Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 28:7

Θεωρούμε ότι η γυάλινη θάλασσα υποδηλώνει τόσο το πλήθος των σεσωσμένων, όσο και την καθαρότητα της μελλοντικής κληρονομιάς και τη λαμπρότητα των αγίων, την οποία θα εκπέμπουν με τις μαρμαρυγές της αρετής. Το ότι έχει αναμειχθεί εκεί φωτιά, είναι δυνατόν να κατανοηθεί σύμφωνα με όσα έχει γράψει ο Απόστολος: «η φωτιά θα δοκιμάσει το έργο του καθενός, όποιο και αν είναι αυτό», έστω και αν αυτό δεν πρόκειται να βλάψει τους καθαρούς και ακίβδηλους, εφόσον το πυρ θα διαχωριστεί αμιγώς σε διαφορετικές ενέργειες, σύμφωνα με τον ψαλμικό λόγο, και η μεν καυστική ιδιότητα θα απονεμηθεί στους αμαρτωλούς, η δε φωτιστική στους δικαίους, όπως το έχει ερμηνεύσει ο Μέγας Βασίλειος. Είναι επίσης πιθανό μέσω του πυρός να υποδηλώνεται τόσο η θεία γνώση όσο και η χάρη του ζωοποιού Πνεύματος —διότι μέσα σε φωτιά εμφανίστηκε ο Θεός στον Μωυσή και με μορφή πύρινων γλωσσών επιφοίτησε το Πνεύμα στους Αποστόλους—, ενώ οι κιθάρες να φανερώνουν τη νέκρωση των μελών και την αρμονική ζωή εν συμφωνία των αρετών, η οποία κρούεται με το πλήκτρο του θείου Πνεύματος.

Φωνή Κυρίου, η οποία διακόπτει φλόγα πυρός. Υποδηλώνει αυτή την υπόσχεση, την οποία έδωσε στους αγίους λέγοντας: «Και εάν περάσεις μέσα από φωτιά, η φωτιά δεν θα σε κατακάψει». Φωνή Κυρίου, η οποία συγκλονίζει την έρημο. Το «συγκλονίζοντας» εδώ λέγεται πάλι με την έννοια της μεγάλης απήχησης, όπως στο: «Όταν εισήλθε ο Ιησούς, σείστηκε όλη η πόλη». Έρημο, δε, ονομάζει την Εκκλησία που προέρχεται από τα έθνη, η οποία στο παρελθόν ήταν έρημη από τη γνώση του Θεού. Και θα συγκλονίσει ο Κύριος την έρημο Κάδης. Η λέξη Κάδης ερμηνεύεται ως «αγία». Και ως αγία νοείται η Εκκλησία του Χριστού. Φωνή Κυρίου που καταρτίζει ελάφια, και θα αποκαλύψει δρυμούς. Ελάφια μεν είναι οι άγιοι· το δε «καταρτιζομένη» χρησιμοποιείται αντί του «προετοιμάζοντος». Διότι Αυτός, αφού προετοίμασε τους αγίους Αποστόλους, τους απέστειλε, σύμφωνα με το: «Πορευθέντες, μαθητεύσατε πάντα τα έθνη». Δρυμούς αποκαλεί την Εκκλησία, επειδή στο παρελθόν ήταν μητέρα άκαρπων δέντρων. [Και στον ναό Του ο καθένας αναπέμπει δόξα.]

Ομοίως και το, «Ο Κύριος θα κατοικήσει στον κατακλυσμό», φανερώνει το άγιο βάπτισμα, επειδή κατακλύζει όλες τις αμαρτίες. Ερώτηση 79. Τι σημαίνει το, «Φωνή Κυρίου που διασχίζει τη φλόγα του πυρός»; Απόκριση. Αυτό δηλώνει τη μελλοντική κόλαση του πυρός, επειδή με την προσταγή του Χριστού πρόκειται να διαιρεθεί.

Και ας μη θεωρηθεί από κανέναν απίστευτο αυτό που ειπώθηκε, ότι άλλο πράγμα είναι η λαμπρότητα του φωτός και άλλο το σώμα που αποτελεί το υπόστρωμα του φωτός. Πρώτα απ' όλα, επειδή όλα τα σύνθετα πράγματα κατ' αυτόν τον τρόπο διαχωρίζονται από εμάς: τόσο στη δεκτική ουσία όσο και στην ποιότητα που επισυμβαίνει σε αυτήν. Όπως, λοιπόν, άλλο πράγμα είναι από τη φύση της η λευκότητα και άλλο το λευκασμένο σώμα, έτσι και αυτά που αναφέρθηκαν τώρα, αν και διαφέρουν ως προς τη φύση τους, έχουν ενωθεί από τη δύναμη του Δημιουργού. Και μη μου πεις ότι είναι αδύνατο να χωριστούν αυτά το ένα από το άλλο. Διότι ούτε εγώ ισχυρίζομαι ότι ο διαχωρισμός του φωτός από το ηλιακό σώμα είναι δυνατός για εμένα και για εσένα, αλλά ότι εκείνα που για εμάς είναι χωριστά κατ' επίνοιαν, αυτά δύνανται να διαχωριστούν και κατ' ενέργειαν από τον Ποιητή της φύσεώς τους. Επειδή και για εσένα είναι αδύνατο να ξεχωρίσεις την καυστική δύναμη του πυρός από τη λαμπρότητα· ο Θεός, όμως, θέλοντας να ελκύσει την προσοχή του δούλου Του με ένα παράδοξο θέαμα, έβαλε στη βάτο φωτιά η οποία ενεργούσε μόνο ως προς τη λαμπρότητα, ενώ διατηρούσε την καυστική της δύναμη αδρανή. Όπως μαρτυρεί και ο ψαλμωδός λέγοντας: «Φωνὴ Κυρίου διακόπτοντος φλόγα πυρός». Γι' αυτό και κατά την ανταπόδοση των πεπραγμένων της ζωής μας, ένας μυστικός λόγος μάς διδάσκει ότι η φύση του πυρός θα διαιρεθεί, και το μεν φως θα οριστεί για την απόλαυση των δικαίων, ενώ το οδυνηρό στοιχείο της καύσεως θα αποταχθεί για εκείνους που θα τιμωρούνται.

«Και ο αγαπημένος ως υιός μονοκερώτων». Μετά την εξόντωση των αντίπαλων δυνάμεων, τότε θα φανερωθεί η αγάπη προς τον Κύριο, και η δύναμή Του θα γίνει φανερή, χωρίς κανείς από τους εχθρούς να την επισκοτίζει. Γι' αυτό λέει μετά τη συντριβή: «Ο αγαπημένος θα είναι ως υιός μονοκερώτων». Ο δε μονόκερως είναι ζώο ηγεμονικό, ανυπότακτο στον άνθρωπο, με ακαταμάχητη δύναμη, που ζει πάντοτε στις ερήμους και έχει πεποίθηση στο ένα του κέρατο. Γι' αυτό η ακαταγώνιστη φύση του Κυρίου παρομοιάστηκε με τον μονόκερω, αφενός εξαιτίας της κυριαρχίας Του επί των πάντων, και αφετέρου επειδή έχει ως μοναδική αρχή Του, τον Πατέρα. Διότι κεφαλή του Χριστού είναι ο Θεός. «Φωνή Κυρίου διακόπτοντος φλόγα πυρός». Την αμαρτία, που σαν φωτιά κατέτρωγε τον Ισραήλ, ο Ιωάννης την διέκοπτε, λέγοντας: «Μετανοείτε· διότι έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών». Τη φλόγα, λοιπόν, των παθών, που γεννιέται στις ψυχές από την αμαρτία, τη διέκοπτε, περιγράφοντας στους Ιουδαίους τα περί του αιώνιου πυρός, προφέροντας τα σφοδρά λόγια της κρίσεως, ότι: «Το λιχνιστήρι είναι στο χέρι του Κυρίου, και θα καθαρίσει πλήρως το αλώνι Του· και το μεν σιτάρι θα το συνάξει στις αποθήκες, το δε άχυρο θα το κατακάψει με άσβεστο πυρ». Εκείνη, λοιπόν, τη φλόγα διέκοπτε, φέρνοντας ενώπιον των οφθαλμών του λαού αυτά τα φοβερά.

Η φωνή του Κυρίου διακόπτει τη φλόγα του πυρός. Διακόπηκε βέβαια η φλόγα του πυρός και κατά την ιστορία των τριών παίδων στη Βαβυλώνα, όταν η κάμινος ξεχύθηκε προς τα πάνω σαράντα εννέα πήχεις και κατέκαιγε όλους όσους βρίσκονταν τριγύρω· αφού όμως διακόπηκε με το πρόσταγμα του Θεού, δέχθηκε μέσα της πνοή, παρέχοντας στους παίδες, μέσα σε ειρηνική κατάσταση, γλυκύτατη αναπνοή και αναψυχή, σαν να βρίσκονταν σε κάποια σκιά δέντρων. Διότι έγινε, όπως λέει, σαν πνοή δροσιάς που φυσούσε απαλά. Και είναι βέβαια κατά πολύ πιο θαυμαστό να διακοπεί η φύση του πυρός, παρά να διαχωριστεί η Ερυθρά θάλασσα σε μέρη. Αλλά όμως η φωνή του Κυρίου διακόπτει ακόμη και το φυσικώς συνεχές και ενωμένο στοιχείο του πυρός. Αν και το πυρ φαίνεται στην ανθρώπινη αντίληψη πως είναι άτμητο και αδιαίρετο, εντούτοις με το πρόσταγμα του Κυρίου διακόπτεται και διαχωρίζεται.

Φωνή λοιπόν Κυρίου, ο οποίος διαχωρίζει τη φλόγα του πυρός και τη μερίζει, ώστε το μεν πυρ της κολάσεως να είναι χωρίς λάμψη, το δε φως της αναπαύσεως να παραμείνει άκαυστο. Φωνή Κυρίου που συγκλονίζει την έρημο. Προς ευεργεσία της ερήμου οικονομείται σε αυτήν ο συγκλονισμός από τον Κύριο, ώστε, αφού μεταβληθεί από έρημος, να γίνει γη κατοικημένη, και αφού αποβάλει το όνειδος της ατεκνίας, να λάβει τον έπαινο της πολυτεκνίας (διότι πολλά είναι τα τέκνα της ερήμου, περισσότερα από τα τέκνα εκείνης που έχει τον άνδρα), και, αφού γεμίσει από τα ύδατα του Πνεύματος, να μεταβληθεί η προηγουμένως έρημος σε λίμνες υδάτων. Και θα συγκλονίσει ο Κύριος την έρημο Κάδης. Δεν θα συγκλονίσει λοιπόν ο Κύριος κάθε έρημο, αλλά την Κάδης, δηλαδή τον αγιασμό· διότι η λέξη Κάδης ερμηνεύεται ως αγιασμός. Φωνή Κυρίου που καταρτίζει ελάφους. Κατά τον ίδιο τρόπο με τα προηγούμενα πρέπει να αποδοθούν και τα όσα αφορούν τον καταρτισμό των ελάφων, τον οποίο ενεργεί η φωνή του Κυρίου.

Και όπως ακριβώς για έναν αμαρτωλό που μετανοεί γίνεται χαρά στους ουρανούς, έτσι προκαλείται παροξυσμός και λύπη για εκείνους που αποστατούν από τον Δημιουργό εξαιτίας της αμαρτίας. Τότε το πυρ, το οποίο είναι ετοιμασμένο για την κόλαση του διαβόλου και των αγγέλων του, διαχωρίζεται από τη φωνή του Κυρίου· ώστε, επειδή υπάρχουν δύο δυνάμεις στο πυρ, η καυστική και η φωτιστική, το μεν δριμύ και κολαστικό στοιχείο του πυρός να παραμείνει σε εκείνους που είναι άξιοι της καύσεως, το δε φωτιστικό και λαμπρό να δοθεί στη φαιδρότητα εκείνων που ευφραίνονται· έτσι ώστε το πυρ της κολάσεως να είναι σκοτεινό και το πυρ της αναπαύσεως να παραμείνει άκαυστο. Και μην αμφιβάλλεις. Διότι κατά την ανταπόδοση των όσων έχουμε πράξει στη ζωή μας, η φύση του πυρός θα διαιρεθεί· και το μεν φως θα οριστεί για την απόλαυση των δικαίων, το δε οδυνηρό της καύσεως θα προοριστεί για τους κολαζομένους.

βʹ. Αναφορικά με το προκείμενο ρητό του Ευσεβίου Καισαρείας, «Φωνή Κυρίου διακόπτοντος φλόγα πυρός». Η φλόγα του πυρός διακόπηκε βέβαια στη Βαβυλώνα, καθώς διαχωρίστηκε με το πρόσταγμα του Θεού· δέχθηκε μέσα της μια γλυκύτατη πνοή και αναψυχή, η οποία παρεχόταν στους παίδες, σαν να βρίσκονταν σε κάποια σκιά δέντρων σε ειρηνική κατάσταση· διότι έγινε, όπως λέγει, σαν πνοή δροσιάς που φυσούσε απαλά.

φωνή Κυρίου: Διότι ενίσχυσε τότε τον Ιωάννη [λέγοντας], ώστε να δυνηθεί να αγγίξει την κεφαλή του Θεού. φωνή εν μεγαλοπρεπεία: Διότι έδειξε τότε τον Υιό (Χριστό) μεγαλοπρεπή, ώστε να γνωρίσουν όλοι ότι είναι Υιός του Θεού. φωνή συντρίβουσα κέδρους: Τους υπερήφανους ως υψηλούς. Διότι, καθώς η φωνή μαρτύρησε τότε για τον Υιό, το ύψος των απίστων συνετρίβη. συντρίψει: Τους δαίμονες, ως υπερήφανους και ως πάντοτε χαίροντες στον Λίβανο. Διότι ο Λίβανος ονομάζεται όρος θυσιών. Τους συνέτριψε δε αυτούς η παρουσία του Χριστού, η οποία έπαυσε τη μανία των ειδώλων. και λεπτυνεί: Διότι ο Μόσχος ήταν είδωλο στον Λίβανο. Όπως λοιπόν οι θυσίες των ειδώλων έγιναν αφανείς, έτσι και οι δαίμονες έγιναν αφανείς, σαν να διασκορπίστηκαν ως κέδροι. και ο αγαπημένος: Ο Χριστός, ως Υιός της μονοειδούς αλήθειας, δηλαδή του Πατέρα της αλήθειας. φωνή διακόπτουσα φλόγα πυρός: Όταν καταμέρισε το πυρ στους αποστόλους ως γλώσσες. Διότι, μερίζοντάς τες στον καθένα, καθιστά αναγκαίο το να διακοπεί [δηλαδή να μεριστεί και να διαχωριστεί]. φωνή συσείσουσα έρημον: Την Εκκλησία δηλαδή. Διότι ήταν έρημος, και την συντάραξε, μεταβάλλοντάς την προς τη θεογνωσία. Διότι καθετί που μεταφέρεται είναι ανάγκη να σειστεί. Και φωνή ονομάζει το κήρυγμα του Λόγου, διότι ήχησε σαν βροντή. θα συσείσει την έρημο Κάδης: Το Κάδης ερμηνεύεται αγίασμα, το οποίο είναι η Εκκλησία. Διότι επιπλέον την συντάραξε, μεταβάλλοντάς την από ακαθαρσία σε αγίασμα δόξας.

Σχετικά με αυτό το πυρ λέει και ο μέγας Βασίλειος στα «Ηθικά» του, ερμηνεύοντας το γνωστό εκείνο ψαλμικό ρητό: «Φωνή Κυρίου που διακόπτει φλόγα πυρός», ότι «το πυρ που έχει ετοιμαστεί για την κόλαση του διαβόλου και των αγγέλων του διακόπτεται από τη φωνή του Κυρίου, ώστε, επειδή υπάρχουν δύο δυνάμεις, η καυστική και η φωτιστική, η μεν δριμεία και κολαστική δύναμη του πυρός να παραμείνει σε αυτούς που είναι άξιοι της καύσεως, ενώ η φωτιστική και λαμπρή να κληρωθεί στη φαιδρότητα εκείνων που ευφραίνονται. Φωνή λοιπόν Κυρίου που διακόπτει τη φλόγα του πυρός και τη διαμοιράζει, ώστε το μεν πυρ της κολάσεως να είναι χωρίς λάμψη, το δε φως της αναπαύσεως να παραμείνει άκαυστο». Τότε λοιπόν, όπως φαίνεται, γίνεται αυτή η διακοπή και η διαίρεση εκείνου του πυρός, όταν, καθώς όλοι περνούν ομοίως μέσα από αυτό, τα μεν λαμπρά και φωτεινά έργα φαίνονται λαμπρότερα, και εκείνοι που τα φέρουν καθίστανται κληρονόμοι του φωτός και λαμβάνουν αυτό ως αιώνιο μισθό, ενώ όσοι έχουν έργα φαύλα και εύφλεκτα, ζημιωνόμενοι από την καταστροφή τους, σώζονται με μια σωτηρία χειρότερη από την απώλεια, παραμένοντας διαρκώς μέσα στο πυρ (διότι αυτό ακριβώς σημαίνει κυρίως η λέξη του «σώζεσθαι»), ώστε να μη φανεί ότι, εξαιτίας της φθαρτικής ιδιότητας του πυρός, καταστρέφονται και αυτοί ολοσχερώς.

Ψαλμός 28ος <Ψαλμός του Δαβίδ· κατά την έξοδο της σκηνής.> «Προσφέρετε στον Κύριο, υιοί του Θεού, προσφέρετε στον Κύριο υιούς κριών· προσφέρετε στον Κύριο δόξα και τιμή και προσκυνήστε τον Κύριο στην άγια αυλή του». Όσοι, λέει, είστε υιοί του Θεού, ή επιθυμείτε διακαώς να γίνετε, «προσφέρετε σε αυτόν δόξα και τιμή» δι' αγαθών έργων, ως άμωμους αμνούς, ως υιούς κριών. «Η φωνή του Κυρίου αντηχεί πάνω στα ύδατα, ο Θεός της δόξης εβρόντησε» με τη φωνή Του προς τον Χριστό, ο οποίος στεκόταν «πάνω σε πολλά ύδατα» και βαπτιζόταν. Τι εβρόντηξε; «Αυτός είναι», έλεγε η φωνή που ακούστηκε σαν βροντή, «ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα. Η φωνή του Κυρίου ενισχύει» τον Πρόδρομο Ιωάννη για να βαπτίσει τον Κύριο. «Η φωνή του Κυρίου με μεγαλοπρέπεια» προς τον αγαπητό Υιό. «Η φωνή του Κυρίου που συντρίβει τους κέδρους», δηλαδή τους εχθρικούς τυράννους· «θα συντρίψει ο Κύριος τους κέδρους του Λιβάνου και θα τους κατακομματιάσει όπως το μοσχάρι τον Λίβανο». Και σε τι, άραγε, αμάρτησε ο Λίβανος και οι κέδροι του, ώστε να συντριβούν και να κατακομματιαστούν με αυτόν τον τρόπο, αν όχι επειδή ο λόγος γίνεται ασφαλώς για κάποια έμψυχα όντα, υπερόπτες, εχθρούς, που επιτέθηκαν με μανία κατά του αγαπητού; «Και ο αγαπητός», λέει, «ως υιός μονοκερώτων», διότι εξόντωσε αόρατους και ορατούς εχθρούς με το κέρας του Σταυρού. «Η φωνή του Κυρίου που διαχωρίζει τη φλόγα του πυρός» στη βάτο και στο καμίνι· ώστε να μην καταφλέξει η φωτιά τη βάτο στο Σινά, ούτε το καμίνι των Χαλδαίων τους παίδες. «

Αν δε η θεία Γραφή γνωρίζει τη φωνή του Θεού να διακόπτει φλόγα φωτιάς, ή τον ίδιο τον Θεό να κατεβαίνει και να διαμερίζει τη συμφωνία της γλώσσας, ασφαλώς, αν παραβάλλονταν με εκείνα, τα όσα διαδραματίζονται εδώ δεν θα φαίνονταν ανόμοια. Και θα μπορούσα να πω ότι, αφού έβαλες σαν κάποιο προζύμι σε τρία σάτα αλευριού τη συνετή σου τόλμη σε αυτούς που περιγράφηκαν προηγουμένως με τον λόγο, αρχικά μεν, με την ένθερμη έκχυση των ιδρώτων σου, τους ανακάτεψες σε ένα πιο χαλαρό φρόνημα, έπειτα δε, με το σφίξιμο των δακτύλων σου για να χειριστείς το δόρυ, καταπιέζοντας και συμπιέζοντάς τους, τους μετέβαλες σύμφωνα με τον εαυτό σου, όπως το προζύμι μεταβάλλει το ζυμάρι.

Δεν κρέμεται πλέον στον πάσσαλο η ρωμαϊκή ασπίδα αναδίδοντας μυρωδιά καπνού, ούτε η φαρέτρα των βελών είναι καταφαγωμένη από το σαράκι, ούτε το εύκαμπτο τόξο γεμάτο μούχλα, ούτε γέρνει στο πλάι το δόρυ που θρέφεται από τον άνεμο παραμένοντας ακίνητο και ασάλευτο, ούτε είναι άχρηστο το ακόντιο επειδή καταστρέφεται από τη σκουριά. Δεν ήταν λοιπόν ένας λόγος απλώς κενός, ούτε λεγόταν μάταια στον αέρα, αλλά εκτοξευόταν με εξαιρετική ευστοχία, εκείνος που αποφάνθηκε ότι είναι προτιμότερο ένας λέοντας να ηγείται στρατού ελαφιών, παρά ένα ελάφι να διοικεί σύνταγμα λεόντων. Και αν ακούω τη φωνή του Θεού που θεραπεύει τη δειλία των ζώων και διασχίζει τις φλόγες της φωτιάς, καθόλου παράταιρα δεν θα έλεγα ότι είναι ισοδύναμα με αυτήν τόσο τα δικά σου ηγετικά προστάγματα όσο και οι τακτικές σου μέθοδοι, θεοειδέστατε αυτοκράτορα.