Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 29:13

Προς εσένα, Κύριε, θα κραυγάσω... Ποια ωφέλεια υπάρχει στο αίμα μου, στο να κατεβώ στη φθορά; Παρακαλώ, λέει, να ανασυρθώ από τον λάκκο, επειδή το χώμα δεν σε δοξολογεί. Στο να κατεβώ όμως στη φθορά δεν υπάρχει καμία απολύτως ωφέλεια, ούτε για εμένα ούτε για τους άλλους. Διότι εγώ μεν θα στερούμουν τη ζωή που προέρχεται από εσένα, οι άλλοι δε με κανέναν τρόπο δεν θα απολάμβαναν τη σωτηρία που προέρχεται από εμένα. Με το να εισακούσεις όμως τη φωνή μου, και να μεταβάλεις τον θρήνο σε χαρά, και να με περιζώσεις με ευφροσύνη, η ωφέλεια που θα προκύψει για μένα δεν θα είναι η τυχούσα. Διότι, αφού ανακτήσω την προηγούμενη δόξα μου, μέσω αυτής σου ομιλώ, χωρίς καμία φαύλη συνείδηση· διότι αυτό ακριβώς φανερώνει η φράση: «Δεν θα κατανυγώ».

Διότι προ πολλού, λέγει, καθισμένοι σε σάκο και στάχτη, θα είχαν μετανοήσει. Επειδή δε ο Απόστολος με ανακεκαλυμμένο πρόσωπο μεταμορφώνεται στην ίδια εικόνα από δόξα σε δόξα, ονομάζει δική του δόξα τη χάρη που του δόθηκε από τον Κύριο. «Για να σου ψάλει η δόξα μου». Δόξα του δικαίου είναι το πνεύμα που υπάρχει μέσα του. Εκείνος, λοιπόν, που ψάλλει με το πνεύμα, ας λέγει: «Για να σου ψάλει η δόξα μου, και να μην κατανυγώ».

Δεν θα πράξω πλέον, λέει, έργα που να προκαλούν συντριβή και να κατακεντούν την καρδιά μου με την υπενθύμιση της αμαρτίας μου. Κύριε, Θεέ μου, εις τον αιώνα θα σε εξομολογούμαι· αντί του, θα σε ευχαριστώ. Διότι, επειδή μου έδωσες τη συγχώρηση μέσω της μετανοίας και με επανέφερες στη δόξα, αφαιρώντας την αισχύνη των αμαρτημάτων μου, για αυτόν τον λόγο σε όλο τον αιώνα θα σε εξομολογούμαι. Διότι ποιο χρονικό διάστημα θα μπορούσε να υπάρξει τόσο μεγάλο, το οποίο να έχει τη δύναμη να προκαλέσει στην ψυχή μου τη λήθη τόσο μεγάλων ευεργεσιών;

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΔʹ Έλεγχος του παραλόγου εκείνων που δεν δοξάζουν το Πνεύμα, μέσα από την αντιπαραβολή με τα όντα που δοξάζονται μέσα στην κτίση. Έπειτα, «με δόξα και τιμή έχει στεφανωθεί» ο κοινός άνθρωπος, και «δόξα και τιμή και ειρήνη σε καθέναν που πράττει το αγαθό» επιφυλάσσεται στις υποσχέσεις του Θεού. Υπάρχει δε και κάποια ιδιαίτερη δόξα του Ισραήλ· «στους οποίους ανήκει η υιοθεσία», λέει, «και η δόξα και η λατρεία». Αλλά και για κάποια δική του δόξα κάνει λόγο ο ψαλμωδός· «Όταν σου ψάλλει η δόξα μου». Και πάλι· «Ξύπνησε, δόξα μου». Υπάρχει επίσης και κάποια δόξα του ήλιου και της σελήνης και των αστέρων· και σύμφωνα με τον απόστολο ακόμη και «η διακονία της κατάκρισης έγινε με δόξα».

Άκουσε ο Κύριος και με ελέησε· ο Κύριος έγινε βοηθός μου. Μετέτρεψας τον θρήνο μου σε χαρά, έσκισες τον σάκο μου και με έζωσες με ευφροσύνη. Αυτά, λέει, όταν προσευχήθηκα, τα άκουσε ο Κύριος, ο οποίος δεν απέχει μακριά από εκείνους που τον επικαλούνται με καθαρότητα και πίστη, για τον οποίο έχει ειπωθεί: Κοντά είναι ο Κύριος σε όλους όσοι τον επικαλούνται με αλήθεια· και αφού με άκουσε, με ελέησε και απέδειξε έμπρακτα την ευσπλαχνία του προς εμένα· διότι έγινε βοηθός μου. Αφού απευθύνθηκε με αυτά τα λόγια σε εμάς και μας δίδαξε όσα του συνέβησαν, στρέφει και πάλι την ευχαριστία προς τον ίδιο τον Θεό, εξιστορώντας τις ευεργεσίες προς αυτόν. Διότι εσύ με ελέησες, λέει, και έγινες βοηθός μου· και έτσι μετέβαλες τα παλαιά μου δάκρυα, τους θρήνους και τον κοπετό σε γέλιο, χαρά και αγαλλίαση, επαληθεύοντας τον μακαρισμό που λέχθηκε αργότερα για όσους κλαίνε και πενθούν, σύμφωνα με το: Μακάριοι όσοι κλαίνε, διότι θα γελάσουν· και μακάριοι όσοι πενθούν, διότι θα παρηγορηθούν. Με απέδυσες λοιπόν από τα σύμβολα του πένθους, τον σάκο, με τον οποίο τιμωρούσα τον εαυτό μου κακοπαθώντας, και με έζωσες με ένδυμα ευφροσύνης. Και όλα αυτά μου τα πρόσφερες, ώστε να μην απομείνω σκόνη και χώμα που δεν σε δοξολογεί, αλλά για να σου ψάλλει η δόξα μου. Διότι από το να καταβώ στη φθορά δεν θα υπήρχε καμία ωφέλεια ούτε σε εμένα ούτε σε άλλους.

Με το να μεταβάλεις όμως τον θρήνο μου σε χαρά για εμένα, και με το να διαρρήξεις τον σάκο μου και να με περιζώσεις με ευφροσύνη, δεν προέκυψε η τυχούσα ωφέλεια· διότι, αφού ανέκτησα την προηγούμενη δόξα μου, διά μέσου αυτής θα σου ψάλω, και θα σου ψάλω όχι με κάποια φαύλη συνείδηση, αλλά με παρρησία και καθαρή διάνοια. Γι' αυτό λέει: «Ώστε να σου ψάλλει η δόξα μου, και να μην κατανυγώ».

Εκείνος, λοιπόν, που απέκτησε συναίσθηση των δικών του αμαρτημάτων και ενεργητικά, με πνευματικά χέρια, διέγειρε την αίσθησή του, αφήνοντας τον οδυρμό, θα λάβει τη χαρά ως καρπό του Πνεύματος. Το «ἔστρεψας» δηλώνει τη μεταβολή από τον κοπετό και τη λύπη σε χαρά· το δε «οὐ μὴ κατανυγῶ», σημαίνει «δεν θα μεταμεληθώ», λέει. Η δε δόξα που ψάλλει στον Θεό εκείνος που τα λέει αυτά, είναι η ορθή πολιτεία και η ειλικρινής γνώση. «Κύριε ο Θεός μου, στον αιώνα θα σε δοξολογώ»· αντί του: για όλα όσα συμβαίνουν, όχι μόνο για τα ευχάριστα, αλλά και για τους πόνους, σε ευχαριστώ, Δέσποτα.

ώστε να ψάλλει. Διότι ο άνθρωπος, αφού σωθεί, δοξάζει διηνεκώς <τον Θεό>, χωρίς πλέον να γίνεται κατηφής. Κύριε ο Θεός μου. Διότι ο άνθρωπος δεν παύει να δοξάζει διηνεκώς έως τον αιώνα.

Πρέπει, λοιπόν, να γνωρίζουμε ότι τα ίδια ονόματα ή ρήματα δεν εκφράζουν πάντοτε το ίδιο νόημα. Άλλωστε και ο Δαβίδ έλεγε: «Για να σε ψάλλει η δόξα μου και να μην κατανυγώ», πράγμα που, νομίζω, σημαίνει: «Δεν θα καταπλαγώ ούτε θα μεταστραφώ, ώστε να πάψω πλέον να υμνώ». Διότι πρόσθεσε: «Κύριε, Θεέ μου, αιώνια θα σε δοξολογώ». Και οι άνθρωποι του Συμεών και του Λευί, μετά την προσβολή που υπέστη η αδελφή τους στην ίδια της την αγνότητα, κατανύχθηκαν, δηλαδή καταπλάγηκαν και πληγώθηκαν από ζήλο, και έτσι περιέπεσαν σε τόσο αμετάκλητη οργή, ώστε με δόλο να κατασφάξουν όχι μόνο εκείνον που τη βίασε, αλλά και όλους ανεξαιρέτως τους άνδρες της πόλης του.

Το λέει δε και τώρα. Διότι, όταν λέει «μάτια για να μη βλέπουν και αυτιά για να μην ακούν», δεν κατακρίνει τίποτε άλλο παρά τη φιλόνεικη διάθεσή τους. Διότι, ενώ είχαν μάτια για να δουν τα θαύματα και διέθεταν αυτιά για να ακούσουν εκείνη τη θαυμαστή διδασκαλία, δεν χρησιμοποίησαν κανένα από αυτά όπως έπρεπε. Το ρήμα «έδωκε», όμως, μην νομίσεις ότι δηλώνει εδώ ενέργεια του Θεού, αλλά παραχώρηση. Με τη λέξη δε «κατάνυξη» εννοεί εδώ την έξη της ψυχής προς το χειρότερο, η οποία είναι ανίατη και αμετάβλητη· επειδή και αλλού ο Δαβίδ λέει: «Για να σε υμνήσει η δόξα μου και να μην κατανυγώ»· τουτέστιν, να μην μεταβληθώ.

Επειδή όμως παρασύρθηκα από την απάτη του όφεως, «απέστρεψας το πρόσωπό σου» δικαίως «και ταράχθηκα», παραδιδόμενος δίκαια στον φόβο και τον θάνατο. «Προς εσένα, Κύριε», από τον άδη «θα κράξω και ως προς Θεό μου θα δεηθώ», λέγοντας: «Ποια είναι η ωφέλεια στο αίμα σου με το να κατέβω εγώ στη» φθορά του άδη; «Μήπως θα σε δοξολογήσει το χώμα», ο άνθρωπος που έγινε χώμα μετά τον θάνατο, «ή θα αναγγείλει την αλήθειά σου» όταν έχει πεθάνει; «Άκουσε ο Κύριος» αυτά «και με ελέησε και έγινε βοηθός μου. Μετέτρεψες τον θρήνο μου σε χαρά, έσκισες τον σάκο μου» της δουλείας του άδη «και με περιέζωσες με ευφροσύνη», ανασταίνοντάς με μαζί σου, «για να σου ψάλλει η δόξα μου» άφθαρτα «και να μην νιώσω πλέον θλίψη» που οδηγεί στον θάνατο. «Κύριε ο Θεός μου, εις τον αιώνα θα σε δοξολογώ», δηλαδή, θα σε ευχαριστώ.

Χρειάζεται, λοιπόν, μεγάλη δύναμη —και ποια άλλη παρά δημιουργική— για να αναπλαστεί σε αφθαρσία και αθανασία. Εάν δε, καθώς προοδεύει στην ηλικία, προοδεύει και στην κακία, αυξάνεται βεβαίως μαζί του και η φθορά, και η τυραννία του θανάτου ορμά ισχυρότερη εναντίον του· διότι, ανάλογα με το μέτρο της φθοράς, εισδύει στο βάθος και το κεντρί του θανάτου, δηλαδή η αμαρτία. Εάν, λοιπόν, το νήπιο που ακόμη θηλάζει και είναι άκακο, χρειάζεται δημιουργική δύναμη, δηλαδή θεϊκή, για την απολύτρωση από τη φθορά, ποια και πόση δύναμη θα χρειαστεί αυτός που αυξήθηκε μαζί με την κακία και αύξησε στον εαυτό του τη φθορά; Την οποία ο Δαβίδ ονομάζει δεσμούς και σάκο, ψάλλοντας προς τον Θεό: «Διέρρηξας τους δεσμούς μου, σε εσένα θα θυσιάσω θυσία αινέσεως», δηλαδή ευχαριστίας, και «Διέρρηξας τον σάκο μου και με περιέζωσες με ευφροσύνη, για να σου ψάλλει η δόξα μου και να μην κατανυγώ», δηλαδή το Πνεύμα το Άγιο μέσω εμού, και όχι εγώ ο ίδιος· διότι αυτή είναι η προερχόμενη από τον Θεό ευφροσύνη και η δόξα του Δαβίδ.