διότι το ανέμενε καθημερινά. «Και ευηρέστησα»: Διότι αυτός που ευαρεστεί τον Θεό πάντοτε κινεί τη γλώσσα του σύμφωνα με την αλήθεια, απέχοντας από το ψεύδος. «Δεν κάθισα»: Μαζί με αυτούς που συγκεντρώνονται και σχεδιάζουν μάταια πράγματα, όπως ακριβώς έκαναν οι Ιουδαίοι εναντίον του Χριστού. Αλλά ο Νικόδημος και ο Ιωσήφ, ως άνθρωποι του Θεού, δεν παραβρέθηκαν μαζί τους. «Και με τους παρανομούντες»: Ο κατά Θεόν άνθρωπος, που ζει βίο ουράνιο, ποτέ δεν συνεδριάζει με τους παρανομούντες. «Μίσησα»: Τις συναγωγές των Ιουδαίων, επειδή συνάγονται εναντίον του Χριστού, τις μισεί ο Θεός.
Λεπτομέρειες
Ἐλέησόν με. Κύριε, ὅτι πρὸς σὲ κεκράξομαι ὅλην τὴν ἡμέραν. Ἔγνως τίνα τρόπον ἐλεεῖσθαι δυνάμεθα; Ὅλην τὴν ἡμέραν κράζοντες πρὸς τὸν Θεόν, οὐχὶ νῦν μὲν τοῖς λόγοις εὐχόμενοι, νῦν δὲ αὐτὸν τοῖς ἔργοις παροξύνοντες· οὐδὲ νῦν μὲν εἰς ἐκκλησίαν Θεοῦ, νῦν δὲ εἰς ἐκκλησίαν ἀνδρῶν παρανόμων σχολάζοντες· περὶ ὧν, Ἐμίσησα ἐκκλησίαν πονηρευομένων, αὐτὸς ὁ Δαυῒδ ἔλεγεν. Εὔφρανον τὴν ψυχὴν τοῦ δούλου σου, ὅτι πρὸς σὲ ἦρα τὴν ψυχήν μου. Παρὰ σοῦ, φησίν, αἰτῶ τὴν χαράν, πρὸς ὃν ἦρα τὴν ψυχήν, ἀπὸ τῆς γῆς αὐτὴν κουφίσας ἄνω, καὶ τῇ ἐλπίδι τῶν θείων βαστάσας, ὥστε μὴ χαίνειν πρὸς τὰ ἀνθρώπινα. Σὺ τοίνυν εὔφρανον.
Ελέησέ με, Κύριε, διότι προς εσένα θα κράζω όλη την ημέρα. Κατάλαβες με ποιον τρόπο μπορούμε να ελεηθούμε; Κράζοντας προς τον Θεό όλη την ημέρα, όχι προσευχόμενοι τώρα με τα λόγια, ενώ έπειτα τον παροξύνουμε με τα έργα μας· ούτε αφιερώνοντας τον χρόνο μας τώρα στην εκκλησία του Θεού, και έπειτα σε σύναξη παράνομων ανθρώπων· για τους οποίους ο ίδιος ο Δαβίδ έλεγε: Μίσησα τη σύναξη των πονηρών. Εύφρανε την ψυχή του δούλου σου, διότι προς εσένα ύψωσα την ψυχή μου. Από εσένα, λέει, ζητώ τη χαρά, προς τον οποίο ύψωσα την ψυχή, ανασηκώνοντάς την ψηλά από τη γη, και στηρίζοντάς την στην ελπίδα των θείων πραγμάτων, ώστε να μην προσκολλάται στα ανθρώπινα. Εσύ, λοιπόν, εύφρανέ την.
Λεπτομέρειες
Τίς δὲ ἡ Ἐκκλησία; οἱ χοροὶ τῶν ἁγίων καὶ τῶν πιστῶν τὰ συστήματα. Λέγεται δὲ ἐκκλησία καὶ ὁ ναός· ἀλλὰ διὰ τὸν ἐκκλησιαζόμενον, ἤτοι ἀθροιζόμενον λαόν, λέγεται ἐκκλησία. Ἐκκλησία δὲ κυρίως τὸ ἄθροισμα τοῦ λαοῦ, ναοῦ· ὁ δὲ ναός, εὐκτήριος οἶκος καὶ οἶκος προσευχῆς ὀνομάζεται· ἐκκλησία δὲ ὁ λαός. Καὶ τοῦτο οὐ καινόν, οὐδὲ πρόσφατον· οὐδὲ τοῦτο τῆς Καινῆς Διαθήκης καὶ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἡ Παλαιὰ καὶ ἄνωθεν οἱ προφῆται τὰς τοῦ λαοῦ συναγωγὰς ἐκκλησίας ὠνόμαζον. «Ἡ αἴνεσις αὐτοῦ, φησίν, ἐν ἐκκλησίᾳ Σιών»· καὶ πάλιν· «ἐν μέσῳ ἐκκλησίας ὑμνήσω σε», καὶ ὅτι «ἐξεκκλησίασεν ὁ Σολομών»· καὶ αὖθις «ἔστη Σολομὼν ἐνώπιον πάσης ἐκκλησίας Ἰσραήλ». «Ἡ ἐπισύστασις» δὲ Παύλου «ἡ καθ’ ἡμέραν, ἡ μέριμνα ἦν πασῶν τῶν ἐκκλησιῶν»· οὐκ ἀγαθὴ δὲ πάντως πᾶσα ἐκκλησία ὁσίων· οὕτως ἐστὶν καὶ ἐκκλησία πάντως πονηρευομένων. «Ἐμίσησα, φησὶν ὁ Δαυίδ, ἐκκλησίαν πονηρευομένων».
Ποια είναι λοιπόν η Εκκλησία; Οι χορείες των αγίων και τα σύνολα των πιστών. Ονομάζεται βέβαια εκκλησία και ο ναός· αλλά λόγω του εκκλησιαζόμενου, δηλαδή του συναθροιζόμενου λαού, ονομάζεται εκκλησία. Εκκλησία όμως είναι κυρίως η συνάθροιση του λαού· ο δε ναός, ονομάζεται ευκτήριος οίκος και οίκος προσευχής, ενώ εκκλησία είναι ο λαός. Και αυτό δεν είναι κάτι καινούργιο, ούτε πρόσφατο· ούτε ανήκει μόνο στην Καινή Διαθήκη, αλλά και στην Παλαιά, και ανέκαθεν οι προφήτες ονόμαζαν εκκλησίες τις συναγωγές του λαού. «Η αίνεσή του», λέει, «μέσα στην εκκλησία της Σιών»· και πάλι: «εν μέσω εκκλησίας θα σε υμνήσω», και ότι «συνεκάλεσε εκκλησία ο Σολομών»· και ξανά «στάθηκε ο Σολομών ενώπιον όλης της εκκλησίας του Ισραήλ». Και η «καθημερινή πίεση» του Παύλου, «ήταν η μέριμνα για όλες τις εκκλησίες»· δεν είναι όμως απαραιτήτως αγαθή κάθε εκκλησία, ως εκκλησία οσίων· διότι έτσι υπάρχει βεβαίως και εκκλησία αυτών που πράττουν τα πονηρά. «Εμίσησα», λέει ο Δαβίδ, «την εκκλησία των πονηρευομένων».
Λεπτομέρειες
Διό· «Ἐμίσησα ἐκκλησίαν», ἤτοι, συναγωγὴν «πονηρευομένων καὶ μετὰ ἀσεβῶν οὐ μὴ καθίσω», ἀλλά· «Νίψομαι ἐν ἀθῴοις τὰς χεῖράς μου» πρῶτον καὶ καθαρθήσομαι καὶ εἶθ’ οὕτως «κυκλώσω τὸ θυσιαστήριόν σου τοῦ ἀκοῦσαί με φωνῆς αἰνέσεώς σου». Χρὴ γὰρ τοῖς παρεδρεύουσι τῷ θυσιαστηρίῳ ἀθῴους ἔχειν τὰς χεῖρας καί, ὅσον ἐφικτόν, καθαρὰν τὴν καρδίαν, καὶ χείλεσιν ἁγνοῖς διαπορθμεύειν τὰ τοῦ Θεοῦ θαυμάσια. «Κύριε, ἠγάπησα, εὐπρέπειαν οἴκου σου», αἰσθητοῦ ἅμα καὶ νοητοῦ, ἐν οἷς αὐτὸς εὐδοκεῖς κατοικεῖν, διὰ τὴν εὐπρέπειαν. «Μὴ συναπολέσῃς μετὰ ἀσεβῶν τὴν ψυχήν μου, καὶ μετὰ ἀνδρῶν αἱμάτων τὴν ζωήν μου, ὧν ἐν χερσὶν αἱ ἀνομίαι, καὶ ἡ δεξιὰ αὐτῶν ἐπλήσθη δώρων». Μεθ’ ὧν οὐ προειλόμην καθίσαι, ἀλλ’ ἐξέφυγον τὴν ἐκκλησίαν αὐτῶν, ἵνα μὴ σὺν τούτοις ἀπόλωμαι. «Ἐν ἀκακίᾳ δὲ πορευθείς, λύτρωσαί με, Κύριε, καὶ ἐλέησόν με». «Ὁ πούς μου ἔστη ἐν εὐθύτητι» τῶν σῶν προσταγμάτων, κἀντεῦθεν λοιπὸν «ἐν ἐκκλησίαις εὐλογήσω σε, Κύριε», ἤτοι, ἐν συναγωγαῖς κηρύξω καὶ μεγαλύνω σε, Κύριε.
Γι' αυτό: «Εμίσησα εκκλησία», δηλαδή συνάθροιση «πονηρευομένων και μαζί με ασεβείς δεν θα καθίσω», αλλά: «Θα νίψω τα χέρια μου ανάμεσα σε αθώους» πρώτα και θα καθαριστώ και έπειτα έτσι «θα κυκλώσω το θυσιαστήριό σου για να ακούσω τη φωνή της αινέσεώς σου». Διότι πρέπει αυτοί που παραστέκονται στο θυσιαστήριο να έχουν αθώα τα χέρια τους και, όσο είναι εφικτό, καθαρή την καρδιά, και με χείλη αγνά να μεταδίδουν τα θαυμάσια του Θεού. «Κύριε, αγάπησα την ευπρέπεια του οίκου σου», του αισθητού καθώς και του νοητού, στους οποίους εσύ ευαρεστείσαι να κατοικείς, εξαιτίας της ευπρέπειας. «Μην καταστρέψεις μαζί με τους ασεβείς την ψυχή μου, και μαζί με άνδρες αιμάτων τη ζωή μου, στα χέρια των οποίων υπάρχουν ανομίες, και η δεξιά τους γέμισε από δώρα». Με αυτούς δεν επέλεξα να καθίσω, αλλά απέφυγα τη συνάθροισή τους, ώστε να μην χαθώ μαζί τους. «Εγώ όμως πορεύθηκα με ακακία, λύτρωσέ με, Κύριε, και ελέησέ με». «Το πόδι μου στάθηκε σε ευθύτητα» στα δικά σου προστάγματα, και από εδώ και στο εξής λοιπόν «στις εκκλησίες θα σε ευλογήσω, Κύριε», δηλαδή, στις συναθροίσεις θα σε κηρύξω και θα σε μεγαλύνω, Κύριε.
Λεπτομέρειες
Ἡμεῖς δ᾽ οὖν οὐ παυσόμεθα καὶ ἔτι πρὸς τὸ εὔσημον καὶ εὐδιάγνωστον ἀνθυποφέρειν τὸν λόγον. ἐστέρησαι τοιγαροῦν ὄψεως· καὶ ἀλγεινὸν (πῶς γὰρ οὔ;) τὸν λύχνον τοῦ σώματος ἀπολελωκέναι, ἀλλὰ πάλιν εὐχαριστήριον, ὅτι ἀβλεπτοῦμεν τὰ τοῦ κόσμου μάταια, ἐξ οὗπερ ὑποφέρεσθαι πέφυκεν πᾶς νοῦς οὐκ εὐκταίως. εἴρχθης προόδων καὶ συνόδων ἀστικῶν τε καὶ ἀνακτορικῶν; ἀλλ᾽ οὖν γε λελύτρωσαι ἐκκλησίας πονηρευομένων καὶ συναναστροφῆς παρανομούντων (οἶδας ὃ λέγω). ἐψιλώθης τὰ ὑπάρχοντα; καὶ τοῦτο δυσφορώτατον· ἀλλ᾽ ἔχεις τὸ κούφως φέρεσθαι καὶ ὑπερπλέειν τῶν βιωτικῶν περιστάσεων καὶ συναλλαγμάτων. ποῦ ποτ᾽ ἂν εὗρες, ὦ θαυμάσιε, τόπον τοιοῦτον οἷον νῦν, ἐν ᾧ ἔστι σε σχολάζειν θεῷ καὶ γνῶναι αὐτὸν καθ᾽ ὅσον οἷόν τε; ποῦ δὲ καιρὸν τοιοῦτον προσευχῆς, στεναγμοῦ, κατανύξεως, ἐκπετάσεως χειρῶν, ὅσων πρόκειται ὑμῖν ἀπολαύειν ἐκ τῆς ἐπενεχθείσης ἐπηρείας; οὐχ ὁρᾷς ὅτι εἰς καλόν σοι ἀπήντηκεν τὰ πράγματα, περιτραπείσης τῆς κακίας τῶν ἀνθρώπων εἰς σωτηρίαν σου;
Εμείς, λοιπόν, δεν θα σταματήσουμε να φέρνουμε και πάλι τον λόγο προς ό,τι είναι σαφές και ευδιάκριτο. Στερήθηκες, λοιπόν, την όραση· και είναι οδυνηρό (πώς όχι άλλωστε;) να έχεις χάσει το λυχνάρι του σώματος, αλλά πάλι είναι αφορμή για ευχαριστία, διότι δεν βλέπουμε τα μάταια του κόσμου, από τα οποία κάθε νους έχει τη φυσική τάση να παρασύρεται ανεπιθύμητα. Αποκλείστηκες από δημόσιες εμφανίσεις και συγκεντρώσεις, τόσο αστικές όσο και ανακτορικές; Αλλά τουλάχιστον έχεις λυτρωθεί από τη σύναξη των πονηρευομένων και από τη συναναστροφή των παρανομούντων (γνωρίζεις τι λέω). Στερήθηκες τα υπάρχοντά σου; Και αυτό είναι βαρύτατο· αλλά έχεις το πλεονέκτημα να κινείσαι ανάλαφρα και να πλέεις πάνω από τις βιοτικές περιστάσεις και συναλλαγές. Πού θα έβρισκες ποτέ, ω θαυμάσιε, τέτοιον τόπο όπως τώρα, στον οποίο να μπορείς να αφοσιωθείς στον Θεό και να τον γνωρίσεις όσο το δυνατόν περισσότερο; Και πού τέτοιον καιρό προσευχής, στεναγμού, κατάνυξης, έκτασης των χεριών, τα οποία πρόκειται να απολαύσετε από την κακοπάθεια που σας επιβλήθηκε; Δεν βλέπεις ότι τα πράγματα κατέληξαν σε καλό για σένα, αφού η κακία των ανθρώπων μετατράπηκε προς σωτηρία σου;
Λεπτομέρειες
Μαθὼν δὲ ταῦτα ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ Μαλωμηρὸς καὶ ἐν δεινῷ τὸ γεγονὸς θέμενος, μετακαλεῖται τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ Ἐνραβωτᾶν· καὶ δὴ ζηλώσας ὑπὲρ τῶν πατρῴων θεῶν, οὐχ ὡς ἀδελφῷ προσηνέχθη τῷ Ἐνραβωτᾷ, ἀλλ’ ὡς ἀποστάτῃ πατροπαραδότου θρησκείας. Ἢ ἀποστῆναι παρεγγυῶ τοῦ ἀλλοτρίου Θεοῦ ἢ (τοὺς δημίους δείξας καὶ τὸ ξίφος) ἐκείνοις, φησίν, ἴσθι τὴν σήμερον παραδοθησόμενος. Ὁ δέ, τὸν διὰ Χριστὸν ἑλόμενος θάνατον, καὶ διψῶν τούτῳ μᾶλλον ἢ ὁ ἀδελφὸς αἵματι, εὐθέως πρὸς τὸν ἀδελφὸν τοιάδε ἀποκρίνεται λέγων· οὐδείς με χωρίσει τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ, οὐ πῦρ, οὐ ξίφος, οὐ μάστιγες, οὐκ ἄλλη τις δεινὴ βάσανος. Καλόν μοι τὸ ἀποθανεῖν ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος τοῦ Χριστοῦ, ἢ ζῆν με μετὰ ἀσεβῶν αἰσχρῶς καὶ παρανόμως. Ἢ οὐκ ἀκούω τοῦ προφήτου Δαβὶδ διαῤῥήδην βοῶντος καὶ λέγοντος, «ἐμίσησα ἐκκλησίαν πονηρευομένων καὶ μετὰ ἀσεβῶν οὐ μὴ καθίσω»;
Όταν έμαθε αυτά ο αδελφός του Μαλομηρός και θεωρώντας το γεγονός ως κάτι φοβερό, προσκαλεί τον αδελφό του Ενραβωτά. Και αφού κυριεύθηκε από ζήλο για τους πατρώους θεούς, δεν συμπεριφέρθηκε στον Ενραβωτά ως αδελφό, αλλά ως αποστάτη της πατροπαράδοτης θρησκείας. «Σε προτρέπω, ή να αποστατήσεις από τον αλλότριο Θεό ή (δείχνοντάς του τους δημίους και το ξίφος) μάθε», του λέει, «ότι σήμερα θα παραδοθείς σε αυτούς». Εκείνος όμως, έχοντας επιλέξει τον θάνατο για τον Χριστό και διψώντας για αυτόν περισσότερο από όσο διψούσε ο αδελφός του για αίμα, αμέσως αποκρίνεται προς τον αδελφό του λέγοντας τα εξής: «Κανείς δεν θα με χωρίσει από την αγάπη του Χριστού, ούτε φωτιά, ούτε ξίφος, ούτε μαστιγώσεις, ούτε κάποιο άλλο φοβερό βασανιστήριο. Είναι καλύτερο για εμένα να πεθάνω υπέρ του ονόματος του Χριστού, παρά να ζω μαζί με ασεβείς αισχρά και παράνομα. Ή μήπως δεν ακούω τον προφήτη Δαβίδ να διακηρύσσει ρητά και να λέει: 'Εμίσησα τη σύναξη των πονηρών και μαζί με ασεβείς δεν πρόκειται να καθίσω';»
Λεπτομέρειες
Ὡς ἔοικε γάρ, ἡ τῆς σῆς ἐντελείας ὁσιότης τοιαύτην ἔχει περὶ ἡμῶν ὑπόληψιν ὡς παρὰ κανόνας οἰκονομούντων καὶ ἐναντιουμένων τῇ ἀληθείᾳ καὶ ἀσεβεῖς γνώμας ἐκτεθειμένων· ὅπερ εἰ οὕτως ἔχει, τί δεῖ σε μεθ’ ἡμῶν πατεῖν τὴν αὐλὴν τοῦ Κυρίου ἢ πρὸς τὸ θεῖον εἰσιέναι θυσιαστήριον; Πάντως γὰρ καί σοι παρρησία τοσαύτη ὅση καὶ τῷ Δαυίδ, οἶμαι δὲ καὶ πλείω, πρὸς τὸ λέγειν σφόδρα θαρρούντως· ἐμίσησα ἐκκλησίαν πονηρευομένων καὶ μετὰ ἀσεβῶν οὐ μὴ καθίσω καὶ μετὰ παρανομούντων οὐ μὴ εἰσέλθω. Καίτοι γνώμας μὲν μετὰ διαστίξεων γινομένας οἴδαμεν, ἀλλ’ ἐν ταῖς διαστίξεσι ταύταις καὶ τοῖς ἀδελφοῖς τὸ προσῆκον σέβας φυλάττεται καὶ οὐχ οὕτως ἀφροντίστως καὶ ὑπεροπτικῶς οἱ τὰς γνώμας συντιθέντες ἀκονοῦσι γλῶσσαν αὐτῶν ὡσεὶ ὄφεως.
Διότι, καθώς φαίνεται, η οσιότητα της τελειότητάς σου έχει διαμορφώσει τέτοια αντίληψη για εμάς, ότι τάχα ενεργούμε αντίθετα προς τους κανόνες, ότι εναντιωνόμαστε στην αλήθεια και ότι έχουμε διατυπώσει ασεβείς απόψεις. Εάν όμως έτσι έχουν τα πράγματα, για ποιο λόγο πρέπει εσύ να πατάς μαζί μας την αυλή του Κυρίου ή να εισέρχεσαι στο θείο θυσιαστήριο; Διότι ασφαλώς διαθέτεις και εσύ τόση παρρησία όση και ο Δαβίδ, νομίζω μάλιστα και περισσότερη, ώστε να λες με απόλυτο θάρρος: Εμίσησα την συνέλευση των πονηρευομένων και μαζί με ασεβείς δεν θα καθίσω και μαζί με παράνομους δεν θα εισέλθω. Αν και γνωρίζουμε βέβαια απόψεις που διατυπώνονται με επικρίσεις, εντούτοις μέσα σε αυτές τις επικρίσεις διαφυλάσσεται ο πρέπων σεβασμός προς τους αδελφούς, και όσοι συντάσσουν τις απόψεις δεν ακονίζουν τη γλώσσα τους σαν του φιδιού με τόση απερισκεψία και υπεροψία.
Λεπτομέρειες