Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 29:8

Εγώ όμως είπα μέσα στην ευημερία μου: Ποτέ δεν θα κλονιστώ εις τον αιώνα. Όπως ακριβώς ευημερία της πόλεως είναι η αφθονία των αγαθών στην αγορά, και λέμε ότι μια χώρα ευημερεί όταν έχει αποδώσει άφθονους καρπούς· έτσι συμβαίνει και με την ευημερία της ψυχής, η οποία είναι γεμάτη από κάθε λογής έργα. Αυτήν πρέπει πρώτα να την καλλιεργήσει κανείς φιλόπονα, και έπειτα να αρδευτεί πλουσιοπάροχα από τις άφθονες ροές των ουράνιων υδάτων, ώστε να καρποφορήσει τριάντα και εξήντα και εκατό, και να αξιωθεί της ευλογίας που λέει: Ευλογημένες οι αποθήκες σου, και τα αποθέματά σου. Αυτός, λοιπόν, που αισθάνεται τη δική του σταθερότητα, με πεποίθηση θα πει και θα διαβεβαιώσει ότι δεν πρόκειται να ανατραπεί από τον αντίπαλο, σαν ένας γεμάτος αγρός, τον οποίο ευλόγησε ο Κύριος: Κύριε, με το θέλημά σου παρέσχες δύναμη στο κάλλος μου. Εκείνοι που εντρύφησαν στην εξέταση του λόγου περί των αρετών αποφάνθηκαν ότι κάποιες από τις αρετές συγκροτούνται από θεωρήματα, ενώ άλλες είναι αθεώρητες· για παράδειγμα, ότι η φρόνηση συγκροτείται από θεωρήματα, στον τομέα των αγαθών και των κακών· η σωφροσύνη από τον τομέα των επιθυμητών και των αποφευκτέων· η δικαιοσύνη από τον τομέα αυτών που πρέπει να αποδίδονται και αυτών που δεν πρέπει να αποδίδονται· και η ανδρεία από τον τομέα των φοβερών και των μη φοβερών· το κάλλος όμως και η ισχύς είναι αθεώρητες αρετές, οι οποίες ακολουθούν ως επακόλουθα εκείνες που προέρχονται από θεωρήματα.

Διότι, σύμφωνα με τη συμμετρία και την αρμονία των θεωρημάτων της ψυχής, μερικοί από τους σοφούς εννόησαν το κάλλος· ενώ, σύμφωνα με την ικανότητα εκπλήρωσης όσων υπαγορεύονται από τις θεωρητικές αρετές, εννόησαν την ισχύ. Όμως, για να προσδοθεί στην ψυχή και κάλλος και δύναμη ικανή να επιτελεί τα δέοντα, έχουμε ανάγκη γι' αυτό από τη θεία χάρη. Όπως, λοιπόν, είπε πιο πάνω, «ότι υπάρχει ζωή στο θέλημά Του», έτσι και τώρα υψώνει τον Θεό μέσω της ευχαριστίας, λέγοντας: «Με το θέλημά Σου παρέσχες δύναμη στο κάλλος μου». Διότι ήμουν μεν ωραίος κατά τη φύση, ασθενής όμως, επειδή νεκρώθηκα από το παράπτωμα εξαιτίας της επιβουλής του όφεως.

Στο κάλλος μου, λοιπόν, το οποίο έλαβα από εσένα κατά την πρώτη μου δημιουργία, πρόσθεσες τη δύναμη να πράττω τα δέοντα. Καλή, επομένως, είναι κάθε ψυχή που θεωρείται ότι βρίσκεται σε αρμονία με τις δικές της δυνάμεις· κάλλος όμως αληθινό και απείρως αξιαγάπητο, το οποίο μπορεί να θεαθεί μόνο από εκείνον που έχει καθαρμένο τον νου, είναι αυτό που αφορά τη θεία και μακάρια φύση. Εκείνος που ατενίζει τις λάμψεις και τις χάριτές του, μεταλαμβάνει κάτι από αυτό, σαν από κάποια βαφή, προσδίδοντας στη δική του όψη μια λαμπρή αίγλη. Γι' αυτό και ο Μωυσής, επειδή μετέλαβε από εκείνο το κάλλος κατά τη συνομιλία του με τον Θεό, δοξάστηκε στο πρόσωπό του. Εκείνος, λοιπόν, που έχει συναίσθηση της δικής του αρετής, αναπέμπει αυτή την ευχαριστήρια φωνή: Κύριε, με το θέλημά σου παρέσχες δύναμη στο κάλλος μου. Και όπως τις θεωρητικές αρετές τις ακολουθούν οι αθεώρητες, δηλαδή το κάλλος και η δύναμη, έτσι υπάρχουν και κάποιες αθεώρητες κακίες, δηλαδή η αισχρότητα και η αδυναμία. Διότι τι είναι πιο άσχημο και ειδεχθές από μια εμπαθή ψυχή; Παρατήρησέ μου αυτόν που οργίζεται και την αγριότητα που κρύβει μέσα του.

Πρέπει, λοιπόν, να μεριμνούμε για το κάλλος μας, ώστε και ο νυμφίος Λόγος, αφού μας αποδεχθεί, να πει: Όλη καλή είσαι, η πλησίον μου, και ψεγάδι δεν υπάρχει σε εσένα. Απέστρεψες δε το πρόσωπό σου, και ταράχθηκα. Ενόσω μεν, λέει, οι ακτίνες της επισκοπής σου έλαμπαν επάνω μου, ζούσα σε κατάσταση ευσταθή και ατάραχη· επειδή όμως απέστρεψες το πρόσωπό σου, αποκαλύφθηκε το εμπαθές και τεθορυβημένο της ψυχής. Λέγεται δε ότι ο Θεός αποστρέφει το πρόσωπό Του, όταν στους καιρούς των δύσκολων περιστάσεων αφήνει τους ανθρώπους έκδοτους στους πειρασμούς, προκειμένου να καταστεί γνωστό το σθένος εκείνου που αγωνίζεται.

Ο θείος λόγος μάς ονομάζει τον Υιό βουλή και θέληση του Θεού και Πατρός. Διότι ψάλλει εν Πνεύματι και λέει ο θεσπέσιος Δαβίδ, εκ μέρους των πιστών: «Κράτησες το δεξί μου χέρι, και με οδήγησες με τη βουλή σου.» Και μάλιστα και αλλού: «Κύριε, με το θέλημά σου χορήγησες δύναμη στο κάλλος μου.» Διότι έχουμε οδηγηθεί εν Χριστώ προς το θέλημα του Πατρός, και εν αυτώ μορφωνόμαστε σε υπερκόσμιο κάλλος, παίρνοντας δύναμη μέσω αυτού για οποιοδήποτε αγαθό. Επομένως, όσον αφορά τη σαθρότητα των εννοιών και την ατοπία των συλλογισμών, ο Υιός θα έπρεπε να προϋπάρχει του Πατρός, εφόσον ο ίδιος είναι η θέληση. Τότε πώς είναι δυνατόν το γεννηθέν να εμφανιστεί πριν από αυτόν που το γέννησε;

Και αυτά ας ειπωθούν από εμάς προς το παρόν, ως συντείνοντα σε τύπο και υπόδειγμα της αποστολικής πολιτείας. Αν όμως πρέπει να προσεγγίσουμε τα λεγόμενα πιο δογματικά και να πούμε, λέει ότι έχει αποσταλεί, και είναι φανερό ότι από τον Θεό και Πατέρα, είτε κατά τον τρόπο της ενανθρωπήσεως, σύμφωνα με τον οποίο έλαμψε στον κόσμο με σάρκα, με την ευδοκία και τη συναίνεση του Πατρός, είτε ως Λόγος που προκύπτει κατά κάποιον τρόπο από τον νου που τον γέννησε και αποστέλλεται και εκπληρώνει το αποφασισθέν, όχι ως υπηρέτης που παραλήφθηκε για ξένα θελήματα, αλλά υπάρχοντας ο ίδιος ταυτόχρονα και ζωντανός Λόγος και ολοκάθαρο θέλημα του Πατρός, διασώζοντας πρόθυμα τους χαμένους. Γι' αυτό ακριβώς τον λόγο, αν και είπε ότι το έργο ανήκει σε εκείνον που τον έστειλε, ο ίδιος φαίνεται να το ολοκληρώνει· διότι τα πάντα προέρχονται από τον Πατέρα, μέσω του Υιού, εν Πνεύματι. Διότι το ότι ο Υιός είναι και Λόγος και βουλή και θέλημα και δύναμη του Πατρός, νομίζω ότι είναι ολοφάνερο σε όλους· αλλά δεν βλάπτει καθόλου να το επιβεβαιώσουμε και από τη θεία Γραφή. Επομένως, ας δει κανείς ότι υπάρχει ως Λόγος στο: «Εν αρχή ην ο Λόγος και ο Λόγος ην προς τον Θεόν και Θεός ην ο Λόγος»· ας τον δει ως βουλή, όταν ο ψαλμωδός λέει προς τον Θεό και Πατέρα: «Με τη βουλή σου με οδήγησες, και με δόξα με προσέλαβες»· ας τον δει πάλι ως θέλημα, όταν λέει ο ίδιος: «Κύριε, με το θέλημά σου χορήγησε δύναμη στην ωραιότητά μου».

Όντας λοιπόν ο Μονογενής της ίδιας ουσίας με τον δικό του γεννήτορα, και διαπρέποντας στα αξιώματα της μίας θεότητας, πάντως βεβαίως και αναγκαίως θα πράξει εκείνα τα οποία θα έπραττε και ο ίδιος ο Πατέρας· διότι αυτό σημαίνει το να μην κάνει τίποτα από τον εαυτό του· και θα λαλήσει οπωσδήποτε τα λόγια εκείνου που τον γέννησε, όχι ως υπηρέτης ή ως διατασσόμενος ή ως μαθητής, αλλά έχοντας ως καρπό της δικής του φύσης το να χρησιμοποιεί και τους λόγους του Θεού και Πατέρα. Διότι σε αυτό φαίνεται σαφώς και ότι είναι απαλλαγμένο από κάθε κατηγορία το να μη λέγεται κάτι από τον ίδιο. <Και αυτός που με έστειλε είναι μαζί μου· και δεν με άφησε μόνο.> Σε αυτό αποδεικνύει ξεκάθαρα ότι ερμηνεύει τη βουλή του Θεού και Πατέρα, μη έχοντας ο ίδιος άλλη βουλή από αυτήν που υπάρχει σε εκείνον· πώς θα μπορούσε άλλωστε; Διότι αυτός είναι η ζωντανή και ενυπόστατη βουλή και θέληση εκείνου που τον γέννησε, σύμφωνα με όσα έχουν ειπωθεί στο βιβλίο των Ψαλμών από κάποιον από τους αγίους: «Με τη βουλή σου με οδήγησες», και πάλι: «Κύριε, με το θέλημά σου δώσε δύναμη στην ομορφιά μου», διότι όλα τα αγαθά βρίσκονται εν Χριστώ για όσους τον αγαπούν· αλλά (το κάνει) φέρνοντας στη δική μας γνώση τα όσα βρίσκονται στον Θεό και Πατέρα.

Διότι γι' αυτούς είναι απόλαυση να τις καταστρέφουν. Όπως ακριβώς και στους κυνηγούς πουλιών φαίνεται αξιοζήλευτο απόκτημα τα πιο όμορφα από τα στρουθία. Έχει γραφτεί κάπου και για τον Σατανά ότι τα φαγητά του είναι εκλεκτά. Επομένως, είναι λογικό εμείς να αγρυπνούμε και να οπλιζόμαστε με θάρρος με τη βοήθεια του Θεού, και να θυμόμαστε τον μακάριο Παύλο που λέει: «Εκείνος που νομίζει ότι στέκεται όρθιος, ας προσέχει μήπως πέσει». Πρέπει δε επιπλέον, προσερχόμενοι στον παντοδύναμο Θεό, να λέμε στις προσευχές: «Κύριε, με το θέλημά σου χάρισε δύναμη στην ομορφιά μου». <Και αντί για ευχάριστη οσμή θα υπάρχει σκόνη· και αντί για ζώνη, θα ζωστείς με σκοινί, και αντί για τον χρυσό στολισμό του κεφαλιού θα αποκτήσεις φαλάκρα εξαιτίας των έργων σου· και αντί για τον χιτώνα τον διακοσμημένο με πορφύρα, θα ζωστείς με σάκο. Και ο πιο όμορφος γιος σου, τον οποίο αγαπάς, θα πέσει από μαχαίρι. Και οι δυνατοί σας θα πέσουν από μαχαίρι, και θα ταπεινωθούν, και θα πενθήσουν οι θήκες των κοσμημάτων σας, και θα εγκαταλειφθείς μόνη, και θα ισοπεδωθείς στο έδαφος.> Δεν πρέπει να νομίζει κανείς ότι μάταια ο προφητικός λόγος αναλύει τόσο λεπτομερώς αυτά, αλλά περιγράφει με ακρίβεια το κάθε τι που προκαλεί ηδονή σε εκείνες που ζουν τρυφηλά, τόσο τα είδη των κοσμημάτων όσο και τις παλιές τους απολαύσεις.

Ψαλμός ΚΘ'. «Κύριε, με το θέλημά σου έδωσες δύναμη στην ομορφιά μου.» (A f. 163 b) Η ομορφιά γίνεται αντιληπτή στο πρόσωπο του σώματος. Πάρα πολλά δε είναι τα μέρη του που συνεισφέρουν στο αποτέλεσμα της ενιαίας ομορφιάς, όπως ο οφθαλμός, το φρύδι, οι παρειές και τα λοιπά. Με τον ίδιο τρόπο εννοούμε και την πνευματική ομορφιά· διότι είναι μία, συναγμένη από πολλές αρετές με σκοπό την αρτιότητα. Και στη θέση μεν του οφθαλμού τοποθετούμε την πίστη, στη θέση δε του στόματος τον προφορικό λόγο, και τα υπόλοιπα αναλόγως. Όμως, για να αποκτήσει η ψυχή και ομορφιά και δύναμη ικανή να επιτελεί τα δέοντα, έχουμε ανάγκη από τη θεία χάρη προς τούτο. Όπως λοιπόν είπε πιο πάνω, ότι ζωή υπάρχει στο θέλημά του, έτσι και τώρα υψώνει τον Θεό μέσω της ευχαριστίας λέγοντας: «Με το θέλημά σου έδωσες δύναμη στην ομορφιά μου.» Ήμουν ωραίος, λέει, κατά τη φύση, αλλά έγινα ασθενής επειδή από την επιβουλή του όφεως νεκρώθηκα με το παράπτωμα.

Έτσι, αποτυπώνοντας στις ψυχές μας και εγγράφοντας πνευματικά το νοητό και αξιαγάπητο κάλλος της ζωής των αγίων, θα απευθύνουμε τις ικεσίες μας προς τον Θεό, λέγοντας: «Κύριε, με το θέλημά σου δώσε δύναμη στο κάλλος μου.» Παντουργική βουλή και θέλημα του Θεού και Πατρός είναι ο Υιός. Ψάλλει, λοιπόν, ο θεσπέσιος Δαβίδ προς αυτόν και λέει: «Με τη βουλή σου με καθοδήγησες.» Διότι εν Χριστώ έχουμε καθοδηγηθεί προς κάθε γνώση της αρετής. Και μην απορήσεις καθόλου αν λέμε ότι ο Υιός έχει ονομαστεί βουλή του Θεού και Πατρός, εφόσον θα βρούμε και τον ίδιο τον Πατέρα να τιμάται με αυτή την προσωνυμία. Διότι βέβαια η βουλή δηλώνει τη σοφία. Έγραψε λοιπόν ο προφήτης Ησαΐας για τον Σωτήρα όλων μας Χριστό, ότι «Παιδί γεννήθηκε για εμάς, υιός και μας δόθηκε, του οποίου η εξουσία βρίσκεται πάνω στον ώμο του, και το όνομά του καλείται Άγγελος της μεγάλης βουλής.» Διότι αυτός μας ανήγγειλε τα σχετικά με τον δικό του Γεννήτορα και υπέδειξε ξεκάθαρα το υπερκόσμιο κάλλος της ανώτερης από καθετί ουσίας, εγγράφοντάς τον στη δική του φύση. «Διότι αυτός είναι εικόνα, απαύγασμα και χαρακτήρας της υποστάσεώς του.» Είπε άλλωστε ότι: «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα.» —«Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα.» Ένα βεβαίως σε κάθε περίπτωση, εννοώ, ως προς την ταυτότητα της ουσίας. Πώς λοιπόν ονομάστηκε παιδί;

«Κύριε, με το θέλημά σου χορήγησες δύναμη στο κάλλος μου». Επειδή δεν αναλογιζόταν ορθά τα προαναφερθέντα, κατάλαβε ότι εκείνη η σταθερότητά του, καθώς και η ευημερία και το κάλλος που διέθετε τότε, δεν προέρχονταν από τον εαυτό του, ούτε υπήρχαν σε αυτόν από δική του αιτία. Γι' αυτό, εξομολογούμενος αυτά, λέει, αφού απέκτησε έμπρακτα την πείρα της δικής του αδυναμίας: «Απέστρεψες όμως το πρόσωπό σου, και ταράχθηκα».

Διότι εσύ δεν έπραξες τίποτε περισσότερο, ούτε με έσπρωξες, ούτε με κατέβαλες· αλλά εξαιτίας της δικής μου αλαζονείας με άφησες μόνο, και στερημένο από τη δική σου βοήθεια. Απέστρεψες το πρόσωπό σου· και εγώ παρευθύς ελεγχόμουν και γινόμουν ταραγμένος, υποκύπτοντας στα αμαρτήματά μου και στους εχθρούς μου.

«Σε σένα μόνο αμάρτησα και το πονηρό ενώπιόν σου έπραξα, για να δικαιωθείς στα λόγια σου και να νικήσεις όταν κρίνεσαι». Δεν λέει αυτό επειδή δήθεν δεν αδίκησε τον Ουρία· αλλά επειδή τόλμησε τη μεγαλύτερη παρανομία απέναντι στον ίδιο τον Θεό, αφού, ενώ από βοσκός προβάτων έγινε βασιλιάς, επικράτησε των εχθρών και στολίστηκε με κάθε λογής αγαθά, ανταπέδωσε με τέτοιον τρόπο στον ευεργέτη του. Το δε «ενώπιόν σου» έχει δηλωθεί και στην ιστορική διήγηση· διότι λέει: «Φάνηκε η πράξη αυτή πονηρή ενώπιον του Κυρίου». Ή με την εξής έννοια: Νόμιζα στο παρελθόν ότι ήμουν κάποιος σπουδαίος, επειδή προστατευόμουν από εσένα. Και κατόπιν θεώρησα ότι είμαι ακλόνητος, λέγοντας μέσα στην ευημερία μου: «Δεν πρόκειται να κλονιστώ»· γι' αυτό απέστρεψας το πρόσωπό σου από εμένα, και ταράχτηκα· έχοντας διδαχθεί από το έλεός σου ότι: «Εάν ο Κύριος δεν οικοδομήσει οίκο, μάταια κοπίασαν αυτοί που οικοδομούν».

Πότε όμως θα ευφρανθούμε, παρά μόνον όταν έρθει ο μέλλων αιώνας, του οποίου την κυριότητα και την εξουσία δεν θα την έχει κανένας άλλος, παρά μόνο αυτός που έλαβε τη δύναμη από τον Πατέρα; Διότι τώρα, στον παρόντα αιώνα, υπάρχουν πολλές αρχές, και εξουσίες και κυριότητες, και τα πνεύματα της πονηρίας και οι κοσμοκράτορες· τότε όμως, όταν θα καταργήσει κάθε αρχή και εξουσία και δύναμη, μόνος αυτός θα εξουσιάζει τον αιώνα, για τον οποίο ο παρών λόγος μάς υπόσχεται την ευφροσύνη. «Οι οφθαλμοί του επιβλέπουν τα έθνη, αυτοί που τον παραπικραίνουν ας μην υπερηφανεύονται. Διάψαλμα.» Με τα προηγούμενα λόγια, υποδηλώνοντας συγκαλυμμένα την κλήση των εθνών, καλούσε ολόκληρη τη γη· όχι βέβαια ρητά τα έθνη· τώρα όμως ολοκάθαρα αναφέρει τα έθνη και τη συμφιλίωση με τον Θεό. Διότι για όσους αμαρτάνουν έχει ειπωθεί: «Απόστρεψε το πρόσωπό σου από τις αμαρτίες μου»· και πάλι: «Γιατί αποστρέφεις το πρόσωπό σου και τη δεξιά σου;»· και πάλι: «Απέστρεψες το πρόσωπό σου, και ταράχθηκα». Για εκείνους όμως που έχουν αγαθές ελπίδες έχει ειπωθεί: «Οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι προς τους δικαίους, και τα αυτιά του στη δέησή τους»· και πάλι: «Τα μάτια σου ας δουν ευθύτητες»· και ξανά: «Ας σημειωθεί επάνω μας το φως του προσώπου σου, Κύριε». Μεγάλες λοιπόν υποσχέσεις δίνονται με τα προκείμενα λόγια στα έθνη· ήδη οι οφθαλμοί του επιβλέπουν τα έθνη.

βʹ. Νομίζω δε ότι ο Δαβίδ περιέπεσε σε αυτήν την πτώση εξαιτίας αυτής και μόνο της φράσης, την οποία εξέφερε στον εικοστό ένατο ψαλμό: «Εγώ δε είπα μέσα στην ευημερία μου, δεν πρόκειται ποτέ να κλονιστώ». Διότι το να υψηλοφρονεί κανείς και να εκστομίζει έναν τέτοιο λόγο, ότι δηλαδή δεν πρόκειται ποτέ να κλονιστεί, αλλά θα παραμένει άτρεπτος και απαθής μέσα στην ευημερία του, ήταν υπέρμετρα αλαζονικό και υπερήφανο, και καθόλου όμοιο με το: «Εάν ο Κύριος δεν οικοδομήσει οίκο, μάταια κοπίασαν αυτοί που τον οικοδομούν· εάν ο Κύριος δεν φυλάξει πόλη, μάταια αγρύπνησε αυτός που την φυλάσσει». Έχοντας βρεθεί, λοιπόν, σε αφθονία των αγαθών που προέρχονται από τον Θεό, και έχοντας προοδεύσει σε μεγάλο βαθμό στην αρετή, τόλμησε να πει: «Δεν πρόκειται ποτέ να κλονιστώ»· γι' αυτό και αμέσως εγκαταλείπεται από τον Κύριο που συνεργούσε μαζί του στα αγαθά, και συμπλέκεται με αυτόν αλλότριο πνεύμα. Λέει, λοιπόν, στον ίδιο ψαλμό: «Εγώ δε είπα μέσα στην ευημερία μου: Δεν πρόκειται ποτέ να κλονιστώ. Εσύ, όμως, απέστρεψας το πρόσωπό σου, και ταράχθηκα· Κύριε, με το θέλημά σου παρέσχες δύναμη στην ωραιότητά μου». Διδάσκοντας έτσι ότι, ενώ προηγουμένως είχε πει «δεν πρόκειται ποτέ να κλονιστώ», έπειτα, όταν ο Θεός απέστρεψε το πρόσωπό Του εξαιτίας της μεγαλορρήμονος αυτής φράσης του, ομολογεί ότι ταράχθηκε· στη συνέχεια, έχοντας ωφεληθεί από αυτά, τα παλαιά του κατορθώματα δεν τα αποδίδει πλέον στον εαυτό του, αλλά στον Θεό, λέγοντας: «Κύριε, με το θέλημά σου παρέσχες δύναμη στην ωραιότητά μου».

Διότι όταν, λέγει, απέστρεψες το πρόσωπό σου και εταράχθην, τότε αντελήφθην ότι και πολύ προηγουμένως, με το δικό σου θέλημα, είχες χορηγήσει δύναμη στο κάλλος μου. Διότι, εάν υπήρχε κάποιο κάλλος στην ψυχή μου πριν από την αμαρτία, αυτό ακριβώς το διέθετα εκ της ιδικής σου χάριτος και δωρεάς· αυτά δε τα ομολογεί μετά την συναίσθηση της ιδικής του ασθενείας.

Όπως, λοιπόν, η λαμπρότητα της ημέρας εκ φύσεως δεν μπορεί να χωριστεί από τον ήλιο, αλλά, μολονότι είναι ορατή, δεν παρέχει μαζί με τον εαυτό της ούτε την αίσθηση ούτε τη γνώση της ουσίας του ηλίου (διότι ποιος από όσους βλέπουν γνωρίζει αν εκείνος είναι εκ φύσεως πυρ ή όχι; αφού και πάνω στη γη μπορεί να δει κανείς πολλά πράγματα που, ενώ δεν είναι πυρ, εκπέμπουν φως), με τον ίδιο τρόπο, σαν σε αμυδρή εικόνα, τη λαμπρότητα της θείας φύσεως, με την οποία έλαμψε ο Χριστός στο όρος, και τη βλέπουν με τρόπο άρρητο και μετέχουν σε αυτήν οι καταξιωμένοι, σύμφωνα με εκείνον που είπε: «σε αυτό με οδηγεί το μέτριο εδώ φέγγος της αλήθειας, στο να δω και να βιώσω τη λαμπρότητα του Θεού», και τον ψαλμωδό προφήτη που λέει: «η λαμπρότητα του Θεού ημών ας είναι πάνω μας», και τον Μέγα Βασίλειο που εκφράζεται σε συμφωνία με αυτόν, ο οποίος, ερμηνεύοντας εκείνο το δαβιτικό λόγιο προς τον Θεό: «Κύριε, με το θέλημά σου παρέσχες δύναμη στο κάλλος μου», λέει: «το αληθινό και πλέον αξιαγάπητο κάλλος, το οποίο μπορεί να θεαθεί μόνο από αυτόν που έχει καθαρμένο νου, είναι αυτό που υπάρχει γύρω από τη θεία και μακάρια φύση, και όποιος ενατενίσει τις μαρμαρυγές και τις χάριτές του, μεταλαμβάνει κάτι από αυτό, χρωματίζοντας τη δική του όψη με μια ανθηρή αίγλη, σαν από κάποια βαφή. Γι' αυτό και το πρόσωπο του Μωυσή δοξάστηκε, επειδή μετέλαβε από εκείνο το κάλλος κατά τη συνομιλία του με τον Θεό».

Εγώ όμως είπα: «Ευθηνία» (αφθονία) ονομάζει τον πολλαπλασιασμό της πίστεως του νέου λαού, η οποία δεν θα εκλείψει στους αιώνες των αιώνων. «Κύριε, εν τω θελήματι»: «Κάλλος» ονομάζει την πίστη, δηλαδή ενδυνάμωσέ την για να παραμείνει αταλάντευτη. «Απέστρεψας»: Διότι, όταν ο λαός των εθνών βρισκόταν μακριά από τον Θεό, ήταν ταραγμένος από τη σύγχυση των ειδώλων. «Προς σε, Κύριε»: Διότι προς Εσένα φώναξε ο λαός κατά τη μετάνοια των εθνών· και ο ίδιος ο Σωτήρας ήλθε για να τον βοηθήσει. «Τις ωφέλεια»: Ο Χριστός μιλάει· ποια, λέγει, είναι η ωφέλεια από το πάθος μου; Η επιστροφή των εθνών, η σωτηρία του ανθρώπου. «Μη εξομολογήσεται»: Διότι εκείνοι που καταπονήθηκαν από τους δαίμονες ήταν πλέον ακατάλληλοι για επιστροφή. Αναφέρεται δε και στον Αδάμ, επειδή υπέστη φθορά. «Ήκουσεν Κύριος»: Άκουσε τον στεναγμό του πιστού λαού και, ως Θεός, δεν τον παρέβλεψε, αλλά τον ελέησε. «Κύριος εγενήθη»: Αφού κατήλθε από τον ουρανό, αναζήτησε το πλανημένο και το επανέφερε. «Έστρεψας»: Διότι ο άνθρωπος οδυρόταν θρηνώντας, μαστιζόμενος από τους δαίμονες· με την έλευση όμως του Χριστού, ελευθερώθηκε με τη χάρη. «Διέρρηξας»: Διότι ο άνθρωπος φορούσε κουρέλια και ρυπαρά ενδύματα, με τα οποία τον είχε ντύσει η σπείρα των δαιμόνων, αλλά, αφού ο Χριστός τα έσκισε και τα απέρριψε, τον έντυσε με τη χάρη.

Ψαλμός 29ος. <Εις το τέλος· Ψαλμός ωδής για τον εγκαινιασμό του οίκου· του Δαβίδ.> Αρμόζει σε κάθε άνθρωπο που λυτρώθηκε από κάποιον πειρασμό, αλλά αρμόζει περισσότερο στον Αδάμ και στη συνάθροιση που κρατούνταν στον άδη· η οποία λέει: «Θα σε υψώσω, Κύριε, διότι με ανέσυρες και δεν άφησες τους εχθρούς μου να χαρούν εναντίον μου» κατέχοντάς με μέχρι τέλους. «Κύριε ο Θεός μου, έκραξα προς εσένα», λέγοντας, κλίνε τους ουρανούς και κατέβα, και αφού εισακούσεις «θεράπευσέ με». Και αφού κατέβηκες, «Κύριε, ανέβασες από τον άδη την ψυχή μου, και με έσωσες από εκείνους που καταβαίνουν στον λάκκο», από την κοιλιά του κοσμοφάγου άδη, «και ανέβασες από τον άδη την ψυχή μου» με την τριήμερη έγερσή σου. «Ψάλτε στον Κύριο, οι όσιοί του, και υμνείτε τη μνήμη της αγιωσύνης του, διότι υπάρχει οργή στον θυμό του» εξαιτίας της αμαρτίας, για την οποία και μας καθυπέταξε μακροχρόνια ο άδης, «και ζωή στο θέλημά του», μέσω της οποίας αξιωθήκαμε τη ζωή και την αφθαρσία. «Το εσπέρας θα καταλύσει κλαυθμός» στην Παρθένο Μητέρα εξαιτίας του πάθους και στις υπόλοιπες γυναίκες μαζί με τους μαθητές, «και το πρωί αγαλλίαση», εξαιτίας της λαμπρής ανάστασης του Χριστού. «Εγώ δε είπα στην ευημερία μου», όταν ήμουν ακόμη στον παράδεισο· «Δεν πρόκειται να κλονιστώ στον αιώνα, διότι με το θέλημά σου, Κύριε, παρέσχες δύναμη στο κάλλος μου», κυριαρχώντας στα πάντα.

Επειδή όμως παρασύρθηκα από την απάτη του όφεως, «απέστρεψας το πρόσωπό σου» δικαίως «και ταράχθηκα», παραδιδόμενος δίκαια στον φόβο και τον θάνατο. «Προς εσένα, Κύριε», από τον άδη «θα κράξω και ως προς Θεό μου θα δεηθώ», λέγοντας: «Ποια είναι η ωφέλεια στο αίμα σου με το να κατέβω εγώ στη» φθορά του άδη; «Μήπως θα σε δοξολογήσει το χώμα», ο άνθρωπος που έγινε χώμα μετά τον θάνατο, «ή θα αναγγείλει την αλήθειά σου» όταν έχει πεθάνει; «Άκουσε ο Κύριος» αυτά «και με ελέησε και έγινε βοηθός μου. Μετέτρεψες τον θρήνο μου σε χαρά, έσκισες τον σάκο μου» της δουλείας του άδη «και με περιέζωσες με ευφροσύνη», ανασταίνοντάς με μαζί σου, «για να σου ψάλλει η δόξα μου» άφθαρτα «και να μην νιώσω πλέον θλίψη» που οδηγεί στον θάνατο. «Κύριε ο Θεός μου, εις τον αιώνα θα σε δοξολογώ», δηλαδή, θα σε ευχαριστώ.

ΛΟΓΟΣ ΚΣΤ΄. Να κατευθύνουμε τον νου ορθά προς τον ουρανό. Αδελφοί και πατέρες, εδώ ας βρίσκεται πάντοτε ο νους· εδώ η καρδιά, να γρηγορεί στο έργο του Θεού, στο σκάμμα της ασκήσεως· και να μην περιπλανάται εδώ κι εκεί σαν αιχμάλωτη. Μήπως λείπει ποτέ το νερό από τη θάλασσα ή ο αέρας από εκείνον που αναπνέει; Έτσι, πολύ περισσότερο δεν πρέπει να λείπει και από εμάς η αγαθή έννοια, καθώς αποβλέπουμε στο άπειρο πέλαγος των θαυμασίων του Θεού, στα οποία όταν ενδιατρίβει ο νους, δεν βρίσκει ελεύθερο χρόνο για να ασχολείται με τα μάταια του βίου και να συμπλέκεται με τους λογισμούς της πονηρίας. Επειδή από τη φύση του είναι αεικίνητος, δεν μπορεί να μένει ακίνητος, αλλά προς τα εκεί όπου τον κατευθύνουμε, αναγκαστικά φέρεται, είτε δεξιά είτε αριστερά. Και αν μεν πάει δεξιά, έχει να λέει τα λόγια του Δαβίδ: «Κύριε, με το θέλημά σου έδωσες δύναμη στην ωραιότητά μου». Αν όμως πάει αριστερά, θα λέει τον επόμενο στίχο: «Απέστρεψας το πρόσωπό σου, και βρέθηκα ταραγμένος». Διότι αποστροφή από τον Θεό είναι η ενασχόληση με τα μάταια· και ολέθρια ταραχή της ψυχής είναι ο ελεύθερος χρόνος που δίνεται στην πονηρία.

Και γνωρίζοντας αυτό ο μελωδός λέει τα εξής: «Κύριε, με το θέλημά σου έδωσες δύναμη στο κάλλος μου»· δηλαδή στο κάλλος της ψυχής, ώστε να μην παρεκκλίνει προς τα άσχημα πάθη της αμαρτίας και, γινόμενη άμορφη, εκπέσει από τον Θεό και τις θείες αμοιβές. Επειδή λοιπόν είναι ομολογημένο ότι εμείς έχουμε τέτοια ψυχή, ωραία και καλή, και ότι αυτήν ως παρακαταθήκη θα την παραδώσουμε στον Θεό κατά την έσχατη ημέρα της αναστάσεως, σας παρακαλώ και σας υπενθυμίζω, αυτό το κάλλος ας αγαπήσουμε, και αυτήν την ωραιότητα ας διαφυλάξουμε, χωρίς να στρεφόμαστε στα ωραία αυτού του αιώνα ούτε στα κάλλη της σάρκας και του αίματος. Διότι αυτά δεν είναι κάλλη, αλλά είδωλα κάλλους· μάλλον δε, φθορά και αλλοίωση. Και αυτό θα το κατανοήσουμε από την κατάληξη των πραγμάτων· διότι εκείνος που σήμερα είναι περικαλλής και ωραιοπρόσωπος, αύριο, όταν τοποθετείται στον τάφο, είναι δυσώδης και σε όλους αποκρουστικός.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΝΖʹ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΝΑ ΠΡΟΦΥΛΑΣΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΨΥΧΗ ΑΠΟ ΤΑ ΦΘΟΡΟΠΟΙΑ ΠΑΘΗ Αδελφοί και πατέρες, επειδή νηστέψαμε την πρώτη εβδομάδα, φανήκαμε μεταξύ μας διαφορετικοί από ό,τι ήμασταν, πιο ισχνοί και πιο ωχροί. «Αλλά και αν ο εξωτερικός μας άνθρωπος φθείρεται, όπως λέει ο Απόστολος, όμως ο εσωτερικός ανακαινίζεται μέρα με τη μέρα.» Διότι, όπως ακριβώς μπορεί κανείς να δει το σώμα από την καλοπέραση να έχει ωραίο χρώμα και να είναι παχύ, έτσι είναι φυσικό να υποθέσουμε ότι συμβαίνει στην ψυχή μέσω της εγκράτειας· ώστε, ταπεινώνοντας το σώμα, αποκτήσαμε το κάλλος της ψυχής, εκείνο το κάλλος που ποθούσε ο άγιος Δαβίδ και προσευχόταν: «Κύριε, με το θέλημά σου δώσε δύναμη στο κάλλος μου.» Με αυτό λοιπόν το κάλλος βεβαιώνει και ο μακάριος Παύλος ότι έχουμε αρμοστεί με τον Χριστό: «Διότι σας αρραβώνιασα με έναν άνδρα, για να σας παρουσιάσω ως αγνή παρθένο στον Χριστό. Φοβάμαι όμως μήπως, όπως το φίδι εξαπάτησε την Εύα με την πανουργία του, έτσι φθαρούν τα νοήματά σας, απομακρυνόμενα από την απλότητα προς τον Χριστό.» Βλέπεις το μέγεθος της δωρεάς, ότι αξιωθήκαμε να έχουμε νυμφίο τον Χριστό; Βλέπεις τον αρμοστή πόσο φοβάται για τη δική μας ασφάλεια; Επομένως, η ψυχή μας μοιάζει με κάποια κόρη που μένει προφυλαγμένη στον νυμφικό θάλαμο.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ Ρ' ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΝΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΟΥΜΕ ΟΡΘΑ ΤΟΝ ΝΟΥ ΠΡΟΣ ΤΑ ΑΡΡΗΤΑ ΚΑΛΛΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ Αδελφοί και πατέρες, εδώ ας βρίσκεται πάντοτε ο νους, εδώ η καρδιά, να αγρυπνεί στο έργο του Θεού, στο σκάμμα της ασκήσεως· και να μην περιπλανάται εδώ και εκεί σαν αιχμάλωτη. Μήπως λείπει ποτέ το νερό από τη θάλασσα ή ο αέρας από εκείνον που αναπνέει; Έτσι πολύ περισσότερο δεν πρέπει να λείπει ούτε από εμάς η αγαθή σκέψη, καθώς αποβλέπουμε στο άπειρο πέλαγος των θαυμασίων του Θεού, στο οποίο όταν παραμένει ο νους, δεν βρίσκει καιρό να ματαιοπονεί στα του βίου και να συμπλέκεται με τους λογισμούς της πονηρίας. Διότι, επειδή από τη φύση του είναι αεικίνητος, δεν μπορεί να ησυχάζει, αλλά όπου τον κατευθύνουμε εμείς, εκεί αναγκαστικά φέρεται, είτε προς τα δεξιά είτε προς τα αριστερά. Και αν μεν κατευθυνθεί προς τα δεξιά, θα πει τα λόγια του Δαβίδ: «Κύριε, με το θέλημά σου έδωσες δύναμη στην ωραιότητά μου»· αν όμως προς τα αριστερά, θα πει τον επόμενο στίχο: «Απέστρεψας όμως το πρόσωπό σου, και ταράχθηκα». Διότι αποστροφή του Θεού είναι η ενασχόληση με τα μάταια· και ολέθρια ταραχή για την ψυχή είναι η ενασχόληση με την πονηρία.

«Ακούγοντας συχνά για το κλάμα, ας μην ξενιζόμαστε· διότι όπως όλοι οι άγιοι βρίσκονταν στην κοιλάδα του κλαυθμώνος, και ο Ιωσήφ έκλαιγε για τους αδελφούς του, και ο Ιερεμίας θρηνούσε για την αιχμαλωσία των Ιουδαίων, έτσι οφείλουμε και εμείς να κλαίμε, όντας τέκνα τους.» Δίδασκε πάλι τους αδελφούς περί απαθείας, ώστε να μην προσέχουν την ωραιότητα του σώματος ή το κάλλος αυτού του αιώνα, ούτε να επιθυμούν καλό φαγητό ή ένδυμα ή κελί ή ακόμη και βιβλίο με ωραία εξωτερική εμφάνιση. «Διότι το κάλλος του πιστού», έλεγε, «είναι οι εντολές του Θεού, όπως λέει στον ψαλμό: Κύριε, με το θέλημά σου χάρισε δύναμη στο κάλλος μου. Ο δε Ιωσήφ, αν και ήταν πάρα πολύ ωραίος στην όψη και ανήλθε στη βασιλεία της Αιγύπτου, δεν έδινε προσοχή σε αυτά που είναι φθαρτά, έχοντας την αγνεία ως ωραιότητα και βασιλεία. Άλλοι όμως, που έβρισκαν την τέρψη σε αυτά, χάθηκαν με κακό θάνατο, όπως ο Αμνών, ο Αβεσσαλώμ και ο Αδωνίας, οι γιοι του Δαβίδ.»

51. Και αρχίζοντας πάλι, προέτρεπε τους αδελφούς να μην προσέχουν την ωραιότητα και την ομορφιά αυτού του αιώνα, ούτε το καλό φαγητό ή το ένδυμα. Διότι αποδείκνυε ότι η ομορφιά τους βρίσκεται στις εντολές του Θεού, σύμφωνα με τον ψαλμωδό που λέει: «Κύριε, με το θέλημά σου έδωσες δύναμη στην ομορφιά μου.» Την ομορφιά λοιπόν μόνο των αρετών ας αναζητούμε, η οποία και συμφέρει. «Πείτε μου», έλεγε, «ο Ιωσήφ δεν ήταν πάρα πολύ ωραίος στην όψη; Αλλά δεν έγινε βασιλιάς από την ορατή ομορφιά, αλλά από τη λαμπρότητα των αρετών που κατοικούσε μέσα του απέφυγε τα δεινά και νίκησε και απέφυγε τη δύσμορφη και εύκολα περισφίγγουσα αμαρτία, της οποίας το σκοτάδι δεν είναι του παρόντος χρόνου να περιγράψουμε. Αλλά ο Αμνών ή ο Αβεσσαλώμ δεν ήταν τέτοιοι. έχοντας πεποίθηση μόνο στην ωραιότητα του σώματος, καταστράφηκαν ολοκληρωτικά, περιπλέκοντας τους εαυτούς τους σε διάφορα κακά και δεν διέφυγαν τη θεία δίκη. Αλλά εμείς ας προσέχουμε τους εαυτούς μας, αγαπητοί, απομακρύνοντας τους εαυτούς μας από κάθε σαρκική επιθυμία, ώστε με αυτόν τον τρόπο να γίνουμε μέτοχοι των αιώνιων αγαθών, ανακτώντας και πάλι την αληθινή ομορφιά.» Ενώ έλεγε αυτά, ήλθε εκεί ο Παφνούτιος, ο αδελφός του Θεοδώρου, ζητώντας να γίνει και αυτός μοναχός. Επειδή όμως εκείνος δεν ήθελε καθόλου να του συμπεριφερθεί ως αδελφό —διότι είχε απεκδυθεί τον παλαιό άνθρωπο— ο Παφνούτιος περνούσε τον καιρό του λυπούμενος πάρα πολύ και δακρύζοντας.

125. Ο μακάριος Παχώμιος οικοδόμησε ευκτήριο στο μοναστήρι του και του έφτιαξε στοές και στύλους από πλίνθους, και το καλλώπισε πάρα πολύ. Ευφράνθηκε δε για το έργο του, επειδή το οικοδόμησε ωραία. Όταν όμως ήλθε εις εαυτόν, συλλογίστηκε ότι από διαβολική ενέργεια προήλθε το να το θαυμάσει για την ωραιότητά του. Λαμβάνοντας λοιπόν σχοινιά και δένοντας τους στύλους, προσευχήθηκε μυστικά και, αφού κάλεσε τους αδελφούς, τους διέταξε να τραβήξουν τα σχοινιά· και έγειρε όλους τους στύλους, ώστε να μείνουν στραβοί. Και λέγει προς τους αδελφούς: «Σας παρακαλώ, αδελφοί, μην επιδιώκετε να καλλωπίζετε το έργο των χεριών σας, αλλά μάλλον φροντίστε ώστε, εάν κάτι από τη χάρη του Χριστού και τη δωρεά Του επιτευχθεί στο έργο του καθενός σας, να μην ολισθήσει ο νους προς τον έπαινο του έργου και γίνει θήραμα του διαβόλου. Διότι δεν πρέπει διόλου να προσέχουμε την ωραιότητα και το κάλλος αυτού του αιώνα, αλλά να περιφρουρούμε τους οφθαλμούς μας ώστε να περιφρονούν και το καλό φαγητό και το ένδυμα και το άνετο κελί, μέχρι και το εξωτερικά τερπνό βιβλίο. Διότι το κάλλος του πιστού είναι οι εντολές του Θεού, όπως λέγει στον ψαλμό: “Κύριε, με το θέλημά σου παρέσχες δύναμη στο κάλλος μου”.»