Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 29:7

Μέσα στην καρδιά της λέει: «Κάθομαι ως βασίλισσα και χήρα δεν είμαι, και πένθος δεν πρόκειται να δω». Διότι είναι συνήθεια σε όσους ζουν μέσα στην ευημερία, εάν δεν τους διακατέχει θείος φόβος, να λένε: «Δεν πρόκειται ποτέ να κλονιστώ στον αιώνα», πράγμα που έχει καταμαρτυρηθεί και για αυτήν.

Και επειδή ο θάνατος, ο διάβολος που είναι ο πατέρας του θανάτου, στέκεται ως ισχυρός αντίπαλος εναντίον μου, για να με κρατήσει και να με ρίξει και να πει: Ενίκησα, παρακαλώ, Δέσποτα, φώτισε τους οφθαλμούς μου, για να μη με πλήξει μέσω της όρασης, δείχνοντάς μου την ομορφιά γυναίκας, για να μη με παγιδεύσει από την ακοή, τραγουδώντας πορνικό άσμα, για να μη με αδράξει από την κόμη των αρετών, για να μη μου βάλει τρικλοποδιά με τις επιθυμίες και με φυλακίσει στους πειρασμούς και με ρίξει στην ασέβεια, μήπως τυχόν πει ο εχθρός μου: Ίσχυσα εναντίον του. Ας μη χαρούν, Δέσποτα, σαν σε θέατρο, οι κακοί θεατές δαίμονες και οι φιλοδαίμονες, διότι αυτοί που με θλίβουν θα αγαλλιάσουν εάν κλονιστώ, χοροπηδώντας και γελώντας και λέγοντας: Πού είναι ο Δαβίδ που καυχιόταν τόσο πολύ και έλεγε: Δεν πρόκειται να κλονιστώ στον αιώνα; Πώς κλονίστηκε και έπεσε ο βασιλιάς και αριστέας και προφήτης του Θεού; Αλλά εκείνοι μεν αλείφονται ως αντίπαλοι εναντίον μου, εγώ όμως στο έλεός σου ήλπισα, αλειφόμενος με το λάδι της δικής σου ευσπλαχνίας και τρέποντας σε φυγή τους ανελέητους δαίμονες με τις προσευχές. Θα αγαλλιάσει η καρδιά μου για τη σωτηρία σου, του Θεού μου και Σωτήρα. Θα ανακηρυχθώ πατέρας, διότι ο δικός μου Σωτήρας θα είναι ο φωστήρας του κόσμου.

Διότι, όταν ο Ορνά του πρόσφερε το αλώνι και τα βόδια, για να οικοδομήσει από τη μια στο αλώνι τον ναό, και από την άλλη να προσφέρει τα ζεύγη των βοδιών ως ολοκαύτωμα, ο Δαβίδ δεν δέχθηκε τα δώρα, αλλά έδωσε το αντίτιμό τους λέγοντας: «Δεν πρόκειται να πάρω από σένα δωρεάν τα δικά σου για να τα προσφέρω στον Κύριο». Δεν επιθύμησε όπως ο 〈...〉 Ναβουθαί, ώστε να μετατρέψει τον αμπελώνα σε λαχανόκηπο. 〈Εκείνος που πράττει αυτά δεν θα κλονιστεί στον αιώνα.〉 Γι' αυτό, αφού τα έπραξε αυτά ο Δαβίδ και ευδοκιμούσε στις αρετές, έλεγε: 〈Εγώ είπα μέσα στην ευημερία μου: Δεν πρόκειται να κλονιστώ στον αιώνα. Δεν θα φοβηθώ τις ημέρες, αλλά εγώ θα ελπίσω σε σένα.〉 Αυτόν ας μιμηθούμε και εμείς, ανατυπώνοντας και αναζωγραφώντας καθημερινά στη διάνοιά μας όλα όσα είναι καταγεγραμμένα σε αυτόν τον ψαλμό, και ας μην δώσουμε τα χρήματά μας με τόκο, αλλά ας τα σκορπίσουμε στα χέρια όσων έχουν ανάγκη, για να λάβουμε τα εκατονταπλάσια ... ... Είθε δε όλοι μας, ζώντας έναν βίο ακλόνητο, χωρίς ολισθήματα και χωρίς πτώσεις, να φθάσουμε στη βασιλεία των ουρανών με τη χάρη του Χριστού, διότι σε Αυτόν πρέπει η δόξα και το κράτος στους αιώνες. Αμήν.]

Διότι κανένα πλήθος αμαρτιών δεν είναι τόσο μεγάλο, ώστε η μετάνοια να μην το μεταβάλλει γρήγορα σε αγαλλίαση. Εγώ δε είπα μέσα στην ευημερία μου: Δεν θα κλονιστώ στον αιώνα. Αναφέρει την αιτία της πτώσεως. Επειδή, λέγει, υπερηφανεύθηκα μέσα στην ευημερία μου, γι' αυτόν τον λόγο έχω ταραχθεί. Αυτό δε μου συνέβη, όχι επειδή εσύ με απώθησες, αλλά επειδή απλώς απέστρεψες το πρόσωπό σου.

Εδώ όμως, επειδή ο Δαβίδ είχε νοσήσει στην ίδια του την ψυχή, υποδηλώνει ότι τον έχουν πλήξει άλλα βέλη, και ότι τον έχει αγγίξει μια άλλη χείρα. Και μου φαίνεται ότι τα βέλη που αναφέρονται εδώ είναι νοητά, ή μάλλον είναι οι ίδιοι οι λόγοι του Θεού, οι οποίοι διαπερνούν και πληγώνουν την ψυχή του, τιμωρώντας και κολάζοντας την ίδια του τη συνείδηση· διότι, ενώ υπήρξε τόσο σπουδαίος άνδρας και είχε αξιωθεί τόσων αγαθών από τον Θεό, παρέδωσε τον εαυτό του σε αισχρή πράξη. Ίσως όμως να υποδηλώνει και τον ίδιο τον διάβολο και τα πεπυρωμένα βέλη του πονηρού, τα εμπαθή και ερωτικά, τα οποία άναψαν την επιθυμία του για τη σύζυγο του Ουρία. Περί αυτών διδάσκει και ο Απόστολος λέγοντας: «Αναλάβετε την πανοπλία του Θεού, για να μπορέσετε να σβήσετε όλα τα πεπυρωμένα βέλη του πονηρού»· διότι, επειδή βρέθηκε ανοχύρωτος, δεν άντεξε απέναντι στα πεπυρωμένα βέλη του πονηρού και, αφού ευλόγως πληγώθηκε η ψυχή του, αλώθηκε από την επιθυμία. Όπως δε ο Ιώβ τα βέλη του διαβόλου, δηλαδή τα έλκη που του επιβλήθηκαν στο σώμα του, επειδή έγιναν κατά παραχώρηση του Θεού, τα ονόμασε βέλη Κυρίου, λέγοντας: «Διότι τα βέλη του Κυρίου βρίσκονται στο σώμα μου και ο θυμός τους εκπίνει το αίμα μου»· έτσι είναι εύλογο και ο Δαβίδ εδώ να τα ονόμασε βέλη Κυρίου, επειδή ο αντίπαλος εξεστράτευσε εναντίον του κατά παραχώρηση του Κυρίου, προκειμένου να μάθει να μη λέει: «Δεν θα σαλευθώ εις τον αιώνα».

Επειδή, δυναμωμένος από τη χάρη του Θεού, απέκτησε κάποτε μεγάλη ιδέα για τον εαυτό του, σε σημείο να αυθαδιάσει και να πει: «Εγώ δε είπα στην ευημερία μου: Δεν θα κλονιστώ ποτέ»· για τον λόγο αυτόν παραδόθηκε δικαιολογημένα στον πειράζοντα, ο οποίος, πλήττοντας την ψυχή του, τον ζημίωσε περισσότερο και από τον Ιώβ. Τα δε λόγια, τα οποία υπενθυμίζουν τη δικαιοκρισία Του και διδάσκουν για την οργή που επικρέμαται σε όσους αμαρτάνουν, είναι πιο αιχμηρά από βέλη, καθώς νύσσουν τη συνείδηση, την πληγώνουν και την κεντρίζουν. Και έτσι θα μπορούσε να πει κανείς ότι ο Δαβίδ, κεντριζόμενος από αυτά τα ιερά και θεία λόγια, εύλογα απεύχεται τον έλεγχο με θυμό και την παιδαγωγία με την οργή του Θεού. Διότι λέγει: «Κύριε, μην με ελέγξεις με τον θυμό Σου, ούτε να με παιδαγωγήσεις με την οργή Σου». Γιατί; «Διότι τα βέλη Σου καρφώθηκαν πάνω μου». Επειδή τα βέλη που προήλθαν από Εσένα και με έπληξαν, έχοντας συμπεριλάβει την οργή και τον θυμό, με τιμωρούν αρκετά και με κολάζουν επαρκώς. Γι' αυτό ικετεύει να μην δοκιμάσει άλλη οργή ούτε θυμό, λέγοντας: «Διότι τα βέλη Σου καρφώθηκαν πάνω μου» ή «με έπληξαν», σύμφωνα με τον Σύμμαχο.

Εγώ όμως είπα μέσα στην ευημερία μου: Ποτέ δεν θα κλονιστώ εις τον αιώνα. Όπως ακριβώς ευημερία της πόλεως είναι η αφθονία των αγαθών στην αγορά, και λέμε ότι μια χώρα ευημερεί όταν έχει αποδώσει άφθονους καρπούς· έτσι συμβαίνει και με την ευημερία της ψυχής, η οποία είναι γεμάτη από κάθε λογής έργα. Αυτήν πρέπει πρώτα να την καλλιεργήσει κανείς φιλόπονα, και έπειτα να αρδευτεί πλουσιοπάροχα από τις άφθονες ροές των ουράνιων υδάτων, ώστε να καρποφορήσει τριάντα και εξήντα και εκατό, και να αξιωθεί της ευλογίας που λέει: Ευλογημένες οι αποθήκες σου, και τα αποθέματά σου. Αυτός, λοιπόν, που αισθάνεται τη δική του σταθερότητα, με πεποίθηση θα πει και θα διαβεβαιώσει ότι δεν πρόκειται να ανατραπεί από τον αντίπαλο, σαν ένας γεμάτος αγρός, τον οποίο ευλόγησε ο Κύριος: Κύριε, με το θέλημά σου παρέσχες δύναμη στο κάλλος μου. Εκείνοι που εντρύφησαν στην εξέταση του λόγου περί των αρετών αποφάνθηκαν ότι κάποιες από τις αρετές συγκροτούνται από θεωρήματα, ενώ άλλες είναι αθεώρητες· για παράδειγμα, ότι η φρόνηση συγκροτείται από θεωρήματα, στον τομέα των αγαθών και των κακών· η σωφροσύνη από τον τομέα των επιθυμητών και των αποφευκτέων· η δικαιοσύνη από τον τομέα αυτών που πρέπει να αποδίδονται και αυτών που δεν πρέπει να αποδίδονται· και η ανδρεία από τον τομέα των φοβερών και των μη φοβερών· το κάλλος όμως και η ισχύς είναι αθεώρητες αρετές, οι οποίες ακολουθούν ως επακόλουθα εκείνες που προέρχονται από θεωρήματα.

Αν και ήταν τόσο σπουδαίος ο άνδρας, και είχε αξιωθεί τόσων δωρεών από τον Θεό, παραδόθηκε σε μια αισχρή πράξη. Διότι, επειδή βρέθηκε ανοχύρωτος, δεν άντεξε απέναντι στα πεπυρωμένα βέλη του πονηρού, και, αφού ευλόγως τραυματίστηκε στην ψυχή, αλώθηκε από την επιθυμία. Και όπως ακριβώς τα βέλη του διαβόλου, δηλαδή τις πληγές που επιβλήθηκαν στο σώμα του Ιώβ, επειδή έγιναν κατά παραχώρηση του Θεού, τα ονόμασε βέλη Κυρίου, λέγοντας: «Διότι βέλη του Κυρίου βρίσκονται στο σώμα μου, των οποίων ο θυμός πίνει το αίμα μου»· έτσι είναι επόμενο και ο Δαβίδ να αναφέρεται εδώ σε βέλη Κυρίου, επειδή κατά παραχώρηση του Κυρίου εκστράτευσε εναντίον του ο αντίπαλος, ώστε να μάθει να μην λέει: «Δεν θα σαλευθώ στον αιώνα». Διότι, καθώς ενδυναμωνόταν από τη χάρη του Θεού, υπερηφανεύθηκε κάποτε τόσο πολύ για τον εαυτό του, ώστε να αποθρασυνθεί και να πει: «Εγώ δε είπα μέσα στην ευημερία μου· δεν θα σαλευθώ στον αιώνα»· για τον λόγο αυτόν ευλόγως παραδόθηκε στον πειράζοντα, ο οποίος, αφού έπληξε την ψυχή του, τον ζημίωσε περισσότερο από ό,τι τον Ιώβ.

«διότι η ασέβεια εις βάρος του Λιβάνου θα σε σκεπάσει, και η ταλαιπωρία των θηρίων θα σε τρομάξει, εξαιτίας των αιμάτων των ανθρώπων και της ασέβειας προς τη γη και την πόλη, και προς όλους εκείνους που την κατοικούν». Ενυπάρχει πάντοτε με κάποιον τρόπο και φαίνεται να είναι τρομερά προσκολλημένο στις ψυχές των αλαζόνων το να έχουν τη μέγιστη δυνατή αναισθησία στον νου, και επιπλέον αυτού το να νομίζουν μέσα τους ότι θα έχουν ακλόνητη τη συμμετοχή στην ευημερία, και αποβάλλουν από πάνω τους, και μάλιστα πολύ κατηγορηματικά, την προσδοκία γενικά ότι ποτέ θα υπάρξει μεταστροφή των πραγμάτων προς το χειρότερο. Τέτοιο είναι αυτό που λέγεται μέσω της φωνής του Δαβίδ σαν από το πρόσωπο εκείνων που βρίσκονται σε καλοπέραση και τρυφηλότητα: «Εγώ δε είπα κατά την ευημερία μου· δεν πρόκειται να σαλευθώ ποτέ εις τον αιώνα». Επειδή λοιπόν ο Βαβυλώνιος νοσούσε από υπερβολική αλαζονεία με την αναλγησία του, σχεδόν τον επιπλήττει πλέον ως σκληρόκαρδο, λέγοντας: Και εσύ, καρδιά, συγκλονίσου, δηλαδή, μην νομίζεις ότι έχεις στερεωθεί σε ακλόνητες ευημερίες, αποδέξου λοιπόν τις σκέψεις για τα λυπηρά, απόκτησε αίσθηση αυτών που πρόκειται να συμβούν, και παραχώρησε τη θέση σου στην εμπειρία, αν και πριν από αυτήν ούτε καν σε απλές σκέψεις δεν καταδέχτηκες να συλλάβεις ότι θα βρεθείς κάποτε και εσύ σε θλιβερές καταστάσεις, και ότι η καρδιά σου θα περιπέσει σε πράγματα που προξενούν υπέρμετρη θλίψη. Τι είναι άραγε λοιπόν αυτό που την κλονίζει και την συνταράσσει οδηγώντας την σε λύπες; «Σε περικύκλωσε το ποτήριο της δεξιάς του Κυρίου και συγκεντρώθηκε ατιμία πάνω στη δόξα σου».

Εγώ όμως είπα μέσα στην ευημερία μου: Δεν πρόκειται να κλονιστώ ποτέ. Δικαιώνει την κρίση του Κυρίου, ομολογώντας από πού του συνέβη η πτώση· διότι αυτός που στέκεται στη στάση που του δόθηκε από τον Θεό, οφείλει να θυμάται τον λόγο που λέει: «Εκείνος που νομίζει ότι στέκεται, ας προσέχει μήπως πέσει», και να εκφράζει ευγνωμοσύνη στον Θεό για τη στάση του. Εκείνος όμως, μη σκεπτόμενος ορθά, νόμιζε ότι εξαιτίας της δικής του αρετής βρισκόταν στην άριστη αυτή κατάσταση· και παρουσίαζε τον εαυτό του ως άτρεπτο και αμετάβλητο.

Μήπως άραγε εννοεί και τον ίδιο τον διάβολο και τα πεπυρωμένα βέλη του διαβόλου, τα παθητικά και ερωτικά, τα οποία τον άναψαν σε επιθυμία για τη γυναίκα του Ουρία; Για τα οποία και ο Απόστολος διδάσκει λέγοντας: «Αναλάβετε την πανοπλία του Θεού, για να μπορέσετε να σβήσετε όλα τα πεπυρωμένα βέλη του πονηρού». Και όπως ακριβώς ο Ιώβ τα βέλη του διαβόλου και τις πληγές που του επιβλήθηκαν στο σώμα, επειδή έγιναν κατά παραχώρηση του Θεού, τα ονόμασε βέλη Κυρίου λέγοντας: «Διότι βέλη Κυρίου βρίσκονται στο σώμα μου, των οποίων ο θυμός εκπίνει το αίμα μου»· έτσι είναι επόμενο και ο Δαβίδ εδώ να τα αποκάλεσε βέλη Κυρίου, επειδή κατά παραχώρηση του Κυρίου εκστράτευσε εναντίον του ο αντίπαλος, ώστε να μάθει να μην λέει: «Δεν θα κλονιστώ στον αιώνα». Διότι, επειδή ενδυναμωνόταν από τη χάρη του Θεού, απέκτησε κάποτε μεγάλη ιδέα για τον εαυτό του, σε σημείο να αυθαδιάσει και να πει: «Εγώ δε είπα στην ευημερία μου: Δεν θα κλονιστώ στον αιώνα»· για τον λόγο αυτόν ευλόγως παραδόθηκε στον πειράζοντα, ο οποίος, πλήττοντας την ψυχή του, του προξένησε μεγαλύτερη ζημία από ό,τι στον Ιώβ. Εάν όμως οι λόγοι του Θεού, οι οποίοι υπενθυμίζουν τη δίκαιη κρίση Του και διδάσκουν την οργή που επικρέμαται σε όσους αμαρτάνουν, είναι οξύτεροι από βέλη, καθώς κεντρίζουν τη συνείδηση, έτσι θα μπορούσες να πεις ότι ο Δαβίδ, κεντριζόμενος από αυτά τα ιερά και θεία βέλη, ευλόγως παρακαλεί να αποφύγει τον έλεγχο εν οργή.

«Σε σένα μόνο αμάρτησα και το πονηρό ενώπιόν σου έπραξα, για να δικαιωθείς στα λόγια σου και να νικήσεις όταν κρίνεσαι». Δεν λέει αυτό επειδή δήθεν δεν αδίκησε τον Ουρία· αλλά επειδή τόλμησε τη μεγαλύτερη παρανομία απέναντι στον ίδιο τον Θεό, αφού, ενώ από βοσκός προβάτων έγινε βασιλιάς, επικράτησε των εχθρών και στολίστηκε με κάθε λογής αγαθά, ανταπέδωσε με τέτοιον τρόπο στον ευεργέτη του. Το δε «ενώπιόν σου» έχει δηλωθεί και στην ιστορική διήγηση· διότι λέει: «Φάνηκε η πράξη αυτή πονηρή ενώπιον του Κυρίου». Ή με την εξής έννοια: Νόμιζα στο παρελθόν ότι ήμουν κάποιος σπουδαίος, επειδή προστατευόμουν από εσένα. Και κατόπιν θεώρησα ότι είμαι ακλόνητος, λέγοντας μέσα στην ευημερία μου: «Δεν πρόκειται να κλονιστώ»· γι' αυτό απέστρεψας το πρόσωπό σου από εμένα, και ταράχτηκα· έχοντας διδαχθεί από το έλεός σου ότι: «Εάν ο Κύριος δεν οικοδομήσει οίκο, μάταια κοπίασαν αυτοί που οικοδομούν».

βʹ. Νομίζω δε ότι ο Δαβίδ περιέπεσε σε αυτήν την πτώση εξαιτίας αυτής και μόνο της φράσης, την οποία εξέφερε στον εικοστό ένατο ψαλμό: «Εγώ δε είπα μέσα στην ευημερία μου, δεν πρόκειται ποτέ να κλονιστώ». Διότι το να υψηλοφρονεί κανείς και να εκστομίζει έναν τέτοιο λόγο, ότι δηλαδή δεν πρόκειται ποτέ να κλονιστεί, αλλά θα παραμένει άτρεπτος και απαθής μέσα στην ευημερία του, ήταν υπέρμετρα αλαζονικό και υπερήφανο, και καθόλου όμοιο με το: «Εάν ο Κύριος δεν οικοδομήσει οίκο, μάταια κοπίασαν αυτοί που τον οικοδομούν· εάν ο Κύριος δεν φυλάξει πόλη, μάταια αγρύπνησε αυτός που την φυλάσσει». Έχοντας βρεθεί, λοιπόν, σε αφθονία των αγαθών που προέρχονται από τον Θεό, και έχοντας προοδεύσει σε μεγάλο βαθμό στην αρετή, τόλμησε να πει: «Δεν πρόκειται ποτέ να κλονιστώ»· γι' αυτό και αμέσως εγκαταλείπεται από τον Κύριο που συνεργούσε μαζί του στα αγαθά, και συμπλέκεται με αυτόν αλλότριο πνεύμα. Λέει, λοιπόν, στον ίδιο ψαλμό: «Εγώ δε είπα μέσα στην ευημερία μου: Δεν πρόκειται ποτέ να κλονιστώ. Εσύ, όμως, απέστρεψας το πρόσωπό σου, και ταράχθηκα· Κύριε, με το θέλημά σου παρέσχες δύναμη στην ωραιότητά μου». Διδάσκοντας έτσι ότι, ενώ προηγουμένως είχε πει «δεν πρόκειται ποτέ να κλονιστώ», έπειτα, όταν ο Θεός απέστρεψε το πρόσωπό Του εξαιτίας της μεγαλορρήμονος αυτής φράσης του, ομολογεί ότι ταράχθηκε· στη συνέχεια, έχοντας ωφεληθεί από αυτά, τα παλαιά του κατορθώματα δεν τα αποδίδει πλέον στον εαυτό του, αλλά στον Θεό, λέγοντας: «Κύριε, με το θέλημά σου παρέσχες δύναμη στην ωραιότητά μου».

Εγώ όμως είπα: «Ευθηνία» (αφθονία) ονομάζει τον πολλαπλασιασμό της πίστεως του νέου λαού, η οποία δεν θα εκλείψει στους αιώνες των αιώνων. «Κύριε, εν τω θελήματι»: «Κάλλος» ονομάζει την πίστη, δηλαδή ενδυνάμωσέ την για να παραμείνει αταλάντευτη. «Απέστρεψας»: Διότι, όταν ο λαός των εθνών βρισκόταν μακριά από τον Θεό, ήταν ταραγμένος από τη σύγχυση των ειδώλων. «Προς σε, Κύριε»: Διότι προς Εσένα φώναξε ο λαός κατά τη μετάνοια των εθνών· και ο ίδιος ο Σωτήρας ήλθε για να τον βοηθήσει. «Τις ωφέλεια»: Ο Χριστός μιλάει· ποια, λέγει, είναι η ωφέλεια από το πάθος μου; Η επιστροφή των εθνών, η σωτηρία του ανθρώπου. «Μη εξομολογήσεται»: Διότι εκείνοι που καταπονήθηκαν από τους δαίμονες ήταν πλέον ακατάλληλοι για επιστροφή. Αναφέρεται δε και στον Αδάμ, επειδή υπέστη φθορά. «Ήκουσεν Κύριος»: Άκουσε τον στεναγμό του πιστού λαού και, ως Θεός, δεν τον παρέβλεψε, αλλά τον ελέησε. «Κύριος εγενήθη»: Αφού κατήλθε από τον ουρανό, αναζήτησε το πλανημένο και το επανέφερε. «Έστρεψας»: Διότι ο άνθρωπος οδυρόταν θρηνώντας, μαστιζόμενος από τους δαίμονες· με την έλευση όμως του Χριστού, ελευθερώθηκε με τη χάρη. «Διέρρηξας»: Διότι ο άνθρωπος φορούσε κουρέλια και ρυπαρά ενδύματα, με τα οποία τον είχε ντύσει η σπείρα των δαιμόνων, αλλά, αφού ο Χριστός τα έσκισε και τα απέρριψε, τον έντυσε με τη χάρη.

Θέλετε λοιπόν να δούμε τον Δαβίδ; Όταν λοιπόν αυτός βρισκόταν σε απόλαυση και σε χαρά από τα πολλά τρόπαια, από τη νίκη, από τα στεφάνια, από την τρυφή, από την πεποίθησή του, δες τι είπε και τι έπραξε: «Εγώ δε είπα στην ευημερία μου, δεν θα κλονισθώ στον αιώνα». Όταν όμως περιέπεσε σε θλίψη, άκου τι λέει: «Και εάν μου πει· δεν σε θέλω, ιδού εγώ, ας μου κάνει ό,τι είναι αρεστό ενώπιόν του».

Εσείς όμως καυχιέστε, σαν να μην τα έχετε λάβει· θέλατε να παραμείνετε εις τον αιώνα ακλόνητοι μέσα σε εκείνη την ευημερία. Πολύ ορθά ο προφήτης, λαμβάνοντας το πρόσωπο τέτοιων ανθρώπων, στηλίτευσε την ασθένειά τους λέγοντας: «Εγώ δε είπα κατά την ευημερία μου, δεν θα κλονιστώ ποτέ». Ναι, δεν έδωσες άρτο, επειδή δεν αναγνώρισες τον Θεό που στον προσέφερε· γιατί όμως δεν με δέχθηκες έστω κάτω από τη στέγη σου; Διότι και γι' αυτό υπάρχει μεγάλος μισθός. Ή γιατί δεν με επισκέφθηκες όταν ήμουν ασθενής; Διότι δεν θα παρέβλεπα τα βήματά σου. Ή, όταν ήμουν στη φυλακή, δεν ήρθες για να μου προσφέρεις έναν λόγο παρηγοριάς; Και βέβαια δεν θα έχανες τον μισθό σου. Ή εάν με έντυνες όταν ήμουν γυμνός, ή εάν με πότιζες ένα ποτήρι νερό όταν διψούσα, πόση ανταπόδοση θα ελάμβανες από εμένα;

Διότι υπάρχει καιρός για κάθε πράγμα και για κάθε έργο. Επομένως, ας μην ερευνούμε περιέργως· ο Θεός γνωρίζει τους καιρούς, το πότε ακριβώς πρέπει εκείνοι να τιμωρηθούν. «Εκεί είπα εγώ στην καρδιά μου σχετικά με τα λόγια των υιών των ανθρώπων, ότι ο Θεός θα τους κρίνει». Εκεί, είπα, μην εκλάβεις ως δόγματα αυτά που έλεγε βρισκόμενος σε τέτοια απορία, επειδή και ο Δαβίδ παρουσιάζει κάποιον να λέει: «και είπα: άραγε μάταια διατήρησα δίκαιη την καρδιά μου και έπλυνα τα χέρια μου μαζί με τους αθώους;», και: «είπα μέσα στην έκστασή μου: έχω απορριφθεί από το βλέμμα των οφθαλμών σου», και: «είπα μέσα στην ευημερία μου: δεν πρόκειται να κλονιστώ ποτέ». Σχετικά με τα λόγια των υιών των ανθρώπων ότι ο Θεός θα τους κρίνει: επειδή πολλοί κατηγορούν τον Θεό και χλευάζουν μάταια, τότε θα τους παιδαγωγήσει, τότε θα τους διδάξει.

Αλλά και στην έκστασή μου είπα: Κάθε άνθρωπος είναι ψεύτης. Και πάλι: Εγώ είπα στην ευημερία μου, δεν θα κλονιστώ στον αιώνα. Ώστε [ίσως: όπως κάθε ανθρώπου] οι λογισμοί αυτών που πάσχουν, ούτε έτσι [ίσως: καθόλου] δεν υπομένουν την τιμωρία των εχθρών, αλλά και την επισπεύδουν.

Τι σημαίνει λοιπόν αυτό; «Ας χαθεί», λέει, «η ημέρα κατά την οποία γεννήθηκα»; Αυτό λέει και ο Εκκλησιαστής: «Επαίνεσα τους πεθαμένους, αυτούς που ήδη έχουν πεθάνει, περισσότερο από τους ζωντανούς». Και καλύτερος και από τους δύο αυτούς είναι εκείνος που δεν γεννήθηκε ακόμη. Ας μην εξετάζουμε όμως αυτά τα λόγια επιφανειακά, αλλά ας δούμε από ποια ψυχική διάθεση λέγονται, η οποία είναι αποθαρρυμένη και ταραγμένη, επειδή και ο Δαβίδ λέει: «Εγώ δε είπα μέσα στην έκστασή μου», αλλά τα είπε ευρισκόμενος σε έκσταση. Και αλλού λέει: «Εγώ δε είπα στην ευημερία μου: δεν θα κλονιστώ ποτέ». Έτσι και αυτός, είπε αυτά τα λόγια βρισκόμενος μέσα στη συμφορά. Δεν βλέπεις, αγαπητέ, αυτούς που υφίστανται τομές να φωνάζουν δυνατά; Μήπως λοιπόν τους επιπλήττουμε; Σε καμία περίπτωση, αλλά τους δείχνουμε κατανόηση. Αν δεν ξεστόμιζε αυτά τα λόγια, θα έδινε την εντύπωση ότι δεν μετέχει καν στην κοινή ανθρώπινη φύση. Δεν ακούς τι λέει ο Μωυσής; «Σκότωσέ με, αν πρόκειται να μου φερθείς έτσι». Τι διαφέρει, πες μου, το να πει «σκότωσέ με» από το να πει «ας χαθεί η ημέρα κατά την οποία γεννήθηκα»; Αυτό είπε και ο Ιερεμίας: «Επικατάρατη η ημέρα κατά την οποία γεννήθηκα». Μην κοιτάς απλώς τα λόγια, αλλά εξέταζε τη διάνοια. Διότι, το ότι δεν αμάρτησε ούτε με τα χείλη του, το έχεις ακούσει πολλές φορές· και το ότι δεν αμάρτησε ούτε μετά από αυτά, θα ακούσεις πάλι τον ίδιο τον Θεό να λέει: «Νομίζεις ότι σου συμπεριφέρθηκα έτσι για άλλο λόγο, παρά μόνο για να αναδειχθείς δίκαιος;». Δεν θα ελάμβανε τα διπλάσια από τα προηγούμενα, εάν δεν είχε επιδείξει διπλάσια αρετή.

Όχι σαν εκείνον που λέει στον ψαλμό: «δεν θα κλονιστώ από γενιά σε γενιά χωρίς κακό», ούτε σαν εκείνον που λέει: «δεν θα κλονιστώ εις τον αιώνα», αλλά διατηρούσε πάντοτε ταπεινό ανθρώπινο λογισμό, ενώ απολάμβανε τόση ευημερία και προσδοκούσε καθημερινά τα αντίθετα. Γι' αυτό, δεν τα υπέμεινε με δυσκολία σαν να του συνέβησαν εντελώς απροσδόκητα, αλλά, έχοντας προετοιμαστεί και συλλογιστεί εκ των προτέρων, με προσδοκία και ελπίδα είχε ασκηθεί καλά. «Ούτε ειρήνευσα», λέει, «ούτε ησύχασα, ούτε αναπαύθηκα· αλλά ήλθε σε μένα οργή». Δεν μιλάει για τα προηγούμενα, αλλά για τα τωρινά, δηλαδή: «έχω γεμίσει από φόβο, πόλεμο και ταραχή», λέει, «καθώς εγώ ο ίδιος πολεμώ με τον εαυτό μου». Από τα εξωτερικά δεινά που τον πολιορκούσαν, ο πόλεμος των λογισμών ήταν βαρύτερος· δεν είχε τίποτα το γαλήνιο στη διάνοιά του. «Και η αιτία», λέει, «είναι το ότι επήλθε η οργή του Θεού». Δες πώς θρηνεί περισσότερο για τα ψυχικά παρά για τα σωματικά δεινά, επειδή η ψυχή είναι αυτή που λιώνει περισσότερο, ταράζεται και πάσχει δεινά. Έτσι είναι καλό να διακείμεθα και εμείς, να θεωρούμε τα πάντα πρόσκαιρα, και τα καλά και όσα δεν είναι τέτοια. Έτσι, ούτε των μεν τη δεινότητα θα αισθανθούμε, ούτε από τα δε θα μπορέσουμε να υπερηφανευθούμε, αλλά διαρκώς, μέσα σε αυτές τις μεταπτώσεις της ζωής, θα απολαμβάνουμε γαλήνη και ειρήνη.

Ψαλμός 29ος. <Εις το τέλος· Ψαλμός ωδής για τον εγκαινιασμό του οίκου· του Δαβίδ.> Αρμόζει σε κάθε άνθρωπο που λυτρώθηκε από κάποιον πειρασμό, αλλά αρμόζει περισσότερο στον Αδάμ και στη συνάθροιση που κρατούνταν στον άδη· η οποία λέει: «Θα σε υψώσω, Κύριε, διότι με ανέσυρες και δεν άφησες τους εχθρούς μου να χαρούν εναντίον μου» κατέχοντάς με μέχρι τέλους. «Κύριε ο Θεός μου, έκραξα προς εσένα», λέγοντας, κλίνε τους ουρανούς και κατέβα, και αφού εισακούσεις «θεράπευσέ με». Και αφού κατέβηκες, «Κύριε, ανέβασες από τον άδη την ψυχή μου, και με έσωσες από εκείνους που καταβαίνουν στον λάκκο», από την κοιλιά του κοσμοφάγου άδη, «και ανέβασες από τον άδη την ψυχή μου» με την τριήμερη έγερσή σου. «Ψάλτε στον Κύριο, οι όσιοί του, και υμνείτε τη μνήμη της αγιωσύνης του, διότι υπάρχει οργή στον θυμό του» εξαιτίας της αμαρτίας, για την οποία και μας καθυπέταξε μακροχρόνια ο άδης, «και ζωή στο θέλημά του», μέσω της οποίας αξιωθήκαμε τη ζωή και την αφθαρσία. «Το εσπέρας θα καταλύσει κλαυθμός» στην Παρθένο Μητέρα εξαιτίας του πάθους και στις υπόλοιπες γυναίκες μαζί με τους μαθητές, «και το πρωί αγαλλίαση», εξαιτίας της λαμπρής ανάστασης του Χριστού. «Εγώ δε είπα στην ευημερία μου», όταν ήμουν ακόμη στον παράδεισο· «Δεν πρόκειται να κλονιστώ στον αιώνα, διότι με το θέλημά σου, Κύριε, παρέσχες δύναμη στο κάλλος μου», κυριαρχώντας στα πάντα.

Γι' αυτό προσέχετε όλοι από τις κρίσεις του, και όσοι στέκεστε προσέχετε πώς στέκεστε. Το παράγγελμα είναι αποστολικό· διότι εισχωρεί κατά κάποιον τρόπο η έπαρση που λέει εκείνο το λόγο του Δαβίδ: «εγώ δε είπα μέσα στην ευημερία μου, δεν πρόκειται ποτέ να κλονιστώ στον αιώνα», εξαιτίας του οποίου φρονήματος του παραχωρήθηκε η πτώση. Όσοι κοπιάζετε με τους λογισμούς, μην ενδώσετε από τον πόλεμο του διαβόλου εναντίον σας· διότι γνωρίζω καλά ότι θα φύγει, εάν εσείς επιμείνετε με καρτερία. Όσοι απομωραθήκατε εξαιτίας της αναισθησίας, αν τυχόν υπάρχουν τέτοιοι ανάμεσά σας, αναζωπυρωθείτε μέσω της ευαισθησίας, μήπως ως ξεραμένη συκιά αποκοπείτε από τον γεωργό των ψυχών εξαιτίας της ακαρπίας σας. Όσοι επιχειρείτε παράνομες συνάξεις και ανταρσίες μην τα πράττετε πλέον αυτά, για να μην σας καταπιεί, χάσκοντας, η γη της αμαρτίας, όπως τον Δαθάν και τον Αβειρών, τους υπερήφανους και αντινομοθέτες και πολέμιους του Μωυσή. Οι ολιγόψυχοι και οι οξύθυμοι και οι ταραχοποιοί, παύστε την κακία που διαπράττεται από την αφροσύνη και την αλαζονεία σας, για να μην καταποντιστείτε στη θάλασσα της ανομίας, ταράσσοντας και ταρασσόμενοι. Όλοι ασφαλίστε τα πάντα, κατορθώστε το αγαθό, πράξτε το καλό.