Πατερικὲς ἀναφορὲς ἀνὰ βιβλικὸ ἐδάφιο
12 πατερικά χωρίαΌλες οι κατηγορίες γνησιότητας
Εἰς τὸ τέλος· ψαλμὸς ᾠδῆς τοῦ ἐγκαινισμοῦ τοῦ οἴκου· Δαυΐδ.Ανάγνωση ολόκληρου κεφαλαίου
1–12 από 12
ΨΑΛΜΟΣ ᾠδῆς τοῦ ἐγκαινισμοῦ τοῦ οἴκου εἰς τὸ τέλος τῷ Δαυΐδ. ΚΘʹ. Ἐγκαινισμὸς τοῦ οἴκου ἐστὶν, ἤτοι τῆς Ἐκκλησίας, ἢ ὅτε τοῦ ἔξω ἀνθρώπου ἡμῶν φθειρομένου ὁ ἔσω ἀνακαινοῦται.
Ψαλμός ωδής του εγκαινισμού του οίκου, εις το τέλος, του Δαβίδ. ΚΘ΄. Ο εγκαινισμός του οίκου είναι, δηλαδή, της Εκκλησίας, ή όταν, καθώς ο εξωτερικός μας άνθρωπος φθείρεται, ο εσωτερικός ανακαινίζεται.
Λεπτομέρειες
πάλιν δὲ τούτων τῶν ἐχόντων ἐπιγραφὴν, «Εἰς τὸ τέλος Ψαλμὸς τῷ Δαβὶδ,» ὑποδιαίρεσις αὕτη· οἱ μὲν γὰρ ἐπιγράφουσι· «Ψαλμὸς ᾠδῆς,» δʹ, ξδʹ· οἱ δὲ, «Ψαλμὸς» μόνον, εʹ, ηʹ, θʹ, ιʹ, ιαʹ, ιβʹ, ιγʹ, ιηʹ, ιθʹ, κʹ, καʹ, λʹ, λθʹ, μʹ, νʹ, ξγʹ, ρηʹ, ρληʹ, ρλθʹ· ὁ δὲ ἐπιγέγραπται «Ἐν ὕμνοις,» ψαλμός ϛʹ· οἱ δὲ «Ψαλμοὶ ᾠδῆς,» κθʹ, ξγʹ. Καὶ ἄλλοι δὲ ἐπιγραφὴν μὲν ἔχουσιν, «Εἰς τὸ τέλος τῷ Δαβὶδ,» οὔτε δὲ Ψαλμὸς, ἀλλὰ διάφορόν τινα ἐπιγραφὴν ἔχουσι, καί εἰσιν οὗτοι, ιζʹ, λεʹ, ναʹ, νβʹ, νγʹ, νδʹ, νεʹ, νϛʹ, νζʹ, νηʹ, νθʹ, ξʹ, ξηʹ, ξθʹ. Τούτων οὖν τῶν ἐχόντων διάφορον τὴν ἐπιγραφὴν ὁ μὲν ἔχει, «Λόγοι ᾠδῆς,» ιζʹ· οἱ δὲ μόνον, «Τῷ Δαβὶδ,» λεʹ, ξηʹ, ξθʹ· οἱ δὲ, «Συνέσεως,» ναʹ, νβʹ· οἱ δὲ, «Ἐν ὕμνοις συνέσεως,» νγʹ, νδʹ· οἱ δὲ, «Εἰς στηλογραφίαν,» νεʹ, νϛʹ, νζʹ, νηʹ, νθʹ· ὁ δὲ, «Ἐν ὕμνοις,» ξʹ· τῶν δὲ ἐχόντων ἐπιγραφὴν, «Ψαλμὸς τῷ Δαβὶδ,» χωρὶς τοῦ, «Εἰς τὸ τέλος,» ἐστὶν ᾠδὴ ψαλμοῦ μόνος ρζʹ.
Και πάλι, για αυτούς που φέρουν την επιγραφή «Εἰς τὸ τέλος Ψαλμὸς τῷ Δαβὶδ», υπάρχει η εξής υποδιαίρεση: διότι κάποιοι μεν επιγράφονται «Ψαλμὸς ᾠδῆς», όπως ο 4ος και ο 64ος· άλλοι δε φέρουν μόνο τη λέξη «Ψαλμός», όπως οι 5ος, 8ος, 9ος, 10ος, 11ος, 12ος, 13ος, 18ος, 19ος, 20ός, 21ος, 30ός, 39ος, 40ός, 50ός, 63ος, 108ος, 138ος, 139ος· ένας δε επιγράφεται «Ἐν ὕμνοις», ο 6ος ψαλμός· και άλλοι «Ψαλμοὶ ᾠδῆς», ο 29ος και ο 63ος. Υπάρχουν και άλλοι που φέρουν μεν την επιγραφή «Εἰς τὸ τέλος τῷ Δαβὶδ», χωρίς όμως τη λέξη Ψαλμός, αλλά έχουν κάποια διαφορετική επιγραφή, και είναι οι εξής: 17ος, 35ος, 51ος, 52ος, 53ος, 54ος, 55ος, 56ος, 57ος, 58ος, 59ος, 60ός, 68ος, 69ος. Από αυτούς, λοιπόν, που έχουν διαφορετική επιγραφή, ένας έχει την επιγραφή «Λόγοι ᾠδῆς», ο 17ος· άλλοι φέρουν μόνο το «Τῷ Δαβὶδ», οι 35ος, 68ος, 69ος· άλλοι το «Συνέσεως», οι 51ος, 52ος· άλλοι το «Ἐν ὕμνοις συνέσεως», οι 53ος, 54ος· άλλοι το «Εἰς στηλογραφίαν», οι 55ος, 56ος, 57ος, 58ος, 59ος· και ένας το «Ἐν ὕμνοις», ο 60ός. Ενώ από όσους φέρουν την επιγραφή «Ψαλμὸς τῷ Δαβὶδ», χωρίς το «Εἰς τὸ τέλος», φέρει την επιγραφή «Ὠδὴ ψαλμοῦ» μόνον ο 107ος.
Λεπτομέρειες
Κοινοὶ δὲ πάντως εἰσὶν ὁμοῦ ἐν τῇ βίβλῳ ταύτῃ «Ψαλμοὶ» μόνον, δʹ, εʹ, ϛʹ, ηʹ, θʹ, ιʹ, ιαʹ, ιβʹ, ιγʹ, ιδʹ, ιηʹ, ιθʹ, κʹ, καʹ, κθʹ, λʹ, λθʹ, μʹ, νʹ, ξʹ, ξαʹ, ξγʹ, ξδʹ, ξεʹ, ξϛʹ, ξζʹ, οβʹ, οηʹ, παʹ, ρηʹ, ρληʹ, ρλθʹ· «Ψαλμὸς ᾠδὴ,» δʹ, ξδʹ· «Ψαλμοὶ ᾠδῆς,» κθʹ, μζʹ, ξζʹ, πϛʹ, πζʹ· «ᾨδὴ» μόνον, ληʹ, οϛʹ, ϟεʹ, ριθʹ, ρκʹ, ρκαʹ, ρκβʹ, ρκγʹ, ρκδʹ, ρκεʹ, ρκϛʹ, ρκζʹ, ρκηʹ, ρκθʹ, ρλʹ, ρλαʹ, ρλβʹ, ρλγʹ· «ᾨδὴ Ψαλμοῦ,» ξεʹ, πβʹ· ρζʹ· «Λόγοι ᾠδῆς,» ιζʹ· «Αἶνος ᾠδῆς,» ϟʹ, ϟβʹ, ϟδʹ· «Αἴνεσις,» ρμδʹ· «Ἐν ὕμνοις,» ξʹ, οεʹ. «Ἐν ὕμνοις συνέσεως,» νγʹ, νδʹ· «Ἐν ὕμνοις Ψαλμὸς,» ϛʹ, ξϛʹ· «Συνέσεως,» λαʹ, ναʹ, νβʹ, ογʹ, οζʹ, πηʹ, ρʹ, ρμαʹ· «Εἰς στηλογραφίαν,» ιεʹ, νεʹ, νϛʹ, νζʹ, νηʹ, νθʹ· «Προσευχὴ,» ιϛʹ, πεʹ, πθʹ, ραʹ· «Προσευχὴ τῷ Μωϋσῇ ἀνθρώπῳ τοῦ Θεοῦ,» πθʹ· «Εἰς Σαλομῶνα,» οαʹ· ἀνώνυμοι, θʹ, ξεʹ, ξϛʹ, ϟαʹ, ϟθʹ, ραʹ· «Ἀλληλούϊα,» ρδʹ, ρεʹ, ρϛʹ, ριʹ, ριαʹ, ριβʹ, ριγʹ, ριδʹ, ριϛʹ, ριζʹ, ριηʹ, ρλδʹ, ρλεʹ, ρμεʹ, ρμϛʹ, ρμζʹ, ρμηʹ, ρμθʹ, ρνʹ. «Τῷ Δαβὶδ,» ἁπλῶς, λβʹ, λδʹ, λεʹ, ϟϛʹ, ρβʹ, ργʹ, ρλϛʹ, ρλζʹ.
Κοινοί βεβαίως είναι συνολικά στο βιβλίο αυτό: μόνο «Ψαλμοί», δʹ, εʹ, ϛʹ, ηʹ, θʹ, ιʹ, ιαʹ, ιβʹ, ιγʹ, ιδʹ, ιηʹ, ιθʹ, κʹ, καʹ, κθʹ, λʹ, λθʹ, μʹ, νʹ, ξʹ, ξαʹ, ξγʹ, ξδʹ, ξεʹ, ξϛʹ, ξζʹ, οβʹ, οηʹ, παʹ, ρηʹ, ρληʹ, ρλθʹ· «Ψαλμός ωδή», δʹ, ξδʹ· «Ψαλμοί ωδής», κθʹ, μζʹ, ξζʹ, πϛʹ, πζʹ· μόνο «Ωδή», ληʹ, οϛʹ, ϟεʹ, ριθʹ, ρκʹ, ρκαʹ, ρκβʹ, ρκγʹ, ρκδʹ, ρκεʹ, ρκϛʹ, ρκζʹ, ρκηʹ, ρκθʹ, ρλʹ, ρλαʹ, ρλβʹ, ρλγʹ· «Ωδή Ψαλμού», ξεʹ, πβʹ, ρζʹ· «Λόγοι ωδής», ιζʹ· «Αίνος ωδής», ϟʹ, ϟβʹ, ϟδʹ· «Αίνεσις», ρμδʹ· «Εν ύμνοις», ξʹ, οεʹ. «Εν ύμνοις συνέσεως», νγʹ, νδʹ· «Εν ύμνοις Ψαλμός», ϛʹ, ξϛʹ· «Συνέσεως», λαʹ, ναʹ, νβʹ, ογʹ, οζʹ, πηʹ, ρʹ, ρμαʹ· «Εις στηλογραφίαν», ιεʹ, νεʹ, νϛʹ, νζʹ, νηʹ, νθʹ· «Προσευχή», ιϛʹ, πεʹ, πθʹ, ραʹ· «Προσευχή του Μωυσή, ανθρώπου του Θεού», πθʹ· «Εις Σαλομώντα», οαʹ· ανώνυμοι, θʹ, ξεʹ, ξϛʹ, ϟαʹ, ϟθʹ, ραʹ· «Αλληλούια», ρδʹ, ρεʹ, ρϛʹ, ριʹ, ριαʹ, ριβʹ, ριγʹ, ριδʹ, ριϛʹ, ριζʹ, ριηʹ, ρλδʹ, ρλεʹ, ρμεʹ, ρμϛʹ, ρμζʹ, ρμηʹ, ρμθʹ, ρνʹ. Απλώς «Τω Δαυίδ», λβʹ, λδʹ, λεʹ, ϟϛʹ, ρβʹ, ργʹ, ρλϛʹ, ρλζʹ.
Λεπτομέρειες
Ὁ μὲν αʹ, καὶ βʹ, ἀνεπίγραφοί εἰσιν· ὁ δὲ τρίτος, «Ὁπότε ἀπεδίδρασκεν ἀπὸ προσώπου Ἀβεσαλὼμ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ· ὁ ρμβʹ, Ὅτε ὁ υἱὸς αὐτὸν καταδιώκει· ὁ εʹ, Ὑπὲρ τῆς κληρονομούσης· ὁ ϛʹ, καὶ ιαʹ, Ὑπὲρ τῆς ὀγδόης· ὁ ζʹ, Ὑπὲρ τῶν λόγων Χουσὶ υἱοῦ Ἰεμενῆ· οἱ ηʹ, πʹ, πγʹ, Ὑπὲρ τῶν ληνῶν· ὁ θʹ, Ὑπὲρ τῶν κρυφίων τοῦ υἱοῦ· ὁ μεʹ, Ὑπὲρ τῶν κρυφίων· ὁ ιεʹ, Εἰς στηλογραφίαν· οἱ ιϛʹ, πεʹ, Προσευχή· ὁ ιζʹ, Ὅτε ἐῤῥύσατο αὐτὸν Κύριος ἐκ χειρὸς πάντων τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ· ὁ καʹ, Ὑπὲρ τῆς ἀντιλήψεως τῆς ἑωθινῆς· ὁ κγʹ, Τῆς μιᾶς Σαββάτων· ὁ κϛʹ, Πρὸ τοῦ χρισθῆναι· ὁ κηʹ, Ἐξοδίου σκηνῆς· ὁ κθʹ, Τοῦ ἐγκαινισμοῦ τοῦ οἴκου· ὁ λʹ, Ἐκστάσεως· ὁ λαʹ, Συνέσεως· ὁ λγʹ, Ὁπότε ἠλλοίωσε τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἐναντίον Ἀβιμέλεχ· ὁ λεʹ, Τῷ δούλῳ Κυρίου τῷ Δαβίδ· ὁ λζʹ, Εἰς ἀνάμνησιν περὶ Σαββάτου· ὁ μδʹ, Ὑπὲρ τῶν ἀλλοιωθησομένων τοῖς υἱοῖς Κορὲ εἰς σύνεσιν ᾨδὴ ὑπὲρ τοῦ ἀγαπητοῦ· ὁ ξηʹ, Ὑπὲρ τῶν ἀλλοιωθησομένων· ὁ οθʹ, Ὑπὲρ τῶν ἀλλοιωθησομένων μαρτύριον ὑπὲρ τοῦ Ἀσσυρίου· ὁ νʹ, Ἐν τῷ ἐλθεῖν πρὸς αὐτὸν Ναθὰν τὸν προφήτην, ἡνίκα εἰσῆλθε πρὸς Βερσαβεέ· ὁ ναʹ, Ἐν τῷ ἐλθεῖν Δωὴκ τὸν Ἰδουμαῖον, καὶ ἀναγγεῖλαι τῷ Σαοὺλ, καὶ εἰπεῖν αὐτῷ, Ἦλθε Δαβὶδ εἰς τὸν οἶκον Ἀβιμελέχ· ὁ νβʹ, Ὑπὲρ Μαελέθ· ὁ νγʹ, Ἐν τῷ ἐλθεῖν τοὺς Ζιφαίους καὶ εἰπεῖν τῷ Σαοὺλ, Οὐ Δαβὶδ κέκρυπται παρ᾽ ἡμῖν;
Ο α΄ και ο β΄ είναι ανεπίγραφοι· ο δε τρίτος, «Όταν διέφευγε από το πρόσωπο του Αβεσαλώμ του υιού του»· ο ρμβ΄, «Όταν ο υιός του τον καταδίωκε»· ο ε΄, «Υπέρ της κληρονομούσης»· ο ς΄ και ο ια΄, «Υπέρ της ογδόης»· ο ζ΄, «Υπέρ των λόγων του Χουσί, υιού του Ιεμενή»· οι η΄, π΄ και πγ΄, «Υπέρ των ληνών»· ο θ΄, «Υπέρ των κρυφίων του υιού»· ο με΄, «Υπέρ των κρυφίων»· ο ιε΄, «Εις στηλογραφίαν»· οι ις΄ και πε΄, «Προσευχή»· ο ιζ΄, «Όταν τον έσωσε ο Κύριος από το χέρι όλων των εχθρών του»· ο κα΄, «Υπέρ της εωθινής αντιλήψεως»· ο κγ΄, «Της μιας Σαββάτων»· ο κς΄, «Πριν από το χρίσμα»· ο κη΄, «Εξοδίου σκηνής»· ο κθ΄, «Του εγκαινισμού του οίκου»· ο λ΄, «Εκστάσεως»· ο λα΄, «Συνέσεως»· ο λγ΄, «Όταν αλλοίωσε το πρόσωπό του ενώπιον του Αβιμέλεχ»· ο λε΄, «Στον δούλο του Κυρίου, τον Δαβίδ»· ο λζ΄, «Εις ανάμνηση περί του Σαββάτου»· ο μδ΄, «Υπέρ των αλλοιωθησομένων, στους υιούς Κορέ, εις σύνεσιν, ωδή υπέρ του αγαπητού»· ο ξη΄, «Υπέρ των αλλοιωθησομένων»· ο οθ΄, «Υπέρ των αλλοιωθησομένων, μαρτύριο υπέρ του Ασσυρίου»· ο ν΄, «Όταν ήλθε προς αυτόν ο Ναθάν ο προφήτης, αφού είχε εισέλθει στη Βερσαβεέ»· ο να΄, «Όταν ήλθε ο Δωήκ ο Ιδουμαίος και ανήγγειλε στον Σαούλ και του είπε: Ήλθε ο Δαβίδ στον οίκο του Αβιμελέχ»· ο νβ΄, «Υπέρ Μαελέθ»· ο νγ΄, «Όταν ήλθαν οι Ζιφαίοι και είπαν στον Σαούλ: Δεν κρύβεται ο Δαβίδ σε εμάς;».
Λεπτομέρειες
ΕΙΣ ΤΟΝ ΚΘʹ ΨΑΛΜΟΝ. Ψαλμὸς ᾠδῆς τοῦ ἐγκαινισμοῦ τοῦ οἴκου Δαβίδ. Ψαλτήριον μὲν τροπικῶς, καὶ ὄργανον ἡρμοσμένον μουσικῶς εἰς ὕμνους τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, ἡ τοῦ σώματός ἐστι κατασκευή· ψαλμὸς δὲ αἱ διὰ τοῦ σώματος πράξεις, αἱ εἰς δόξαν Θεοῦ ἀποδιδόμεναι, ὅταν ὑπὸ τοῦ λόγου ἡρμοσμένου μηδὲν ἐκμελὲς ἀποτελῶμεν ἐν τοῖς κινήμασιν. ᾨδὴ δέ ἐστιν, ὅσα θεωρίας ἔχεται ὑψηλῆς καὶ θεολογίας. Ὥστε ὁ ψαλμὸς λόγος ἐστὶ μουσικὸς, ὅταν εὐρύθμως κατὰ τοὺς ἁρμονικοὺς λόγους πρὸς τὸ ὄργανον κρούηται· ᾠδὴ δὲ φωνὴ ἐμμελὴς ἀποδιδομένη ἐναρμονίως, χωρὶς τῆς συνηχήσεως τοῦ ὀργάνου. Ἐνταῦθα τοίνυν, ἐπειδὴ ἐπιγέγραπται, Ψαλμὸς ᾠδῆς, ἡγούμεθα τὴν ἀκόλουθον πρᾶξιν τῇ θεωρίᾳ τὸν λόγον αἰνίσσεσθαι. Οὗτος δὲ ὁ ψαλμὸς τῆς ᾠδῆς, κατὰ τὴν ἐπιγραφὴν, τοῦ ἐγκαινισμοῦ τοῦ οἴκου περιέχει τινὰς λόγους. Καὶ ἔοικε κατὰ μὲν τὸ σωματικὸν, ἐπὶ τῶν χρόνων τοῦ Σολομῶντος, ἀνεγερθέντος τοῦ περιβοήτου ναοῦ, ὁ λόγος διεξοδεύεσθαι, πρὸς τὸ ψαλτήριον μελῳδούμενος· κατὰ δὲ τὸ νοητὸν, τὴν ἐνσωμάτωσιν τοῦ Θεοῦ Λόγου σημαίνειν, καὶ τὸν ἐγκαινισμὸν τοῦ καινῶς καὶ παραδόξως αὐτοῦ κατασκευασθέντος οἴκου, τὴν ἐπιγραφὴν δηλοῦν. Πολλὰ γὰρ εὕρομεν ἐν τῷ ψαλμῷ τούτῳ ἐκ προσώπου τοῦ Κυρίου ἀπαγγελλόμενα.
Στον ΚΘ΄ Ψαλμό. Ψαλμός ωδής για τα εγκαίνια του οίκου του Δαβίδ. Ψαλτήρι βεβαίως μεταφορικά, και όργανο εναρμονισμένο μουσικά για τους ύμνους του Θεού μας, είναι η κατασκευή του σώματος· ψαλμός δε είναι οι πράξεις που επιτελούνται μέσω του σώματος, οι οποίες αποδίδονται προς δόξαν Θεού, όταν υπό την καθοδήγηση του εναρμονισμένου λόγου δεν παράγουμε τίποτα το παράφωνο στις κινήσεις μας. Ωδή, εξάλλου, είναι όλα όσα άπτονται της υψηλής θεωρίας και θεολογίας. Επομένως, ο ψαλμός είναι λόγος μουσικός, όταν με ευρυθμία σύμφωνα με τους αρμονικούς κανόνες κρούεται πάνω στο όργανο· ενώ ωδή είναι η εμμελής φωνή που αποδίδεται εναρμονίως, χωρίς τη συνοδεία του οργάνου. Εδώ λοιπόν, επειδή υπάρχει η επιγραφή «Ψαλμός ωδής», θεωρούμε ότι ο λόγος υπαινίσσεται την πράξη που είναι ακόλουθη της θεωρίας. Αυτός δε ο ψαλμός της ωδής, σύμφωνα με την επιγραφή, περιέχει κάποιους λόγους για τον εγκαινιασμό του οίκου. Και φαίνεται ότι, ως προς το σωματικό επίπεδο, την εποχή του Σολομώντα, όταν ανεγέρθηκε ο περίφημος ναός, ο λόγος αυτός εκφερόταν και μελωδούνταν με τη συνοδεία ψαλτηρίου· ως προς το νοητό επίπεδο όμως, η επιγραφή σημαίνει την ενσωμάτωση του Θεού Λόγου, και δηλώνει τον εγκαινιασμό του καινοτρόπως και παραδόξως κατασκευασμένου οίκου Του. Διότι πολλά βρίσκουμε σε αυτόν τον ψαλμό να απαγγέλλονται εκ προσώπου του Κυρίου.
Λεπτομέρειες
Καὶ ὁρᾶτε οἱ τῆς ἑαυτῶν ζωῆς ἐπιμελόμενοι ὅτι πάντες οἱ κατὰ τῆς ἀληθείας ἐνεχθέντες ἑαυτοῖς τὴν ἀδικίαν προσεπορίσαντο, ὡς καὶ ὁ ἅγιος προφήτης Δαυὶδ λέγει «συνέλαβε πόνον καὶ ἔτεκεν ἀνομίαν». πᾶς γὰρ ὁ ἑαυτῷ συνάγων τὸν πόνον τῶν ἀλλοτρίων διανοημάτων ἑαυτῷ τίκτει τὴν ἀδικίαν καὶ τοῖς πειθομένοις· «λάκκον ὤρυξε καὶ ἀνέσκαψεν αὐτόν, καὶ ἐμπεσεῖται εἰς βόθρον ὃν εἰργάσατο». ἀλλὰ πρὸς ταῦτα πάντα εἴ τις ἔχει ἀντιλέγειν, ἡκέτω· εἴ τις 〈θέλει〉 θεῷ ἀντιπράττειν, τολμάτω. θεὸς γὰρ ἰσχυρὸς «οὐ κοπιάσει οὐδὲ πεινάσει οὐδὲ διψήσει, οὐδὲ ἔστιν ἐξεύρεσις τῆς φρονήσεως αὐτοῦ», ἐν ᾗ τὰ λελυμένα σώματα ἐγείρει, ἐν ᾗ τὸ ἀπολλύμενον σῴζει, ἐν ᾗ τὸ τεθνηκὸς ζωογονεῖ, ἐν ᾗ τὸ φθαρτὸν ἀφθαρσίαν ἀμφιέννυσιν, ἐν ᾗ τὸν κόκκον τὸν πεσόντα εἰς ἀνάστασιν φέρει, ἐν ᾗ τὸν σπαρέντα καὶ ἀποθανόντα εἰς περισσοτέραν φαιδρότητα ἄγει ἀνακαινίζων· ὡς ἐν πολλαῖς γραφαῖς ἐμφέρεται, αἰνιττομένης τῆς ἡμῶν ἀναστάσεως. 71. Ἐν δὲ τῷ 〈τοῦ〉 Δαυὶδ περὶ τοῦ ἐγκαινισμοῦ τοῦ οἴκου Δαυὶδ ψαλμῷ ὡς καραδοκῶν ὁ προφήτης καὶ πνεύματι ἁγίῳ σκοπῶν τὸ μέλλον εὐλόγως περὶ ἀναστάσεως ἔφη· «ὑψώσω σε, κύριε, ὅτι ὑπέλαβές με, ἀνακαινίζων μου τὸν οἶκον», τουτέστιν τὸ σῶμα τὸ πεσόν, «καὶ οὐκ ηὔφρανας τοὺς ἐχθρούς μου ἐπ᾽ ἐμέ».
Και βλέπετε, εσείς που φροντίζετε για την ίδια σας τη ζωή, ότι όλοι όσοι στράφηκαν κατά της αλήθειας προξένησαν αδικία στον εαυτό τους, όπως ακριβώς λέει και ο άγιος προφήτης Δαβίδ: «συνέλαβε πόνο και γέννησε ανομία». Διότι καθένας που συγκεντρώνει στον εαυτό του τον πόνο των ξένων αντιλήψεων, γεννά την αδικία για τον εαυτό του και για όσους πείθονται σε αυτόν: «άνοιξε λάκκο και τον έσκαψε, και θα πέσει στον βόθρο που ο ίδιος κατασκεύασε». Αλλά απέναντι σε όλα αυτά, αν κάποιος έχει να φέρει αντίρρηση, ας προσέλθει· αν κάποιος θέλει να εναντιωθεί στον Θεό, ας τολμήσει. Διότι ο Θεός είναι ισχυρός, «δεν θα κοπιάσει, ούτε θα πεινάσει, ούτε θα διψάσει, ούτε είναι δυνατόν να εξιχνιαστεί η φρόνησή του», με την οποία εγείρει τα αποσυντεθειμένα σώματα, με την οποία σώζει αυτό που χάνεται, με την οποία ζωογονεί αυτό που έχει πεθάνει, με την οποία ντύνει το φθαρτό με αφθαρσία, με την οποία φέρνει σε ανάσταση τον σπόρο που έπεσε, με την οποία οδηγεί αυτόν που σπάρθηκε και πέθανε σε μεγαλύτερη λαμπρότητα, ανακαινίζοντάς τον. Όπως αναφέρεται σε πολλές Γραφές, υποδηλώνοντας έτσι τη δική μας ανάσταση. 71. Και στον ψαλμό του Δαβίδ για τον εγκαινισμό του οίκου του Δαβίδ, ο προφήτης, προσδοκώντας και ερευνώντας το μέλλον με το Άγιο Πνεύμα, ευλόγως μίλησε για την ανάσταση λέγοντας: «Θα σε υψώσω, Κύριε, διότι με αντελήφθης, ανακαινίζοντας τον οίκο μου», δηλαδή το σώμα που έπεσε, «και δεν έκανες τους εχθρούς μου να χαρούν εις βάρος μου».
Λεπτομέρειες
ΨΑΛΜΟΣ ΩΔΗΣ ΤΟΥ ΕΓΚΑΙΝΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΟΙΚΟΥ ΤΟΥ ΔΑΥΙΔ ΚΘʹ. Ἀλλ᾽ εἴποι τίς ἂν πρὸς τοῦτο, ὡς οὐδεμίαν οἰκοδομῆς οἴκου ἢ ναοῦ ποιεῖται μνήμην· οὐδέ τις λόγος ἐστὶν ἐν τῷ ψαλμῷ δυνάμενος ἁρμόζειν ἐγκαινίοις οἴκου, ὡς νομίσαι τινὰ ἐπὶ ἐγκαινισμῷ τοῦ ἐν Ἱεροσολύμοις νεὼ τὸν προκείμενον ψαλμὸν εἰρῆσθαι.
ΨΑΛΜΟΣ ΩΔΗΣ ΤΟΥ ΕΓΚΑΙΝΙΑΣΜΟΥ ΤΟΥ ΟΙΚΟΥ ΤΟΥ ΔΑΒΙΔ, ΚΘʹ. Αλλά θα μπορούσε να παρατηρήσει κάποιος ως προς αυτό, ότι δεν κάνει καμία μνεία για οικοδόμηση οίκου ή ναού· ούτε υπάρχει κάποιος λόγος μέσα στον ψαλμό που να μπορεί να αρμόζει σε εγκαίνια οίκου, ώστε να θεωρήσει κανείς ότι ο προκείμενος ψαλμός έχει ειπωθεί για τον εγκαινιασμό του ναού στα Ιεροσόλυμα.
Λεπτομέρειες
Ἀλλ᾽ ἐπεὶ προγέγραπται, ᾨδῆς ἐγκαινισμοῦ τοῦ οἴκου· σκόπει μήποτε οἶκον ἐνταῦθα τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν αἰνίττεται· ἐν ᾗ τὸ θεῖον Πνεῦμα, ὡς ἐν ναῷ οἰκῆσάν ποτε, καιρῷ τινι ἔρημον αὐτὴν καταλέλοιπεν, ἀναχωρῆσαν διὰ τὴν πλημμεληθεῖσαν αὐτῷ κατὰ τὸν Οὐρίαν καὶ τὴν τούτου γυναῖκα πρᾶξιν· δι᾽ ἣν καὶ μέχρι τοῦ θανάτου κατελήλυθε, τὰ πρὸ θάνατον ἁμαρτήσας· δυνάμει δὲ τότε καὶ εἰς τὸν λάκκον, καὶ εἰς τὸν ᾅδην κατηνέχθη, κατέβη τε ἀληθῶς εἰς διαφθοράν· ὡς διὰ ταῦτα θρήνοις αὐτὸν σχολάσαι, σάκκον τε ἀντὶ τῆς βασιλικῆς ἐσθῆτος περιβαλέσθαι. Ἀλλ᾽ ἐπειδὴ ἀξιόλογον ἐνδειξάμενος μετάνοιαν, ἑαυτόν τε κολάσας καὶ τιμωρησάμενος, ἱκανῶς τε ἐγκαρτερήσας ταῖς ἐξομολογήσεσιν, ἐπαγγελίαν ἀφέσεως τῆς ἁμαρτίας εἴληφε, διὰ τοῦ ἐκ σπέρματος αὐτοῦ προελευσομένου Χριστοῦ, μέλλοντος καὶ μέχρις ᾅδου καταβήσεσθαι· εἰκότως τῆς κατηφείας μεταβαλὼν, καὶ τῆς ἐφ᾽ οἷς ἐτόλμησεν ἐξομολογήσεως, εὐχαριστίαν ἀναπέμπει τῷ Θεῷ λέγων· Κύριε, ἀνήγαγες ἐξ ᾅδου τὴν ψυχήν μου, ἔσωσάς με ἀπὸ τῶν καταβαινόντων εἰς λάκκον, μεταβεβλῆσθαί τε αὐτῷ τὰ τοῦ πένθους εἰς εὐφροσύνην σημαίνει καὶ δι᾽ ὧν φησίν· Ἔστρεψας τὸν κοπετὸν εἰς χαρὰν ἐμοί· διέῤῥηξας τὸν σάκκον μου, καὶ περιέζωσάς με εὐφροσύνην. Δεδειγμένου τοίνυν τοῦ οἴκου τῆς τοῦ Δαυῒδ ψυχῆς, ἄρα τῷ ἐγκαινισμῷ τοῦ τοιούτου οἴκου ἐφαρμόζειν τὰ προκείμενα.
Αλλά, επειδή έχει γραφτεί ως επιγραφή: «Ωδή του εγκαινισμού του οίκου», σκέψου μήπως με τη λέξη «οίκο» εδώ υπονοεί τη δική του ψυχή· στην οποία το θείο Πνεύμα, που κάποτε κατοικούσε ως σε ναό, σε κάποια στιγμή την εγκατέλειψε έρημη, αναχωρώντας εξαιτίας της αμαρτωλής πράξης που διέπραξε σχετικά με τον Ουρία και τη γυναίκα του. Εξαιτίας αυτής της πράξης, κατήλθε μέχρι τον θάνατο, έχοντας διαπράξει θανάσιμα αμαρτήματα· και δυνάμει τότε κατέβηκε και στον λάκκο, και στον άδη, και κατήλθε αληθινά στη φθορά. Έτσι, εξαιτίας αυτών επιδόθηκε σε θρήνους και ντύθηκε με σάκο αντί για τη βασιλική ενδυμασία. Επειδή όμως επέδειξε αξιόλογη μετάνοια, τιμωρώντας και παιδεύοντας τον εαυτό του, και επιμένοντας επαρκώς στις εξομολογήσεις, έλαβε την υπόσχεση της άφεσης της αμαρτίας, μέσω του Χριστού που επρόκειτο να προέλθει από το σπέρμα του και ο Οποίος επρόκειτο να κατέβει μέχρι τον άδη. Εύλογα λοιπόν, αφού άλλαξε από την κατήφεια και την εξομολόγηση για όσα τόλμησε να πράξει, αναπέμπει ευχαριστία στον Θεό λέγοντας: «Κύριε, ανέβασες από τον άδη την ψυχή μου, με έσωσες από εκείνους που κατεβαίνουν στον λάκκο», και ότι το πένθος του μεταβλήθηκε σε ευφροσύνη το δηλώνει και μέσα από τα εξής λόγια: «Μετέτρεψες τον θρήνο μου σε χαρά, έσκισες τον σάκο μου και με περιέζωσες με ευφροσύνη». Αφού λοιπόν αποδείχθηκε ότι ως οίκος νοείται η ψυχή του Δαβίδ, άρα τα προκείμενα λόγια εφαρμόζονται στον εγκαινισμό ενός τέτοιου οίκου.
Λεπτομέρειες
Εʹ. Τί οὖν, φησίν; Οὐχ ἡ πρώτη Κυριακὴ τὸ Ἐγκαίνιον ἦν, ἡ μετὰ τὴν ἱερὰν νύκτα καὶ δᾳδουχίαν; Ἀλλὰ τῇ σήμερον τοῦτο δίδως, ὦ φιλέορτε σὺ, καὶ πολλὰς ἐπινοῶν φαιδρότητας; Ἐκείνη τὸ σωτήριον ἦν, αὕτη δὲ τὸ τῆς σωτηρίας γενέθλιον· κἀκείνη μέν ἐστι μεθόριον τῆς ταφῆς καὶ τῆς ἀναστάσεως, αὕτη δὲ καθαρῶς τῆς δευτέρας γενέσεως· ἵν᾽, ὥσπερ ἡ πρώτη κτίσις τὴν ἀρχὴν ἀπὸ Κυριακῆς λαμβάνει (δῆλον δέ· ἀπὸ γὰρ ταύτης ἑβδόμη τὸ Σάββατον γίνεται, κατάπαυσις οὖσα τῶν ἔργων), οὕτω καὶ ἡ δευτέρα πάλιν ἐκ τῆς αὐτῆς ἄρχηται, πρώτη οὖσα τῶν μετ᾽ αὐτὴν, καὶ ὀγδοὰς ἀπὸ τῶν πρὸ αὐτῆς, ὑψηλῆς ὑψηλοτέρα, καὶ θαυμασίας θαυμασιωτέρα. Πρὸς γὰρ τὴν ἄνω φέρει κατάστασιν ἣν καὶ ὁ θεῖος Σολομὼν αἰνίττεσθαί μοι δοκεῖ, διδόναι μερίδα τοῖς ἑπτὰ, τῷ βίῳ τούτῳ, νομοθετῶν· καί γε τοῖς ὀκτὼ, τῷ μέλλοντι· ἐκ τῆς ἐντεῦθεν εὐπραγίας καὶ τῆς ἐκεῖθεν ἀποκαταστάσεως. Ἀλλὰ καὶ ὁ μέγας Δαβὶδ τῇ αὐτῇ προσᾴδειν ἔοικε τοὺς περὶ τῆς ὀγδόης ψαλμοὺς, ὥσπερ καὶ τῇ τῶν Ἐγκαινίων ἡμέρᾳ ταύτῃ ψαλμὸν ἕτερον, οἴκου τινὰ ἐγκαινισμὸν ὀνομάζων· ὅστις ἐσμὲν ἡμεῖς, οἱ Θεοῦ ναὸς εἶναί τε καὶ ἀκούειν ἠξιωμένοι καὶ γίνεσθαι.
Ε'. Τι λοιπόν, λέει; Δεν ήταν η πρώτη Κυριακή τα Εγκαίνια, αυτή που ακολούθησε την ιερή νύχτα και τη δαδουχία; Αλλά αποδίδεις αυτόν τον χαρακτηρισμό στη σημερινή ημέρα, εσύ που αγαπάς τις εορτές και επινοείς πολλές λαμπρότητες; Εκείνη ήταν η ημέρα της σωτηρίας, ενώ αυτή είναι η γενέθλια ημέρα της σωτηρίας· και εκείνη μεν αποτελεί το μεθόριο μεταξύ της ταφής και της ανάστασης, ενώ αυτή ανήκει καθαρά στη δεύτερη γένεση· ώστε, όπως ακριβώς η πρώτη κτίση λαμβάνει την αρχή της από την Κυριακή (και αυτό είναι φανερό, διότι έβδομη ημέρα από αυτήν είναι το Σάββατο, το οποίο αποτελεί κατάπαυση των έργων), έτσι και η δεύτερη κτίση πάλι να αρχίζει από την ίδια ημέρα, ούσα η πρώτη από όσες την ακολουθούν και η όγδοη από όσες προηγούνται, όντας υψηλότερη από την υψηλή και θαυμαστότερη από τη θαυμαστή. Διότι ανατείνει προς την άνω κατάσταση, την οποία και ο θείος Σολομών μου φαίνεται ότι υπαινίσσεται, όταν δίνει την εντολή να δίδεται μερίδα στους επτά, δηλαδή στον παρόντα βίο, αλλά και στους οκτώ, δηλαδή στον μέλλοντα, μέσα από την εδώ αγαθοεργία και την εκεί αποκατάσταση. Αλλά και ο μέγας Δαβίδ φαίνεται ότι στην ίδια ημέρα αφιερώνει τους ψαλμούς περί της ογδόης, όπως ακριβώς και σε αυτήν εδώ την ημέρα των Εγκαινίων ψάλλει έναν άλλον ψαλμό, αναφερόμενος στον εγκαινισμό κάποιου οίκου· και αυτός ο οίκος είμαστε εμείς, που αξιωθήκαμε να είμαστε, να αποκαλούμαστε και να γινόμαστε ναός του Θεού.
Λεπτομέρειες
Ἡ δὲ Τὸ ἐξόδιον ἔχουσα τῆς σκηνῆς ἐπιγραφὴ καὶ πάλιν Ὑπὲρ τοῦ ἐγκαινισμοῦ τοῦ οἴκου Δαβὶδ γειτνιῶσιν ἀλλήλαις κατὰ τὴν θέσιν τε καὶ τὴν ἔννοιαν. ἔστι γὰρ ἡ μὲν ἐν τῷ εἰκοστῷ καὶ ὀγδόῳ, ἡ δὲ ἐν τῷ μετὰ τοῦτον. ἡ δὲ λέξις ἐφ᾽ ἑκατέρου τοῦτον ἔχει τὸν τρόπον· ἐπὶ μὲν τῆς προτέρας ἐπιγραφῆς, Ψαλμὸς τῷ Δαβὶδ ἐξοδίου σκηνῆς· ἐν δὲ τῷ ἐφεξῆς, Ψαλμὸς ᾠδῆς τοῦ ἐγκαινισμοῦ τοῦ οἴκου Δαβίδ. ἐὰν γὰρ μὴ τῆς αἰσθητῆς σκηνῆς ἐξέλθωμεν, ὁ ἀληθινὸς ἡμῶν οἶκος οὐκ ἐγκαινίζεται. τὸ δὲ λεγόμενον τοιοῦτόν ἐστιν· δύο περὶ τὴν ἀνθρωπίνην νοεῖται φύσιν· ἥ τε σαρκώδης ζωή, ἡ διὰ τῶν αἰσθήσεων ἐνεργουμένη, καὶ ἡ πνευματική τε καὶ ἄϋλος, ἡ τῷ νοερῷ τε καὶ ἀσωμάτῳ τῆς ψυχῆς βίῳ κατορθουμένη. ἀλλ᾽ οὐκ ἔστι τῶν δύο κατὰ ταὐτὸν ἐν μετουσίᾳ γενέσθαι. ἡ γὰρ περὶ τὸ ἕτερον τούτων σπουδὴ τὴν τοῦ ἑτέρου στέρησιν ἀπεργάζεται. οὐκοῦν εἰ μέλλοιμεν οἰκητήριον θεοῦ ποιεῖν τὴν ψυχήν, ἐξελθεῖν προσήκει τῆς σαρκώδους σκηνῆς. οὐ γὰρ ἔστιν ἄλλως ἐγκαινισθῆναι τὸν οἶκον ἡμῶν ὑπὸ τοῦ ἀνακαινίζοντος ἡμᾶς διὰ τῆς ἑαυτοῦ ἐνοικήσεως, εἰ μὴ τὸ ἐξόδιον τῆς σκηνῆς διὰ τῆς τοῦ σωματικοῦ βίου ἀλλοτριώσεως κατορθωθείη.
Η επιγραφή που φέρει τον τίτλο «Εξόδιον της σκηνής» και εκείνη που φέρει πάλι τον τίτλο «Υπέρ του εγκαινισμού του οίκου του Δαβίδ» γειτνιάζουν μεταξύ τους τόσο ως προς τη θέση όσο και ως προς το νόημα. Διότι η μεν πρώτη βρίσκεται στον εικοστό όγδοο ψαλμό, η δε δεύτερη στον αμέσως επόμενο. Η δε διατύπωση στο καθένα έχει ως εξής: στη μεν πρώτη επιγραφή είναι «Ψαλμός τῷ Δαβίδ ἐξοδίου σκηνῆς»· στον δε επόμενο, «Ψαλμός ᾠδῆς τοῦ ἐγκαινισμοῦ τοῦ οἴκου Δαβίδ». Διότι, εάν δεν εξέλθουμε από την αισθητή σκηνή, ο αληθινός μας οίκος δεν εγκαινιάζεται. Αυτό που λέγεται σημαίνει το εξής: δύο καταστάσεις νοούνται για την ανθρώπινη φύση· από τη μία η σαρκική ζωή, η οποία ενεργείται μέσω των αισθήσεων, και από την άλλη η πνευματική και άυλη, η οποία κατορθώνεται με τον νοερό και ασώματο βίο της ψυχής. Αλλά δεν είναι δυνατόν να μετάσχει κανείς και στα δύο ταυτόχρονα. Διότι η προσήλωση στο ένα από αυτά επιφέρει τη στέρηση του άλλου. Επομένως, εάν πρόκειται να καταστήσουμε την ψυχή οικητήριο του Θεού, αρμόζει να εξέλθουμε από τη σαρκική σκηνή. Διότι δεν είναι δυνατόν με άλλον τρόπο να εγκαινιαστεί ο οίκος μας από Εκείνον που μας ανακαινίζει δια της δικής Του ενοικήσεως, εάν δεν κατορθωθεί η έξοδος από τη σκηνή μέσω της αποξενώσεως από τον σωματικό βίο.
Λεπτομέρειες
Εἰς τὸ τέλος· Ψαλμὸς ᾠδῆς τοῦ ἐγκαινισμοῦ Περὶ τῆς ἐκκλησίας ἡ προφητεία λέγει εἰς τὸ τέλος· ἐπὶ τέλει γὰρ ὁ Χριστὸς [ἐλθών], ἐγκαινίζει τὴν ἐκκλησίαν. ὑψώσω σε Ἡ ἐκκλησία λέγει πρὸς τὸν κύριον (Χριστόν)· ὑψώσω σε, κύριε, τουτέστι δοξάσω σε, ὅτι με χαμαὶ κειμένην ἀνέστησας. καὶ οὐκ ηὔφρανας Ἐχθροὺς λέγει τοὺς δαίμονας, οἵτινες αὐτὴν ἐσκέλισαν τῇ πλάνῃ· οὐκέτι γὰρ οὗτοι κατεχάρησαν τῆς ἐκκλησίας. κύριε ὁ θεός μου Ἤκουσας γὰρ βοώσης μου καὶ οὐ παρεῖδες ὡς ἀγαθός. κύριε, ἀνήγαγες Ὁ Χριστὸς ἀναστὰς καὶ ἀναγαγὼν τὴν ψυχὴν τοῦ Ἀδάμ [ἐκ σκότους]. ἔσωσάς με Τῶν κατεχομένων ἐν τῷ ᾅδῃ· λάκκον γὰρ λέγει τὸν ᾅδην. ἐκεῖθεν γὰρ ἀνέβη ἡ τοῦ κυρίου ψυχή, καθὼς γέγραπται τῷ προφήτῃ. ψάλατε τῷ κυρίῳ Ὁσίους λέγει τοὺς ἐλευθερωθέντας ἐκ τῶν δεσμῶν τοῦ ᾅδου· οὗτοι, φησί, δοξάσουσι τὸν κύριον ἐπὶ τῷ γεγονότι. καὶ ἐξομολογεῖσθε Ἐξομολογούμενοι γὰρ οἱ πιστοὶ καὶ ὑμνοῦντες τὴν μνήμην τοῦ Χριστοῦ ἐπιτελοῦσι <τὸν νόμον> διὰ τῆς προσφορᾶς τοῦ ἄρτου καὶ τοῦ ποτηρίου. ὅτι ὀργή Ἐν γὰρ τῷ θυμῷ ὀργὴ τοῖς ἁμαρτωλοῖς, ἐν δὲ τῷ θελήματι ζωὴ τοῖς δικαίοις. τὸ ἑσπέρας Λέγει τὸν σταυρὸν καὶ τὸ πάθος, ἐν ᾧ πενθοῦσιν (ἐπένθουν) οἱ πιστοί. καὶ εἰς τὸ πρωί Τὴν ἀνάστασιν λέγει· πρωΐας γὰρ ἐγένετο. αὕτη γάρ ἐστι ἀγαλλίασις τοῦ γένους τῶν ἀνθρώπων.
Εις το τέλος· Ψαλμός ωδής του εγκαινισμού. Η προφητεία μιλάει για την εκκλησία αναφορικά με το «εις το τέλος»· διότι στο τέλος (των αιώνων) ο Χριστός, [αφού ήλθε], εγκαινιάζει την εκκλησία. «Υψώσω σε»: Η εκκλησία λέγει προς τον Κύριο (τον Χριστό): Θα σε υψώσω, Κύριε, δηλαδή θα σε δοξάσω, διότι με ανέστησες ενώ κειτόμουν χάμω. «Και ουκ ηύφρανας»: Ως εχθρούς εννοεί τους δαίμονες, οι οποίοι την έριξαν κάτω με την πλάνη· διότι αυτοί δεν χαιρέκακαν πλέον εις βάρος της εκκλησίας. «Κύριε ο Θεός μου»: Διότι με άκουσες που βοούσα και δεν με παραθεώρησες, ως αγαθός. «Κύριε, ανήγαγες»: Ο Χριστός, αφού αναστήθηκε και ανέβασε την ψυχή του Αδάμ [εκ του σκότους]. «Έσωσάς με»: Από εκείνους που κρατούνταν στον Άδη· διότι ως λάκκο ονομάζει τον Άδη. Διότι από εκεί ανέβηκε η ψυχή του Κυρίου, καθώς έχει γραφεί στον προφήτη. «Ψάλατε τω Κυρίω»: Ως οσίους εννοεί εκείνους που ελευθερώθηκαν από τα δεσμά του Άδη· αυτοί, λέγει, θα δοξάσουν τον Κύριο για αυτό που συνέβη. «Και εξομολογείσθε»: Διότι οι πιστοί, δοξολογώντας και υμνώντας τη μνήμη του Χριστού, εκπληρώνουν <τον νόμο> διά της προσφοράς του άρτου και του ποτηρίου. «Ότι οργή»: Διότι στον θυμό Του υπάρχει οργή για τους αμαρτωλούς, στο δε θέλημά Του ζωή για τους δικαίους. «Το εσπέρας»: Εννοεί τον σταυρό και το πάθος, κατά το οποίο πενθούν (επένθουν) οι πιστοί. «Και εις το πρωί»: Εννοεί την ανάσταση· διότι έγινε το πρωί. Διότι αυτή είναι η αγαλλίαση του γένους των ανθρώπων.
Λεπτομέρειες
Ψαλμὸς κθʹ <Εἰς τὸ τέλος· Ψαλμὸς ᾠδῆς τοῦ ἐγκαινισμοῦ τοῦ οἴκου· τῷ Δαβίδ.> Προσήκων παντὶ μὲν ἀνθρώπῳ ῥυσθέντι πειρασμοῦ, προσήκων δὲ πλέον τῷ Ἀδὰμ καὶ τῇ ἐν τῷ ᾅδῃ συνεχομένῃ συναγωγῇ· «Ὑψώσω σε, Κύριε», λέγουσα, «ὅτι ὑπέλαβές με καὶ οὐκ ηὔφρανας τοὺς ἐχθρούς μου ἐπ’ ἐμὲ» κατέχειν με εἰς τέλος. «Κύριε ὁ Θεός μου, ἐκέκραξα πρὸς σέ», λέγουσα, κλῖνον οὐρανοὺς καὶ κατάβηθι καὶ ὑπακούσας «ἰάσω με». Καὶ καταβάς «Κύριε, ἀνήγαγες ἐξ ᾅδου τὴν ψυχήν μου, καὶ ἔσωσας ἀπὸ τῶν καταβαινόντων εἰς λάκκον», γαστρὸς ᾅδου κοσμοφάγου, «καὶ ἀνήγαγες ἐξ ᾅδου τὴν ψυχήν μου» τῇ τριημέρῳ ἐξεγέρσει σου. «Ψάλατε τῷ Κυρίῳ, οἱ ὅσιοι αὐτοῦ, καὶ ἐξομολογεῖσθε τῇ μνήμῃ τῆς ἁγιωσύνης αὐτοῦ, ὅτι ὀργὴ ἐν τῷ θυμῷ αὐτοῦ» διὰ τὴν ἁμαρτίαν, δι’ ἣν καὶ χρονίως ἐδάμασεν ἡμᾶς ὁ ᾅδης «καὶ ζωὴ ἐν τῷ θελήματι αὐτοῦ», δι’ ἧς κατηξιώθημεν ζωῆς καὶ ἀφθαρσίας. «Τὸ ἑσπέρας αὐλισθήσεται κλαυθμὸς» τῇ Παρθένῳ Μητρὶ διὰ τὸ πάθος καὶ ταῖς λοιπαῖς γυναιξὶν ἅμα τοῖς μαθηταῖς, «καὶ εἰς τὸ πρωῒ ἀγαλλίασις», διὰ τὴν φαιδρὰν τοῦ Χριστοῦ ἀνάστασιν. «Ἐγὼ δὲ εἶπα ἐν τῇ εὐθηνίᾳ μου», ἔτι ὢν ἐν τῷ παραδείσῳ· «Οὐ μὴ σαλευθῶ εἰς τὸν αἰῶνα, ὅτι ἐν τῷ θελήματί σου, Κύριε, παρέσχου τῷ κάλλει μου δύναμιν», πάντων κρατῶν.
Ψαλμός 29ος. <Εις το τέλος· Ψαλμός ωδής για τον εγκαινιασμό του οίκου· του Δαβίδ.> Αρμόζει σε κάθε άνθρωπο που λυτρώθηκε από κάποιον πειρασμό, αλλά αρμόζει περισσότερο στον Αδάμ και στη συνάθροιση που κρατούνταν στον άδη· η οποία λέει: «Θα σε υψώσω, Κύριε, διότι με ανέσυρες και δεν άφησες τους εχθρούς μου να χαρούν εναντίον μου» κατέχοντάς με μέχρι τέλους. «Κύριε ο Θεός μου, έκραξα προς εσένα», λέγοντας, κλίνε τους ουρανούς και κατέβα, και αφού εισακούσεις «θεράπευσέ με». Και αφού κατέβηκες, «Κύριε, ανέβασες από τον άδη την ψυχή μου, και με έσωσες από εκείνους που καταβαίνουν στον λάκκο», από την κοιλιά του κοσμοφάγου άδη, «και ανέβασες από τον άδη την ψυχή μου» με την τριήμερη έγερσή σου. «Ψάλτε στον Κύριο, οι όσιοί του, και υμνείτε τη μνήμη της αγιωσύνης του, διότι υπάρχει οργή στον θυμό του» εξαιτίας της αμαρτίας, για την οποία και μας καθυπέταξε μακροχρόνια ο άδης, «και ζωή στο θέλημά του», μέσω της οποίας αξιωθήκαμε τη ζωή και την αφθαρσία. «Το εσπέρας θα καταλύσει κλαυθμός» στην Παρθένο Μητέρα εξαιτίας του πάθους και στις υπόλοιπες γυναίκες μαζί με τους μαθητές, «και το πρωί αγαλλίαση», εξαιτίας της λαμπρής ανάστασης του Χριστού. «Εγώ δε είπα στην ευημερία μου», όταν ήμουν ακόμη στον παράδεισο· «Δεν πρόκειται να κλονιστώ στον αιώνα, διότι με το θέλημά σου, Κύριε, παρέσχες δύναμη στο κάλλος μου», κυριαρχώντας στα πάντα.
Λεπτομέρειες