Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 26:14

Κεφ. 2, στ. 10. Αν δεχθήκαμε τα αγαθά από το χέρι του Κυρίου, δεν θα υπομείνουμε τα κακά; Αγωνιζόταν, λοιπόν, ο Ιώβ, και μεγάλος ήταν ο πειρασμός, αλλά μεγαλύτερος φαινόταν ο αθλητής του πειρασμού. Και ορμητικά επιτίθετο ο πειράζων, και σκληρός ήταν αυτός που τον πολεμούσε· γενναιότερος όμως φαινόταν ο πειραζόμενος, ο οποίος νικούσε τις επιθέσεις και τις προσβολές του πονηρού με το μεγαλείο του φρονήματός του. Γνώρισμα της ανδρείας είναι η υπομονή· διότι με αυτήν καθένας από τους αγίους, αντέχοντας τα επίπονα και τα θλιβερά που συμβαίνουν στον βίο, υπερίσχυε κατά του Διαβόλου. Επειδή το Πνεύμα θέλει να τα αποκτήσουμε και τα δύο αυτά, μας τα προστάζει λέγοντας στον Ψαλμό: Να είσαι ανδρείος, και ας κραταιώνεται η καρδιά σου, και να υπομένεις τον Κύριο.

Γνώρισμα της ανδρείας είναι η υπομονή. Διότι με αυτήν καθένας από τους αγίους, αντέχοντας τα επίπονα και λυπηρά που συνέβαιναν στον βίο του, υπερίσχυε κατά του διαβόλου· και επειδή το Πνεύμα θέλει να αποκτήσουμε και τα δύο, μας δίνει την προσταγή λέγοντας στον ψαλμό: «Να είσαι ανδρείος, και ας κραταιωθεί η καρδιά σου, και υπόμεινε τον Κύριο». Διότι εκείνος που υπομένει είναι ανδρείος, και ο ανδρείος είναι υπομονετικός. Γι' αυτό και ο μακάριος Ιώβ, επειδή ακριβώς υπέμενε, ενδυναμωνόταν, και επειδή υπέφερε με ανδρεία τους πόνους, έδειξε υπομονή, και απομάκρυνε τη γυναίκα του, η οποία είχε εξαπατηθεί από τον όφι και είχαν διαφθαρεί οι λογισμοί της. Διότι, επειδή ο εφευρέτης της κακίας είναι καθόλα μισητός, και με την εμφάνισή του και μόνο αναζητά ποιον θα αρπάξει και θα καταβροχθίσει· για τον λόγο αυτόν αποκρύπτει και συγκαλύπτει την πραγματική του φύση· και υποκρινόμενος μέσω φαντασιώσεων την αλήθεια που όλοι επιθυμούν, ρίχνει το δικό του δηλητήριο σε όσους τον ακολουθούν. Έτσι εξαπάτησε και την Εύα, μη λέγοντας δικά του λόγια, αλλά υποκρινόμενος τα λόγια του Θεού και παραποιώντας το νόημά τους. Έτσι υποκίνησε και τη γυναίκα του Ιώβ, πείθοντάς την να υποκρίνεται τη φιλόστοργη σύζυγο, ενώ παράλληλα τη δίδαξε να βλασφημεί τον Θεό. Με αυτόν τον τρόπο ο δόλιος εμπαίζει τους ανθρώπους, εξαπατώντας τους κρυφά με φαντασιώσεις και σύροντας τον καθένα στον δικό του βόθρο της κακίας.

Απόκριση του Βαρσανουφίου: Ο Θεός του ουρανού και της γης είθε να δώσει σε σένα και σε μένα τον ανάξιο να βρούμε έλεος εκείνη την ώρα, και να σταθούμε με παρρησία μπροστά στο φοβερό και ένδοξο βήμα Του. Αγαπητέ αδελφέ, έχοντας έναν τέτοιο ελεήμονα Θεό, μην οδηγείς τον εαυτό σου στην απόγνωση, διότι αυτή είναι η μεγάλη χαρά του διαβόλου. Να έχεις λοιπόν πεποίθηση στον Κύριο ότι κανείς από όσους υπομένουν ως το τέλος σε αυτόν τον τόπο, δεν εκδιώκεται από τη μάνδρα των προβάτων του Χριστού, του Θεού μας. Διότι υπάρχουν σε αυτόν μερικοί που έχουν πολλή παρρησία προς τον Θεό. Και αυτό ζητούν παρακαλώντας Τον, να μην αποχωριστούν από αυτούς εκείνοι που παραμένουν μαζί τους σε αυτόν τον ευλογημένο τόπο, αλλά, όπως μένουν μαζί «στον τόπο που διάλεξε ο Θεός για να επικαλούνται το όνομά Του σε αυτόν», έτσι να είναι μαζί και στο μέλλον. Μη φοβάσαι λοιπόν, τιμιότατε. Διότι αν και εγώ είμαι αδύναμος και ελάχιστος, παρόλα αυτά πληροφορήθηκα ότι συγκαταλέχθηκες και εγγράφηκες στην ευλογημένη ποίμνη του Χριστού. Πόσο μάλλον οι άγιοι Πατέρες του Θεού και άξιοί Του, πληροφορήθηκαν για αυτό; Υπόμεινε λοιπόν τον Κύριο και να ελπίζεις σε Αυτόν.

Και όσον αφορά τον θάνατό σου, υπόμεινε ακόμη λίγο χρόνο τον Κύριο, και θα δοξάσει την έξοδό σου με πολλή χαρά. Προσευχήσου για εμένα, αδελφέ μου. Σε ασπάζομαι εν Κυρίω. Ερώτηση του ίδιου προς τον ίδιο μεγάλο Γέροντα: Αββά, ιδού, ο αδελφός μου εναντιώθηκε με σκληρότητα και δεν έδειξε καμία συμπόνια προς εμένα, τι προστάζεις λοιπόν να κάνω;

Διότι ο Θεός επέτρεψε και παραχώρησε, ακόμη και μετά τη δική Του μαρτυρία για τον δίκαιο, να υποβληθεί σε πειρασμό ο δούλος Του, προς μεγαλύτερη ανάδειξη και δόξα του Δεσπότη, και ώστε να μην έχουν καμία δικαιολογία οι εχθροί. Μην αποθαρρύνεσαι λοιπόν, διότι οι σφραγίδες των υποσχέσεων παραμένουν σταθερές. Αλλά έχε υπομονή προσμένοντας τον Κύριο. «Διότι όποιος υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί», εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών. Αμήν.

Ανδρεία και υπομονή, καλή και ωραιοτάτη δυάδα αρετών, και προπαντός η πλέον ταιριαστή στους αγίους· προς αυτούς απευθύνεται ο μακάριος Δαβίδ λέγοντας: «Να έχεις ανδρεία, και ας κραταιωθεί η καρδιά σου, και να υπομένεις τον Κύριο»· και ο μαθητής του Σωτήρος λέει: «Έχετε ανάγκη από υπομονή, ώστε, αφού πράξετε το θέλημα του Θεού, να λάβετε την υπόσχεση.» Διότι πρέπει εμείς, όπως κάναμε την αρχή των αγαθών, έτσι να επιζητούμε και το τέλος, για να κληρονομήσουμε και τη βασιλεία των ουρανών, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος στους αιώνες. Αμήν.

Διότι ο Θεός των όλων τους απευθυνόταν σχετικά με τον Εμμανουήλ: Αυτόν τον Κύριο να αγιάσετε, και αυτός θα είναι ο φόβος σας. Και εάν έχετε πεποίθηση σε αυτόν, θα σας γίνει αγίασμα. Αυτοί δε, αποδεχόμενοι με μεγάλη προθυμία τον λόγο της μυσταγωγίας που οδηγεί σε αυτό, χωρίς καμία χρονοτριβή υπόσχονται υπακοή, και θέτοντας κάθε ελπίδα σε αυτόν λένε: «Θα περιμένω τον Θεό, ο οποίος απέστρεψε το πρόσωπό του από τον οίκο του Ιακώβ, και θα έχω πεποίθηση σε αυτόν.» Και τι άραγε να σημαίνει το «θα περιμένω»; Ή μάλλον οπωσδήποτε εκείνο, το οποίο είπε και ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Με υπομονή υπέμεινα τον Κύριο, και με πρόσεξε.» Υπομένει δε τον Κύριο εκείνος που έχει επιλέξει να φρονεί όσα είναι αρεστά σε Αυτόν, και να ακολουθεί τα προστάγματά Του, και να υπομένει με πολύ μεγάλη ευχαρίστηση τους αγώνες για την ευσέβεια προς Αυτόν. Διότι προς αυτό τους παροτρύνει το Πνεύμα μέσω της φωνής του ψαλμωδού λέγοντας: «Να έχεις ανδρεία, και ας κραταιώνεται η καρδιά σου, και υπόμεινε τον Κύριο.» «Θα υπομείνω λοιπόν, λέει, τον Θεό που απέστρεψε το πρόσωπό του από τον οίκο του Ιακώβ.» Παρατήρησε, λοιπόν, παρατήρησε εκτός από την υπακοή τους, πόση σύνεση διαθέτουν. Διότι από τα σφάλματα στα οποία άλλοι προσέκρουσαν, και μάλιστα υπέστησαν την αποστροφή του θείου προσώπου, μέσα από αυτά τα ίδια καθιστούν τις καρδιές τους πιο ασφαλείς, ώστε να ρέπουν προς τα καλύτερα. Επειδή φοβούνται την αποστροφή των θείων οφθαλμών.

Διότι ενυπάρχει στη ζωή των αγίων η ιλαρότητα λόγω της ελπίδας της δόξας, μαζί βεβαίως με τη λαμπρότητα της οσιότητας και της δικαιοσύνης. Η χρυσή θυΐσκη που είναι πλήρης θυμιάματος απεικονίζει το κάλλος των αγίων, καθώς και την ευωδία του αγιασμού μέσα σε εκλεκτά σκεύη, η οποία κατόπιν προσφέρεται ως αληθινά ευωδέστατο δώρο στον Θεό. Ή μήπως δεν θα θεωρούσαμε ότι οι άγιοι είναι λαμπρά και εκλεκτά σκεύη, ω Παλλάδιε; ΠΑΛΛ. Βεβαιότατα. ΚΥΡ. Προσφέρθηκε επίσης ένας μόσχος από τον καθένα, δεκαδύο συνολικά. Αυτοί μεταφέρουν την αγία σκηνή, τοποθετημένοι ανά δύο σε μία άμαξα και υπό έναν ζυγό, και έχουν διατεθεί για τις υπηρεσίες των Λευιτών. Αυτό το γεγονός αποτελεί τύπο των δύο λαών, που δεν είναι πλέον διαιρεμένοι εξαιτίας της ανομοιότητας των δογμάτων και του βίου, αλλά έχουν συνενωθεί και συμπορευθεί υπομονετικά και ανδρεία υπό τον ένα ζυγό του Σωτήρος. Διότι λέγει: «Ανδρίζου, και ας κραταιώνεται η καρδιά σου, και υπόμεινε τον Κύριο». Εξάλλου, ο μόσχος είναι ζώο πολύ υπομονετικό και ισχυρότατο.

Ονομάζεται δε Παράκλητος επειδή παρηγορεί, ενθαρρύνει και συμπαρίσταται στην αδυναμία μας. Διότι το τι πρέπει να ζητήσουμε στην προσευχή μας όπως αρμόζει, δεν το γνωρίζουμε. Αλλά το ίδιο το Πνεύμα μεσιτεύει για εμάς με στεναγμούς αλάλητους, προφανώς προς τον Θεό. Πολλές φορές, για χάρη του Χριστού, κάποιος υβρίστηκε και ατιμάστηκε άδικα, έφτασε στο μαρτύριο, με βάσανα από παντού και φωτιά και ξίφη και θηρία και βυθό. Όμως το Άγιο Πνεύμα του ψιθυρίζει λέγοντας: Υπόμεινε για τον Κύριο, άνθρωπε. Μικρά είναι αυτά που υφίστασαι, μεγάλα αυτά που σου δωρίζονται. Αφού κοπιάσεις για λίγο χρόνο, πρόκειται να ζήσεις αιώνια με τους αγγέλους. Δεν είναι άξια συγκρίσεως τα παθήματα του τωρινού καιρού με τη μελλοντική δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς. Ζωγραφίζει στον άνθρωπο τη βασιλεία των ουρανών, του υποδεικνύει και τον παράδεισο της τρυφής. Και οι μάρτυρες, έχοντας μεν εξ ανάγκης τα σωματικά τους πρόσωπα στραμμένα προς τους δικαστές, βρισκόμενοι όμως πλέον με τη δύναμη του Πνεύματος μέσα στον παράδεισο, περιφρόνησαν τις φαινομενικές κακουχίες.

Εάν σε καταλάβει σωματική αρρώστια, μην ολιγοψυχείς, αλλά να την υπομένεις με ευχαριστία. Διότι λέγει ο Απόστολος: όταν ασθενώ, τότε είμαι δυνατός. Και σε άλλο σημείο λέγει: μακάριος ο άνθρωπος τον οποίο εσύ, Κύριε, παιδαγωγείς, και τον διδάσκεις από τον νόμο σου. Ας αποθέσουμε λοιπόν τη μέριμνά μας, αγαπητέ, στον Κύριο, διότι αυτός φροντίζει για εμάς. Όσον αφορά τη διατροφή μας, όσοι έχουμε τις δυνάμεις ας εργαζόμαστε, και όταν μας καταλάβει αδυναμία, εάν μας παραβλέψουν οι προεστώτες, πράγμα που μακάρι να μη συμβεί, ο Θεός θα μας στείλει απροσδόκητα βοήθεια. Διότι είναι γραμμένο: ο πατέρας μου και η μητέρα μου με εγκατέλειψαν, ο Κύριος όμως με προσέλαβε. Αρκεί μόνο να τον λατρεύουμε με καθαρή συνείδηση, και αυτός θα κατευθύνει τις καρδιές των προϊσταμένων μας προς εμάς, και θα μας αξιώσει του μακαρισμού του. Μη θλίβεσαι λοιπόν για τον κόπο, διότι πολλοί, αν και δεν εργάστηκαν καθόλου, ενοχλήθηκαν από την ακηδία. Μάθε λοιπόν να είσαι εργάτης, για να μη μάθεις να είσαι επαίτης. Μην αμελείς λοιπόν όταν εργάζεσαι, διότι είναι γραμμένο: ο Κύριος είναι κοντά, και σε όσους κοπιάζουν κατά Θεόν θα αποδώσει μεγάλο μισθό. Μη μεριμνάτε για τίποτε. Αλλά υπόμεινε τον Κύριο, για να αξιωθείς την ανάπαυση των δικαίων. Διότι σε εκείνη την ανάπαυση δεν υπάρχει κόπος, ούτε ακηδία, ούτε μέριμνα, ούτε λύπη, ούτε ασθένεια, ούτε κακή επιθυμία, ούτε τίποτε παρόμοιο, αλλά χαρά και ειρήνη και αγαλλίαση εν Αγίω Πνεύματι.

Υπόμεινε λοιπόν τον Κύριο, εκλεκτέ του Θεού, ώστε αυτοί που σε θλίβουν τώρα να εκπλαγούν με την παράδοξη σωτηρία σου. Καθώς είναι γραμμένο: Ο δίκαιος, αν προλάβει να πεθάνει, θα βρει ανάπαυση. Διότι τίμιο γήρας δεν είναι το πολυχρόνιο, ούτε μετριέται με τον αριθμό των ετών. Αλλά τα λευκά μαλλιά για τους ανθρώπους είναι η φρόνηση, και ηλικία γήρατος είναι ο ακηλίδωτος βίος. Επειδή έγινε ευάρεστος στον Θεό αγαπήθηκε, και καθώς ζούσε ανάμεσα σε αμαρτωλούς, μετατέθηκε. Αρπάχθηκε, μήπως η κακία αλλοιώσει τη σύνεσή του ή ο δόλος εξαπατήσει την ψυχή του. Διότι η γοητεία της φαυλότητας επισκοτίζει τα καλά και η ζάλη της επιθυμίας διαστρέφει τον άκακο νου. Αν και έφτασε στην τελειότητα σε λίγο χρόνο, εκπλήρωσε έργο μακρών ετών. Διότι η ψυχή του ήταν αρεστή στον Κύριο· γι' αυτό έσπευσε να τον πάρει μέσα από την πονηρία. Οι δε άνθρωποι, αν και τα είδαν, δεν τα κατανόησαν, ούτε έβαλαν στο μυαλό τους κάτι τέτοιο, ότι δηλαδή υπάρχει χάρη και έλεος στους εκλεκτούς του, και προστασία στους οσίους του. Θα κατακρίνει λοιπόν ο δίκαιος που πέθανε τους ασεβείς που ζουν, και η νεότητα που έφτασε σύντομα στην τελειότητα το πολυετές γήρας του αδίκου. Διότι θα δουν το τέλος του σοφού και δεν θα κατανοήσουν τι αποφάσισε γι' αυτόν και για ποιο λόγο τον έθεσε σε ασφάλεια ο Κύριος.

Κεφάλαιο ΙΕ΄. Αγαπητέ, εάν πνεύμα ακηδίας σε ενοχλήσει, μην παρασύρεσαι από τον λογισμό της ακηδίας, αλλά να παραμένεις στον τόπο όπου σε τοποθέτησε ο Θεός, αναλογιζόμενος τον πόθο που είχες προς τον Θεό, όταν εξαρχής προσήλθες στη θύρα του μοναστηριού. Και ας έχουμε τον ίδιο πόθο μέχρι τέλους, μήπως τυχόν επέλθει σε εμάς αυτό που έχει ειπωθεί: «Και έφαγε ο Ιακώβ και χόρτασε, και κλώτσησε ο αγαπημένος, πάχυνε, βάρυνε, πλάτυνε· και εγκατέλειψε τον Θεό που τον δημιούργησε και απομακρύνθηκε από τον Θεό τον σωτήρα του». Υπόμεινε λοιπόν για τον Κύριο στο μεταξύ, όπως ο αθλητής που νικά αυτούς που τον χτυπούν μέσω της υπομονής. Διότι, εκείνος που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί.

Δεν προσφέρω πλέον τους κόπους μου στη ματαιότητα, ώστε μετά την αναχώρησή μου άλλοι να τους κληρονομήσουν και εγώ να υποστώ την τιμωρία, αλλά προσφέρω τους κόπους μου στον αγαθό και οικτίρμονα Θεό, ο οποίος παρέχει ζωή μετά τον θάνατο, και έχει ετοιμάσει για όσους τον αγαπούν αυτά που μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπων δεν ανέβηκαν. Ω ναι, αγαπητέ, να έχεις θάρρος και ας κραταιώνεται η καρδιά σου και να προσμένεις τον Κύριο· και η έξοδός σου θα γίνει εν ειρήνη. Εκεί θα δεις τους Δικαίους να χαίρονται για τη σωτηρία σου· εκεί θα αναπαυθείς στους κόλπους του Αβραάμ μαζί με τον Λάζαρο. Διότι επέλεξες την πτωχεία, έδειξες υπομονή στη θλίψη, υπέμεινες ονειδισμούς, δεν αποστράφηκες την εξουδένωση· για τον λόγο αυτόν θα σε δεχθούν με ευφροσύνη στις αιώνιες σκηνές, από όπου απέδρασε κάθε οδύνη, λύπη και στεναγμός. Εκεί θα δεις τη ζωή και το αληθινό φως, την ελπίδα όλης της κτίσης, τον λυτρωτή των ψυχών μας, τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, τον βασιλέα της δόξης, και η καρδιά σου θα χαρεί, και τη χαρά σου κανείς δεν θα την αφαιρέσει από εσένα. Αυτός δε ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός είθε να διαφυλάξει όλους μας άμεμπτους· στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.

Πρόσεξε λοιπόν, αγαπητέ, μήπως εκπνεύσει ο χρόνος της προθεσμίας και δεν βρούμε άλλη ευκαιρία. Ελάτε λοιπόν, ας τον προσκυνήσουμε· ας κλάψουμε ενώπιον του Κυρίου που μας δημιούργησε. Ύψωσε τα χέρια σου προς αυτόν μαζί με την καρδιά σου, και με δάκρυα πλησίασέ τον, φωνάζοντας προς αυτόν μαζί με τον Προφήτη: Σώσε με από τον πηλό του βούρκου, για να μην παγιδευτώ· λύτρωσέ με από εκείνους που με μισούν και από τα βαθιά ύδατα. Ας μη με καταποντίσει η καταιγίδα του νερού, ούτε ας με καταπιεί ο βυθός, ούτε ας κλείσει πάνω μου το πηγάδι το στόμα του· εισάκουσέ με, Κύριε, διότι είναι αγαθό το έλεός σου· σύμφωνα με το πλήθος των οικτιρμών σου επίβλεψε σε εμένα. Μην αποστρέψεις το πρόσωπό σου από τον δούλο σου, διότι θλίβομαι· άκουσέ με γρήγορα. Πρόσεξε την ψυχή μου και λύτρωσέ την, εξαιτίας των εχθρών μου γλίτωσέ με. Έτσι ώστε να σου πει και εκείνος αυτό που είναι γραμμένο: Αναθάρρησε, και ας κραταιωθεί η καρδιά σου, και έχε υπομονή στον Κύριο. Για να πεις και εσύ, ευχαριστώντας την αγαθότητά του: Με υπομονή περίμενα τον Κύριο, και με πρόσεξε, και εισάκουσε τη δέησή μου, και με ανέβασε από τον λάκκο της ταλαιπωρίας και από τον πηλό του βούρκου, και έστησε πάνω σε πέτρα τα πόδια μου και κατεύθυνε τα βήματά μου και έβαλε στο στόμα μου ένα νέο άσμα, ύμνο προς τον Θεό μας· πολλοί θα το δουν και θα φοβηθούν και θα ελπίσουν στον Κύριο.

Ναι, αγαπητέ, δείξε ανδρεία και ας κραταιωθεί η καρδιά σου και έχε υπομονή στον Κύριο· και η έξοδός σου θα γίνει με ειρήνη. Εκεί θα δεις τους δικαίους να χαίρονται για τη σωτηρία σου· εκεί θα αναπαυθείς στους κόλπους του Αβραάμ μαζί με τον Λάζαρο· διότι επέλεξες την πτωχεία, υπέμεινες τη θλίψη, υπέφερες ονειδισμούς, δεν μίσησες την εξουθένωση. Γι' αυτό θα σε υποδεχθούν με ευφροσύνη στις αιώνιες σκηνές, από όπου έφυγε κάθε οδύνη, λύπη και στεναγμός. Εκεί θα δεις τη ζωή και το αληθινό φως, την ελπίδα όλης της κτίσεως, τον λυτρωτή των ψυχών μας, τον Ιησού Χριστό, τον βασιλέα της δόξης, και θα χαρεί η καρδιά σου, και τη χαρά αυτή κανείς δεν πρόκειται να σου την αφαιρέσει. Ο ίδιος δε ο Κύριος, ο Θεός μας, θα μας διαφυλάξει άμεμπτους. Διότι δική Του είναι η δόξα στους αιώνες. Αμήν.

Επειδή, λοιπόν, και η ολιγωρία είναι βέλος του Εχθρού, με το οποίο πλήγωσε και κατέβαλε πολλούς, ας λάβουμε εμείς ως τρόπαιο εναντίον της ολιγωρίας την υπομονή, επαναλαμβάνοντας συχνότερα στον εαυτό μας το γεγραμμένο: «Ανδρίζου και ας κραταιώνεται η καρδιά σου, και υπόμεινε τον Κύριο». Έτσι ώστε, στηριζόμενη η ψυχή από αυτόν τον λόγο, να μπορέσει εύκολα να υποφέρει τις θλίψεις που της προκαλούνται από τον αλλότριο, και, στηριζόμενη σαν σε ραβδί ή μεταφερόμενη σαν από όχημα, να ανακουφιστεί από τον κόπο. Ας μνημονεύουμε, λοιπόν, συχνότερα αυτά τα λόγια, επαναλαμβάνοντάς τα και στον εαυτό μας και στους άλλους: «Ανδρίζου και ας κραταιώνεται η καρδιά σου, και υπόμεινε τον Κύριο». Διότι αυτός ο λόγος μας βοηθά πάρα πολύ, είτε νηστεύουμε, είτε αγρυπνούμε, είτε προσευχόμαστε, είτε εργαζόμαστε, είτε κάνουμε οτιδήποτε άλλο· καθώς διεγείρει την προθυμία για την τελείωση της αρετής που έχει αρχίσει.

Μην ολιγωρείς όταν κοπιάζεις, βλέποντας μπροστά σου την ελπίδα. Διότι όπου υπάρχουν αγώνες, εκεί υπάρχουν και τα βραβεία· όπου υπάρχουν πόλεμοι, εκεί και οι τιμές· όπου υπάρχει η πάλη, εκεί και ο στέφανος. Σε αυτά να αποβλέπεις και να ενδυναμώνεις τον εαυτό σου με τους λόγους της υπομονής. Να επαναλαμβάνεις πάντοτε μέσα σου, βοώντας μαζί με τους Αγίους: ανδρίζου και ας κραταιώνεται η καρδιά σου, και υπόμεινε τον Κύριο.

Αποβλέποντας σε αυτά, ω μοναχέ, ψιθύριζε στην καρδιά σου μαζί με τον Άγιο, και λέγε: ανδρίζου και ας κραταιώνεται η καρδιά σου. Μιμήσου τον Δαβίδ, και με μια βολή λίθου κατάβαλε τον εχθρό. Στέκονται οι Άγγελοι ως θεατές του βίου σου· γίναμε θέατρο στον κόσμο, και στους Αγγέλους και στους ανθρώπους. Εάν σε δουν να νικάς, χαίρονται για το κατόρθωμα· εάν όμως νικιέσαι, αναχωρούν σκυθρωποί, διότι δεν το αντέχουν· και γελούν εις βάρος σου τα δαιμόνια. Τράβηξε λοιπόν αντί για ρομφαία τον φόβο του Θεού· διότι ο φόβος του Θεού είναι δίκοπο μαχαίρι που κατακόβει κάθε πονηρή επιθυμία. Να έχεις λοιπόν πάντοτε τον Θεό και τον φόβο Του μέσα σου, ενθυμούμενος την ημέρα εκείνη, όταν οι ουρανοί φλεγόμενοι θα διαλυθούν, και τα στοιχεία της φύσεως καιγόμενα θα τήκονται· η γη δε και τα έργα που βρίσκονται σε αυτήν θα κατακαούν· όταν τα άστρα θα πέσουν σαν φύλλα, ο ήλιος και η σελήνη θα σκοτεινιάσουν, και δεν θα δώσουν το φως τους· όταν φανερωθεί ο Υιός του Θεού από τους ουρανούς πάνω στη γη, και οι δυνάμεις των ουρανών θα σαλευθούν· όταν θα επέλθουν επιδρομές Αγγέλων και οι φωνές των σαλπίγγων· φωτιά καιόμενη ενώπιόν Του και διατρέχουσα για να κατακλύσει την οικουμένη· γύρω Του δε σφοδρή καταιγίδα, σεισμοί και φόβοι και κεραυνοί, τέτοιοι που ποτέ δεν έχουν γίνει, ούτε πρόκειται να γίνουν μέχρι την ημέρα εκείνη· ώστε και αυτές οι ίδιες οι δυνάμεις των ουρανών να καταληφθούν από μεγάλο τρόμο.

Σε ποια; Σε αυτήν του παραδείσου. Υπόμεινε. Διότι υπάρχει ανάγκη τέτοιας υπομονής, την οποία ο Χριστός υπέμεινε πάνω στον σταυρό. Ανδρίζου. Ανδρείο φρόνημα ας έχει η καρδιά του πιστού, δηλαδή να μην κάμπτεται. Και υπόμεινε. Δηλαδή να μην κάμπτεστε, αλλά να ενδυναμώνεστε από την ελπίδα.

Ψαλμός του Δαβίδ για τον Χριστό. Διότι παντού η Γραφή ομιλεί για τον Χριστό. Σε αυτόν λοιπόν και σε όσους πιστεύουν (πίστεψαν) σε αυτόν αναφέρεται η προφητεία του ψαλμού. «Μη παραζηλώνεις». Το λέει προς τον πιστό άνθρωπο που ζει κατά Θεόν, ώστε να μην ζηλεύει τους πονηρούς ανθρώπους. «Μήτε να ζηλεύεις». Δηλαδή μην μιμείσαι εκείνους, οι οποίοι ευημερούντες (ευθυμούντες) πράττουν τα παράνομα από υπερηφάνεια. «Διότι σαν το χορτάρι». Διότι όλα τα πράγματα του βίου είναι αβέβαια και έχουν ολιγόχρονη υπόσταση, όπως η δόξα και η τιμή και ο πλούτος και όλα όσα δελεάζουν τους άφρονες ανθρώπους. «Έλπισε». Διότι από όλα τα πράγματα στον κόσμο μεγαλύτερη είναι η ελπίδα στον Θεό, και το να δείχνει κανείς χρηστότητα και αγάπη προς τον πλησίον. «Και κατασκήνωσε». Σε ποια γη; Οπωσδήποτε σε αυτήν για την οποία έχει λεχθεί: Πιστεύω ότι θα δω τα αγαθά του Κυρίου σε γη ζώντων. Υπόμεινε τον Κύριο. Πρέπει λοιπόν με τον νου να ατενίζουμε πάντοτε προς εκείνη τη γη και να πράττουμε όσα αρμόζουν σε αυτήν, ώστε να ποιμανθούμε σε αυτήν, δηλαδή να χαρούμε. «Κατατρύφησον». Το λέει προς τον πιστό άνθρωπο και σύμφωνα με το θέλημα του Θεού. Διότι είναι γεγραμμένο: ζητείτε και θα λάβετε. «Αποκάλυψε». Δηλαδή μην πράττεις τίποτα από όσα οφείλεις να κρύψεις από τον Θεό, από τον οποίο ποτέ δεν είναι δυνατόν να κρυφτεί κάτι, αλλά κάθε οδός του πιστού ας έχει παρρησία. «Και έλπισε». Διότι σε Αυτόν πρέπει να παραχωρούμε κάθε μέριμνα· επειδή δεν θα εγκαταλείψει όσους Τον φοβούνται.

Νιώσε φρίκη για εκείνη την ασχημοσύνη. Άραγε αυτή την ηδονή μπορεί να την αποκαλέσει κανείς απόλαυση της ζωής; Άραγε αυτό είναι τρυφή, αυτό είναι άνεση; Ποια είναι αυτή η συγκατάθεση στη μανία; Αλλά να είσαι νηφάλιος σε όλα και να λες: διότι δεν αγνοούμε τα τεχνάσματά του. Να χαίρεσαι λοιπόν πάντοτε, όπως είναι γραμμένο: Η επιείκειά σας ας γίνει γνωστή σε όλους τους ανθρώπους· ο φόβος του Θεού ας αστράφτει μέσα στην καρδιά σου. Μη γίνεις ρίψασπις στρατιώτης, μήτε δειλός και οκνηρός εργάτης, μην αποφύγεις το στεφάνι. Η ζωή είναι σύντομη, η δε κρίση μακρά. Αποβλέποντας σε αυτήν, αδελφέ, να μιλάς μυστικά στην καρδιά σου μαζί με τον άγιο, και να λες: Να έχεις θάρρος, και ας κραταιώνεται η καρδιά σου, και να υπομείνεις τον Κύριο· να μιμείσαι τον Δαβίδ, και με μια βολή πέτρας να καταρρίψεις τον εχθρό. Στέκονται οι άγγελοι ως θεατές της ζωής σου· διότι, όπως λέει, γίναμε θέατρο στον κόσμο, και στους αγγέλους, και στους ανθρώπους. Εάν σε δουν να νικάς, χαίρονται για το κατόρθωμα· εάν όμως νικάσαι, αναχωρούν σκυθρωποί, και τα δαιμόνια γελούν εις βάρος σου. Σύρε λοιπόν, αντί για ρομφαία, τον φόβο του Θεού· διότι ο φόβος του Θεού είναι σαν δίκοπο μαχαίρι, που κατακόβει κάθε πονηρή επιθυμία.

Αποβλέποντας σε αυτά, άλειφε τον εαυτό σου με την υπομονή· να ενθαρρύνεις πάντοτε τον εαυτό σου αναφωνώντας μαζί με τους αγίους: «Ανδρίζου, και ας κραταιώνεται η καρδιά σου, και υπόμεινε τον Κύριο»· «Ετοίμαζε για την έξοδο τα έργα σου, και προετοιμάσου για τον αγρό»· διότι αγρός είναι αυτός ο βίος. Λάβε την Παλαιά Διαθήκη.

ΤΙΤΛΟΣ ΙΒ΄. — Περί υπομονής και μακροθυμίας. «Είπε ο Δαβίδ: Αφήστε τον να καταριέται, διότι ο Κύριος του το είπε· ίσως ο Κύριος επιβλέψει στην ταπείνωσή μου, και μου ανταποδώσει αγαθά αντί για την κατάρα αυτή.» «Όλοι όσοι σε προσμένουν με υπομονή δεν πρόκειται να ντροπιαστούν.» «Να δείχνεις ανδρεία, και ας κραταιώνεται η καρδιά σου, και να υπομένεις τον Κύριο.» «Ο φρόνιμος άνδρας υποφέρει πολλά. Ο μακρόθυμος άνδρας έχει άφθονη φρόνηση.» — «Ο μακρόθυμος θα κατασιγάσει τις διαμάχες.» «Ο ελεήμων άνδρας είναι μακρόθυμος.» «Θα υποφέρω την οργή του Κυρίου, διότι αμάρτησα ενώπιόν του.» «Αγαθός είναι ο Κύριος σε αυτούς που τον υπομένουν κατά την ημέρα της θλίψης.» «Εάν καθυστερήσει, υπόμεινέ τον, διότι ερχόμενος θα φθάσει, και δεν θα αργήσει.» «Περίμενέ με, λέει ο Κύριος, μέχρι την ημέρα της αναστάσεώς μου ως μαρτυρία· διότι θα επιβάλω την κρίση σε συνάξεις εθνών.» «Στέφανος θα υπάρξει σε όσους υπομένουν, και σε όσους είναι χρήσιμοι σε αυτήν.» «Μακάριοι όλοι όσοι παραμένουν σταθεροί σε αυτόν.» «Εκείνοι που προσμένουν τον Θεό, θα ανανεώσουν τη δύναμή τους, θα βγάλουν φτερά σαν τους αετούς· θα τρέξουν, και δεν θα κοπιάσουν· θα βαδίσουν, και δεν θα πεινάσουν.» «Τέκνα, δείξτε μακροθυμία για την οργή που ήρθε εναντίον σας. Διότι σε καταδίωξε ο εχθρός σου, αλλά γρήγορα θα δεις την καταστροφή του, και θα πατήσεις πάνω στον τράχηλό του.» «Αγαθός είναι ο Κύριος σε όσους τον προσμένουν.» «Μέχρι ενός καιρού θα δείξει ανοχή ο μακρόθυμος, και ύστερα θα του αποδοθεί ευφροσύνη.»

«Υπόμεινε, δείξε ανδρεία και ας κραταιωθεί η καρδιά σου, και υπόμεινε τον Κύριο», δηλαδή, να προσκαρτερείς με υπομονή, μέχρις ότου σε επισκεφθεί ο Κύριος.

Γνωρίζετε, αδελφοί, ποια είναι η καθαρή νηστεία και ποια η εσφαλμένη, και γνωρίζετε πάλι τη μεταφορά της νηστείας ως προς την ανδρεία, και με ποιου είδους ανδρεία ευαρεστείται ο Θεός· «να ανδρίζεσαι», λέει, «και ας κραταιώνεται η καρδιά σου, και να υπομένεις τον Κύριο». Αλλά επειδή ο λόγος μας χωρίστηκε σε τέσσερα τμήματα λόγω της συζήτησης για τις τέσσερις αρετές, ας τον ενώσουμε και πάλι σε ένα, ώστε να γίνει πιο ευκολονόητος και πιο σαφής. Ιδού, λοιπόν, δύο ζεύγη θεόσπαρτης γεωργίας και νοητής καλλιέργειας, η σωφροσύνη και η φρόνηση, η δικαιοσύνη και η ανδρεία, «από τις οποίες», λέει, «τίποτε δεν είναι πιο χρήσιμο στη ζωή για τους ανθρώπους».

Άραγε δεν συμφωνούν με αυτά και η δική σου οξύνοια και μεγαλοφροσύνη, υπέρλαμπρε; Εγώ τουλάχιστον έτσι νομίζω, εκτός αν ίσως θέλεις να αδικήσεις τη δική σου αλήθεια. Εφόσον, λοιπόν, αυτά έχουν τεθεί από εμένα και έχουν ομολογηθεί, ας μην σε εκφοβίζουν οι σκευωρίες και οι κακοτεχνίες των αντιπάλων μας, ούτε επειδή τεντώνουν εναντίον σου το τόξο τους, πράγμα πικρό, ας παραλύσουν τα χέρια σου ή ας δειλιάσει η καρδιά σου, σύμφωνα με τα προφητικά λόγια, αλλά να ανδρίζεσαι και ας κραταιώνεται η καρδιά σου. Διότι ο Κύριος είναι δίκαιος και αγάπησε τη δικαιοσύνη και ίσως τα τόξα τους συντριβούν και μάστιγα δεν θα πλησιάσει στο σκήνωμά σου, ίσως δε, ακόμη κι αν σε πλήξουν, τα κτυπήματά τους θα θεωρηθούν σαν βέλος νηπίων. Και να στέκεσαι για χάρη μου πάνω στην πέτρα και με θάρρος να υπερασπίζεσαι όσα δικαίως αποφάσισες, προβάλλοντας την ασπίδα του λόγου, στην οποία, ενώ ο Θεός προμήθευσε την ύλη εκ φύσεως, ο δικός σου κόπος έδωσε μορφή. Και επειδή έπρεπε να αναφερθούν στον βασιλιά όσα συνέβησαν στο κτήμα, εμείς δεν έχουμε τη συνείδηση ότι εμποδίσαμε την ευγένειά σου να το πράξει, ούτε περισσότερο από όσο εμποδίσαμε τον ήλιο να ανατείλει, εκτός εάν θεωρείς ως εμπόδιο για την αναφορά το ότι ζητήσαμε να συνταχθεί υπόμνημα για την πράξη· διότι αυτό βέβαια το ζητήσαμε με τεράστια επιθυμία.