Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 28:9

Φωνή Κυρίου, η οποία διακόπτει φλόγα πυρός. Υποδηλώνει αυτή την υπόσχεση, την οποία έδωσε στους αγίους λέγοντας: «Και εάν περάσεις μέσα από φωτιά, η φωτιά δεν θα σε κατακάψει». Φωνή Κυρίου, η οποία συγκλονίζει την έρημο. Το «συγκλονίζοντας» εδώ λέγεται πάλι με την έννοια της μεγάλης απήχησης, όπως στο: «Όταν εισήλθε ο Ιησούς, σείστηκε όλη η πόλη». Έρημο, δε, ονομάζει την Εκκλησία που προέρχεται από τα έθνη, η οποία στο παρελθόν ήταν έρημη από τη γνώση του Θεού. Και θα συγκλονίσει ο Κύριος την έρημο Κάδης. Η λέξη Κάδης ερμηνεύεται ως «αγία». Και ως αγία νοείται η Εκκλησία του Χριστού. Φωνή Κυρίου που καταρτίζει ελάφια, και θα αποκαλύψει δρυμούς. Ελάφια μεν είναι οι άγιοι· το δε «καταρτιζομένη» χρησιμοποιείται αντί του «προετοιμάζοντος». Διότι Αυτός, αφού προετοίμασε τους αγίους Αποστόλους, τους απέστειλε, σύμφωνα με το: «Πορευθέντες, μαθητεύσατε πάντα τα έθνη». Δρυμούς αποκαλεί την Εκκλησία, επειδή στο παρελθόν ήταν μητέρα άκαρπων δέντρων. [Και στον ναό Του ο καθένας αναπέμπει δόξα.]

Και θα συγκλονίσει ο Κύριος την έρημο Κάδης. Διότι ο Ιωάννης βάπτιζε στην έρημο. Εκείνη λοιπόν την έρημο τη συγκλόνισε με την προσέλευση των λαών από παντού· η οποία, επειδή μετανοούσαν όσοι έρχονταν σε αυτήν, είχε ονομαστεί αγία έρημος. Διότι Κάδης ερμηνεύεται η αγία. Αυτή η φωνή καταρτίζει και τα ελάφια, δηλαδή τις άγιες ψυχές, εκείνες που αναζητούν τα υψηλά, εκείνες που εξολοθρεύουν τα φίδια, εκείνες που διατρίβουν πάνω στα ψηλά βουνά. Και αυτές θα ήταν οι μεγαλοφυείς ψυχές, που ανατρέχουν προς τα ύψη της επουράνιας πολιτείας απομακρυνόμενες από τα ταπεινά, ελαφριές και εξυψωμένες· ευρισκόμενες σε πόλεμο προς τις αντικείμενες δυνάμεις, όπως ακριβώς τα ελάφια με τα φίδια. Αλλά και αποκαλύπτει τους δρυμούς, για να γίνουν φανερά τα φίδια που κρύβονται κάτω από τη σκιά των δρυμών, ώστε να καταναλώνονται πιο εύκολα από τα ελάφια. Ίσως λοιπόν αυτός που ελέγχει τις κρυφές κακίες, αποκαλύπτει δρυμούς· τουτέστιν, φέρνει στο φως τις αμαρτίες που φωλιάζουν στην υλική φύση, οι οποίες ονομάζονται φίδια εξαιτίας του πολύμορφου της ηδονής.

Φωνή λοιπόν Κυρίου, ο οποίος διαχωρίζει τη φλόγα του πυρός και τη μερίζει, ώστε το μεν πυρ της κολάσεως να είναι χωρίς λάμψη, το δε φως της αναπαύσεως να παραμείνει άκαυστο. Φωνή Κυρίου που συγκλονίζει την έρημο. Προς ευεργεσία της ερήμου οικονομείται σε αυτήν ο συγκλονισμός από τον Κύριο, ώστε, αφού μεταβληθεί από έρημος, να γίνει γη κατοικημένη, και αφού αποβάλει το όνειδος της ατεκνίας, να λάβει τον έπαινο της πολυτεκνίας (διότι πολλά είναι τα τέκνα της ερήμου, περισσότερα από τα τέκνα εκείνης που έχει τον άνδρα), και, αφού γεμίσει από τα ύδατα του Πνεύματος, να μεταβληθεί η προηγουμένως έρημος σε λίμνες υδάτων. Και θα συγκλονίσει ο Κύριος την έρημο Κάδης. Δεν θα συγκλονίσει λοιπόν ο Κύριος κάθε έρημο, αλλά την Κάδης, δηλαδή τον αγιασμό· διότι η λέξη Κάδης ερμηνεύεται ως αγιασμός. Φωνή Κυρίου που καταρτίζει ελάφους. Κατά τον ίδιο τρόπο με τα προηγούμενα πρέπει να αποδοθούν και τα όσα αφορούν τον καταρτισμό των ελάφων, τον οποίο ενεργεί η φωνή του Κυρίου.

Φωνή Κυρίου που καταρτίζει τα ελάφια. Όταν λοιπόν δούμε κάποιον άνθρωπο του Θεού τέλειο και καταρτισμένο, ας επιδιώκουμε την ωφέλεια από την ομιλία του. Διότι, όπου υπάρχει παρουσία ελαφιού, τρέπεται σε φυγή κάθε κακία των ερπετών. Επειδή τα ιοβόλα δεν αντέχουν την οσμή του ζώου, αφού υποχωρούν ακόμη και όταν τα κέρατά τους καίγονται ως θυμίαμα. Και θα αποκαλύψει τους δρυμούς.

Πρώτον, η φωνή του Κυρίου καταρτίζει τις ελάφους· έπειτα αποκαλύπτει τους δρυμούς, τους πυκνόφυτους τόπους που είναι γεμάτοι από άγρια και άκαρπη ύλη, στους οποίους από τη φύση τους καταφεύγουν κυρίως τα ιοβόλα. Επειδή, λοιπόν, έχει ήδη τελειοποιηθεί η έλαφος μέσα από τον καταρτισμό που δέχθηκε από τον Κύριο, ο δίκαιος που παρομοιάζεται με αυτήν αποκαλύπτει τους δρυμούς, ώστε οι φθορείς της ζωής μας να παραδοθούν γυμνοί και έκθετοι. Και επειδή κάθε δέντρο που δεν κάνει καλό καρπό κόβεται από την αξίνα και ρίχνεται στη φωτιά, κατ' ανάγκην οι δρυμοί ανακαθαρίζονται, δηλαδή οι υλώδεις ψυχές, μέσα στις οποίες, σαν κάποια θηρία, φωλιάζουν τα ποικίλα πάθη των αμαρτιών, από τον Λόγο, ο οποίος είναι πιο κοφτερός από κάθε δίκοπη μάχαιρα.

Επειδή δε πολλοί άνθρωποι, βεβαρημένοι από τις βιοτικές μέριμνες, έχουν τις ψυχές τους σαν κάποια ακανθοφόρο γη και δεν τις αφήνουν να τρέφονται προς καρποφορία του λόγου, ο Κύριος αποκαλύπτει τους δρυμούς, δηλαδή το άσχημο, το απρεπές και το βλαβερό των φροντίδων του παρόντος βίου, ώστε, αφού καταστεί σαφές το ζήτημα περί του αγαθού και του κακού, να μην έχουν οι άνθρωποι, εξαιτίας της αμάθειας, διαστρεβλωμένες τις κρίσεις τους για τα πράγματα.

Διότι πολλοί τα μεν αγαθά, όταν είναι κοπιαστικά, τα θεωρούν κακά· τα δε κακά, εξαιτίας της ηδονής που τα συνοδεύει, τα επιδιώκουν σαν να ήταν αγαθά· και είναι απερίγραπτη η πλάνη των ανθρώπων γύρω από αυτά τα ζητήματα. Ανήκουν λοιπόν στη φύση των αγαθών τα καρποφόρα δέντρα και όλοι οι κέδροι, τα οποία και συμπεριλαμβάνονται στον αίνο· στα κακά όμως ανήκουν οι δρυμοί, τους οποίους, για να μην εξαπατηθούν όσοι νομίζουν ότι θα βρουν κάποιον χρήσιμο καρπό σε αυτούς, αποκαλύπτει και φανερώνει η φωνή του Θεού. «Και στον ναό Του ο καθένας λέγει δόξα». Ας ακούσουν τα λόγια του ψαλμού και ας ντραπούν όσοι επιδίδονται σε μακροσκελείς φλυαρίες. Τι λέει ο ψαλμός; Εκείνος που βρίσκεται μέσα στον ναό του Θεού δεν προφέρει κακολογίες, ούτε ματαιότητες, ούτε λόγια γεμάτα από αισχρά πράγματα, αλλά «στον ναό Του ο καθένας λέγει δόξα». Στέκονται εκεί οι άγιοι άγγελοι που καταγράφουν τα λόγια· είναι παρών ο Κύριος, ο οποίος επιβλέπει τις εσωτερικές διαθέσεις αυτών που εισέρχονται. Η προσευχή του καθενός είναι φανερή στον Θεό· ποιος με ειλικρινή διάθεση, ποιος με επίγνωση αναζητά τα επουράνια· και ποιος εντελώς τυπικά προφέρει τα λόγια με την άκρη των χειλιών του, ενώ η καρδιά του απέχει μακριά από τον Θεό. Κι αν ακόμη προσεύχεται, ζητά την υγεία της σάρκας, και τον υλικό πλούτο, και την ανθρώπινη δόξα. Δεν πρέπει όμως να επιζητεί τίποτε από αυτά, όπως διδάσκει ο λόγος του Θεού, αλλά «στον ναό Του ο καθένας λέγει δόξα». Οι ουρανοί διηγούνται τη δόξα του Θεού. Έργο των αγγέλων είναι να δοξολογούν τον Θεό.

Για ολόκληρη τη στρατιά των επουρανίων δυνάμεων ένα είναι το έργο: να αναπέμπει δόξα στον Κτίστη. Ολόκληρη η κτίση, τόσο αυτή που σιωπά όσο και αυτή που έχει φωνή, τόσο η υπερκόσμια όσο και η επίγεια, δοξάζει τον Κτίστη. Άνθρωποι όμως αξιοθρήνητοι, ενώ άφησαν τα σπίτια τους και προσέτρεξαν στον ναό, δήθεν για να ωφεληθούν κάπως, δεν προσφέρουν την ακοή τους στους λόγους του Θεού, δεν αποκτούν συναίσθηση της δικής τους φύσης, δεν θλίβονται που έχουν κυριευθεί από την αμαρτία· δεν θλίβονται όταν φέρνουν στη μνήμη τους τις αμαρτίες τους, δεν τρέμουν την κρίση, αλλά χαμογελώντας και ανταλλάσσοντας χειραψίες μεταξύ τους, μετατρέπουν τον οίκο της προσευχής σε τόπο φλυαρίας, παρακούοντας τον ψαλμό που διακηρύττει και λέει ότι «Μέσα στον ναό του Θεού οι πάντες αναφωνούν δόξα». Εσύ όμως, όχι μόνο δεν δοξολογείς, αλλά γίνεσαι εμπόδιο και στον άλλον αποσπώντας την προσοχή του, και με τον δικό σου θόρυβο σκεπάζεις τη διδασκαλία του Πνεύματος. Πρόσεξε μήπως τελικά αναχωρήσεις, αντί να λάβεις τον μισθό της δοξολογίας, συγκαταδικασμένος μαζί με εκείνους που βλασφημούν το όνομα του Θεού. Έχεις τον ψαλμό, έχεις την προφητεία, τα ευαγγελικά παραγγέλματα, τα κηρύγματα των Αποστόλων. Η γλώσσα ας ψάλλει, ο νους ας ερευνά το νόημα των όσων λέγονται, ώστε να ψάλλεις με το πνεύμα, να ψάλλεις όμως και με τον νου. Διότι δεν έχει ανάγκη δόξας ο Θεός, αλλά θέλει να γίνεις εσύ άξιος να δοξαστείς. Επειδή «ό,τι σπείρει ο άνθρωπος, αυτό και θα θερίσει».

Σπείρε δοξολογία, για να θερίσεις στεφάνους και τιμές και επαίνους στη βασιλεία των ουρανών. Αυτά δεν ειπώθηκαν άσκοπα ως παρέκβαση σχετικά με το χωρίο «Στον ναό Του ο καθένας λέει δόξα», εξαιτίας εκείνων που φλυαρούν ακατάπαυστα μέσα στον ναό του Θεού και εισέρχονται ανωφελώς· και μακάρι να ήταν μόνο ανωφελώς και όχι επιβλαβώς.

Διότι, όταν μεν ύψωνε τα χέρια, υπερίσχυε ο Ισραήλ· όταν δε κατέβαζε τα χέρια, υπερίσχυε ο Αμαλήκ. Αυτό σημαίνει ότι, όταν η δραστική μας δύναμη καταπίπτει, ισχυροποιούνται εκείνα που μας πολεμούν· όταν όμως υψώνεται και εκτείνεται, το διορατικό στοιχείο μέσα μας γίνεται ισχυρότερο. Διότι τα υψώνει εκείνος που αναζητά τα άνω, ενώ τα εκτείνει εκείνος που έχει ανάγκη από βοήθεια για τα σωματικά. Εκείνος, λοιπόν, που βρίσκεται στον ναό του Θεού δεν ξεστομίζει κακολογίες, ούτε ματαιότητες, ούτε λόγια για αισχρά πράγματα, μη γένοιτο! Αλλά «στον ναό Του», σύμφωνα με τον Δαβίδ, «ο καθένας λέγει δόξα». Στέκονται παρόντες οι άγγελοι που καταγράφουν τα λόγια· παρίσταται ο Κύριος, ο οποίος επιβλέπει τις εσωτερικές διαθέσεις αυτών που εισέρχονται. Η προσευχή του καθενός είναι φανερή στον Θεό: ποιος με ειλικρινή διάθεση, ποιος με επίγνωση επιζητεί τα επουράνια· ποιος προφέρει τα λόγια τυπικά μόνο με την άκρη των χειλιών του, ενώ η καρδιά του απέχει μακριά από τον Θεό.

Ακόμη και όταν προσεύχεται, επιζητεί την υγεία της σαρκός, τον σωματικό πλούτο και την ανθρώπινη δόξα. Δεν πρέπει όμως να επιζητεί τίποτε από αυτά, όπως διδάσκει ο λόγος, αλλά «μέσα στον ναό Του οι πάντες διακηρύσσουν τη δόξα Του». Αλλά, ω του θαύματος! Οι ουρανοί διηγούνται τη δόξα του Θεού. Έργο των αγγέλων είναι να δοξολογούν τον Θεό. Σε όλη τη στρατιά των επουρανίων ένα είναι αυτό το έργο, το να αναπέμπουν δόξα στον Κτίστη.

Ολόκληρη η κτίση, τόσο αυτή που σιωπά όσο και αυτή που ομιλεί, τόσο η υπερκόσμια όσο και η επίγεια, δοξάζει τον Δημιουργό. Άνθρωποι όμως ελεεινοί, ενώ εγκατέλειψαν τις οικίες τους και έσπευσαν στον ναό, νομίζοντας ότι κάπως έτσι θα ωφελήσουν τον εαυτό τους, δεν τείνουν τα ώτα τους στους λόγους του Θεού, δεν αποκτούν επίγνωση της δικής τους φύσεως, δεν θλίβονται ανακαλώντας στη μνήμη τις αμαρτίες τους, δεν τρέμουν την κρίση· αντίθετα, μειδιώντας και δίδοντας τα χέρια ο ένας στον άλλον, μετατρέπουν τον οίκο της προσευχής σε τόπο φλυαρίας, παρακούοντας τον Ψαλμωδό που διαμαρτύρεται και λέγει ότι: «Στον ναό του Θεού ο καθένας λέγει δόξα». Εσύ, όμως, όχι μόνο δεν λες δόξα, αλλά γίνεσαι και εμπόδιο σε άλλον, στρέφοντάς τον προς τον εαυτό σου. Διότι ο Θεός δεν έχει ανάγκη από δόξα, αλλά επιθυμεί να γίνεις εσύ άξιος να δοξαστείς. Διότι: «Ό,τι σπείρει ο άνθρωπος, αυτό και θα θερίσει».

Πρέπει δε να υπενθυμίσουμε και τον μακάριο Δαβίδ που ψάλλει για αυτούς: «Φωνή Κυρίου που ετοιμάζει ελάφια και θα αποκαλύψει δρυμούς». Διότι ως δρυμοί για τα νοητά ελάφια αναδείχθηκαν από τον Θεό τα αμέτρητα πλήθη των εθνών, τα οποία νέμονταν νοητώς απολαμβάνοντας την πραότητα των πιστών. <Ευφράνσου, έρημος διψασμένη· ας αγαλλιάσει η έρημος, και ας ανθίσει σαν κρίνο. Θα ανθίσουν και θα αγαλλιάσουν τα έρημα του Ιορδάνη· και η δόξα του Λιβάνου δόθηκε σε αυτήν, και η τιμή του Καρμήλου, και ο λαός μου θα δει τη δόξα του Κυρίου, και το ύψος του Θεού μας.> Η θεόπνευστη Γραφή συνηθίζει να αποκαλεί έρημη και στείρα την Εκκλησία των εθνών, η οποία κάποτε βρισκόταν σε αυτήν την κατάσταση, μην έχοντας τον εξ ουρανού νοητό Νυμφίο, εννοώ τον Χριστό, αλλά έχοντας έλλειψη παντός αγαθού, και ούσα τρόπον τινά τροφός αγκαθιών, διψασμένη και άνυδρη. Επειδή όμως ήρθε σε αυτήν ο Χριστός (διότι προσοικειώθηκε μέσω της πίστεως και πλούτισε με το θεϊκό νάμα από Αυτόν· επειδή Αυτός είναι πηγή ζωής και χείμαρρος τρυφής· και Αυτός ήταν που έλεγε μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: «Ιδού, εγώ στρέφω σε αυτούς ειρήνη σαν ποταμό, και τη δόξα των εθνών σαν χείμαρρο που κατακλύζει»), δεν είναι πλέον στείρα και έρημη· αλλά μάλλον πολύτεκνη και ενωμένη με τον Νυμφίο, και νοητώς ολάνθιστη. Αυτή λοιπόν που παλαιότερα διψούσε ας ευφρανθεί, λέει· και ας ανθίσει σαν κρίνο, διαθέτοντας ταυτόχρονα και τη χάρη του άνθους και την ευωδία.

Κατά της αιρέσεως που δεν δέχεται το κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο και την Αποκάλυψή του 〈31η〉, και 〈51η〉 στη σειρά. 1. Στη συνέχεια αυτών των αιρέσεων, μετά την αίρεση των Φρυγών και των Κυιντιλλιανών και των λεγόμενων Τεσσαρεσκαιδεκατιτών, εμφανίστηκε στον κόσμο μια άλλη αίρεση, σαν ένα αδύναμο ερπετό, το οποίο δεν μπορεί να αντέξει στη μυρωδιά του δίκταμου, είτε του στύρακα είτε της λιβανωτίδας είτε του αβρότονου, είτε στη μυρωδιά της ασφάλτου είτε του θυμιάματος, είτε του γαγάτη λίθου είτε του κέρατου του ελαφιού. Διότι λένε εκείνοι που έχουν αποκτήσει πείρα σε αυτά, ότι αυτά τα είδη απωθούν τα ιοβόλα ερπετά· και τον μεν δίκταμο κάποιοι τον ονομάζουν «τίκταμο» από το γεγονός ότι οι ιατροί τον χρησιμοποιούν για να βοηθούν τις γυναίκες που τίκτουν (γεννούν). Επομένως, δικαιολογημένα από εμάς παρομοιάζεται με τον Θεό Λόγο που ήλθε άνωθεν από τα επουράνια, ο Οποίος γεννήθηκε από τον Πατέρα αχρόνως και ανάρχως. Διότι λέει ο Σολομών για την άφρονα και φαύλη γυναίκα ότι «μισεί τον λόγο της ασφάλειας»· έτσι και αυτοί μίσησαν τα στερεά θεμέλια του κηρύγματος, επειδή είναι επίγειοι και απεχθάνονται τα επουράνια. Γι' αυτό, φοβούμενοι τη φωνή του Αγίου Πνεύματος που λέει «φωνή Κυρίου που καταρτίζει τα ελάφια» * Εκείνου που είπε στους δούλους και αποστόλους Του «Ιδού, σας έχω δώσει την εξουσία να πατάτε επάνω σε φίδια και σκορπιούς και επάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού».

Εξαιτίας λοιπόν όλων αυτών, αναφέρει ότι οι φάραγγές τους, δηλαδή οι ψυχές τους, επειδή βρίσκονται κάπου κάτω σε κοιλώματα και σε φάραγγες, θα μεταβληθούν σε πίσσα και σε θειάφι και η γη τους σε πίσσα που θα καίγεται ημέρα και νύχτα, και δεν θα σβήσει στον αιώνα. Διότι η αιώνια κόλασή τους θα είναι άσβεστη και ο καπνός της φωτιάς τους θα ανεβαίνει προς τα άνω, ενώ το θειάφι της εν τω βάθει τιμωρίας τους θα δίνει τη δυνατότητα σε όσους βρίσκονται άνω να βλέπουν, εξαιτίας της κακίας που τους υποτάσσει, η οποία παρομοιάζεται με την πίσσα λόγω του σκοτεινού και μαύρου της χρώματος. Ενώ δε πρόκειται να συμβούν τόσα πολλά δεινά στην έρημο της Σιών κατά τον ενιαυτό της ανταποδόσεώς της, ας δούμε ποια λέει στη συνέχεια ότι θα προσέλθουν, λέγοντας: «Εκεί συναντήθηκαν ελάφια και είδαν το ένα το πρόσωπο του άλλου». Τα δε ελάφια η Θεία Γραφή τα γνωρίζει ως καθαρό ζώο και διδάσκει πολλά καλά πράγματα περί των ελαφιών, όπως όταν λέει: «Όπως επιποθεί το ελάφι τις πηγές των υδάτων, έτσι επιποθεί η ψυχή μου εσένα, Θεέ μου», και πάλι: «Φωνή Κυρίου που καταρτίζει ελάφια», και ξανά: «Ελάφι φιλίας και πώλος χαρίτων ας συναναστρέφεται μαζί σου», και στον Ιώβ: «Φύλαξες και τους μήνες των ελαφιών, τις ωδίνες τους θα εξαποστείλεις».

Για αυτόν τον λόγο έχει ειπωθεί: «η μία δεν αναζήτησε την άλλη· διότι ο Κύριος τους έδωσε εντολή, και το πνεύμα του τους συγκέντρωσε»· διότι αυτός που τους είπε: «πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη στο όνομά μου», ο ίδιος έδωσε εντολή να μην διαμένουν στο ίδιο μέρος, αλλά να περιτρέχουν παντού και να μεριμνούν για τη συγκρότηση των εκκλησιών του. «Και αυτός ρίχνει κλήρους για αυτούς, και το χέρι του τους μοίρασε τόπους για να βόσκουν εις τον αιώνα»· επομένως, τους παρείχε και δύναμη και βοήθεια, καθώς και «κλήρους εις γενεάς γενεών», ώστε να αναπαυθούν στους δικούς τους «κλήρους», δηλαδή στα έθνη που τους κληρώθηκαν, στα οποία «εις γενεάς γενεών» η μνήμη τους αναζωπυρώνεται μέσα στις εκκλησίες που ιδρύθηκαν από αυτούς. Βλέπεις τι προφητεύει για τις «ελάφους»· και το ότι δεν ήταν δυνατόν αυτές οι υποσχέσεις να εκπληρωθούν στην προαναφερθείσα έρημο της Σιών είναι σε όλους φανερό· διότι λεγόταν ότι «σκαντζόχοιροι» και «ονοκένταυροι και δαιμόνια θα κατοικήσουν σε αυτήν». Επομένως, άλλη θα πρέπει να είναι η χώρα των «ελάφων», στην οποία ο ίδιος ο Κύριος «έριξε κλήρους» για τις ελάφους, «και το χέρι του» τους έδωσε «να βόσκουν εις τον αιώνα». Αυτή λοιπόν είναι η χώρα που απονεμήθηκε στις «ελάφους», την οποία παρουσιάζει ο λόγος που αναφέρει στους Ψαλμούς: «φωνή Κυρίου που καταρτίζει ελάφους και θα αποκαλύψει δρυμούς».

Επομένως, στους δρυμούς διένειμε σε αυτές τους κλήρους, δηλαδή στα έθνη· διότι πολλές φορές έχει αποδειχθεί ότι οι δρυμοί εκλαμβάνονται ως τα αλλόφυλα έθνη. Και εφόσον οι έλαφοι, οι οποίες αποκαταστάθηκαν σύμφωνα με το πρόσταγμα του Θεού, έλαβαν κλήρους και μερίδια σε άλλη χώρα, ήταν επόμενο να γνωρίσουμε εμείς ποια ακριβώς ήταν αυτή. Στον Ψαλμό, λοιπόν, έχει αναφερθεί: «φωνή Κυρίου που καταρτίζει ελάφους» και «που αποκαλύπτει δρυμούς», καθώς ο λόγος διδάσκει ότι μέσω των ελάφων που καταρτίστηκαν από τον Κύριο, αποκαλύφθηκαν κάποιοι δρυμοί άγριοι και δασώδεις, επειδή τα θηρία και τα ερπετά που βρίσκονταν μέσα σε αυτούς εκδιώχθηκαν από τις ελάφους· και μέσω των δρυμών υποδηλώνονταν τα αλλόφυλα και αποξενωμένα από τον Θεό έθνη.

Φωνή Κυρίου που καταρτίζει ελάφια, και θα αποκαλύψει δρυμούς, και μέσα στον ναό του καθένας αναπέμπει δόξα. Διότι, λέγει, ο Κύριος καταρτίζει ελάφια· ζώο που αγαπά την έρημο, οφιοκτόνο και κερασφόρο, και σύμφωνα με τον νόμο καθαρό, το οποίο εξαπέστειλε στην προαναφερθείσα έρημο. Αυτά δε, αφού διέτρεξαν αυτήν, καταπάτησαν με τα πόδια τους τα φίδια που βρίσκονταν εκεί, και εκδίωξαν μακριά όλα τα ιοβόλα θηρία της ερήμου· με την εκδίωξη των οποίων, αποκαλύφθηκαν οι δρυμοί· Και μέσα στον ναό καθένας αναπέμπει δόξα.

Με απόλυτη ακρίβεια έχει ειπωθεί: «Και στον ναό Του ο καθένας αναπέμπει δόξα»· διότι δεν είναι πλέον οι Ιουδαίοι, ούτε ο λαός της περιτομής, αλλά ο καθένας που έχει επιστρέψει από όλα τα έθνη. «Ο Κύριος θα δώσει ισχύ στον λαό Του· ο Κύριος θα ευλογήσει τον λαό Του με ειρήνη».

Επειδή και ο ίδιος ο νυμφίος στο Άσμα Ασμάτων είχε παρομοιαστεί με νεαρό ελάφι, και στον Ιώβ εξάλλου έχει αναφερθεί: «Παρατήρησες τους μήνες των ελαφιών και τις ωδίνες τους· αυτά θα τα εξαποστείλεις». Τέτοια λογικά ελάφια λέγεται ότι καταρτίζει ο Κύριος στον 28ο ψαλμό, ο οποίος λέει: «Φωνή Κυρίου που καταρτίζει ελάφια».

ΡΙΖʹ. Αυτή μεν λοιπόν είναι η απολογία, τόσο μεγάλη και τόσο δικαιολογημένη· ο δε Θεός της ειρήνης, αυτός που έκανε και τα δύο ένα και μας επανέφερε σε ενότητα, αυτός που καθίζει τους βασιλείς σε θρόνους, και από το χώμα εγείρει τον φτωχό, και από την κοπριά ανυψώνει τον πένητα· αυτός που εξέλεξε τον δούλο του τον Δαβίδ και τον πήρε από τα ποίμνια των προβάτων, αν και ήταν ο πιο μικρός ανάμεσα στους γιους του Ιεσσαί και ο νεότερος· αυτός που δίνει λόγο σε εκείνους που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη για την τελείωση του Ευαγγελίου, είθε ο ίδιος να κρατήσει το δεξί μας χέρι, και να μας οδηγήσει σύμφωνα με το θέλημά του, και να μας δεχθεί με δόξα, ποιμαίνοντας τους ποιμένες και οδηγώντας τους οδηγούς· ώστε να ποιμαίνουμε το ποίμνιό του με επίγνωση, και όχι με τα εργαλεία ενός άπειρου ποιμένα, το πρώτο εκ των οποίων αποτελεί ευλογία, ενώ το δεύτερο έχει οριστεί στους παλαιούς ως κατάρα· είθε ο ίδιος να δώσει δύναμη και κραταίωση στον λαό του· και να παραστήσει ο ίδιος στον εαυτό του το ποίμνιο λαμπρό και άσπιλο, και άξιο της άνω μάνδρας, στην κατοικία αυτών που ευφραίνονται, στη λαμπρότητα των αγίων· ώστε μέσα στον ναό του όλοι να αναπέμπουμε δόξα, ποίμνιο και ποιμένες μαζί, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών· στον οποίο ανήκει κάθε δόξα στους αιώνες των αιώνων.

«Φωνὴ ελάφους»: Εννοεί τους αποστόλους. Διότι τα ελάφια είναι ταχύτατα στο τρέξιμο. Και τους δρόμους των αποστόλων τους προετοίμασε η φωνή του Χριστού, όταν τους έλεγε: «πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος». «Καὶ ἀποκαλύψει δρυμούς»: Τους δρυμούς των εθνών. Διότι, όπως ακριβώς στους δρυμούς, δηλαδή στα δάση, κατοικούν θηρία, έτσι και μέσα στην πλάνη των ειδώλων βρίσκονταν τα έθνη σαν σε περιορισμό. Αποκαλύφθηκαν δε αυτοί, επειδή φωτίστηκαν από τη χάρη. «Καὶ ἐν τῷ ναῷ»: Δηλαδή στην Εκκλησία. Διότι αυτή είναι ο ναός του Θεού, και μέσα σε αυτήν ο καθένας, δηλαδή και οι δίκαιοι και οι αμαρτωλοί, δοξολογούν. Αλλά να θεωρείς ως ναό και το δεσποτικό σώμα. Διότι μέσα σε αυτό κάθε πνοή δοξάζει τον Θεό. «Κύριος τὸν κατακλυσμόν»: Εννοεί τα ύδατα του βαπτίσματος, τα οποία προκαλούν κατακλυσμό στους δαίμονες και στους αμαρτωλούς και ξεπλένουν τον άνθρωπο. «Καὶ καθιεῖται»: Διότι, αφού ο Χριστός έπραξε όλα αυτά, ανερχόμενος στους ουρανούς, κάθεται ως βασιλιάς στους αιώνες των αιώνων. «Κύριος ἰσχύν»: Δίνοντας στον πιστό λαό το σώμα Του και το αίμα Του προς βρώση και πόση. Διότι μέσω της βρώσης και της πόσης αποκτά ο άνθρωπος τη δύναμη. «Κύριος εὐλογήσει»: Λέγοντας: «Την ειρήνη την δική μου σας δίνω».

«Φωνή Κυρίου που συγκλονίζει την έρημο, και θα συγκλονίσει ο Κύριος την έρημο της Κάδης», η οποία βρίσκεται κοντά στο όρος Σινά, όταν ο Μωυσής έλαβε τον νόμο από τον Θεό. «Φωνή Κυρίου που καταρτίζει τα ελάφια, και θα αποκαλύψει τους δρυμούς». Διότι ό,τι και αν θελήσει να πράξει, είτε να απογυμνώσει τους δρυμούς είτε να μετατρέψει την άδενδρη πεδιάδα σε έλη και δρυμούς, τίποτα δεν τον εμποδίζει. «Και στον ναό του καθένας που λέγει δόξα» θεωρείται ευσεβής. «Ο Κύριος θα κατοικήσει τον κατακλυσμό». Ποιον κατακλυσμό; Τις ψυχές που κατακλύστηκαν και καθαρίστηκαν διά του θείου βαπτίσματος· διότι το χωρίο αναφέρεται εξ ολοκλήρου στο βάπτισμα. «Και θα καθίσει ο Κύριος ως βασιλιάς εις τον αιώνα», επαναπαυόμενος σε τέτοιες άγιες ψυχές. «Ο Κύριος θα δώσει ισχύ στον λαό του», την αρμόζουσα στον λαό. «Ο Κύριος θα ευλογήσει τον λαό του με ειρήνη», ανατρέποντας τη μάχη.

«Φωνή Κυρίου που συντρίβει κέδρους», δηλαδή δαίμονες καθώς και μεγιστάνες τυράννους, «και θα συντρίψει ο Κύριος τις κέδρους του Λιβάνου», δηλαδή τις αμαρτίες εκείνου που ταπεινώθηκε σαν τον Λίβανο μέσω της μετάνοιας και του θείου βαπτίσματος, «και θα τις καταλεπτύνει σαν το μοσχάρι, τον Λίβανο»· τις αμαρτίες που πάχυναν σαν τους κέδρους εξαιτίας μοιχειών, φόνων, ασελγειών και άλλων κακών, «θα τις καταλεπτύνει σαν το μοσχάρι, τον Λίβανο» και θα τις αφανίσει τελείως, «και ο ηγαπημένος», δηλαδή εγώ ο Υιός προς τον Πατέρα, «ως υιός μονοκερώτων». «Φωνή Κυρίου που συγκλονίζει την έρημο, και θα συγκλονίσει ο Κύριος την έρημο Κάδης», δηλαδή την παρούσα έρημο, εξαιτίας της προσέλευσης της Ιουδαίας και όλων των περιχώρων που γειτνιάζουν με τον Ιορδάνη· αφενός, για να βαπτίσει ο Βαπτιστής σε μετάνοια όλη την Ιουδαία και τα Ιεροσόλυμα και τα περίχωρα του Ιορδάνη, και αφετέρου, για να δουν ποια είναι η «φωνή του βοώντος στην έρημο», και ποιος είναι αυτός που βαπτίζει και αυτός που βαπτίζεται, και ποια είναι η «φωνή Κυρίου επί των υδάτων», γι' αυτό και «θα συγκλονίσει ο Κύριος την έρημο Κάδης. Φωνή Κυρίου που καταρτίζει ελάφια», δηλαδή τις ψυχές που επιποθούν να έλθουν στις πηγές των υδάτων του σωτήριου βαπτίσματος.

Δεν κρέμεται πλέον στον πάσσαλο η ρωμαϊκή ασπίδα αναδίδοντας μυρωδιά καπνού, ούτε η φαρέτρα των βελών είναι καταφαγωμένη από το σαράκι, ούτε το εύκαμπτο τόξο γεμάτο μούχλα, ούτε γέρνει στο πλάι το δόρυ που θρέφεται από τον άνεμο παραμένοντας ακίνητο και ασάλευτο, ούτε είναι άχρηστο το ακόντιο επειδή καταστρέφεται από τη σκουριά. Δεν ήταν λοιπόν ένας λόγος απλώς κενός, ούτε λεγόταν μάταια στον αέρα, αλλά εκτοξευόταν με εξαιρετική ευστοχία, εκείνος που αποφάνθηκε ότι είναι προτιμότερο ένας λέοντας να ηγείται στρατού ελαφιών, παρά ένα ελάφι να διοικεί σύνταγμα λεόντων. Και αν ακούω τη φωνή του Θεού που θεραπεύει τη δειλία των ζώων και διασχίζει τις φλόγες της φωτιάς, καθόλου παράταιρα δεν θα έλεγα ότι είναι ισοδύναμα με αυτήν τόσο τα δικά σου ηγετικά προστάγματα όσο και οι τακτικές σου μέθοδοι, θεοειδέστατε αυτοκράτορα.