Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 29:6

Διότι υπάρχει οργή στον θυμό Του. Όχι επειδή ο Ίδιος επιθυμεί να το κάνει αυτό· αλλά επειδή ο καθένας, διά της αμαρτίας, επισύρει αυτήν στον εαυτό του. Διότι το θέλημά Του είναι ζωή. Το εσπέρας θα καταλύσει κλαυθμός. Μέσα από αυτά υποδηλώνεται το ευκατόρθωτο της μετάνοιας.

Τώρα ας εξετάσουμε και τον λόγο της Ωδής: «Πορεύονταν και έκλαιγαν, φέροντας τους σπόρους τους». Όπως ακριβώς οι σημερινοί προεστώτες, οι οποίοι δεν έχουν πού να καταβάλουν τους σπόρους. «Αλλά, όταν επιστρέψουν, θα έλθουν με αγαλλίαση, φέροντας τα δεμάτια τους». Διότι, «μακάριοι είναι εκείνοι που πενθούν, επειδή αυτοί θα παρηγορηθούν»· και το χωρίο, «Το εσπέρας θα καταλύσει ο κλαυθμός, και το πρωί η αγαλλίαση».

Θέλοντας, καθαρίζει λεπρό· θέλοντας, ζωοποιεί νεκρό· θέλησε, και ανέστησε τον Λάζαρο· και δικά του είναι τα λόγια: «Όπως ο Πατέρας έχει ζωή στον εαυτό του, έτσι έδωσε και στον Υιό να έχει ζωή στον εαυτό του»· και πάλι: «Όπως ο Πατέρας ζωοποιεί τους νεκρούς, έτσι και ο Υιός ζωοποιεί όποιους θέλει»· και αυτό λέει ο Δαβίδ: «Διότι υπάρχει οργή στον θυμό του, και ζωή στο θέλημά του.»

Ερώτηση Ι΄. Μια ψυχή που ταλαιπωρήθηκε μέσα σε πολλές αμαρτίες, με τι λογής φόβο και με τι λογής δάκρυα οφείλει να απομακρυνθεί από τα αμαρτήματα; Και με ποια ελπίδα και διάθεση πρέπει να προσέλθει στον Θεό; Απόκριση. Πρώτα απ' όλα, οφείλει να μισήσει τον αξιοκατάκριτο προηγούμενο βίο της, νιώθοντας αποστροφή και βδελυγμία ακόμη και για την ίδια την ανάμνησή του· διότι είναι γραμμένο: «Την αδικία μίσησα και βδελύχθηκα, τον δε νόμο σου αγάπησα». Έπειτα, πρέπει να λαμβάνει ως δάσκαλο του φόβου την απειλή της αιώνιας κρίσης και κόλασης, και να αναγνωρίζει τον καιρό της μετάνοιας ως καιρό για δάκρυα, όπως δίδαξε ο Δαβίδ στον έκτο ψαλμό. Έτσι αποκτά την πλήρη βεβαιότητα για τον καθαρισμό των αμαρτημάτων της διά του αίματος του Χριστού, στηριζόμενη στο μέγεθος του ελέους και στο πλήθος των οικτιρμών του Θεού, ο οποίος είπε: «Εάν οι αμαρτίες σας είναι πορφυρές, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι· εάν είναι κατακόκκινες, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί». Τότε, αφού λάβει την εξουσία και τη δύναμη να ευαρεστήσει τον Θεό, λέει: «Το βράδυ θα καταλύσει το κλάμα, και το πρωί η αγαλλίαση».

Θα συγκεντρώσεις δε τα χωρία των Προφητών που βρίσκονται σε πολλά σημεία σχετικά με την πρωία ή τον όρθρο, ώστε με την παράθεση των περισσότερων να γίνει φανερό το προκείμενο ζήτημα. Για παράδειγμα: «Απέστελλα από τον όρθρο τους Προφήτες»· και το: «Το πρωί θα εισακούσεις τη φωνή μου»· και το: «Το πρωί θα παρασταθώ ενώπιόν σου και θα σε ατενίσω»· και το: «Από τη νύχτα ορθρίζει το πνεύμα μου προς εσένα, Θεέ»· και το: «Ο Θεός, ο Θεός μου, προς εσένα ορθρίζω»· και το: «Κάθε πρωί εξολόθρευα όλους τους αμαρτωλούς της γης»· και το: «Το βράδυ θα καταλύσει κλαυθμός, και το πρωί αγαλλίαση».

Για την εξιλέωση, λοιπόν, των αμαρτημάτων, να εξομολογείσθε για όσα δεν έχετε πράξει ορθά στο παρελθόν. «Διότι υπάρχει οργή στον θυμό Του, και ζωή στο θέλημά Του». Πρώτα ανέφερε το σκυθρωπό, δηλαδή την οργή στον θυμό του Θεού· έπειτα το πιο χαρμόσυνο, τη ζωή στο θέλημά Του. Σε όσους δεν μπορούν να συλλάβουν την ακρίβεια των νοημάτων, φαίνεται να αποτελεί ταυτολογία όταν ο προφήτης λέει ότι υπάρχει οργή στον θυμό του Θεού, σαν να είναι το ίδιο πράγμα η οργή και ο θυμός· ωστόσο, η διαφορά είναι πάρα πολύ μεγάλη. Διότι θυμός μεν είναι η κρίση και η απόφαση να επιβληθούν κάποια θλιβερά σε αυτόν που τα αξίζει, ενώ οργή είναι πλέον ο ίδιος ο πόνος και η τιμωρία που επιβάλλεται από τον δίκαιο Κριτή ανάλογα με το μέτρο της αδικίας. Με ένα παράδειγμα, όμως, θα γίνει σαφέστερο αυτό που λέω. Αφού ο ιατρός εντοπίσει το μέρος που έχει φλεγμονή και κρυφή πληγή, κρίνει ότι η τομή είναι αναγκαία για τον ασθενή. Αυτό η Γραφή το ονομάζει θυμό. Έπειτα, μετά την κρίση του ιατρού για τη θεραπεία, επακολουθεί πλέον η ενέργεια που κάνει πράξη όσα αποφασίστηκαν, καθώς και το ιατρικό εργαλείο που τέμνει και προκαλεί οδύνη σε αυτόν που χειρουργείται.

Αυτό έχει ονομαστεί οργή του Θεού. Έλα, λοιπόν, στο προκείμενο, και θα βρεις τη λογική ακολουθία του νοήματος. Ότι «υπάρχει οργή στον θυμό του». Είναι τιμωρία, σύμφωνα με τη δίκαιη κρίση του Θεού· «ζωή όμως υπάρχει στο θέλημά του». Τι λέγει, λοιπόν; Ότι εκείνο που θέλει ο Θεός, είναι αυτό: το να μετέχουν όλοι στη ζωή του· τα δε θλιβερά περιστατικά δεν ενεργούνται από το θέλημά του, αλλά επιφέρονται ανάλογα με το τι αξίζουν εκείνοι που έχουν αμαρτήσει.

Το εσπέρας θα διανυκτερεύσει ο κλαυθμός, και το πρωί θα έλθει αγαλλίαση. Φέρε στη μνήμη σου τον καιρό του πάθους του Κυρίου, και θα κατανοήσεις τα σημαινόμενα. Διότι το εσπέρας εγκαταστάθηκε κλαυθμός στους μαθητές του Κυρίου, όταν τον έβλεπαν να κρέμεται επί του σταυρού· το δε πρωί επήλθε αγαλλίαση, όταν μετά την ανάσταση έτρεχαν με χαρά μεταδίδοντας ο ένας στον άλλον τις χαρμόσυνες ειδήσεις της εμφανίσεως του Κυρίου. Ή ίσως, με καθολικότερη έννοια, εσπέρα να ονομάζεται ο παρών αιώνας, κατά τον οποίο όσοι έκλαψαν κατά μακάριο τρόπο, όταν επέλθει το πρωινό, θα παρηγορηθούν.

Διότι, σύμφωνα με τη συμμετρία και την αρμονία των θεωρημάτων της ψυχής, μερικοί από τους σοφούς εννόησαν το κάλλος· ενώ, σύμφωνα με την ικανότητα εκπλήρωσης όσων υπαγορεύονται από τις θεωρητικές αρετές, εννόησαν την ισχύ. Όμως, για να προσδοθεί στην ψυχή και κάλλος και δύναμη ικανή να επιτελεί τα δέοντα, έχουμε ανάγκη γι' αυτό από τη θεία χάρη. Όπως, λοιπόν, είπε πιο πάνω, «ότι υπάρχει ζωή στο θέλημά Του», έτσι και τώρα υψώνει τον Θεό μέσω της ευχαριστίας, λέγοντας: «Με το θέλημά Σου παρέσχες δύναμη στο κάλλος μου». Διότι ήμουν μεν ωραίος κατά τη φύση, ασθενής όμως, επειδή νεκρώθηκα από το παράπτωμα εξαιτίας της επιβουλής του όφεως.

Αφού λοιπόν αυτό έγινε ολοφάνερο, εκείνοι που περίμεναν ότι θα καταστραφούν χόρευαν από χαρά, και ανέπεμπαν στον Θεό που τους διέσωσε ευχαριστήριες ωδές, λέγοντας το εξής: «Το εσπέρας θα παραμείνει κλαυθμός, και το πρωί αγαλλίαση.» Και επιπλέον αυτών: «Μετέτρεψες τον θρήνο μου σε χαρά για εμένα, έσκισες τον σάκο μου και με έζωσες με ευφροσύνη.» Ο δε θρασύς και υπερόπτης, που φώναζε εκείνο το μεγάλο και αλαζονικό, «Ολόκληρη την οικουμένη θα καταλάβω με το χέρι μου, σαν φωλιά, και σαν εγκαταλελειμμένα αυγά θα την μαζέψω, και δεν υπάρχει κανείς που θα μου ξεφύγει ή θα μου αντιμιλήσει», ελέγχθηκε ότι μάταια υπερηφανεύτηκε για τον εαυτό του. Διότι μόλις και μετά βίας διέφυγε, και ως φυγάς επέστρεψε στην πατρίδα του εγκαταλείποντας την Ιουδαία. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο έλεγε και ο Θεός των όλων: «Μη φοβάσαι, λαέ μου, εσείς που κατοικείτε στη Σιών, τους Ασσυρίους». Καταγράφηκε δε και ο τρόπος της φυγής του, καθώς σχεδόν συγκλόνιζε πόλεις και χωριά στο πέρασμά του. Και πάλι: «Φόβος θα καταλάβει τη Ραμά, την πόλη του Σαούλ». Ερμηνεύοντας δε αυτά, κάναμε την αφήγηση περισσότερο ιστορική, πλην όμως όχι έξω από την αλήθεια. Διότι είναι απολύτως αναγκαίο ο λόγος της ερμηνείας να προσαρμόζεται κατάλληλα προς την ποιότητα και τη δύναμη των προκειμένων.

Γι' αυτό λέει: Θα υπάρξει πένθος προς το βράδυ· δεν θα υπάρχει όμως πριν έρθει το πρωί, δηλαδή, θα σταματήσει και θα λήξει το δάκρυ· και μαζί με τους φόβους εξαιτίας των παθημάτων θα εξαφανιστεί, με τη βοήθεια του Θεού, ο οποίος εξολόθρευσε παραδόξως τις φάλαγγες των εχθρών και επιπλέον εξεδίωξε τον αρχηγό τους από τη γη των Ιουδαίων. Αυτό το εξηγεί και ο μακάριος Δαβίδ λέγοντας: «Το βράδυ θα εγκατασταθεί κλάμα, και το πρωί αγαλλίαση». Αλλά αυτός, λέει, είναι ο κλήρος· αυτό είναι και το μερίδιο εκείνων που σας λεηλάτησαν και σας άρπαξαν ως δικό τους κλήρο. Ελέγχει αυστηρά με αυτά τα λόγια τους Ισραηλίτες, επειδή οι ίδιοι έπραξαν αυτά για τα οποία ήταν αναμενόμενο να καταστραφεί σύρριζα το έθνος, όμως Εκείνος τους σπλαχνίζεται και πάλι, και τιμωρεί με θάνατο αυτούς που διαρπάζουν τον λαό που Του δόθηκε ως μερίδιο. «Διότι όταν», λέει, «διαμέριζε ο Ύψιστος τα έθνη, καθώς διέσπειρε τους γιους του Αδάμ, καθόρισε τα όρια των εθνών σύμφωνα με τον αριθμό των αγγέλων του Θεού· και έγινε μερίδιο του Κυρίου ο λαός Του, ο Ιακώβ, σχοίνισμα της κληρονομιάς Του ο Ισραήλ». Αλλά μαζί με αυτά, παρατήρησε προσεκτικά και εκείνο, και ξεκινώντας από τα ιστορικά γεγονότα, προχώρησε στις βαθύτερες έννοιες.

Διότι κατέβηκαν σε αυτήν κακά από τον Κύριο, δηλαδή, εγώ έχω λυπηθεί και έχω παιδεύσει, και έφερα εναντίον τους τον Ασσύριο, και από τη δική μου οργή προήλθε η κακοπάθειά τους. Όμως αυτή έσβησε και διαλύθηκε, καθώς το δικό μου χέρι νίκησε και παραδόξως διέσωσε εκείνους που σέβονται τη δική μου εξουσία. Διότι η θλίψη στάθηκε μέχρι τις πύλες. Γνωρίζουμε δε ότι ο Ραψάκης, έχοντας πολύ ιππικό, έφτασε μεν στα Ιεροσόλυμα, και παραλίγο να αγγίξει τις ίδιες τις πύλες, όμως δεν τα κυρίευσε καθόλου· διότι ο Ασσύριος καταστράφηκε μέσα σε μία νύχτα. Και πράγματι, αυτοί που βρίσκονταν στα Ιεροσόλυμα θρήνησαν, νομίζοντας ότι αμέσως επρόκειτο να πεθάνουν, και πέρασαν όλη τη νύχτα άγρυπνοι κλαίγοντας· αλλά καθώς ξημέρωνε, φάνηκε το παράδοξο. Διότι κείτονταν στη γη αναρίθμητοι νεκροί, ώστε να λένε σκιρτώντας από χαρά εκείνοι που διά του Θεού παραδόξως νίκησαν και σώθηκαν: «Το εσπέρας θα παραμείνει κλαυθμός, και το πρωί θα έρθει αγαλλίαση». Βλέπεις, λοιπόν, πώς αυτή πρώτη και μόνη σε σύγκριση με τις άλλες πόλεις άρχισε να μεταστρέφεται προς τα αγαθά, αν και βρισκόταν μέσα σε οδύνες; Διότι ο Θεός δεν θα εγκαταλείψει εντελώς τους δικούς Του, αλλά αφού τους παιδεύσει με μέτρο, τους διασώζει και πάλι, και φροντίζει τα μέγιστα για τη δόξα που Του πρέπει, έστω κι αν εμείς αμαρτάνουμε.

Ψαλμός ΚΘ'. «Κύριε, με το θέλημά σου έδωσες δύναμη στην ομορφιά μου.» (A f. 163 b) Η ομορφιά γίνεται αντιληπτή στο πρόσωπο του σώματος. Πάρα πολλά δε είναι τα μέρη του που συνεισφέρουν στο αποτέλεσμα της ενιαίας ομορφιάς, όπως ο οφθαλμός, το φρύδι, οι παρειές και τα λοιπά. Με τον ίδιο τρόπο εννοούμε και την πνευματική ομορφιά· διότι είναι μία, συναγμένη από πολλές αρετές με σκοπό την αρτιότητα. Και στη θέση μεν του οφθαλμού τοποθετούμε την πίστη, στη θέση δε του στόματος τον προφορικό λόγο, και τα υπόλοιπα αναλόγως. Όμως, για να αποκτήσει η ψυχή και ομορφιά και δύναμη ικανή να επιτελεί τα δέοντα, έχουμε ανάγκη από τη θεία χάρη προς τούτο. Όπως λοιπόν είπε πιο πάνω, ότι ζωή υπάρχει στο θέλημά του, έτσι και τώρα υψώνει τον Θεό μέσω της ευχαριστίας λέγοντας: «Με το θέλημά σου έδωσες δύναμη στην ομορφιά μου.» Ήμουν ωραίος, λέει, κατά τη φύση, αλλά έγινα ασθενής επειδή από την επιβουλή του όφεως νεκρώθηκα με το παράπτωμα.

Έλα και στον εικοστό ένατο ψαλμό. «Θα σε υψώσω, Κύριε, διότι με αντελήφθης και δεν άφησες τους εχθρούς μου να ευφρανθούν εις βάρος μου». Τι έχει συμβεί; Γλίτωσες από εχθρούς; Ή ενώ επρόκειτο να χτυπηθείς, απαλλάχθηκες; Ο ίδιος λέει σαφέστατα: «Κύριε, ανέβασες από τον Άδη την ψυχή μου». Εκεί λέει προφητικά, «δεν θα εγκαταλείψεις», και εδώ παρουσιάζει αυτό που πρόκειται να γίνει σαν να έχει ήδη γίνει, δηλαδή «ανέβασες», «με έσωσες από εκείνους που κατεβαίνουν στον λάκκο». Σε ποια χρονική στιγμή θα συμβεί αυτό; «Το βράδυ θα εγκατασταθεί κλάμα, και το πρωί αγαλλίαση». Διότι το βράδυ υπήρχε το πένθος των μαθητών, και το πρωί της αναστάσεως η ευφροσύνη.

Και ο Ναούμ λέγει: Ιδού, ταχείς είναι οι πόδες επί των ορέων εκείνου που ευαγγελίζεται ειρήνη. 〈οε〉 Ότι μάταια οι στρατιώτες θα φρουρήσουν τον τάφο — ο Δαβίδ στον 〈οε〉 ψαλμό λέγει: Κοιμήθηκαν τον ύπνο τους και δεν βρήκαν τίποτα. 〈οϛ〉 Ότι το πρωί είναι η ανάσταση — ο Δαβίδ στον 〈κθ〉 ψαλμό λέγει: Το εσπέρας θα διανυκτερεύσει ο κλαυθμός και το πρωί θα υπάρξει αγαλλίαση.

Έτσι λοιπόν και εδώ έχει λεχθεί: Ζωή υπάρχει στο θέλημά του· διότι δεν υπάρχει οργή στο θέλημά του. Αντίθετα προς την προαίρεση του Θεού και αντίθετα προς το βούλημά του προετοιμάζεται θυμός και οργή για όσους αμαρτάνουν· πράγμα που ακριβώς παρουσιάζει ο Απόστολος λέγοντας: Ή μήπως καταφρονείς τον πλούτο της αγαθότητάς του, της ανοχής και της μακροθυμίας του, αγνοώντας ότι η αγαθότητα του Θεού σε οδηγεί σε μετάνοια; Αλλά, σύμφωνα με τη σκληρότητα και την αμετανόητη καρδιά σου, συσσωρεύεις για τον εαυτό σου οργή κατά την ημέρα της οργής, της αποκάλυψης και της δικαιοκρισίας του Θεού, ο οποίος θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του.

Εάν όμως κληρονομείς τον θρόνο μέσα από πειρασμούς και εμπόδια, μην απορείς· τίποτα από τα σπουδαία δεν μένει αδοκίμαστο, τίποτα δεν αποκτάται αβασάνιστα. Διότι, εκ φύσεως, τα μεν ταπεινά συνοδεύονται από την ευκολία, τα δε υψηλά αποκτώνται με δυσκολία. Άκουσες εκείνον που είπε: «Πρέπει να περάσουμε από πολλές θλίψεις για να εισέλθουμε στη βασιλεία των ουρανών»· πες και εσύ: «Περάσαμε μέσα από φωτιά και νερό, και μας οδήγησες σε τόπο αναψυχής». Ω του θαύματος! Το βράδυ διανυκτέρευσε ο κλαυθμός, και το πρωί ήλθε η αγαλλίαση. Άφησε αυτούς που πολεμούν να φλυαρούν και να χλευάζουν, σαν σκυλιά που γαβγίζουν μάταια· εμείς όμως ας μην καταβαλλόμαστε από τον πόλεμο. Δίδασκε να προσκυνούν Θεό τον Πατέρα, Θεό τον Υιό, Θεό το Άγιο Πνεύμα, σε τρεις υποστάσεις, με μία δόξα και λαμπρότητα. Αναζήτα το χαμένο, ενίσχυε το ασθενές, φύλασσε το ισχυρό. Απαιτούμε από εσένα τόση πρόοδο στα πνευματικά, όση αναγνωρίσαμε ότι είχες στα κοσμικά. Την τελειότερη λοιπόν πανοπλία είθε να τη λάβεις από τους ανώτερους στρατηγούς, με την οποία θα μπορέσεις να σβήσεις τα πεπυρωμένα βέλη του πονηρού και να παρουσιάσεις στον Κύριο λαό περιούσιο, έθνος άγιο, βασίλειο ιεράτευμα, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.

Εις το τέλος· Ψαλμός ωδής του εγκαινισμού. Η προφητεία μιλάει για την εκκλησία αναφορικά με το «εις το τέλος»· διότι στο τέλος (των αιώνων) ο Χριστός, [αφού ήλθε], εγκαινιάζει την εκκλησία. «Υψώσω σε»: Η εκκλησία λέγει προς τον Κύριο (τον Χριστό): Θα σε υψώσω, Κύριε, δηλαδή θα σε δοξάσω, διότι με ανέστησες ενώ κειτόμουν χάμω. «Και ουκ ηύφρανας»: Ως εχθρούς εννοεί τους δαίμονες, οι οποίοι την έριξαν κάτω με την πλάνη· διότι αυτοί δεν χαιρέκακαν πλέον εις βάρος της εκκλησίας. «Κύριε ο Θεός μου»: Διότι με άκουσες που βοούσα και δεν με παραθεώρησες, ως αγαθός. «Κύριε, ανήγαγες»: Ο Χριστός, αφού αναστήθηκε και ανέβασε την ψυχή του Αδάμ [εκ του σκότους]. «Έσωσάς με»: Από εκείνους που κρατούνταν στον Άδη· διότι ως λάκκο ονομάζει τον Άδη. Διότι από εκεί ανέβηκε η ψυχή του Κυρίου, καθώς έχει γραφεί στον προφήτη. «Ψάλατε τω Κυρίω»: Ως οσίους εννοεί εκείνους που ελευθερώθηκαν από τα δεσμά του Άδη· αυτοί, λέγει, θα δοξάσουν τον Κύριο για αυτό που συνέβη. «Και εξομολογείσθε»: Διότι οι πιστοί, δοξολογώντας και υμνώντας τη μνήμη του Χριστού, εκπληρώνουν <τον νόμο> διά της προσφοράς του άρτου και του ποτηρίου. «Ότι οργή»: Διότι στον θυμό Του υπάρχει οργή για τους αμαρτωλούς, στο δε θέλημά Του ζωή για τους δικαίους. «Το εσπέρας»: Εννοεί τον σταυρό και το πάθος, κατά το οποίο πενθούν (επένθουν) οι πιστοί. «Και εις το πρωί»: Εννοεί την ανάσταση· διότι έγινε το πρωί. Διότι αυτή είναι η αγαλλίαση του γένους των ανθρώπων.

Μαύρη είμαι και ωραία, θυγατέρες της Ιερουσαλήμ. Εάν παρίσταται εδώ κάποια ψυχή μαυρισμένη από την αμαρτία, ας μη φοβάται· αρκεί μόνο να μετανοήσει, και ας λέει: Μαύρη είμαι και ωραία. Ακόμη και αν βρίσκεται στην τελευταία της αναπνοή, ακόμη και αν η ώρα πλησιάζει προς το βράδυ, ας μη φοβάται· ας μετανοήσει με κλαυθμό. Διότι το βράδυ θα διανυκτερεύσει ο κλαυθμός, και το πρωί θα έλθει η αγαλλίαση.

«Ας είναι το όνομα του Κυρίου ευλογημένο στους αιώνες.» «Μακάριος ο άνθρωπος τον οποίο ήλεγξε ο Κύριος. Και τη νουθεσία του Παντοκράτορα μην την απορρίπτεις. Διότι αυτός προκαλεί τον πόνο, και πάλι αποκαθιστά· αυτός χτύπησε, και τα χέρια του θα θεραπεύσουν.» «Αδράξτε την παιδεία, μήπως οργιστεί ο Κύριος, και καταστραφείτε.» «Η παιδεία σου με ανόρθωσε μέχρι τέλους, και η παιδεία σου.» «Οργή υπάρχει στον θυμό του, και ζωή στο θέλημά του.» «Με ελέγχους για την ανομία παιδαγώγησες τον άνθρωπο.» «Μακάριος ο άνθρωπος τον οποίο θα παιδαγωγήσεις, Κύριε.» «Με παιδαγώγησε αυστηρά ο Κύριος, αλλά δεν με παρέδωσε στον θάνατο.» «Καλό ήταν για μένα που με ταπείνωσες, για να μάθω τα δικαιώματά σου.» «Γιε μου, μην καταφρονείς την παιδεία του Κυρίου, ούτε να αποθαρρύνεσαι όταν ελέγχεσαι από αυτόν. Διότι όποιον αγαπά ο Κύριος, τον παιδαγωγεί· και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται.» «Αυτός που αποδέχεται την παιδεία, θα βρίσκεται σε αγαθά.» «Να με φοβάστε, και να δεχθείτε την παιδεία, και δεν πρόκειται να εξολοθρευτείτε από το πρόσωπο της γης.» «Όταν ξεσπάσει η οργή του θυμού μου, και πάλι θα θεραπεύσω.» «Η παιδεία του Κυρίου ανοίγει τα αυτιά μου.» «Εξαιτίας της αμαρτίας για λίγο τον λύπησα, και τον πάταξα, και απέστρεψα το πρόσωπό μου από αυτόν· και εκείνος λυπήθηκε, και πορεύθηκε σκυθρωπός στους δρόμους της καρδιάς του. Τους δρόμους του είδα, και τον θεράπευσα, και τον παρηγόρησα, και του έδωσα αληθινή παρηγοριά.» «

Ψαλμός 29ος. <Εις το τέλος· Ψαλμός ωδής για τον εγκαινιασμό του οίκου· του Δαβίδ.> Αρμόζει σε κάθε άνθρωπο που λυτρώθηκε από κάποιον πειρασμό, αλλά αρμόζει περισσότερο στον Αδάμ και στη συνάθροιση που κρατούνταν στον άδη· η οποία λέει: «Θα σε υψώσω, Κύριε, διότι με ανέσυρες και δεν άφησες τους εχθρούς μου να χαρούν εναντίον μου» κατέχοντάς με μέχρι τέλους. «Κύριε ο Θεός μου, έκραξα προς εσένα», λέγοντας, κλίνε τους ουρανούς και κατέβα, και αφού εισακούσεις «θεράπευσέ με». Και αφού κατέβηκες, «Κύριε, ανέβασες από τον άδη την ψυχή μου, και με έσωσες από εκείνους που καταβαίνουν στον λάκκο», από την κοιλιά του κοσμοφάγου άδη, «και ανέβασες από τον άδη την ψυχή μου» με την τριήμερη έγερσή σου. «Ψάλτε στον Κύριο, οι όσιοί του, και υμνείτε τη μνήμη της αγιωσύνης του, διότι υπάρχει οργή στον θυμό του» εξαιτίας της αμαρτίας, για την οποία και μας καθυπέταξε μακροχρόνια ο άδης, «και ζωή στο θέλημά του», μέσω της οποίας αξιωθήκαμε τη ζωή και την αφθαρσία. «Το εσπέρας θα καταλύσει κλαυθμός» στην Παρθένο Μητέρα εξαιτίας του πάθους και στις υπόλοιπες γυναίκες μαζί με τους μαθητές, «και το πρωί αγαλλίαση», εξαιτίας της λαμπρής ανάστασης του Χριστού. «Εγώ δε είπα στην ευημερία μου», όταν ήμουν ακόμη στον παράδεισο· «Δεν πρόκειται να κλονιστώ στον αιώνα, διότι με το θέλημά σου, Κύριε, παρέσχες δύναμη στο κάλλος μου», κυριαρχώντας στα πάντα.

Διότι πραγματικά, φιλοχριστότατε βασιλιά, το μεν βράδυ κατασκήνωσε σε σένα ένας μικρός θρήνος σύντομης θλίψης εξαιτίας της εφόδου των Ιταλών που σου αναγγέλθηκε, το δε πρωί σε χαμογέλασε η μέγιστη αγαλλίαση εξαιτίας της αποτροπής και της απομάκρυνσής τους. Και τα λόγια του Ησαΐα κατά κάποιον τρόπο έχουν εκπληρωθεί σε σένα: «Ο Κύριος θα επιφέρει το χέρι Του επάνω τους, και θα καταπονηθούν όσοι βοηθούν και θα πέσουν όσοι βοηθούνται και όλοι μαζί θα καταστραφούν». Όχι μόνο λοιπόν τα καλά σου έχουν διπλασιαστεί από τον Θεό, αλλά και το προηγουμένως αποκτηθέν έχει επιτευχθεί τώρα ακόμη καλύτερα. Διότι αφενός οι εχθροί σου, μπροστά στο πλήθος της δύναμής σου, διαψεύστηκαν, έστω κι αν ήταν σοφοί στην πανουργία και βιάζονταν να ανακόψουν την πορεία σου, και αφετέρου αυτόν, εναντίον του οποίου κήρυξες την εκστρατεία, έχεις και πάλι τη δυνατότητα, όπως προηγουμένως, να τον ανασύρεις από τα μέρη του Πόντου σαν ψάρι που διαπερνάται από το δόρυ σου και να τον περιπαίζεις σαν το πιο οικτρό σπουργίτι που επιθυμεί μεν να πετάξει μακριά, αλλά δεν μπορεί να διαφύγει, αφενός επειδή τα όπλα του κόπηκαν σαν φτερά, αφετέρου επειδή και η νεολαία που τα έφερε συνέρρευσε και προσέπεσε στην εξουσία σου. Έτσι ώστε, αφού κατέλαβες το άκρο και έπιασες το μέσο και κατέχεις το μεγαλύτερο μέρος, από εδώ και στο εξής σε λίγο θα δεις και το υπόλοιπο να ακολουθεί και να υποτάσσεται.