Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 29:12

Προς εσένα, Κύριε, θα κραυγάσω... Ποια ωφέλεια υπάρχει στο αίμα μου, στο να κατεβώ στη φθορά; Παρακαλώ, λέει, να ανασυρθώ από τον λάκκο, επειδή το χώμα δεν σε δοξολογεί. Στο να κατεβώ όμως στη φθορά δεν υπάρχει καμία απολύτως ωφέλεια, ούτε για εμένα ούτε για τους άλλους. Διότι εγώ μεν θα στερούμουν τη ζωή που προέρχεται από εσένα, οι άλλοι δε με κανέναν τρόπο δεν θα απολάμβαναν τη σωτηρία που προέρχεται από εμένα. Με το να εισακούσεις όμως τη φωνή μου, και να μεταβάλεις τον θρήνο σε χαρά, και να με περιζώσεις με ευφροσύνη, η ωφέλεια που θα προκύψει για μένα δεν θα είναι η τυχούσα. Διότι, αφού ανακτήσω την προηγούμενη δόξα μου, μέσω αυτής σου ομιλώ, χωρίς καμία φαύλη συνείδηση· διότι αυτό ακριβώς φανερώνει η φράση: «Δεν θα κατανυγώ».

Διέρρηξες τον σάκκο μου και με έζωσες με ευφροσύνη. Ονόμασε σάκκο το πένθος, επειδή είναι συνήθεια σε όσους πενθούν να φορούν σάκκο. Διότι ο σάκκος σημαίνει την κακία και την αγνωσία· επειδή κατασκευάζεται από τρίχες των εριφίων που στέκονται στα αριστερά, και του αποπομπαίου τράγου.

Όλη την κλίνη του έστρεψας κατά την ασθένειά του. Θα μεταφερθεί προς το καλύτερο, λέγει, και θα βιώσει μεταβολή προς την ευρωστία. Διότι αποτελεί συνήθεια της Θείας Γραφής να χρησιμοποιεί τη λέξη «στροφή» αντί της «μεταβολής», όπως στο εξής: «Έστρεψας τον θρήνο μου σε χαρά για εμένα».

Έτσι και εσύ, εάν ρωτήσεις κάτι τους Πατέρες, και προς στιγμήν σε ταράξουν οι δαίμονες εξαιτίας των λόγων τους, ποτέ να μην παραιτηθείς από το να τους συμβουλεύεσαι, διότι δεν επιτάσσουν τίποτα το βλαβερό ή βαρύ. Επειδή είναι μαθητές Εκείνου που είπε ότι «Ο ζυγός μου είναι χρηστός και το φορτίο μου ελαφρύ.» Και αργότερα θα βρούμε τον καρπό της ωφέλειάς τους και τότε ας αναφωνήσουμε μαζί με τον ψαλμωδό που λέει: «Μετέτρεψες τον θρήνο μου σε χαρά για εμένα», και τα εξής.

Μετέτρεψες τον θρήνο μου σε χαρά για εμένα, έσκισες τον σάκκο μου και με περιέζωσες με ευφροσύνη, για να σου ψάλλει η δόξα μου. Και έτσι, αφού προσήλθε, ψάλλει στον Θεό, λέγοντας: Θα σε υψώσω, Κύριε, διότι με αντελήφθης και δεν εύφρανες τους εχθρούς μου εις βάρος μου.

Άκουσε ο Κύριος και με ελέησε· ο Κύριος έγινε βοηθός μου. Αφού διηγήθηκε ποια ήταν αυτά για τα οποία έκκραξε προς τον Θεό, αισθανόμενος αμέσως την αντίληψη του Θεού και παρακινώντας εμάς στο να ζητάμε τα ίδια, λέει: Άκουσε ο Κύριος, λέει, και με ελέησε· ο Κύριος έγινε βοηθός μου. Ας προσευχόμαστε, λοιπόν, και εμείς και ας υψώνουμε την πνευματική κραυγή, ζητώντας τα μεγάλα, χωρίς να προσκολλόμαστε στη σάρκα (διότι όσοι ζουν σαρκικά δεν μπορούν να αρέσουν στον Θεό), για να εισακούσει και εμάς ο Κύριος, ελεώντας την αδυναμία μας, ώστε, αφού απολαύσουμε και εμείς τη θεία βοήθεια, να πούμε: Μετέτρεψες τον κοπετό μου σε χαρά για εμένα. Η χαρά του Θεού δεν γεννιέται στην τυχούσα ψυχή, αλλά εάν κάποιος έκλαψε πολύ για την αμαρτία του, και με ισχυρούς οδυρμούς και αδιάκοπους θρήνους έκανε κοπετό για τον εαυτό του σαν να ήταν νεκρός, ενός τέτοιου ανθρώπου ο κοπετός μετατρέπεται σε χαρά.

Περιβάλλεται δε με τον χιτώνα της ευφροσύνης και με το ιμάτιο του σωτηρίου, αυτά τα λαμπρά και γαμήλια ενδύματα, με τα οποία όποιος είναι στολισμένος δεν θα εκδιωχθεί από τον νυμφώνα. «Έσχισες τον σάκκο μου και με περιέζωσες με ευφροσύνη». Ο σάκκος είναι συνεργός στη μετάνοια, αποτελώντας σύμβολο ταπεινώσεως.

Πλην όμως, αν και δεν συγκαταστράφηκε μαζί με το πλήθος για την προαναφερθείσα αιτία, για την οποία και ο Φαραώ, ενώ τιμωρούνταν οι υπόλοιποι Αιγύπτιοι, διατηρήθηκε ζωντανός ως θεατής, ωστόσο βρήκε τους ίδιους του τους γιους ως φονιάδες του, όταν έφτασε στη δική του γη. <Και θα υπερασπιστώ αυτή την πόλη για χάρη μου.> Του Κυρίλλου. Διότι αυτό αρμόζει σε Εκείνον που είναι Θεός. Γι' αυτό θα πράξω αυτά για χάρη μου, και όχι επειδή είναι άξιοι αυτοί που λαμβάνουν τη βοήθεια. <Και εξήλθε άγγελος Κυρίου, και πάταξε στο στρατόπεδο των Ασσυρίων εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες.> Του Κυρίλλου. Και ο πόλεμος μεν έχει λυθεί, οι δε απειλές απομακρύνονται μαζί με τους κινδύνους· ώστε στο εξής οι κάτοικοι της Ιερουσαλήμ, χαίροντας τα μέγιστα για τη βοήθεια από τον Θεό, να λένε: «Μετέτρεψες τον θρήνο μου σε χαρά για μένα». Δες την αντιστροφή των πραγμάτων· κατανόησε ακριβώς τι λέει: «Μετέτρεψες τον θρήνο μου σε χαρά για μένα». Μέγας ήταν ο θρήνος εξαιτίας του πλήθους των πολεμίων· μεγάλη έγινε η χαρά εξαιτίας του πλήθους των πεσόντων.

Αφού λοιπόν αυτό έγινε ολοφάνερο, εκείνοι που περίμεναν ότι θα καταστραφούν χόρευαν από χαρά, και ανέπεμπαν στον Θεό που τους διέσωσε ευχαριστήριες ωδές, λέγοντας το εξής: «Το εσπέρας θα παραμείνει κλαυθμός, και το πρωί αγαλλίαση.» Και επιπλέον αυτών: «Μετέτρεψες τον θρήνο μου σε χαρά για εμένα, έσκισες τον σάκο μου και με έζωσες με ευφροσύνη.» Ο δε θρασύς και υπερόπτης, που φώναζε εκείνο το μεγάλο και αλαζονικό, «Ολόκληρη την οικουμένη θα καταλάβω με το χέρι μου, σαν φωλιά, και σαν εγκαταλελειμμένα αυγά θα την μαζέψω, και δεν υπάρχει κανείς που θα μου ξεφύγει ή θα μου αντιμιλήσει», ελέγχθηκε ότι μάταια υπερηφανεύτηκε για τον εαυτό του. Διότι μόλις και μετά βίας διέφυγε, και ως φυγάς επέστρεψε στην πατρίδα του εγκαταλείποντας την Ιουδαία. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο έλεγε και ο Θεός των όλων: «Μη φοβάσαι, λαέ μου, εσείς που κατοικείτε στη Σιών, τους Ασσυρίους». Καταγράφηκε δε και ο τρόπος της φυγής του, καθώς σχεδόν συγκλόνιζε πόλεις και χωριά στο πέρασμά του. Και πάλι: «Φόβος θα καταλάβει τη Ραμά, την πόλη του Σαούλ». Ερμηνεύοντας δε αυτά, κάναμε την αφήγηση περισσότερο ιστορική, πλην όμως όχι έξω από την αλήθεια. Διότι είναι απολύτως αναγκαίο ο λόγος της ερμηνείας να προσαρμόζεται κατάλληλα προς την ποιότητα και τη δύναμη των προκειμένων.

Οπωσδήποτε δε, μετά την απαρχή, και ως πρώτο μετά από αυτήν, θα ακολουθήσουμε εμείς. Επομένως, το πάθος μεταστράφηκε σε χαρά, και ο σάκος του πένθους σχίστηκε· ζωστήκαμε δε τη θεόσδοτη ευφροσύνη, ώστε με χαρά να λέμε: «Πού είναι η νίκη σου, θάνατε; Πού είναι το κεντρί σου, άδη; Το δε κεντρί του θανάτου είναι η αμαρτία», λέει. Συνεπώς, έχει αφαιρεθεί κάθε δάκρυ· διότι, πιστεύοντας ότι ο Χριστός με κάθε τρόπο και οπωσδήποτε ανασταίνει τους νεκρούς, δεν χύνουμε δάκρυα γι' αυτούς, ούτε περιπίπτουμε σε ακράτητες λύπες, όπως οι υπόλοιποι που δεν έχουν ελπίδα. Και ως όνειδος του λαού φαίνεται να κατονομάζει τον ίδιο τον θάνατο, ο οποίος έχει ως γένεση της εναντίον μας επιδρομής την παράβαση. Ή ίσως, εννοεί την αμαρτία, εξαιτίας της οποίας εισήλθε η φθορά και η εξουσία του θανάτου κυρίευσε αυτούς που βρίσκονται πάνω στη γη. Επειδή όμως το μυστήριο της αναστάσεως δεν είναι εύκολα αποδεκτό από τους πολλούς, και ήταν φυσικό να συναντά απιστία εξαιτίας του μεγαλείου του, πρόσθεσε ο μακάριος προφήτης, ότι το στόμα του Κυρίου το ελάλησε. Έπειτα, ποιος είναι αυτός που θα τολμούσε να πει ότι ο Θεός θα ψευστεί, και δεν θα φέρει εις πέρας οπωσδήποτε και ολοκληρωτικά εν αληθεία αυτό που υποσχέθηκε; «Διότι ο ουρανός και η γη», λέει, «θα παρέλθουν, οι λόγοι μου όμως δεν πρόκειται να παρέλθουν.» <Και θα πουν εκείνη την ημέρα: Ιδού ο Θεός μας, στον οποίο ελπίζαμε, και αγαλλιούσαμε, και θα μας σώσει.>

Και ο ίδιος ο Χριστός βεβαίως κάπου προαναγγέλλει στους αγίους μαθητές το πάθος του σταυρού· επειδή όμως τους είδε να έχουν περιπέσει σε κατήφεια, τους παρηγορούσε λέγοντας: «Η γυναίκα αισθάνεται λύπη όταν γεννά το παιδί, διότι ήλθε η ώρα της· όταν όμως γεννήσει το παιδί, χαίρεται με χαρά διότι γεννήθηκε άνθρωπος στον κόσμο. Έτσι και εσείς τώρα μεν έχετε λύπη, αργότερα όμως θα με δείτε και θα χαρεί η καρδιά σας». Έτσι και αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς, απευθύνθηκε στις γυναίκες που έκλαιγαν στον κήπο με το «Χαίρετε». Θα ταίριαζε εξάλλου στον καθένα από αυτούς που τον αγαπούν να λέει και για τον σταυρό και για την ανάσταση: «Μετέτρεψες τον θρήνο μου σε χαρά, έσκισες τον σάκο του πένθους μου και με έζωσες με ευφροσύνη». Πώς λοιπόν δεν απομακρύνεται εντελώς το πένθος, και δεν αφαιρείται «κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο», σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη, εφόσον ο Χριστός αναστήθηκε και κατέλυσε το κράτος του θανάτου; Διότι ήταν ζωή κατά φύση ως Θεός, έστω και αν φανερώθηκε με σάρκα. Επομένως, «εκείνη την ημέρα», λέει, δηλαδή κατά τον καιρό εκείνο κατά τον οποίο θα ανασταινόταν από τους νεκρούς, ενώ εκείνοι που τον σταύρωσαν θα καταποντίζονταν, «θα καλέσετε καθένας τον πλησίον του κάτω από την άμπελο και κάτω από τη συκιά». Και αν κάποιος ήθελε να εκλάβει το νόημα αυτό απλά και πρόχειρα, θα επιβεβαιώσει ότι όσα αναφέρθηκαν αποτελούν σύμβολα των πνευματικών τέρψεων.

Το έπραξε δε αυτό και σε εμάς ο Χριστός. Διότι «μετέτρεψε τον θρήνο μας σε χαρά», έσκισε τον σάκο του πένθους και μας «έζωσε με ευφροσύνη», σύμφωνα με τη φωνή του ψαλμωδού. Και δεν μεμφόμαστε καθόλου το ότι, επειδή κάποτε δεν γνωρίζαμε τον Θεό και προσκυνούσαμε την κτίση παρά τον Κτίστη, πέσαμε κάτω από τα πόδια των εχθρών και παραδοθήκαμε σε αδόκιμο νου. Απεναντίας, μάλλον ευχαριστούμε για το γεγονός ότι ελεηθήκαμε και σωθήκαμε, και λυτρωθήκαμε από τα χέρια των εχθρών, και κατοικούμε στην άγια πόλη, δηλαδή την Εκκλησία, και αξιωθήκαμε πλέον να Τον τιμούμε με προσευχές και πνευματικές θυσίες, και να αγαπούμε την ειρήνη και την αλήθεια, και έχουμε διδαχθεί από τη θεόπνευστη Γραφή να θεωρούμε το γεγονός αυτό ως αφορμή της ύψιστης χαράς. «

Και, λοιπόν, αναφωνούν λέγοντας: «Εξαπόστειλε το φως σου και την αλήθειά σου.» Εξαποστάλθηκε, επομένως, σε εμάς το αληθινό φως, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο· δηλαδή ο Θεός Λόγος του Θεού, ο οποίος, αφού ανέλαβε την ομοίωση με εμάς, γεννιέται βέβαια μέσω της αγίας Παρθένου· διασώζει δε το γένος των ανθρώπων, ανάγοντας τη φύση στην αρχαία κατάσταση της αφθαρσίας, όπως ακριβώς λέει ο Παύλος: «Εγκαινιάζοντας για εμάς μια νέα οδό, ένωσε τα επίγεια με τα επουράνια, γκρεμίζοντας το μεσότοιχο του φραγμού και καταργώντας την έχθρα του νόμου των εντολών με τα δόγματα»· ώστε, εκπλησσόμενοι για αυτό, και οι μακάριοι άγγελοι να πουν: «Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία.» Διότι, επειδή ο Σωτήρας μας Χριστός ευδόκησε για εμάς και υπέμεινε τον σταυρό υπέρ ημών, λύθηκαν μεν τα πολύπλοκα δεσμά του θανάτου, αφαιρέθηκε δε κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο, όπως ακριβώς λέει ο προφήτης: «Και το πένθος έχει μεταβληθεί σε χαρά», ώστε να μπορούμε και εμείς να πούμε την κατάλληλη στιγμή: «Μετέτρεψες τον θρήνο μου σε χαρά για εμένα· έσκισες τον σάκο μου και με περιέζωσες με ευφροσύνη.» Για ποια πράγματα, λοιπόν, να είμαστε πλέον σκυθρωποί; Ποια πρόφαση θα έχουμε πάλι για να δακρύζουμε; Μάλλον δε, πώς δεν θα ανατείλει σε εμάς κάθε χαρά για όσα έχουν γίνει για εμάς μέσω του Σωτήρα; «

Διότι ο Χριστός, όπως ανέφερα, έγινε θυσία για εμάς, σαν απαρχή των πνευματικών πρωτογεννημάτων των αγρών. Το ότι δε ο θάνατός του δεν έγινε αφορμή για δάκρυα ή θρήνο, αλλά μάλλον για την κατάργηση των δακρύων και των θρήνων και προς χάριν της πιο χαρμόσυνης ελπίδας, πώς ή για ποιον λόγο θα μπορούσε κανείς να αμφιβάλλει; Διότι δεν κρατήθηκε από τις πύλες του Άδη, ούτε παρέμεινε ανάμεσα στους νεκρούς. Αλλά, αν και ο θάνατος κυριάρχησε και τον κατάπιε, σύμφωνα με τον λόγο του προφήτη, ο Θεός όμως εξάλειψε πάλι κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο· αφαίρεσε το όνειδος του λαού του από ολόκληρη τη γη. Πώς και με ποιον τρόπο; Διότι ο Χριστός αναστήθηκε, καταπατώντας τον θάνατο, για να απαλλάξει και εμάς από τη φθορά, και αφού κατέστειλε πλήρως τον θρήνο γι' αυτόν, να μας παρακινήσει να αναφωνούμε πλέον με χαρά: «Μετέτρεψες τον θρήνο μου σε χαρά, έσκισες τον σάκο του πένθους μου και με έζωσες με ευφροσύνη.» Επομένως, ο τρόπος της θυσίας δικαιολογημένα εμπεριέχει τη χαρά της ελπίδας. Θα μπορούσε βέβαια να ερμηνευθεί και διαφορετικά, αν κανείς το επιθυμεί. Διότι ελεηθήκαμε δια του Χριστού.

Εισάκουσε, Κύριε, τη φωνή του δούλου σου που βοά προς εσένα, και φανέρωσε το πρόσωπό σου σε εμένα τον σκοτισμένο, και φώτισέ με με την παρουσία του Αγίου σου Πνεύματος, και χάρισε σε εμένα τον μιαρό προθυμία, και μετάτρεψε, Κύριε, τον θρήνο μου σε χαρά για μένα, και σχίσε τον πένθιμο σάκο μου και περίζωσέ με με ευφροσύνη, και ας μου ανοιχτεί η θύρα της βασιλείας σου, ώστε εισερχόμενος σε αυτήν να δοξάζω το πανάγιο όνομά σου, του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Αλλά, επειδή έχει γραφτεί ως επιγραφή: «Ωδή του εγκαινισμού του οίκου», σκέψου μήπως με τη λέξη «οίκο» εδώ υπονοεί τη δική του ψυχή· στην οποία το θείο Πνεύμα, που κάποτε κατοικούσε ως σε ναό, σε κάποια στιγμή την εγκατέλειψε έρημη, αναχωρώντας εξαιτίας της αμαρτωλής πράξης που διέπραξε σχετικά με τον Ουρία και τη γυναίκα του. Εξαιτίας αυτής της πράξης, κατήλθε μέχρι τον θάνατο, έχοντας διαπράξει θανάσιμα αμαρτήματα· και δυνάμει τότε κατέβηκε και στον λάκκο, και στον άδη, και κατήλθε αληθινά στη φθορά. Έτσι, εξαιτίας αυτών επιδόθηκε σε θρήνους και ντύθηκε με σάκο αντί για τη βασιλική ενδυμασία. Επειδή όμως επέδειξε αξιόλογη μετάνοια, τιμωρώντας και παιδεύοντας τον εαυτό του, και επιμένοντας επαρκώς στις εξομολογήσεις, έλαβε την υπόσχεση της άφεσης της αμαρτίας, μέσω του Χριστού που επρόκειτο να προέλθει από το σπέρμα του και ο Οποίος επρόκειτο να κατέβει μέχρι τον άδη. Εύλογα λοιπόν, αφού άλλαξε από την κατήφεια και την εξομολόγηση για όσα τόλμησε να πράξει, αναπέμπει ευχαριστία στον Θεό λέγοντας: «Κύριε, ανέβασες από τον άδη την ψυχή μου, με έσωσες από εκείνους που κατεβαίνουν στον λάκκο», και ότι το πένθος του μεταβλήθηκε σε ευφροσύνη το δηλώνει και μέσα από τα εξής λόγια: «Μετέτρεψες τον θρήνο μου σε χαρά, έσκισες τον σάκο μου και με περιέζωσες με ευφροσύνη». Αφού λοιπόν αποδείχθηκε ότι ως οίκος νοείται η ψυχή του Δαβίδ, άρα τα προκείμενα λόγια εφαρμόζονται στον εγκαινισμό ενός τέτοιου οίκου.

Άκουσε ο Κύριος και με ελέησε· ο Κύριος έγινε βοηθός μου. Μετέτρεψας τον θρήνο μου σε χαρά, έσκισες τον σάκο μου και με έζωσες με ευφροσύνη. Αυτά, λέει, όταν προσευχήθηκα, τα άκουσε ο Κύριος, ο οποίος δεν απέχει μακριά από εκείνους που τον επικαλούνται με καθαρότητα και πίστη, για τον οποίο έχει ειπωθεί: Κοντά είναι ο Κύριος σε όλους όσοι τον επικαλούνται με αλήθεια· και αφού με άκουσε, με ελέησε και απέδειξε έμπρακτα την ευσπλαχνία του προς εμένα· διότι έγινε βοηθός μου. Αφού απευθύνθηκε με αυτά τα λόγια σε εμάς και μας δίδαξε όσα του συνέβησαν, στρέφει και πάλι την ευχαριστία προς τον ίδιο τον Θεό, εξιστορώντας τις ευεργεσίες προς αυτόν. Διότι εσύ με ελέησες, λέει, και έγινες βοηθός μου· και έτσι μετέβαλες τα παλαιά μου δάκρυα, τους θρήνους και τον κοπετό σε γέλιο, χαρά και αγαλλίαση, επαληθεύοντας τον μακαρισμό που λέχθηκε αργότερα για όσους κλαίνε και πενθούν, σύμφωνα με το: Μακάριοι όσοι κλαίνε, διότι θα γελάσουν· και μακάριοι όσοι πενθούν, διότι θα παρηγορηθούν. Με απέδυσες λοιπόν από τα σύμβολα του πένθους, τον σάκο, με τον οποίο τιμωρούσα τον εαυτό μου κακοπαθώντας, και με έζωσες με ένδυμα ευφροσύνης. Και όλα αυτά μου τα πρόσφερες, ώστε να μην απομείνω σκόνη και χώμα που δεν σε δοξολογεί, αλλά για να σου ψάλλει η δόξα μου. Διότι από το να καταβώ στη φθορά δεν θα υπήρχε καμία ωφέλεια ούτε σε εμένα ούτε σε άλλους.

Με το να μεταβάλεις όμως τον θρήνο μου σε χαρά για εμένα, και με το να διαρρήξεις τον σάκο μου και να με περιζώσεις με ευφροσύνη, δεν προέκυψε η τυχούσα ωφέλεια· διότι, αφού ανέκτησα την προηγούμενη δόξα μου, διά μέσου αυτής θα σου ψάλω, και θα σου ψάλω όχι με κάποια φαύλη συνείδηση, αλλά με παρρησία και καθαρή διάνοια. Γι' αυτό λέει: «Ώστε να σου ψάλλει η δόξα μου, και να μην κατανυγώ».

Και έτσι θα συνεχίσω σε όλο τον αιώνα, δοξολογώντας σε, και εξιστορώντας διαρκώς τις δικές σου ευεργεσίες προς εμένα. Ο Κύριος έγινε βοηθός μου. Αξίζει να σημειωθεί ότι το ρήμα «έγινε» δεν σημαίνει πάντοτε ουσιώδη γένεση, αλλά ορισμένες φορές δηλώνει και κάποια σχέση. Εάν, λοιπόν, κάποτε χρησιμοποιηθεί τέτοια λέξη και για τον Σωτήρα, σημαίνει κάποια σχέση προς κάτι και όχι ουσιώδη γένεση. Μετέτρεψες τον κοπετό μου σε χαρά για μένα. Η λέξη «κοπετός» σημαίνει τη συναίσθηση, όπως ακριβώς φανερώνει και η ίδια η πράξη, κατά την οποία τα χέρια χτυπούν το στήθος.

Εκείνος, λοιπόν, που απέκτησε συναίσθηση των δικών του αμαρτημάτων και ενεργητικά, με πνευματικά χέρια, διέγειρε την αίσθησή του, αφήνοντας τον οδυρμό, θα λάβει τη χαρά ως καρπό του Πνεύματος. Το «ἔστρεψας» δηλώνει τη μεταβολή από τον κοπετό και τη λύπη σε χαρά· το δε «οὐ μὴ κατανυγῶ», σημαίνει «δεν θα μεταμεληθώ», λέει. Η δε δόξα που ψάλλει στον Θεό εκείνος που τα λέει αυτά, είναι η ορθή πολιτεία και η ειλικρινής γνώση. «Κύριε ο Θεός μου, στον αιώνα θα σε δοξολογώ»· αντί του: για όλα όσα συμβαίνουν, όχι μόνο για τα ευχάριστα, αλλά και για τους πόνους, σε ευχαριστώ, Δέσποτα.

Τώρα όμως που έφυγε η οδύνη, και η λύπη, και ο στεναγμός· τώρα που εμείς του Ενός γίναμε ένα, και εμείς της Τριάδας συμφυείς, και ομόψυχοι, και ομότιμοι· εμείς του Λόγου απαλλαγμένοι από την αλογία· εμείς του Πνεύματος χωρίς να βράζουμε ο ένας εναντίον του άλλου, αλλά διατηρώντας ένθερμο ζήλο όλοι μαζί· εμείς της Αλήθειας που έχουμε το ίδιο φρόνημα και λέμε τα ίδια· εμείς της Σοφίας που έχουμε ορθή σύνεση· εμείς του Φωτός που συμπεριφερόμαστε ευσχημόνως σαν να βρισκόμαστε στο φως της ημέρας· εμείς της Οδού που πορευόμαστε όλοι στην ευθεία· εμείς της Θύρας που βρισκόμαστε όλοι μέσα· εμείς του Προβάτου και του Ποιμένα που είμαστε πράοι, και ανήκουμε στην ίδια μάνδρα, και σε έναν ποιμένα· όχι υπό τη βοσκή κάποιου άπειρου ποιμένα, ούτε κάποιου που καταστρέφει τα πρόβατα της νομής, ούτε κάποιου που τα παραδίδει στους λύκους και στους γκρεμούς, αλλά ενός εξαιρετικά προσεκτικού και έμπειρου γνώστη· τώρα που εμείς του Παθόντος για εμάς γίναμε συμπονετικοί, και ανακουφίζουμε από κοινού ο ένας τα βάρη του άλλου· εμείς της Κεφαλής, που συναρμολογούμαστε και συνδεόμαστε σε ένα σώμα σύμφωνα με κάθε πνευματική συνάφεια· τώρα που Εκείνος που τα δημιουργεί όλα και τα μεταβάλλει προς το ωφελιμότερο μετέτρεψε τον θρήνο μας σε χαρά, και αντί για τον σάκκο του πένθους μάς προσέφερε την ευφροσύνη, αυτήν ακριβώς τη στιγμή απεκδύομαι τη σιωπή μαζί με τα περασμένα, και προσφέρω στον παρόντα καιρό και σε εσάς τον λόγο μου, ή μάλλον στον Θεό ως την πιο κατάλληλη ευχαριστήρια θυσία, ένα δώρο καθαρότερο από τον χρυσό, πολυτιμότερο από τους ακριβούς λίθους, πολυτελέστερο από τα υφάσματα, αγιότερο από τη θυσία του Νόμου, ιερότερο από την προσφορά των πρωτοτόκων, που αρέσει στον Θεό περισσότερο από νεαρό μοσχάρι, του οποίου τα κέρατα και οι οπλές είναι ακόμη ατελή και αναίσθητα, περισσότερο από το θυμίαμα, περισσότερο από το ολοκαύτωμα, περισσότερο από μυριάδες παχιά αρνιά, με τα οποία ο στοιχειώδης νόμος συγκρατούσε τον ακόμη νήπιο Ισραήλ, σκιαγραφώντας με τις αιματηρές θυσίες τη μέλλουσα θυσία.

Εγώ όμως είπα: «Ευθηνία» (αφθονία) ονομάζει τον πολλαπλασιασμό της πίστεως του νέου λαού, η οποία δεν θα εκλείψει στους αιώνες των αιώνων. «Κύριε, εν τω θελήματι»: «Κάλλος» ονομάζει την πίστη, δηλαδή ενδυνάμωσέ την για να παραμείνει αταλάντευτη. «Απέστρεψας»: Διότι, όταν ο λαός των εθνών βρισκόταν μακριά από τον Θεό, ήταν ταραγμένος από τη σύγχυση των ειδώλων. «Προς σε, Κύριε»: Διότι προς Εσένα φώναξε ο λαός κατά τη μετάνοια των εθνών· και ο ίδιος ο Σωτήρας ήλθε για να τον βοηθήσει. «Τις ωφέλεια»: Ο Χριστός μιλάει· ποια, λέγει, είναι η ωφέλεια από το πάθος μου; Η επιστροφή των εθνών, η σωτηρία του ανθρώπου. «Μη εξομολογήσεται»: Διότι εκείνοι που καταπονήθηκαν από τους δαίμονες ήταν πλέον ακατάλληλοι για επιστροφή. Αναφέρεται δε και στον Αδάμ, επειδή υπέστη φθορά. «Ήκουσεν Κύριος»: Άκουσε τον στεναγμό του πιστού λαού και, ως Θεός, δεν τον παρέβλεψε, αλλά τον ελέησε. «Κύριος εγενήθη»: Αφού κατήλθε από τον ουρανό, αναζήτησε το πλανημένο και το επανέφερε. «Έστρεψας»: Διότι ο άνθρωπος οδυρόταν θρηνώντας, μαστιζόμενος από τους δαίμονες· με την έλευση όμως του Χριστού, ελευθερώθηκε με τη χάρη. «Διέρρηξας»: Διότι ο άνθρωπος φορούσε κουρέλια και ρυπαρά ενδύματα, με τα οποία τον είχε ντύσει η σπείρα των δαιμόνων, αλλά, αφού ο Χριστός τα έσκισε και τα απέρριψε, τον έντυσε με τη χάρη.

Ιδού, οι νοητοί Αιγύπτιοι, Κύριε, με καταδυναστεύουν με πόνους και καταθλίβουν σφοδρά τη ζωή μου, αναγκάζοντάς με να χτίζω οχυρωμένες πόλεις για την κακία· λύτρωσέ με από την επίθεσή τους. Τον θρήνο μου μετάτρεψε σε χαρά και διάρρηξε τον τραχύ σάκο της αμαρτίας και ζώσε με τώρα με ευφροσύνη· το πικρό μου δάκρυ, Σωτήρα, μετάβαλε σε γλυκό και φαίδρυνε το πρόσωπό μου.

Επειδή όμως παρασύρθηκα από την απάτη του όφεως, «απέστρεψας το πρόσωπό σου» δικαίως «και ταράχθηκα», παραδιδόμενος δίκαια στον φόβο και τον θάνατο. «Προς εσένα, Κύριε», από τον άδη «θα κράξω και ως προς Θεό μου θα δεηθώ», λέγοντας: «Ποια είναι η ωφέλεια στο αίμα σου με το να κατέβω εγώ στη» φθορά του άδη; «Μήπως θα σε δοξολογήσει το χώμα», ο άνθρωπος που έγινε χώμα μετά τον θάνατο, «ή θα αναγγείλει την αλήθειά σου» όταν έχει πεθάνει; «Άκουσε ο Κύριος» αυτά «και με ελέησε και έγινε βοηθός μου. Μετέτρεψες τον θρήνο μου σε χαρά, έσκισες τον σάκο μου» της δουλείας του άδη «και με περιέζωσες με ευφροσύνη», ανασταίνοντάς με μαζί σου, «για να σου ψάλλει η δόξα μου» άφθαρτα «και να μην νιώσω πλέον θλίψη» που οδηγεί στον θάνατο. «Κύριε ο Θεός μου, εις τον αιώνα θα σε δοξολογώ», δηλαδή, θα σε ευχαριστώ.

Χάρη οφείλεται σε σένα λοιπόν, παμβασιλιά και προαιώνιε Λόγε του Θεού, για την πρόνοιά σου απέναντί μας και για την ανάδειξη του αυτοκράτορα. Δαυιτική είναι εκ μέρους σου η εύρεση και αυτού· όπως εκείνου, έτσι και αυτή η ανάδειξη. Πράγματι, ανάλογα με το πλήθος των οδυνών μας οι παρηγοριές σου εύφραναν τις ψυχές μας· μας χτύπησας και μας γιάτρεψας· μας απώθησας και μας οικειώθηκες· μας θανάτωσας και μας ζωοποίησες πάλι· μας έριξας κάτω και μας ανόρθωσες· γίναμε παραβολή στα έθνη, κούνημα του κεφαλιού στους λαούς, χλευασμός και ειρωνεία σε όσους βρίσκονται γύρω μας· όμως, στρέφοντας το βλέμμα σου προς εμάς, μας παρηγόρησες και μετέτρεψας τον θρήνο σε χαρά, αν και ίσως όχι ολοκληρωτικά, ωστόσο τον μετέστρεψας. Περάσαμε δια πυρός και ύδατος, εννοώ τα ενδιάμεσα δεινά, τα οποία δοκιμάσαμε και των οποίων γευτήκαμε μέχρι κόρου, αλλά μας προσέφερες και παρηγοριά, σταματώντας τις πανταχόθεν επιδρομές των εθνών και αφήνοντάς μας ως ευπρόσδεκτο σπέρμα ελπίδας τον αυτοκράτορα, ώστε να έχουν οι αδύναμοι και οι περίλυποι στις ψυχές, καθώς και όσοι έχουν πέσει σε ακηδία στο πνεύμα τους και περιφέρονται πολύπλαγκτοι σαν τα αβέβαια πουλιά και σαν τους πλανήτες αστέρες, έναν τόπο όπου, κάμπτοντας το γόνυ από τη μακρά οδοιπορία και τη συχνή περιπλάνηση, θα μπορέσουν να αναπαυθούν.

Επομένως, τα μέρη του σώματος από τα οποία αποχωρούσε, τα άφηνε ελεύθερα, ενώ σε εκείνα στα οποία συσσωρευόταν τον έκανε να αισθάνεται μεγαλύτερο βάρος. Έπειτα, σαν παχύ σύννεφο σε βίαιο άνεμο, απομακρύνθηκε προς τον αέρα, και τότε ο γενναίος αισθάνθηκε τον εαυτό του να γίνεται ελαφρύς και λεπτότατος, σαν να ήταν ολόκληρος πνευματικός. Γεμάτος λοιπόν από ανέκφραστη χαρά, αναφώνησε και αυτός μαζί με τον Δαβίδ: Διέρρηξες τον σάκο μου, Κύριε, και με περιέζωσες με ευφροσύνη. Λαμβάνοντας, επομένως, δύναμη άνωθεν από τότε, σε όλες τις συνάξεις δεν καθόταν καθόλου, αλλά μιμούμενος τον δάσκαλό του, τις περνούσε όλες όρθιος.

Ωδή η'. Τον εν καμίνω του πυρός. Νέος παράδεισος αναδείχθηκες για εμάς, Παναγία Θεοτόκε, αφού δεν βλάστησες το δέντρο του θανάτου, αλλά το φυτό της ζωής χωρίς σπορά, τον Κύριο, του οποίου την αθάνατη ζωή όλοι γευόμαστε. Εσύ που είσαι η προστασία των πιστών, η ελπίδα και η χαρά των θλιβομένων, μετέτρεψε λοιπόν σε χαρά τον θρήνο μου, Αγνή, και δώσε μου, αντί του ότι δεν σε βλέπω τώρα σε τούτο τον αιώνα, να σε βλέπω στον επόμενο.

Από την οποία αφού ελευθερωθεί, χωρίς όμως να χωριστεί, βοά μαζί με τον προφήτη Δαβίδ λέγοντας και αυτή: «Έσκισες τον σάκο μου και με περιέζωσες με ευφροσύνη, για να σου ψάλλει η δόξα μου». Και όχι μόνο αυτό, αλλά και ευχαριστεί μαζί με τον Παύλο λέγοντας: «Ευχαριστώ τον Θεό διά του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας, διότι ο νόμος του πνεύματος της ζωής εν Χριστώ Ιησού με ελευθέρωσε από τον νόμο της αμαρτίας και του θανάτου». Εφόσον, λοιπόν, αυτά έγιναν έτσι με τη χάρη του Χριστού, και αφού λυτρώθηκε κανείς από την άγνοια και τον σκοτισμό της φιλίας του κόσμου, για να πω πάλι τα ίδια, και αφού απαλλάχθηκε από τις πονηρές και αισχρές επιθυμίες και ελευθερώθηκε από τον θάνατο του σώματος, που μας υποδουλώνει υπό τον νόμο της αμαρτίας, τι πρόκειται να κάνει έκτοτε ένας τέτοιος άνθρωπος; Άραγε θα χρησιμοποιήσει την ελευθερία αυτή για άνεση και αμεριμνησία;

Χρειάζεται, λοιπόν, μεγάλη δύναμη —και ποια άλλη παρά δημιουργική— για να αναπλαστεί σε αφθαρσία και αθανασία. Εάν δε, καθώς προοδεύει στην ηλικία, προοδεύει και στην κακία, αυξάνεται βεβαίως μαζί του και η φθορά, και η τυραννία του θανάτου ορμά ισχυρότερη εναντίον του· διότι, ανάλογα με το μέτρο της φθοράς, εισδύει στο βάθος και το κεντρί του θανάτου, δηλαδή η αμαρτία. Εάν, λοιπόν, το νήπιο που ακόμη θηλάζει και είναι άκακο, χρειάζεται δημιουργική δύναμη, δηλαδή θεϊκή, για την απολύτρωση από τη φθορά, ποια και πόση δύναμη θα χρειαστεί αυτός που αυξήθηκε μαζί με την κακία και αύξησε στον εαυτό του τη φθορά; Την οποία ο Δαβίδ ονομάζει δεσμούς και σάκο, ψάλλοντας προς τον Θεό: «Διέρρηξας τους δεσμούς μου, σε εσένα θα θυσιάσω θυσία αινέσεως», δηλαδή ευχαριστίας, και «Διέρρηξας τον σάκο μου και με περιέζωσες με ευφροσύνη, για να σου ψάλλει η δόξα μου και να μην κατανυγώ», δηλαδή το Πνεύμα το Άγιο μέσω εμού, και όχι εγώ ο ίδιος· διότι αυτή είναι η προερχόμενη από τον Θεό ευφροσύνη και η δόξα του Δαβίδ.

οζʹ Η ψυχή που κατοικεί εμπαθώς σε αυτή την ταπεινότητα του σώματος, και επιδιώκει τις ηδονές του και προσκολλάται στη δόξα των ανθρώπων, ή, ενώ αδιαφορεί για αυτά, έλκεται από τον αέρα αυτής της κοσμικής ευθυμίας, παραμένει εντελώς ακίνητη και απρόθυμη προς κάθε αρετή και εντολή του Θεού, καθώς καταβαρύνεται και εμποδίζεται δεινά από τα προαναφερθέντα κακά. Όταν όμως, αφού αφυπνιστεί με τους πόνους της κακοπάθειας και τα δάκρυα της μετάνοιας, αποτινάξει από πάνω της το βάρος της σάρκας και ξεπλύνει την αλμύρα του γεώδους φρονήματος με τα νάματα των δακρύων και βρεθεί υπεράνω της ταπεινότητας των ορατών πραγμάτων και απολαύσει το καθαρό φως και αξιωθεί την ελευθερία από τα τυραννικά πάθη, αμέσως και αυτή βοά προφητικά προς τον Θεό: «Έσχισες τον σάκο μου και με περιέζωσες με ευφροσύνη, για να σε υμνεί η δόξα μου και να μην περιπέσω σε θλίψη.» οηʹ Η θεία Γραφή υποδηλώνει τρεις τόπους, στους οποίους συνηθίζει να διαμένει ο νους. Εγώ όμως ισχυρίζομαι ότι είναι μάλλον δύο, όχι δογματίζοντας αντίθετα προς τη Γραφή, μη γένοιτο, αλλά επειδή δεν συνυπολογίζω τον ενδιάμεσο χώρο ανάμεσα στην αρχή και το τέλος· εννοώ δηλαδή, ότι εκείνος που μεταβαίνει από πόλη σε πόλη και από μία χώρα σε άλλη χώρα, δεν θα ονόμαζε χώρα ή πόλη και την ίδια την οδό που βάδισε, ακόμη και αν είδε σε αυτήν πολλά και θαυμαστά πράγματα.

Προς τον ηγούμενο Νικήτα. Όταν πληροφορήθηκα προηγουμένως αυτά που συνέβησαν στην αγιοσύνη σου εξαιτίας των δικών μου αμαρτιών, αναστέναξα βαθιά και θρήνησα πικρά, χύνοντας δάκρυα αγάπης και ψάλλοντας θρηνητικούς λόγους ο ταλαίπωρος. Διότι τι είναι πιο οδυνηρό από τη συμφορά ενός φίλου; Όταν όμως άκουσα εκ νέου τα μεταγενέστερα γεγονότα, πώς δηλαδή με την ευδοκία του Θεού —ο οποίος δεν επέτρεψε να πάνε χαμένοι οι παλαιοί σου αγώνες, χάρη στην εξαίρετη ανόρθωσή σου— ένιωσα θεία έμπνευση και ευχαρίστησα τον Κύριο, ο οποίος μετέτρεψε τον θρήνο σε χαρά για όλους τους ευσεβείς. Διότι δεν ήταν μικρή η λύπη που ένιωσα, βρίσκοντας εμπόδιο εκεί ακριβώς από όπου ήλπιζα να αντλήσω δύναμη λόγω της ενοικούσας σε σένα αρετής.

Έσκισε τον σάκο μου και με έζωσε με ευφροσύνη, διότι έκανε τους εχθρούς μου να μου στρέψουν τα νώτα και εξολόθρευσε αυτούς που με μισούν, και απέστειλε άνθρωπο ενώπιόν μας για να θεραπεύσει τους συντετριμμένους, να επισκεφθεί τους ασθενείς, και να γίνει τα πάντα για όλους προς σωτηρία.