Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 28:6

Και θα τις συντρίψει όπως το μοσχάρι τον Λίβανο. Ο μόσχος υποδηλώνει το θυσιαστήριο. «Και ο αγαπημένος ως υιός μονοκερώτων». Ο αγαπημένος, αναφέρει, χορός των αποστόλων έγινε υιός των μονοκερώτων. Μονόκερωτες δε είναι οι άγιοι προφήτες και οι πατριάρχες, των οποίων υιοί είναι οι άγιοι απόστολοι· διότι έχουν το κέρας και την ισχύ τους αποκλειστικά και μόνο στον Θεό.

Σύμφωνα δε με τον Μέγα Αθανάσιο, κέδροι του Λιβάνου είναι οι εξέχοντες του ιουδαϊκού λαού, επειδή πολλές φορές στην Αγία Γραφή η Ιερουσαλήμ αποκαλείται Λίβανος. Ο δε μόσχος δηλώνει το θυσιαστήριο. Συντρίβονται, λοιπόν, ολοκληρωτικά τόσο οι ίδιοι όσο και το θυσιαστήριό τους.

Διότι πρέπει ο Κύριος να βασιλεύει, μέχρις ότου θέσει τους εχθρούς κάτω από τα πόδια Του. Και αυτούς τους κέδρους θα συντρίψει, όπως τον μόσχο τον Λίβανο. Τι είναι λοιπόν ο μόσχος Λίβανος; Λένε ότι, με πολλή επιτήδευση, εκείνοι που λάτρευαν τα είδωλα, κατασκευάζοντας απεικονίσματα μόσχων από το ξύλο του Λιβάνου, τα έθεταν με αυτόν τον τρόπο πάνω στη φωτιά. Έτσι λοιπόν, λέει, οι αντικείμενες δυνάμεις θα εξαφανιστούν επαξίως, οδηγούμενες σε πλήρη αφανισμό. Ή εννοεί τον μόσχο από τον Λίβανο που λιώνει από τη φωτιά, σύμφωνα με το γραμμένο: «Όπως λιώνει το κερί μπροστά από τη φωτιά, έτσι θα απολεστούν οι αμαρτωλοί». Και με αυτόν τον τρόπο είναι δυνατόν να κατανοήσουμε τη συντριβή των κέδρων και αυτού του ίδιου του Λιβάνου, ο οποίος είναι ο αρχηγός της έπαρσης των κέδρων. Συνετρίβη κάποτε ο μόσχος κατά την Έξοδο, ο οποίος κατασκευάστηκε μέσω του Ααρών, όταν ο λαός αποστάτησε από τον Θεό και, εκτρεπόμενος στην ειδωλολατρία, τον έπλασε· αυτόν, αφού τον πήρε ο Μωυσής, τον κατέτριψε σε λεπτή σκόνη και τον έριξε στο νερό. Έτσι λοιπόν ο Κύριος θα συντρίψει ολόκληρο τον Λίβανο, δηλαδή την πρώτη αρχή της κακίας, όπως συνετρίβη εκείνος ο μόσχος από τον Μωυσή. Και θα τους συντρίψει όπως τον μόσχο τον Λίβανο.

«Και ο αγαπημένος ως υιός μονοκερώτων». Μετά την εξόντωση των αντίπαλων δυνάμεων, τότε θα φανερωθεί η αγάπη προς τον Κύριο, και η δύναμή Του θα γίνει φανερή, χωρίς κανείς από τους εχθρούς να την επισκοτίζει. Γι' αυτό λέει μετά τη συντριβή: «Ο αγαπημένος θα είναι ως υιός μονοκερώτων». Ο δε μονόκερως είναι ζώο ηγεμονικό, ανυπότακτο στον άνθρωπο, με ακαταμάχητη δύναμη, που ζει πάντοτε στις ερήμους και έχει πεποίθηση στο ένα του κέρατο. Γι' αυτό η ακαταγώνιστη φύση του Κυρίου παρομοιάστηκε με τον μονόκερω, αφενός εξαιτίας της κυριαρχίας Του επί των πάντων, και αφετέρου επειδή έχει ως μοναδική αρχή Του, τον Πατέρα. Διότι κεφαλή του Χριστού είναι ο Θεός. «Φωνή Κυρίου διακόπτοντος φλόγα πυρός». Την αμαρτία, που σαν φωτιά κατέτρωγε τον Ισραήλ, ο Ιωάννης την διέκοπτε, λέγοντας: «Μετανοείτε· διότι έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών». Τη φλόγα, λοιπόν, των παθών, που γεννιέται στις ψυχές από την αμαρτία, τη διέκοπτε, περιγράφοντας στους Ιουδαίους τα περί του αιώνιου πυρός, προφέροντας τα σφοδρά λόγια της κρίσεως, ότι: «Το λιχνιστήρι είναι στο χέρι του Κυρίου, και θα καθαρίσει πλήρως το αλώνι Του· και το μεν σιτάρι θα το συνάξει στις αποθήκες, το δε άχυρο θα το κατακάψει με άσβεστο πυρ». Εκείνη, λοιπόν, τη φλόγα διέκοπτε, φέρνοντας ενώπιον των οφθαλμών του λαού αυτά τα φοβερά.

Ο Κύριος δεν συντρίβει όλους τους κέδρους, αλλά εκείνους του Λιβάνου. Επειδή ο Λίβανος είναι τόπος ειδωλολατρίας, όσες ψυχές υψώνονται με αλαζονεία εναντίον της γνώσεως του Θεού, αυτές λαμβάνουν την ονομασία του Λιβάνου και καθίστανται άξιες συντριβής. Διότι υπάρχουν κάποιοι κέδροι του Θεού, τους οποίους καλύπτουν οι κληματίδες της αμπέλου που μεταφέρθηκε από την Αίγυπτο, όπως μάθαμε στους Ψαλμούς: «Η σκιά της κάλυψε τα όρη και οι κληματίδες της τους κέδρους του Θεού». Επειδή, λοιπόν, μαζί με τις άλλες έννοιες περί του Χριστού, ο Κύριός μας ονομάζεται και άμπελος –καθώς λέει: «Εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα»–, κέδροι του Θεού είναι εκείνοι που μέχρι πρότινος ήταν άκαρποι και κατάλληλοι για καύση, οι οποίοι όμως, αφού εισήλθαν υπό τη σκέπη του Χριστού και τρόπον τινά Τον ενδύθηκαν, μέσα από τη δική Του χάρη συγκαλύπτουν την ακαρπία της ζωής τους. Έτσι, τους μεν κέδρους του Θεού τους προστατεύουν οι εύκαρπες κληματίδες που τους έχουν περιπλακεί· τους δε κέδρους του Λιβάνου τους συντρίβει ο Κύριος. «Και θα τους θρυμματίσει, τον Λίβανο όπως τον μόσχο». Θυμήσου τον μόσχο στο βιβλίο της Εξόδου, τον οποίο έπλασαν κατά την ειδωλολατρία τους, τον οποίο κονιορτοποίησε ο Μωυσής και έδωσε στον λαό να τον πιει. Παρόμοια, λοιπόν, με εκείνον τον μόσχο, θα εξαφανίσει ολόκληρο τον Λίβανο και την επικρατούσα σε αυτόν συνήθεια της ειδωλολατρίας. «Και ο αγαπημένος σαν Υιός μονοκερώτων».

Ο μονογενής Υιός, ο οποίος δίδει ζωή στον κόσμο, όταν μεν προσφέρει τον εαυτό Του θυσία και προσφορά στον Θεό υπέρ των αμαρτιών μας, ονομάζεται και αμνός του Θεού και πρόβατο. Διότι λέγει: «Ίδε ο αμνός του Θεού»· και πάλι: «Ως πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή». Όταν όμως πρέπει να αμυνθεί και να καθαιρέσει τη δυναστεία που επιτίθεται στο γένος των ανθρώπων, μια δύναμη αποθηριωμένη και εξαγριωμένη, τότε ονομάζεται υιός μονοκερώτων. Διότι, όπως διδαχθήκαμε στο βιβλίο του Ιώβ, ο μονόκερως είναι ζώο ακαταμάχητο στη δύναμη, ανυπότακτο στους ανθρώπους.

Για όλα αυτά λοιπόν, ο προφητικός λόγος απειλεί ότι θα επέλθει καθαίρεση κατά τη θεοφάνεια του Σωτήρα, λέγοντας: 〈ιδού λοιπόν ο δεσπότης Κύριος Σαβαώθ συνταράσσει τους ενδόξους με ισχύ, και οι υψηλοί στην αλαζονεία θα ταπεινωθούν, και θα πέσουν οι υψηλοί με μάχαιρα, ο δε Λίβανος μαζί με τους υψηλούς θα πέσει〉. ⌜Βλέπεις πόσους και πόσες φορές τους ονόμασε 〈υψηλούς〉, των οποίων το σύστημα παρομοιάζει με τον 〈Λίβανο〉 και με τους υψηλότατους κέδρους που βρίσκονται σε αυτόν.⌝ ⌞Γι' αυτό έχει ειπωθεί αλλού: «είδα τον ασεβή να επαίρεται σαν τους κέδρους του 〈Λιβάνου〉», και σε άλλο σημείο πάλι: «φωνή Κυρίου που συντρίβει κέδρους, και θα συντρίψει ο Κύριος τους κέδρους του 〈Λιβάνου〉 και θα τους κατακομματιάσει όπως το μοσχάρι τον 〈Λίβανο〉».⌟ Αυτό λοιπόν υπόσχεται αρχικά ο λόγος ότι θα κάνει ο 〈Κύριος Σαβαώθ〉, εννοώ δηλαδή ότι θα συντρίψει όλες τις εθναρχίες και τις πολυαρχίες ανάμεσα στους ανθρώπους. Επειδή δε σε πολλά σημεία των θείων Γραφών έχει ονομαστεί 〈Λίβανος〉 η Ιερουσαλήμ, όπως πολλές φορές αποδείξαμε, εύλογα σημαίνει και τη δική της πτώση, καθώς και την πτώση των αρχόντων του ιουδαϊκού έθνους που άλλοτε είχαν μεγάλη δύναμη σε αυτήν, λέγοντας: 〈ο δε Λίβανος μαζί με τους υψηλούς θα πέσει〉. ⌜Το πώς όμως θα επέλθει η συντριβή και η πτώση όλων αυτών, το παριστά στη συνέχεια, προφητεύοντας ότι 〈από τη ρίζα του Ιεσσαί θα προέλθει ράβδος〉, η οποία συντρίβοντας θα 〈ταπεινώσει〉 όλους τους προαναφερθέντες 〈υψηλούς〉. Γι' αυτό επισυνάπτεται το: 〈Και θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί〉.

Φωνή Κυρίου που συντρίβει κέδρους· θα συντρίψει ο Κύριος τους κέδρους του Λιβάνου· και θα τους κατακομματιάσει σαν το μοσχάρι του Λιβάνου, και ο αγαπημένος θα είναι σαν γιος μονοκερώτων. Ή και ως εξής: Φαίνεται ότι εννοεί την Ιερουσαλήμ αποκαλώντας την μοσχάρι του Λιβάνου, γιο μονοκερώτων και τον άλλοτε αγαπημένο γιο των μονοκερώτων. Διότι κατάγονται από αγίους πατέρες, οι οποίοι ονομάζονταν μονόκεροι, λόγω του ότι χρησιμοποιούσαν ως κέρας μόνο τον Θεό, ώστε να καυχώνται σε αυτόν και να λένε: «Με τη δική σου δύναμη θα κατατροπώσουμε τους εχθρούς μας».

Γι' αυτό, για να γίνουν κατανοητά αυτά, προστίθεται αναγκαία στην επιγραφή το «εις σύνεσιν»· και για να κατανοήσουμε ότι όλος ο λόγος περιέχει ωδή υπέρ του Αγαπητού, ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Άσμα προς τον Αγαπητόν». Φτάνοντας δε σε αυτό το σημείο, θα συγκεντρώσεις όλα όσα αναφέρονται στον Αγαπητό· όπως για παράδειγμα στον Ησαΐα: «Θα ψάλω λοιπόν στον αγαπημένο ένα άσμα του Αγαπητού για το αμπέλι μου. Ένα αμπέλι έγινε για τον αγαπημένο». Μέσα από αυτά υποδηλώνεται ότι το αμπέλι είναι μεν ο οίκος του Ισραήλ, διότι αυτό δηλώνει στη συνέχεια ο λόγος· ηγαπημένος δε και Αγαπητός είναι ο Μονογενής Υιός του Θεού, του οποίου το προαναφερθέν αμπέλι έγινε μερίδιο και αρχικός κλήρος. Επειδή δε κάθε ηγαπημένος και αγαπητός έχει εκείνον που τον αγαπά, σαφώς μέσα από αυτά ο λόγος παρουσιάζει το αμπέλι να έχει γίνει κτήμα του Αγαπητού του Θεού, για τον οποίο έχει ειπωθεί η προκειμένη ωδή, υπέρ του Αγαπητού. Και στους Ψαλμούς, εξάλλου, έχει λεχθεί: «Ο Κύριος θα δώσει λόγο σε αυτούς που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη. Ο βασιλιάς των δυνάμεων του Αγαπητού». Σαφώς και εδώ μνημονεύεται ιδιαιτέρως ο Κύριος και Θεός των όλων· και πάλι ιδιαιτέρως ο Αγαπητός, και σε τρίτη σειρά εκείνοι που ευαγγελίζονται τον Αγαπητό, στους οποίους αναφέρεται ότι δίνεται λόγος από τον ίδιο τον Θεό άνωθεν, και έτσι συγκροτείται η μαρτυρία για τον Σωτήρα μας. Και σε άλλο σημείο πάλι έχει ειπωθεί: «Και ο αγαπημένος σαν υιός μονοκέρων».

Έχει ειπωθεί, βέβαια, στον Ησαΐα: «Ιδού, λοιπόν, ο Κύριος Σαβαώθ συνταράσσει τους ενδόξους με ισχύ·» και στη συνέχεια: «Ο δε Λίβανος μαζί με τους υψηλούς θα πέσει». Έχει λεχθεί επίσης και στον Ζαχαρία: «Άνοιξε, Λίβανε, τις πύλες σου, και ας καταφάγει φωτιά τους κέδρους σου». Έχει ειπωθεί και στον εικοστό όγδοο ψαλμό: «Θα συντρίψει τους κέδρους του Λιβάνου, και θα τους λεπτύνει όπως το μοσχάρι του Λιβάνου». Αυτές τις εκφράσεις, που είναι ασαφείς, τις αποσαφηνίζει ο λόγος του Ιεζεκιήλ που λέει: «Ο μεγάλος αετός, ο μεγαλοπτέρυγος, με τα πλατιά φτερά, που είναι γεμάτος νύχια, ο οποίος έχει την ηγεμονία να εισέλθει στον Λίβανο, και απέκοψε τα τρυφερά κλαδιά του κέδρου·» στα οποία στη συνέχεια προστίθεται: «Όταν θα έλθει ο βασιλιάς της Βαβυλώνας και θα εισέλθει στην Ιερουσαλήμ, και θα συλλάβει τους άρχοντες». Διότι είναι σαφές ότι μέσω αυτών η προφητεία ερμήνευσε τον μεγάλο μεγαλοπτέρυγο αετό ως τον βασιλιά των Βαβυλωνίων, και τον Λίβανο ως την Ιερουσαλήμ. Θα εφαρμόσεις, λοιπόν, και τα όσα αναφέρονται στους υπόλοιπους προφήτες ως λεχθέντα για τον Λίβανο, στην Ιερουσαλήμ. Αλλά ούτε και κάποιος από τους εκ περιτομής θα μπορούσε να αμφιβάλλει, ώστε να μην ομολογήσει ότι τα όσα έχουν λεχθεί για τον Λίβανο υπαινίσσονται την Ιερουσαλήμ. «Θα υψωθεί» λοιπόν, αναφέρει το παρόν λόγιο, «πάνω από τον Λίβανο ο καρπός του», δηλαδή του προφητευόμενου Σωτήρα.

Κυρίως δε «κέρας» έχει ονομαστεί ο Χριστός του Θεού. Γι' αυτό και έχει αποκληθεί «μονόκερως», σύμφωνα με τη Γραφή που αναφέρει: «Και ο αγαπημένος ως υιός μονοκερώτων»· επειδή ακριβώς δι' αυτού κάθε αντίθετη και εχθρική προς τον Θεό δύναμη ανατράπηκε, αφού χτυπήθηκε με κέρας και εξολοθρεύτηκε.

Και θα ήταν μακροσκελές να σταχυολογήσουμε το κάθε τι από τους προφήτες· πώς ο Μιχαίας λέει ότι στις έσχατες ημέρες θα γίνει εμφανές όρος πάνω στις κορυφές των ορέων, ονομάζοντας με αυτόν τον τρόπο το μυστήριο της ευσεβείας που αναδεικνύεται για την καθαίρεση των αντίπαλων δυνάμεων· και πώς ο υψηλός Ησαΐας λέει ότι θα ανατείλει ράβδος και άνθος από τη ρίζα, προμηνύοντας έτσι την εν σαρκί ανάδειξη του Κυρίου· ή το τετυρωμένο όρος κατά τον μεγάλο Δαβίδ, ποιο νόημα εμπεριέχει έτσι όπως εμφανίζεται στη λέξη· ή το μυριοπλάσιο άρμα· ή η συναγωγή των ταύρων που αφήνεται στις δαμάλεις των λαών· ή το πόδι που βάφεται στο αίμα, ή οι γλώσσες των σκύλων· ή ο Λίβανος που καταθρυμματίζεται μαζί με τους κέδρους, καθ' ομοιότητα του μοσχαριού. Και μύρια άλλα επιπλέον μπορεί κανείς να σταχυολογήσει από την υπόλοιπη προφητεία και να καταδείξει την αναγκαιότητα της πνευματικής θεωρίας των ρητών ως προς το βαθύτερο νόημά τους. Εάν αυτή η θεωρία απορριφθεί, όπως αρέσει σε κάποιους, μου φαίνεται πως το αποτέλεσμα είναι όμοιο με το να παρέθετε κανείς στο τραπέζι για ανθρώπινη βρώση τα σπαρτά ακατέργαστα, χωρίς να τρίψει τα στάχυα, χωρίς να ξεχωρίσει με το λίχνισμα τους σπόρους από τα άχυρα, χωρίς να αλέσει το σιτάρι σε αλεύρι και χωρίς να παρασκευάσει άρτο με τον πρέποντα τρόπο της αρτοποιίας.

Διότι το σκεύος έχει την εξουσία, από τη δική του προαίρεση, να γίνει από ξύλινο χρυσό, ή από πήλινο ασημένιο. Επειδή, λέγει, εάν κάποιος καθαρίσει τον εαυτό του, θα γίνει σκεύος τιμής για τον δεσπότη, ετοιμασμένο για κάθε αγαθό έργο. Ίσως, λοιπόν, μέσω όσων ειπώθηκαν, να οδηγούμαστε κατά κάποιον τρόπο στην προκείμενη θεωρία του λόγου. Το όρος του Λιβάνου σε πολλά σημεία της Αγίας Γραφής μνημονεύεται ως ένδειξη της αντικείμενης δυνάμεως, όπως όταν λέγει μέσω του προφήτη ότι ο Κύριος θα συντρίψει τις κέδρους του Λιβάνου και θα τις κονιορτοποιήσει, καθώς και τον ίδιο τον Λίβανο σαν τον μόσχο, δηλαδή εκείνον τον μόσχο που στην έρημο κατατρίφτηκε από τον Μωυσή και έγινε πόσιμος για τους Ισραηλίτες λόγω της λεπτότητάς του. Διότι δηλώνεται εδώ μέσω της προφητείας ότι όχι μόνο τα κακά που βλαστάνουν από την αντικείμενη δύναμη, αλλά και το ίδιο το όρος, η πρώτη ρίζα του κακού, ο Λίβανος, που τρέφει την ύλη τέτοιων κέδρων, θα περιπέσει στην ανυπαρξία. Επομένως, εμείς ήμασταν κάποτε τα ξύλα του Λιβάνου, καθόσον ήμασταν ριζωμένοι σε αυτόν εξαιτίας του πονηρού βίου και της απάτης των ειδώλων. Αλλά επειδή αποκοπήκαμε από εκεί με τη λογική αξίνα και βρεθήκαμε στα χέρια του Τεχνίτη, μας έκανε δικό του φορείο, μεταστοιχειώνοντας τη φύση του ξύλου μέσω της παλιγγενεσίας σε ασήμι και χρυσάφι, σε εύανθη πορφύρα και στη λάμψη των πολύτιμων λίθων.

Ας κατανοήσουμε μάλλον πρώτα αυτό που παρατέθηκε στα όσα ειπώθηκαν: «Η όψη του», λέει, «είναι σαν τον εκλεκτό Λίβανο». Η επιλογή, όμως, κάθε πράγματος γίνεται μέσω της αντιπαραβολής με το αντίθετό του. Επειδή, λοιπόν, ονομάζεται αγαθό τόσο εκείνο που είναι όντως τέτοιο, όσο και εκείνο που δεν είναι, αλλά υποκρίνεται μέσω της απάτης και φαίνεται να είναι αυτό που δεν είναι, εκείνος που δεν αστόχησε στην κρίση του περί του καλού, προτίμησε το αληθινά εκλεκτό αγαθό αντί του απατηλού. Επειδή, επομένως, παρομοίασε εδώ την όψη του νυμφίου με τον εκλεκτό Λίβανο, το κείμενο συνεπακόλουθα προϋποθέτει να νοήσουμε δύο Λιβάνους: τον έναν πονηρό και απόβλητο, ο οποίος συντρίβεται σύμφωνα με την προφητεία μαζί με τους κέδρους του όμοια με το μοσχάρι, και τον άλλον εκλεκτό και τίμιο, του οποίου το κάλλος είναι θεοπρεπές και θεοείκελο. Αυτό που εννοούμε μέσα από όσα ειπώθηκαν είναι το εξής: ένας είναι κυρίως, αληθινά και πρωτίστως ο Βασιλεύς, ο Βασιλεύς όλης της κτίσης. Αλλά όμως και ο κοσμοκράτορας του σκότους καυχάται με το όνομα της βασιλείας. Υπάρχουν λεγεώνες αγγέλων κοντά στον αληθινό Βασιλέα και λεγεώνες δαιμόνων κοντά στον άρχοντα της εξουσίας του σκότους. Υπάρχουν αρχές και εξουσίες και δυνάμεις υπό τον Βασιλέα των βασιλευόντων και Κύριον των κυριευόντων.

Και έτσι είναι δυνατόν να δει κανείς στους ίδιους προφήτες το ίδιο όνομα να επαινείται και να κατακρίνεται, ανάλογα με τη διαφορά των πραγμάτων που δηλώνει· διότι, άλλοτε μεν, ο Κύριος συντρίβει τις κέδρους του Λιβάνου και θρυμματίζει ολόκληρο τον Λίβανο μαζί με τις κέδρους που βρίσκονται σε αυτόν, κατά την ομοιότητα του μόσχου που έγινε είδωλο στην έρημο (μέσω του οποίου η προφητεία φανερώνει ότι τόσο η ίδια η κακία όσο και κάθε ύψωμα που προέρχεται από αυτήν και επαίρεται κατά της γνώσεως του Θεού, θα περιπέσει στην ανυπαρξία), άλλοτε δε, μεταβάλλει τη σημασία του προς το καλύτερο λέγοντας: «Δίκαιος ως φοίνιξ ανθήσει, ωσεί κέδρος η εν τω Λιβάνω πληθυνθήσεται»· διότι ο αληθινά δίκαιος (και δίκαιος είναι ο Κύριος που για χάρη μας ανέτειλε από τη γη), εκείνος ο υψίκομος φοίνικας που ανέτειλε μέσα στην ύλη της φύσεώς μας, γίνεται όρος για τις κέδρους εκείνων που ριζώνουν σε αυτόν μέσω της πίστεως, καθώς πληθύνεται, οι οποίες, όταν φυτευθούν στον οίκο του Θεού, «εν ταις αυλαίς του Θεού εξανθήσουσιν». Και ως οίκο νοήσαμε την Εκκλησία, σύμφωνα με τη διδασκαλία του αποστόλου, στον οποίο πραγματοποιείται η φύτευση των κέδρων του Θεού, και ως αυλές τις αιώνιες σκηνές, στις οποίες η άνθιση και η φανέρωση των αγαθών ελπίδων θα λάβει χώρα στους κατάλληλους χρόνους.

φωνή Κυρίου: Διότι ενίσχυσε τότε τον Ιωάννη [λέγοντας], ώστε να δυνηθεί να αγγίξει την κεφαλή του Θεού. φωνή εν μεγαλοπρεπεία: Διότι έδειξε τότε τον Υιό (Χριστό) μεγαλοπρεπή, ώστε να γνωρίσουν όλοι ότι είναι Υιός του Θεού. φωνή συντρίβουσα κέδρους: Τους υπερήφανους ως υψηλούς. Διότι, καθώς η φωνή μαρτύρησε τότε για τον Υιό, το ύψος των απίστων συνετρίβη. συντρίψει: Τους δαίμονες, ως υπερήφανους και ως πάντοτε χαίροντες στον Λίβανο. Διότι ο Λίβανος ονομάζεται όρος θυσιών. Τους συνέτριψε δε αυτούς η παρουσία του Χριστού, η οποία έπαυσε τη μανία των ειδώλων. και λεπτυνεί: Διότι ο Μόσχος ήταν είδωλο στον Λίβανο. Όπως λοιπόν οι θυσίες των ειδώλων έγιναν αφανείς, έτσι και οι δαίμονες έγιναν αφανείς, σαν να διασκορπίστηκαν ως κέδροι. και ο αγαπημένος: Ο Χριστός, ως Υιός της μονοειδούς αλήθειας, δηλαδή του Πατέρα της αλήθειας. φωνή διακόπτουσα φλόγα πυρός: Όταν καταμέρισε το πυρ στους αποστόλους ως γλώσσες. Διότι, μερίζοντάς τες στον καθένα, καθιστά αναγκαίο το να διακοπεί [δηλαδή να μεριστεί και να διαχωριστεί]. φωνή συσείσουσα έρημον: Την Εκκλησία δηλαδή. Διότι ήταν έρημος, και την συντάραξε, μεταβάλλοντάς την προς τη θεογνωσία. Διότι καθετί που μεταφέρεται είναι ανάγκη να σειστεί. Και φωνή ονομάζει το κήρυγμα του Λόγου, διότι ήχησε σαν βροντή. θα συσείσει την έρημο Κάδης: Το Κάδης ερμηνεύεται αγίασμα, το οποίο είναι η Εκκλησία. Διότι επιπλέον την συντάραξε, μεταβάλλοντάς την από ακαθαρσία σε αγίασμα δόξας.

Ψαλμός 28ος <Ψαλμός του Δαβίδ· κατά την έξοδο της σκηνής.> «Προσφέρετε στον Κύριο, υιοί του Θεού, προσφέρετε στον Κύριο υιούς κριών· προσφέρετε στον Κύριο δόξα και τιμή και προσκυνήστε τον Κύριο στην άγια αυλή του». Όσοι, λέει, είστε υιοί του Θεού, ή επιθυμείτε διακαώς να γίνετε, «προσφέρετε σε αυτόν δόξα και τιμή» δι' αγαθών έργων, ως άμωμους αμνούς, ως υιούς κριών. «Η φωνή του Κυρίου αντηχεί πάνω στα ύδατα, ο Θεός της δόξης εβρόντησε» με τη φωνή Του προς τον Χριστό, ο οποίος στεκόταν «πάνω σε πολλά ύδατα» και βαπτιζόταν. Τι εβρόντηξε; «Αυτός είναι», έλεγε η φωνή που ακούστηκε σαν βροντή, «ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα. Η φωνή του Κυρίου ενισχύει» τον Πρόδρομο Ιωάννη για να βαπτίσει τον Κύριο. «Η φωνή του Κυρίου με μεγαλοπρέπεια» προς τον αγαπητό Υιό. «Η φωνή του Κυρίου που συντρίβει τους κέδρους», δηλαδή τους εχθρικούς τυράννους· «θα συντρίψει ο Κύριος τους κέδρους του Λιβάνου και θα τους κατακομματιάσει όπως το μοσχάρι τον Λίβανο». Και σε τι, άραγε, αμάρτησε ο Λίβανος και οι κέδροι του, ώστε να συντριβούν και να κατακομματιαστούν με αυτόν τον τρόπο, αν όχι επειδή ο λόγος γίνεται ασφαλώς για κάποια έμψυχα όντα, υπερόπτες, εχθρούς, που επιτέθηκαν με μανία κατά του αγαπητού; «Και ο αγαπητός», λέει, «ως υιός μονοκερώτων», διότι εξόντωσε αόρατους και ορατούς εχθρούς με το κέρας του Σταυρού. «Η φωνή του Κυρίου που διαχωρίζει τη φλόγα του πυρός» στη βάτο και στο καμίνι· ώστε να μην καταφλέξει η φωτιά τη βάτο στο Σινά, ούτε το καμίνι των Χαλδαίων τους παίδες. «

«Φωνή Κυρίου που συντρίβει κέδρους», δηλαδή δαίμονες καθώς και μεγιστάνες τυράννους, «και θα συντρίψει ο Κύριος τις κέδρους του Λιβάνου», δηλαδή τις αμαρτίες εκείνου που ταπεινώθηκε σαν τον Λίβανο μέσω της μετάνοιας και του θείου βαπτίσματος, «και θα τις καταλεπτύνει σαν το μοσχάρι, τον Λίβανο»· τις αμαρτίες που πάχυναν σαν τους κέδρους εξαιτίας μοιχειών, φόνων, ασελγειών και άλλων κακών, «θα τις καταλεπτύνει σαν το μοσχάρι, τον Λίβανο» και θα τις αφανίσει τελείως, «και ο ηγαπημένος», δηλαδή εγώ ο Υιός προς τον Πατέρα, «ως υιός μονοκερώτων». «Φωνή Κυρίου που συγκλονίζει την έρημο, και θα συγκλονίσει ο Κύριος την έρημο Κάδης», δηλαδή την παρούσα έρημο, εξαιτίας της προσέλευσης της Ιουδαίας και όλων των περιχώρων που γειτνιάζουν με τον Ιορδάνη· αφενός, για να βαπτίσει ο Βαπτιστής σε μετάνοια όλη την Ιουδαία και τα Ιεροσόλυμα και τα περίχωρα του Ιορδάνη, και αφετέρου, για να δουν ποια είναι η «φωνή του βοώντος στην έρημο», και ποιος είναι αυτός που βαπτίζει και αυτός που βαπτίζεται, και ποια είναι η «φωνή Κυρίου επί των υδάτων», γι' αυτό και «θα συγκλονίσει ο Κύριος την έρημο Κάδης. Φωνή Κυρίου που καταρτίζει ελάφια», δηλαδή τις ψυχές που επιποθούν να έλθουν στις πηγές των υδάτων του σωτήριου βαπτίσματος.