Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 29:10

Αλλά μακάρι, αφού εγώ τρύγησα τη σμύρνα, να είχατε σωθεί και να είχατε απαλλαγεί από τα κακά, και να μη λέγεται εναντίον σας αυτό που αναφέρεται στον εικοστό ένατο ψαλμό: «Ποιο είναι το όφελος από το αίμα μου, εάν καταβώ στη φθορά;» Διότι κατέβηκα για χάρη σου, και τρύγησα τον θάνατο και τη σμύρνα· αλλά όχι μόνο τη σμύρνα, παρά μαζί με αρώματα. Και πώς μαζί με αρώματα; Διότι όταν τρύγησα τη σμύρνα, δηλαδή τον θάνατο· όταν ετέθη στο μνημείο, και ανέστησε το σώμα άφθαρτο, τότε φάνηκαν τα αρώματα· και τα αρώματα ήταν η αφθαρσία του σώματος.

Προς εσένα, Κύριε, θα κραυγάσω... Ποια ωφέλεια υπάρχει στο αίμα μου, στο να κατεβώ στη φθορά; Παρακαλώ, λέει, να ανασυρθώ από τον λάκκο, επειδή το χώμα δεν σε δοξολογεί. Στο να κατεβώ όμως στη φθορά δεν υπάρχει καμία απολύτως ωφέλεια, ούτε για εμένα ούτε για τους άλλους. Διότι εγώ μεν θα στερούμουν τη ζωή που προέρχεται από εσένα, οι άλλοι δε με κανέναν τρόπο δεν θα απολάμβαναν τη σωτηρία που προέρχεται από εμένα. Με το να εισακούσεις όμως τη φωνή μου, και να μεταβάλεις τον θρήνο σε χαρά, και να με περιζώσεις με ευφροσύνη, η ωφέλεια που θα προκύψει για μένα δεν θα είναι η τυχούσα. Διότι, αφού ανακτήσω την προηγούμενη δόξα μου, μέσω αυτής σου ομιλώ, χωρίς καμία φαύλη συνείδηση· διότι αυτό ακριβώς φανερώνει η φράση: «Δεν θα κατανυγώ».

Ας ευχόμαστε, λοιπόν, να επιλάμπει πάντοτε σε εμάς το πρόσωπο του Θεού, ώστε να βρισκόμαστε σε ιεροπρεπή κατάσταση, και να είμαστε πράοι και με κάθε τρόπο ατάραχοι, εξαιτίας της ετοιμότητάς μας προς τα καλά. Διότι λέγει: «Ετοιμάστηκα και δεν ταράχθηκα». «Προς εσένα, Κύριε, θα κραυγάσω, και προς τον Θεό μου θα δεηθώ». Πολλές φορές έχει αναφερθεί σχετικά με την κραυγή προς τον Κύριο, ότι το να κράζει κανείς προσιδιάζει μόνο σε εκείνον που επιθυμεί τα μεγάλα και τα επουράνια. Εάν, όμως, κάποιος ζητά από τον Θεό μικρά και επίγεια πράγματα, χρησιμοποιεί μικρή και ταπεινή φωνή, η οποία δεν φθάνει στο ύψος, ούτε φθάνει στα αυτιά του Κυρίου. «Ποια ωφέλεια υπάρχει στο αίμα μου, όταν κατεβαίνω στη φθορά;» Τι, λέγει, κραύγασα; Και για ποιο πράγμα δεήθηκα προς εσένα, τον Κύριό μου και τον Θεό μου; Ποια ανάγκη έχω, λέγει, από την ευεξία της σάρκας και την αφθονία του αίματος, εφόσον πρόκειται οσονούπω να παραδοθώ στην κοινή διάλυση του σώματος;

Αλλά καταπονώ το σώμα μου και το δουλαγωγώ, μήπως, καθώς σφύζει από υγεία και υπερζέει το αίμα μου, η πολυσαρκία γίνει αφορμή για αμαρτία. Μην κολακεύεις τη σάρκα σου με ύπνους, με λουτρά και με μαλακά στρώματα, επαναλαμβάνοντας πάντοτε αυτόν τον λόγο: «Ποια ωφέλεια υπάρχει στο αίμα μου, όταν κατεβαίνω στη φθορά;» Γιατί περιποιείσαι αυτό που μετά από λίγο πρόκειται να φθαρεί; Γιατί παχαίνεις τον εαυτό σου και τον γεμίζεις με σάρκες; Ή μήπως αγνοείς ότι, όσο πιο παχιά κάνεις τη σάρκα σου, τόσο βαρύτερο κατασκευάζεις το δεσμωτήριο για την ψυχή; Μήπως θα σε δοξολογήσει το χώμα ή θα αναγγείλει την αλήθεια σου;

Διότι η δύναμη που συντηρεί τον ζωντανό οργανισμό, τη μεν λιτή και ελαφριά τροφή εύκολα την κατεργάζεται και την αφομοιώνει σε αυτόν που τρέφεται. Όταν όμως παραλάβει πολυτέλεια και ποικιλία φαγητών, και στη συνέχεια δεν καταφέρει να αντεπεξέλθει μέχρι το τέλος της πέψης, προκαλεί τα ποικίλα είδη των ασθενειών. Ο κορεσμός είναι η αρχή της ύβρεως. Διότι αμέσως, μαζί με την τρυφή, τη μέθη και τα κάθε λογής καρυκεύματα, εισβάλλει κάθε είδος κτηνώδους ακολασίας. Εξαιτίας αυτού οι άνθρωποι γίνονται σαν θηλυμανή άλογα, λόγω του οίστρου που προκαλείται στην ψυχή από την καλοπέραση. Από αυτούς που μεθούν προέρχονται οι διαστροφές της φύσεως, καθώς επιζητούν στο αρσενικό το θηλυκό και στο θηλυκό το αρσενικό. Διότι, από την παχιά τροφή αναδύονται αναθυμιάσεις σαν αιθάλη, οι οποίες, δίκην πυκνού σύννεφου, εμποδίζουν τις ελλάμψεις που κατευθύνονται στον νου από το Άγιο Πνεύμα. Μην κολακεύεις, λοιπόν, τη σάρκα σου με ύπνους, λουτρά και μαλακά στρώματα, επαναλαμβάνοντας πάντοτε αυτόν τον λόγο: «Ποια ωφέλεια υπάρχει στο αίμα μου, όταν κατεβαίνω στη φθορά;»

Επομένως, στις ευεργεσίες που τυχόν μας δίνονται από τον Θεό, ας δοξολογείται από εμάς, εφόσον λησμόνησε εκείνα για τα οποία ήταν εύλογο και δίκαιο να τιμωρηθούμε. Διότι, λέει, σοφοί είναι εκείνοι που έχουν επίγνωση του εαυτού τους: «Διότι δεν θα σε αινέσουν όσοι βρίσκονται στον άδη, ούτε οι νεκροί θα σε ευλογήσουν, ούτε θα ελπίζουν στην ελεημοσύνη σου όσοι βρίσκονται στον άδη. Οι ζωντανοί θα σε ευλογήσουν, όπως ακριβώς και εγώ. Διότι από σήμερα θα αποκτήσω παιδιά, τα οποία θα αναγγείλουν τη δικαιοσύνη σου, Κύριε της σωτηρίας μου, και δεν θα παύσω να σε ευλογώ με το ψαλτήρι όλες τις ημέρες της ζωής μου». Το ίδιο νόημα με τα προηγούμενα έχουν και όσα ειπώθηκαν μέσω της φωνής του ψαλμωδού: «Ποια είναι η ωφέλεια από το αίμα μου, όταν κατεβαίνω στη φθορά;»

«Μήπως θα σε δοξολογήσει το χώμα ή θα αναγγείλει τα θαυμάσιά σου;» Διότι όσοι έχουν πεθάνει άπαξ και κρατούνται στις πύλες του Άδη, προφανώς θα έχουν παύσει και να δοξολογούν. Και δεν θα μπορούσαν να προσθέσουν απολύτως τίποτα σε όσα έπραξαν, αλλά μάλλον παραμένουν στην κατάσταση στην οποία εγκατέλειψαν τη ζωή, και θα περιμένουν τον καιρό της καθολικής κρίσεως. Επομένως οι ζωντανοί, λέει, επειδή έχουν την εξουσία να πράττουν το αγαθό, όταν ευεργετηθούν, θα σε δοξολογήσουν όπως κι εγώ. Υπόσχεται δε να αποκτήσει τέκνα, τα οποία θα αναγγείλουν τη δικαιοσύνη του Θεού.

Και εκείνος που έχει επίγνωση της δικής του αρετής, υψώνει αυτήν την ευχαριστήρια φωνή. Πρέπει λοιπόν να φροντίζουμε για το κάλλος, ώστε και ο νυμφίος Λόγος, αφού μας αποδεχθεί, να πει: «Είσαι όλη ωραία, η πλησίον μου, και ψεγάδι δεν υπάρχει σε σένα.» <Μήπως θα σε δοξολογήσει το χώμα; Ή θα αναγγείλει την αλήθειά σου;> (A f. 165) Διότι όσοι έχουν πεθάνει άπαξ, θα παύσουν ίσως και να δοξολογούν, και δεν θα μπορούσαν να προσθέσουν απολύτως τίποτα σε όσα έπραξαν, αλλά μάλλον παραμένουν στην κατάσταση στην οποία καταλήφθηκαν από τον θάνατο, και περιμένουν τον καιρό της γενικής κρίσεως. Επομένως οι ζωντανοί, και εκείνοι που έχουν ακόμη τη δυνατότητα να πράττουν το αγαθό, όταν ευεργετούνται, θα σε ευλογήσουν, όπως ακριβώς κι εγώ. Παρακαλώ λοιπόν να ανασυρθώ από τον λάκκο, επειδή «δεν θα σε δοξολογήσει το χώμα»· διότι το να σε υμνούν είναι γνώρισμα των ζωντανών· ενώ εκείνοι που διαλύονται σε χώμα, πώς θα μπορούσαν να το κάνουν αυτό; Θα μπορούσε επίσης να πει και ο Δαβίδ προς τον Θεό για τον εαυτό του: Θέλω να μάθω, ποια ωφέλεια προκύπτει είτε για μένα είτε για τους άλλους από το αίμα μου; Ή τι περισσότερο θα υπάρξει από το να περιέλθω εγώ στη φθορά;

Ιδού, βλέπετε τι σημαίνει να έχει κανείς ένα πάθος ως έξη; Βλέπετε ποια αθλιότητα, ποια ταλαιπωρία; Ήξερε ότι είναι κακό, ήξερε ότι πράττει κακώς, θλιβόταν, έκλαιγε, και όμως παρασυρόταν ο άθλιος από την κακή συνήθεια που δημιούργησε στον εαυτό του εξαιτίας της προηγούμενης αμέλειάς του. Και πολύ σωστά έλεγε ο αββάς Νισθερών: Αν κάποιος παρασυρθεί από ένα πάθος, γίνεται δούλος του πάθους. Ο αγαθός Θεός ας μας γλιτώσει από κάθε κακή έξη, για να μην πει και για εμάς: Ποια ωφέλεια υπάρχει στο αίμα μου, όταν κατεβαίνω στη φθορά;

Και οι Πατέρες λένε: Εάν επιπλήττοντας κάποιον άλλον κινηθείς σε οργή, ικανοποίησες το δικό σου πάθος· και κανένας συνετός άνθρωπος δεν γκρεμίζει το δικό του σπίτι, για να οικοδομήσει του πλησίον. Εάν όμως η ταραχή επιμένει, βίασε την καρδιά σου και προσευχήσου λέγοντας τα εξής: Θεέ φιλάνθρωπε και φιλόψυχε, Εσύ που με την άφατη αγαθότητά Σου μας έφερες από την ανυπαρξία στην ύπαρξη για να μετάσχουμε στα αγαθά Σου, και όταν αποστατήσαμε από τις εντολές Σου μας ανακάλεσες μέσω του αίματος του Μονογενούς Σου Υιού, του Σωτήρα μας, συμπαραστάσου και τώρα στην ασθένειά μας και, όπως κάποτε επιτίμησες τη φουρτουνιασμένη θάλασσα, επιτίμησε έτσι και τώρα την ταραχή της καρδιάς μας. Και μην μείνεις άτεκνος μέσα σε μια ώρα επειδή και οι δύο μας θανατωθήκαμε από την αμαρτία, και μη μας πεις: Ποια η ωφέλεια από το αίμα μου, αν κατέβω στη φθορά; Καθώς και: Αλήθεια σας λέω, δεν σας γνωρίζω, επειδή έσβησαν οι λαμπάδες μας από έλλειψη λαδιού.

Διότι κάθε στόμα θα κλείσει, και όλος ο κόσμος θα καταστεί υπόδικος ενώπιον του Θεού. Και δεν τα αναφέρω αυτά αθετώντας τη χάρη, διότι τα γεγραμμένα λέω, μακρόθυμε Χριστέ. Ποια ωφέλεια υπάρχει στο αίμα μου, εάν αποπεμφθώ στο φλεγόμενο πυρ; Δείξε, λοιπόν, όπως συνήθως σε εμένα τους οικτιρμούς σου, και έτσι θα γίνει γνωστή η χάρη της μακροθυμίας σου. Εάν όμως κρίνεις όλη τη γη, όπως και η χάρη σου φανερώνει, δεν πρόκειται να σωθεί ούτε ένας στους χίλιους, και από μυριάδες δεν πρόκειται να λυτρωθούν ούτε δύο.

Και σε άλλα χωρία, δηλώνοντας αυτό ακριβώς, είπα: «Ποιο είναι το όφελος από το αίμα μου, εάν κατέβω στη φθορά;» Τώρα όμως λέγω ότι, εάν πολλοί από τους ανθρώπους απιστούν και εμμένουν στη σκληροκαρδία τους, εγώ ωστόσο «θα συναχθώ ενώπιον του Κυρίου, και ο Θεός μου θα είναι η ισχύς μου»· διότι μόνο η δόξα που προέρχεται από αυτόν έχει διαφυλαχθεί για εμένα, και αυτός «είναι η ισχύς μου». Εξάλλου, τα θαυμαστά και παράδοξα έργα που έχουν πραχθεί μέσω εμού αποτελούσαν απόδειξη της δικής του δυνάμεως. Στη συνέχεια αυτών προσθέτει: «Και μου είπε: Είναι μεγάλο για εσένα το να ονομαστείς παιδί μου, ή δούλος μου» σύμφωνα με τους άλλους ερμηνευτές, «για να στηρίξεις τις φυλές του Ιακώβ και να επιστρέψεις τη διασπορά του Ισραήλ». Διότι ήταν πράγματι μέγιστο έργο του Σωτήρος μας το να αναλάβει «μορφή δούλου» και να υπομείνει τη γέννηση μεταξύ των ανθρώπων. Γι' αυτό ειπώθηκε προς αυτόν: «Είναι μεγάλο για εσένα το να ονομαστείς παιδί μου, ή δούλος μου» σύμφωνα με τους άλλους ερμηνευτές. Η δε αιτία του να γίνει «δούλος» ο Σωτήρας ήταν αυτή, εννοώ το εξής: «το να στηρίξει τις φυλές του Ιακώβ και να επιστρέψει τις διασπορές του Ισραήλ». Γι' αυτό σε αυτούς πρώτα κήρυττε, επειδή ήταν αιχμάλωτοι κατά τις ψυχές, «την άφεση», και επειδή ήταν τυφλοί, «την ανάβλεψη».

Προς εσένα, Κύριε, θα κραυγάσω, και προς τον Θεό μου θα δεηθώ. Ποια ωφέλεια υπάρχει στο αίμα μου, με το να κατέλθω στη φθορά; Σύμφωνα δε με τον Σύμμαχο: Ενώ βρισκόμουν σε συμφορές έλεγα: Προς εσένα, Κύριε, θα βοήσω, και εσένα τον Δεσπότη μου θα ικετεύσω· ποιο είναι το κέρδος από το αίμα μου, εάν κατεβώ στη φθορά; Μήπως θα σε δοξολογήσει το χώμα, ή θα αναγγείλει την αλήθειά σου; Αυτά και τα παρόμοια ικετεύω, βγάζοντας κραυγές από κάτω, από τον βαθύτατο λάκκο, ζητώντας να μάθω από εσένα τον Θεό, όπως από έναν δάσκαλο: Ποια ωφέλεια προκύπτει είτε για εμένα είτε για άλλους από το δικό μου αίμα; Ή τι περισσότερο θα αποκομίσουν οι άνθρωποι από το να περιέλθω εγώ στη φθορά; Διότι στο αίμα ενός Άλλου θα υπάρξει πολλή και μεγάλη ωφέλεια για ολόκληρο τον κόσμο· όταν ο δικός σου αμνός, αυτός που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου, οδηγηθεί σαν πρόβατο στη σφαγή και παραμείνει άφωνος σαν τον αμνό μπροστά σε εκείνον που τον κουρεύει.

Διότι με το αίμα Αυτού θα προκύψει απολύτρωση και απαλλαγή από τα κακά για όλους όσοι πρόκειται να σωθούν μέσω Αυτού. Αλλά και η δική Του κατάβαση μέχρι εκείνους που είχαν φθαρεί και βρίσκονταν στον θάνατο, θα γίνει αιτία σωτηρίας για πολλούς. Διότι πολύ χώμα και πολλή σκόνη των παλαιών, σαρκικών και χοϊκών ανθρώπων θα Σε δοξολογήσει· οι οποίοι, αφού μεταβληθούν προς το καλύτερο, θα εξαγγείλουν την αλήθειά Σου. Μήπως, λοιπόν, και με το δικό μου αίμα θα προκύψει κάποιο τέτοιο αγαθό για τον κόσμο; Ή μήπως θα ωφεληθεί κανείς εάν εγώ παρασυρθώ από τον θάνατο; Ή μήπως το χώμα, και ο άνθρωπος που πλάστηκε από το χώμα, αφού μεταβληθεί από χοϊκός και γίνει πνευματικός, θα εξαγγείλει την αλήθειά Σου; Όμως τίποτε τέτοιο δεν πρόκειται να προέλθει από εμένα· γι' αυτό ικετεύω να μην εξομοιωθώ με εκείνους που καταβαίνουν στον λάκκο.

Άκουσε ο Κύριος και με ελέησε· ο Κύριος έγινε βοηθός μου. Μετέτρεψας τον θρήνο μου σε χαρά, έσκισες τον σάκο μου και με έζωσες με ευφροσύνη. Αυτά, λέει, όταν προσευχήθηκα, τα άκουσε ο Κύριος, ο οποίος δεν απέχει μακριά από εκείνους που τον επικαλούνται με καθαρότητα και πίστη, για τον οποίο έχει ειπωθεί: Κοντά είναι ο Κύριος σε όλους όσοι τον επικαλούνται με αλήθεια· και αφού με άκουσε, με ελέησε και απέδειξε έμπρακτα την ευσπλαχνία του προς εμένα· διότι έγινε βοηθός μου. Αφού απευθύνθηκε με αυτά τα λόγια σε εμάς και μας δίδαξε όσα του συνέβησαν, στρέφει και πάλι την ευχαριστία προς τον ίδιο τον Θεό, εξιστορώντας τις ευεργεσίες προς αυτόν. Διότι εσύ με ελέησες, λέει, και έγινες βοηθός μου· και έτσι μετέβαλες τα παλαιά μου δάκρυα, τους θρήνους και τον κοπετό σε γέλιο, χαρά και αγαλλίαση, επαληθεύοντας τον μακαρισμό που λέχθηκε αργότερα για όσους κλαίνε και πενθούν, σύμφωνα με το: Μακάριοι όσοι κλαίνε, διότι θα γελάσουν· και μακάριοι όσοι πενθούν, διότι θα παρηγορηθούν. Με απέδυσες λοιπόν από τα σύμβολα του πένθους, τον σάκο, με τον οποίο τιμωρούσα τον εαυτό μου κακοπαθώντας, και με έζωσες με ένδυμα ευφροσύνης. Και όλα αυτά μου τα πρόσφερες, ώστε να μην απομείνω σκόνη και χώμα που δεν σε δοξολογεί, αλλά για να σου ψάλλει η δόξα μου. Διότι από το να καταβώ στη φθορά δεν θα υπήρχε καμία ωφέλεια ούτε σε εμένα ούτε σε άλλους.

Ορθώς, λοιπόν, ψάλλει και ο προφήτης Δαβίδ, «ποια ωφέλεια υπάρχει στο αίμα μου, όταν κατεβαίνω στη φθορά;».

Διότι, εάν ο τύπος αυτού του σώματος δικαίωσε τον Αβραάμ, εάν ο τύπος αυτού του αίματος κράτησε ζωντανά τα πρωτότοκα του Ισραήλ στην Αίγυπτο, εάν ο τύπος αυτού καθιέρωσε εκείνη την παλαιά σκηνή του Θεού, ή εάν ο τύπος αυτού του αίματος και αυτά ακόμη τα άγια των αγίων καθάρισε και αγίασε και τα ανέδειξε ως σκήνωμα του θείου ονόματος επί της γης και ανέδειξε ιερείς, αρχιερείς και χριστούς του Κυρίου· εάν αυτά τα έκανε ο τύπος, τι δεν θα κατορθώσει η αλήθεια; Χωρίς τον τύπο δεν εισερχόταν στα άδυτα ο Ααρών, και ούτε σε εμάς θα είναι προσβάσιμα τα επουράνια εάν δεν συμμετάσχουμε σε αυτήν την αλήθεια, ούτε θα έχουμε κατοικία στους ουρανούς, ούτε θα γίνουμε κατοικία του Θεού των ουρανών, ούτε θυσία ζωντανή, άγια και ευάρεστη στον Θεό· διότι μόνο μέσω αυτού αποκτήσαμε την προσαγωγή. «Διότι ποια ωφέλεια υπάρχει στο αίμα μου, όταν κατέβω στη φθορά;» λέει ο βασιλιάς και προφήτης Δαβίδ.

Εγώ όμως είπα: «Ευθηνία» (αφθονία) ονομάζει τον πολλαπλασιασμό της πίστεως του νέου λαού, η οποία δεν θα εκλείψει στους αιώνες των αιώνων. «Κύριε, εν τω θελήματι»: «Κάλλος» ονομάζει την πίστη, δηλαδή ενδυνάμωσέ την για να παραμείνει αταλάντευτη. «Απέστρεψας»: Διότι, όταν ο λαός των εθνών βρισκόταν μακριά από τον Θεό, ήταν ταραγμένος από τη σύγχυση των ειδώλων. «Προς σε, Κύριε»: Διότι προς Εσένα φώναξε ο λαός κατά τη μετάνοια των εθνών· και ο ίδιος ο Σωτήρας ήλθε για να τον βοηθήσει. «Τις ωφέλεια»: Ο Χριστός μιλάει· ποια, λέγει, είναι η ωφέλεια από το πάθος μου; Η επιστροφή των εθνών, η σωτηρία του ανθρώπου. «Μη εξομολογήσεται»: Διότι εκείνοι που καταπονήθηκαν από τους δαίμονες ήταν πλέον ακατάλληλοι για επιστροφή. Αναφέρεται δε και στον Αδάμ, επειδή υπέστη φθορά. «Ήκουσεν Κύριος»: Άκουσε τον στεναγμό του πιστού λαού και, ως Θεός, δεν τον παρέβλεψε, αλλά τον ελέησε. «Κύριος εγενήθη»: Αφού κατήλθε από τον ουρανό, αναζήτησε το πλανημένο και το επανέφερε. «Έστρεψας»: Διότι ο άνθρωπος οδυρόταν θρηνώντας, μαστιζόμενος από τους δαίμονες· με την έλευση όμως του Χριστού, ελευθερώθηκε με τη χάρη. «Διέρρηξας»: Διότι ο άνθρωπος φορούσε κουρέλια και ρυπαρά ενδύματα, με τα οποία τον είχε ντύσει η σπείρα των δαιμόνων, αλλά, αφού ο Χριστός τα έσκισε και τα απέρριψε, τον έντυσε με τη χάρη.

ΡΛΘ΄. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΠΙΣΚΟΠΟ ΕΡΜΟΓΕΝΗ. Σχετικά με το γεγραμμένο: «Ποιο το όφελος από το αίμα μου;» Η αγάπη, για να σου μιλήσω με απόλυτη πικρία, έχει χαθεί, πράγμα τίμιο, μεγάλο και λαμπρό, για το οποίο ο χορός των προφητών προανήγγειλε, ο Σωτήρας κατήλθε εδώ, και οι απόστολοι κήρυξαν, σφραγίζοντας με το δικό τους αίμα όσα θεσπίστηκαν. Γι' αυτό λοιπόν, φροντίζοντας μόνο το δικό μας συμφέρον και αφήνοντας κατά μέρος τον κοινό εχθρό, εξοπλιζόμαστε ο ένας εναντίον του άλλου.

Και κινδυνεύει αυτός που ηττήθηκε κατά κράτος, παίρνοντας δύναμη από τη δική μας διχόνοια, να αντεπιτεθεί και να νικήσει. Διότι έχει μεν πέσει, έστω κι αν θρασύνεται απερίσκεπτα. Όμως η δική μας ραθυμία και ο μεταξύ μας πόλεμος έγιναν δύναμη και ρώμη για αυτόν που έχει πέσει, ώστε να κινδυνεύει (τουλάχιστον εξαιτίας των ράθυμων) να χαθεί το κατόρθωμα που επιτεύχθηκε από τον Σωτήρα (γιατί, αν και είναι τολμηρό να το πει κανείς, επειδή είναι αληθινό, θα ειπωθεί). Γι' αυτό ίσως και αυτό που ζήτησας να μάθεις, το προανήγγειλε μέσω του Μελωδού: «Ποιο είναι το όφελος από το αίμα μου, από το να κατέβω στη φθορά;», δηλαδή, στην πολύφθορη φύση των ανθρώπων. Διότι, παρόλο που υποδηλώνει και κάποια άλλα νοήματα -καθώς με ηθικότερο τρόπο εκλαμβάνεται ότι αναφέρεται στον Δαβίδ, και με φυσικότερο στον Αδάμ- ωστόσο πολλοί άγιοι θεώρησαν ότι αποβλέπει και σε αυτόν τον σκοπό. «Εγώ μεν», λέει, «κατέβηκα τόσο πολύ, ώστε να μην γίνομαι πιστευτός από πολλούς εξαιτίας της μεγάλης μου συγκατάβασης, και υπέταξα τον τύραννο, και φωνάζει ο θεατής των Σεραφείμ λέγοντας: 'Μάθετε να πράττετε δικαιοσύνη οι κατοικούντες στη γη, διότι ο ασεβής έχει εξολοθρευτεί'. Εσείς, όμως, αυτό το κατόρθωμα που ξεπερνά κάθε ελπίδα, και το υπερφυές τρόπαιο που βρίσκεται πέρα από κάθε θαύμα, το προδώσατε εξαιτίας της δικής σας ραθυμίας. Ποια απολογία, λοιπόν, θα σας απομείνει, ποια συγγνώμη, ποιο έλεος, όταν σας ζητηθεί ο λόγος για αυτόν τον τρόπο ζωής, τον οποίο βλέπω να υπάρχει μόνο μέσα στις Γραφές, αλλά πουθενά αλλού, και κυρίως στα έργα πουθενά;»

Μην καλομαθαίνεις το σώμα σου με ύπνους, με λουτρά και με μαλακά στρώματα, επαναλαμβάνοντας πάντοτε αυτόν τον λόγο: «Ποια ωφέλεια υπάρχει στο αίμα μου, όταν κατέλθω στη φθορά;» Γιατί περιποιείσαι αυτό που λίγο αργότερα πρόκειται να φθαρεί; Γιατί παχαίνεις τον εαυτό σου και τον φορτώνεις με σάρκες; Ή μήπως αγνοείς ότι, όσο πιο παχιά κάνεις τη σάρκα σου, τόσο πιο βαρύ δεσμωτήριο κατασκευάζεις για την ψυχή; Διότι πώς ο χοϊκός και σαρκικός άνθρωπος θα δοξολογήσει τον Θεό και θα αναγγείλει την αλήθειά Του, αυτός που ούτε αφιέρωσε χρόνο στη μελέτη των διδαγμάτων και έχει τον νου του συγκεχυμένο μέσα σε τόσο μεγάλο βάρος της σάρκας;

ΤΙΤΛΟΣ ΣΤ΄. —Περί θανάτου και της καταστάσεως στον Άδη. «Εάν ο άνθρωπος κατέβει στον Άδη, δεν πρόκειται να ανέβει πλέον, ούτε πρόκειται να τον αναγνωρίσει ξανά ο τόπος του.» «Γη σκοτεινή και ζοφερή, γη αιώνιου σκότους, όπου δεν υπάρχει φως, ούτε μπορεί να δει κανείς ζωή θνητών.» «Δεν υπάρχει στον θάνατο κανείς που να σε μνημονεύει», και τα λοιπά. «Ποια ωφέλεια υπάρχει στο αίμα μου, με το να κατεβαίνω εγώ;» και τα λοιπά. «Μήπως θα διηγηθεί κανείς στον τάφο το έλεός σου;» και τα λοιπά. «Δεν θα σε δοξολογήσουν οι νεκροί, Κύριε, ούτε όλοι», και τα λοιπά. «Ποιος θα δοξολογήσει τον Ύψιστο στον Άδη; Από τον νεκρό, ως μη υπάρχοντα πλέον, χάνεται η δοξολογία.» «Δεν υπάρχει στον Άδη αναζήτηση της ζωής. Ω θάνατε, πόσο πικρή είναι η ανάμνησή σου σε άνθρωπο που ζει ειρηνικά με τα υπάρχοντά του, σε άνδρα αμέριμνο, που ευημερεί στα πάντα, και που έχει ακόμη τη δύναμη να τρέφεται! Ω θάνατε, καλή είναι η κρίση σου για άνθρωπο που στερείται και του οποίου μειώνεται η δύναμη, που βρίσκεται σε έσχατο γήρας, που μεριμνά για τα πάντα, που δυσανασχετεί και έχει χάσει την υπομονή.» «Ο Άδης και η απώλεια δεν χορταίνουν.» Τα δεινά στον Άδη δεν έχουν ως αίτιο τον Θεό, αλλά εμάς τους ίδιους. Ο Άδης είναι κοινό πανδοχείο, και εργαστήριο θρήνων.

Επειδή όμως παρασύρθηκα από την απάτη του όφεως, «απέστρεψας το πρόσωπό σου» δικαίως «και ταράχθηκα», παραδιδόμενος δίκαια στον φόβο και τον θάνατο. «Προς εσένα, Κύριε», από τον άδη «θα κράξω και ως προς Θεό μου θα δεηθώ», λέγοντας: «Ποια είναι η ωφέλεια στο αίμα σου με το να κατέβω εγώ στη» φθορά του άδη; «Μήπως θα σε δοξολογήσει το χώμα», ο άνθρωπος που έγινε χώμα μετά τον θάνατο, «ή θα αναγγείλει την αλήθειά σου» όταν έχει πεθάνει; «Άκουσε ο Κύριος» αυτά «και με ελέησε και έγινε βοηθός μου. Μετέτρεψες τον θρήνο μου σε χαρά, έσκισες τον σάκο μου» της δουλείας του άδη «και με περιέζωσες με ευφροσύνη», ανασταίνοντάς με μαζί σου, «για να σου ψάλλει η δόξα μου» άφθαρτα «και να μην νιώσω πλέον θλίψη» που οδηγεί στον θάνατο. «Κύριε ο Θεός μου, εις τον αιώνα θα σε δοξολογώ», δηλαδή, θα σε ευχαριστώ.

Και εσείς, στους οποίους μιλώ, ίσως θεωρείτε παιχνίδι τα λόγια μου· διότι αυτό αποδεικνύεται στην πράξη. Διότι, εάν εγώ κατακόβομαι και εσύ γελάς και νυστάζεις την ώρα της ακρόασης, και αμελείς την προκείμενη εργασία σου, και περιφέρεσαι άεργος εδώ και εκεί, και ψιθυρίζεις και φλυαρείς. —«Ποια η ωφέλεια», λέει, «στο αίμα μου, όταν κατέρχομαι στη φθορά;»

Συνέβη μάλιστα και ένας γνήσιος μαθητής να γίνει προδότης του διδασκάλου, αφού καταποντίστηκε από την αποστολική καθέδρα στον κλήρο των ανόμων, αλλά ο μεν εξαιτίας της έπαρσης, ο δε εξαιτίας της φιλαργυρίας, και οι δύο όμως εξαιτίας της αθέτησης. Ας μην ανήκει κανένας από εσάς στη δική τους μερίδα, αλλά μακάρι, και αυτούς που ήδη παρασύρθηκαν και ιουδάισαν, να τους αξιώσει ο Κύριος να επιστρέψουν πάλι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας. Διότι προς τι πλανώνται ως πρόβατα χωρίς ποιμένα έξω από τη μάνδρα τους, βόσκοντας σε έρημους τόπους, δεχόμενα οπωσδήποτε καθημερινά δαγκώματα από τον πολύμορφο όφι των ηδονών που δαγκώνει τις φτέρνες των ανθρώπων; Και ποια είναι η ωφέλεια στο αίμα της πολυσαρκίας τους, όταν λίγο αργότερα θα καταβούν στη φθορά; Μήπως, όντες χώμα, θα εξομολογηθούν εκεί στον Κύριο; Σε καμία περίπτωση.

Σας παρακαλώ, λοιπόν, και σας ικετεύω να μην πράττετε έτσι, αλλά με τρόπο σωτήριο και ευάρεστο, ώστε να χαίρεται και να ευφραίνεται ο Κύριος, ώστε στο βιβλίο των ζώντων να καταγράφονται τα αγαθά σας έργα και κατά τον καιρό της αποκαλύψεως να σας στεφανώσει με το αμάραντο και αιώνιο στεφάνι της δικαιοσύνης. Μεγάλο και ολέθριο κακό είναι η υπερβολική οικειότητα· ας την αποφύγουμε όλοι. Ας μην επιτρέπουμε, μέσα από σταδιακές μικρές υποχωρήσεις και συγκαταθέσεις, να δημιουργούνται εγγύτητες μεταξύ μας, πρόσωπο με πρόσωπο, μάτι με μάτι, σάρκα με σάρκα, συνομιλώντας με τρόπο ηδονικό και χαμογελώντας ανήθικα. Και έτσι λοιπόν, αυτός που εξυφαίνει την αδικία και διαπράττει την αμαρτία, ανάβει τη φωτιά και κατακαίει τον οίκο της ψυχής, και άλλους μεν τους καταστρέφει ολοσχερώς, άλλους τους φλέγει, και άλλους τους ακρωτηριάζει. Και αλίμονο για τη ζημιά. Για μια μικρή και ολέθρια ηδονή χάνεται ο πολύμοχθος ασκητικός κόπος πολλών ετών. «Ποιο είναι το όφελος», λέει, «στο αίμα μου, εάν καταβώ στη φθορά;» Και γιατί απατώμαστε σε αυτά, παιδιά μου και αδελφοί; Και γιατί χαροποιούμε τον Σατανά και λυπούμε το Πνεύμα το Άγιο; Και πού είναι οι διαθήκες και οι υποσχέσεις που δώσαμε ενώπιον του βήματος του Θεού, ότι δεν θα αγγίξουμε, ότι δεν θα πλησιάσουμε καμία απολύτως αμαρτία; Και γιατί μολύνουμε τον χιτώνα της παρθενίας, τον οποίο λάβαμε μέσω αυτού του αγίου σχήματος; Και γιατί εξισωνόμαστε με τα άλογα κτήνη και γινόμαστε όμοιοι με αυτά, φερόμενοι παράλογα;

Ας μην χάσουμε την ευγένεια με την οποία μας τίμησε ο Κύριος, υιοθετώντας μας στον Θεό και Πατέρα. «Διότι σε όσους τον δέχθηκαν», λέει, «έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού.» Εφόσον λοιπόν ονομαστήκαμε τέκνα Θεού, ας μην γίνουμε τέκνα οργής· και επειδή κληθήκαμε κληρονόμοι Θεού, ας μην γίνουμε κληρονόμοι του άσβεστου πυρός· και επειδή ονομαστήκαμε μέλη Χριστού, ας μην γίνουμε μέλη πόρνης. Ας μην προσηλώνουμε το βλέμμα μας στον κόσμο και στα του κόσμου, ας μην αποβλέπουμε στα ωραία του παρόντος βίου, τα οποία είναι μάταια και φθαρτά. Ας υποθέσουμε, βέβαια, ότι χορταίνουμε κάθε επιθυμία της σάρκας και του αίματος. «Ποια η ωφέλεια στο αίμα μου, όταν κατεβαίνω στη φθορά;» Ας σκύψουμε πάνω από τους τάφους και ας δούμε το αποτέλεσμα των ηδονών. Ας υποθέσουμε ότι αποκτούμε κτήματα και χρήματα. Τι λοιπόν; Δεν εισήλθαμε γυμνοί στον κόσμο; Γυμνοί προφανώς και θα αναχωρήσουμε χωρίς να πάρουμε τίποτα μαζί μας, παρά μόνο τις πράξεις μας, είτε καλές είτε κακές. Γι' αυτό ανακράζει ο άγιος Δαβίδ: «Ένα ζήτησα από τον Κύριο, αυτό θα επιζητώ· το να κατοικώ στον οίκο του Κυρίου όλες τις ημέρες της ζωής μου· το να αντικρίζω την τερπνότητα του Κυρίου, και να επισκέπτομαι τον ναό του.»