Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 3:1

Και οι συγγραφείς και οι ζωγράφοι και οι χαλκουργοί και οι λιθοξόοι και οι δήμοι και οι άρχοντες και οι πόλεις και οι χώρες θαυμάζουν τους νικητές. Κανείς όμως δεν φιλοτέχνησε την εικόνα κάποιου που τρέπεται σε φυγή και δεν πολέμησε, όπως συμβαίνει τώρα με τον Δαβίδ: διότι πρόκειται για «Ψαλμό του Δαβίδ, όταν δραπέτευε από το πρόσωπο του Αβεσσαλώμ του υιού του». Και πότε ένας δραπέτης είναι άξιος εγκωμίων; Και πότε ένας φυγάς αποτελεί θέμα επιγραμμάτων; Τους δραπέτες τους στιγματίζουν με γράμματα, δεν τους θαυμάζουν με επιγράμματα. Αλλά μάθε την αιτία της επιγραφής, αδελφέ, και ασφάλισε την ψυχή σου: ας γίνει σε σένα η ιστορία αυτή διόρθωση του βίου, ας γίνει ο διωγμός του δικαίου στήριγμα της διάνοιάς σου. Μάθε, λοιπόν, γιατί διωκόταν ο Δαβίδ από τον Αβεσσαλώμ, ώστε, βρίσκοντας το γεγονός αυτό ως θεμέλιο, να οικοδομηθείς με τον φόβο του Θεού. Διότι, όπως χωρίς θεμέλιο η οικοδομή είναι σαθρή, έτσι και χωρίς την ανεύρεση του σκοπού, η Γραφή δεν ωφελεί. Ο μακάριος Δαβίδ είχε ως σκοπό, μέσω του προκείμενου ψαλμού, να διαπαιδαγωγήσει τον βίο και να συνετίσει ώστε ποτέ να μην πράττουμε το κακό ούτε να καταφρονούμε τους νόμους του Θεού, προκειμένου να μην πάθει αυτός που αμαρτάνει τέτοια όμοια με αυτά που έπαθε και ο ίδιος. Τράπηκε σε φυγή για να γλιτώσει από τον υιό του ο Δαβίδ, επειδή είχε απομακρυνθεί από την αγνεία· έφυγε από τον υιό του, επειδή πρόσβαλε τον σώφρονα γάμο· έφυγε από τον υιό του, επειδή είχε εγκαταλείψει τον νόμο του Θεού που λέει: «Ου φονεύσεις, ου μοιχεύσεις».

Επειδή, λοιπόν, έγινε δραπέτης και φυγάς από την εντολή του Θεού, γι' αυτόν τον λόγο τράπηκε σε φυγή μακριά από τον γιο του. 〈Ψαλμός του Δαβίδ, όταν διέφευγε από το πρόσωπο του Αβεσσαλώμ του γιου του.〉 Και η αιτία της υποθέσεως του πολέμου είναι σπουδαιότερη από την εξιστόρηση του πολέμου, προκειμένου, βλέποντας το ολίσθημα του δικαίου, να προφυλαχθούμε από την πτώση και να αποφύγουμε την παρόμοια δοκιμασία.

Διότι, αν η γη κατάπιε τον Δαθάν που μίλησε κατά του Μωυσή, και άνοιξε το στόμα της εναντίον εκείνου που άνοιξε κακώς το στόμα του, πώς θα μπορούσε να βαστάξει πόδια που έτρεχαν εναντίον γονέων; Ενώ, λοιπόν, κρεμόταν ψηλά στο δέντρο, πήγε σε αυτόν ο αρχιστράτηγος Ιωάβ και έμπηξε τρία ακόντια στην καρδιά του άκαρδου, πλήττοντάς τον εκεί όπου βρισκόταν η θήκη της ανομίας. Και καθώς κρεμόταν ψηλά στο δέντρο, ο Δαβίδ τού έψαλε έναν ωραίο επιτάφιο ψαλμό: 〈Είδα τον ασεβή να υπερυψώνεται και να επαίρεται σαν τους κέδρους του Λιβάνου· και πέρασα, και ιδού, δεν υπήρχε πια. Ψαλμός του Δαβίδ, όταν διέφευγε από το πρόσωπο του Αβεσσαλώμ του γιου του.〉 Διέφευγε δε, όχι επειδή δειλίαζε, αλλά επειδή πρόσεχε να μη φονεύσει τον γιο του· διότι ο ίδιος τον λυπόταν ως τέκνο, αλλά εκείνοι που ήταν μαζί του δεν θα τον λυπούνταν ως αντάρτη.

Ψαλμός του Δαβίδ όταν διέφευγε από τον Αβεσσαλώμ τον υιό του. Γ΄. Υπόθεση. Η προκείμενη επιγραφή του ψαλμού έχει ως εξής. Διότι αυτό είναι που λέγει ο ψαλμός, ότι δηλαδή ο χορός των προφητών διώκεται από τον λαό των Ιουδαίων.

Η επιγραφή του τρίτου ψαλμού μάς παραπέμπει στην ιστορία του δεύτερου βιβλίου των Βασιλειών. Ο Δαβίδ απέκτησε πολλά παιδιά από διάφορες γυναίκες. Μεταξύ αυτών, ο Αμνών ήταν ο πρωτότοκος· από άλλη γυναίκα κατάγονταν ο Αβεσσαλώμ και η Θάμαρ, οι οποίοι ήταν και οι δύο ωραίοι στην όψη. Αυτήν την ερωτεύθηκε ο Αμνών. Υποκρινόμενος τον άρρωστο, όταν ο Δαβίδ τον επισκέφθηκε, ζήτησε να παρευρίσκεται η αδελφή του για να τον περιποιηθεί. Αφού λοιπόν τη διέφθειρε, έπειτα τη μίσησε και αμέσως την έδιωξε. Εκείνη ανέφερε την ύβρι στον αδελφό της, τον Αβεσσαλώμ. Εκείνος αγανάκτησε μεν, αλλά έκρυψε την οργή του. Μετά από κάποιο διάστημα, αφού προσκάλεσε τον Αμνών σε δείπνο, τον σκότωσε και, από φόβο για την οργή του πατέρα του, διέφυγε· μετά από τρία χρόνια όμως επέστρεψε, αφού ο θυμός του Δαβίδ είχε κοπάσει. Ωστόσο, δεν αξιώθηκε να αντικρίσει αμέσως το πρόσωπο του πατέρα του, παρά μόνο μετά από δύο χρόνια. Στη συνέχεια, άρχισε να επιβουλεύεται τον πατέρα του, αποκτώντας άρματα και ιππείς, και άρχισε να ιδιοποιείται την εύνοια όσων έρχονταν να κριθούν από τον βασιλιά, προσελκύοντας τους υπηκόους με μια επίφαση επιείκειας και συγκεντρώνοντας ένα πλήθος αποστατών για τη συνωμοσία κατά του πατέρα του. Τελικά αποστάτησε και ανακήρυξε τον εαυτό του βασιλιά. Πήρε δε με το μέρος του, μαζί με πολλούς άλλους, και τον Αχιτόφελ, τον οποίο ο Δαβίδ είχε ως σύμβουλο, έναν άνδρα ικανότατο και δραστήριο. Και ο Δαβίδ, όταν το πληροφορήθηκε, τράπηκε σε φυγή μαζί με τη συνοδεία του με γυμνά πόδια· τότε ήταν που και ο Σεμεΐ τον καταράστηκε.

Ο α΄ και ο β΄ είναι ανεπίγραφοι· ο δε τρίτος, «Όταν διέφευγε από το πρόσωπο του Αβεσαλώμ του υιού του»· ο ρμβ΄, «Όταν ο υιός του τον καταδίωκε»· ο ε΄, «Υπέρ της κληρονομούσης»· ο ς΄ και ο ια΄, «Υπέρ της ογδόης»· ο ζ΄, «Υπέρ των λόγων του Χουσί, υιού του Ιεμενή»· οι η΄, π΄ και πγ΄, «Υπέρ των ληνών»· ο θ΄, «Υπέρ των κρυφίων του υιού»· ο με΄, «Υπέρ των κρυφίων»· ο ιε΄, «Εις στηλογραφίαν»· οι ις΄ και πε΄, «Προσευχή»· ο ιζ΄, «Όταν τον έσωσε ο Κύριος από το χέρι όλων των εχθρών του»· ο κα΄, «Υπέρ της εωθινής αντιλήψεως»· ο κγ΄, «Της μιας Σαββάτων»· ο κς΄, «Πριν από το χρίσμα»· ο κη΄, «Εξοδίου σκηνής»· ο κθ΄, «Του εγκαινισμού του οίκου»· ο λ΄, «Εκστάσεως»· ο λα΄, «Συνέσεως»· ο λγ΄, «Όταν αλλοίωσε το πρόσωπό του ενώπιον του Αβιμέλεχ»· ο λε΄, «Στον δούλο του Κυρίου, τον Δαβίδ»· ο λζ΄, «Εις ανάμνηση περί του Σαββάτου»· ο μδ΄, «Υπέρ των αλλοιωθησομένων, στους υιούς Κορέ, εις σύνεσιν, ωδή υπέρ του αγαπητού»· ο ξη΄, «Υπέρ των αλλοιωθησομένων»· ο οθ΄, «Υπέρ των αλλοιωθησομένων, μαρτύριο υπέρ του Ασσυρίου»· ο ν΄, «Όταν ήλθε προς αυτόν ο Ναθάν ο προφήτης, αφού είχε εισέλθει στη Βερσαβεέ»· ο να΄, «Όταν ήλθε ο Δωήκ ο Ιδουμαίος και ανήγγειλε στον Σαούλ και του είπε: Ήλθε ο Δαβίδ στον οίκο του Αβιμελέχ»· ο νβ΄, «Υπέρ Μαελέθ»· ο νγ΄, «Όταν ήλθαν οι Ζιφαίοι και είπαν στον Σαούλ: Δεν κρύβεται ο Δαβίδ σε εμάς;».

ΕΞΗΓΗΣΗ ΤΟΥ ΨΑΛΜΟΥ Γ΄. Ψαλμός του Δαβίδ, όταν έφευγε από το πρόσωπο του υιού του, Αβεσσαλώμ. Αναγκαίως επισημαίνεται ο χρόνος, ώστε αφενός να εναρμονιστούν τα λεγόμενα με την ιστορία από τα βιβλία των Βασιλειών, και αφετέρου για να μάθουμε ότι, μετά την αμαρτία του με τη γυναίκα του Ουρία, απέδωσε τόσο μεγάλο καρπό μετάνοιας, ώστε να ψάλλει και πάλι εν θείω Πνεύματι.

Όταν Τον επικαλέστηκα, με εισάκουσε ο Θεός της δικαιοσύνης μου, μέσα στη θλίψη με ανακούφισες. Ο μεν προηγούμενος ψαλμός ελέγετο όταν ο Δαβίδ διέφευγε από το πρόσωπο του υιού του Αβεσσαλώμ· ο παρών όμως φαίνεται να έχει ειπωθεί στη συνέχεια εκείνου, μετά τη νίκη κατά του Αβεσσαλώμ. Μετά την οποία αφιερώνει τον παρόντα ψαλμό ως επινίκιο ύμνο στον νικοποιό Θεό, μέσω του οποίου διδασκόμαστε και εμείς να μην λησμονούμε τις ευεργεσίες του Θεού προς εμάς. Εύλογα, λοιπόν, στον μεν προηγούμενο έλεγε: «Κύριε, γιατί πλήθυναν αυτοί που με θλίβουν;» ενώ σε τούτον: «Μέσα στη θλίψη με ανακούφισες». Λέγει δε αυτά σχετικά με τη συμφορά που προκλήθηκε από τον Αβεσσαλώμ, κατά την οποία, αφού επικαλέστηκε τον Θεό, Εκείνος τον εισάκουσε· και ενώ βρέθηκε σε θλίψη για τον λαό και την κιβωτό του Θεού, αξιώθηκε άνεσης και ανακούφισης, καθώς σταμάτησε ο πόλεμος και επικράτησε βαθύτατη ειρήνη, η οποία περιέλαβε τον ίδιο και ολόκληρο τον λαό. Ή διαφορετικά, τα λέγει αυτά με αφορμή το παράπτωμα με τη γυναίκα του Ουρία, την επανάσταση του υιού του, και όλα τα υπόλοιπα κακά τα οποία συνέβησαν στον οίκο του.

Ο Αστέριος ο αρειανός ερμήνευσε τον ψαλμό ως εξής: Γιατί ο ψαλμός φέρει την επιγραφή «Εἰς τὸ τέλος, ἐν ὕμνοις»; Επειδή καλά μεν ξεκίνησε, και καλά τελείωσε τον βίο του· ή επειδή κακά μεν ξεκίνησε, καθώς, αφού είδε τη γυναίκα του Ουρία να λούζεται, διέπραξε μοιχεία, αλλά καλά τελείωσε τον βίο του, έχοντας μετανοήσει· γι' αυτό στην αρχή υπάρχει κατάκριση, στο τέλος όμως ύμνοι. Ψαλμός για τον Δαβίδ είναι η πράξη της μετάνοιας· και επειδή, όπου πλεόνασε η αμαρτία, υπερπερίσσευσε η δικαιοσύνη, γι' αυτό έλεγε: «Όταν τον επικαλέστηκα, με εισάκουσε ο Θεός της δικαιοσύνης μου». Διότι τώρα ο Δαβίδ ονομάζει δικαιοσύνη του τη μετάνοια. Είδε ο Θεός την ψυχή να έχει καθαρθεί, και δέχθηκε την προσευχή. Ή επειδή στον προηγούμενο ψαλμό θρηνούσε για τον διωγμό του από τον Αβεσσαλώμ· ενώ η προσευχή, μεσολαβώντας, εξόντωσε τον τύραννο, έτσι ώστε, όταν ρωτήθηκε πώς νίκησε τον Αβεσσαλώμ, απάντησε με την αρχή του ψαλμού. Διότι, όπως ακριβώς, λέει, όταν αμάρτησα, ο Θεός τον ξεσήκωσε εναντίον μου, έτσι και όταν μετανόησα, μου χάρισε τη νίκη εναντίον του. Και γιατί εισακούστηκε ο Δαβίδ την ίδια ακριβώς στιγμή της επίκλησής του; Επειδή, όταν ελέγχθηκε από τον Νάθαν, αμέσως κάμφθηκε σε μετάνοια, γι' αυτό, αμέσως μόλις προσευχήθηκε, εισακούστηκε. Διότι εκείνος που πράττει όλα όσα επιθυμεί ο Θεός, εισακούεται πάραυτα, και ενώ ακόμη μιλάει, θα του πει ο Θεός: «Ιδού, είμαι παρών».

Αυτά, βέβαια, χρονικά προηγούνται της εξομολογήσεως που βρίσκεται στον ν΄ ψαλμό. Ακόμη και ο ξβ΄ ψαλμός ελέχθη από τον Δαβίδ όταν αυτός βρισκόταν στην έρημο της Ιδουμαίας, ενώ ζούσε ακόμη ο Σαούλ. Και παρατήρησε πώς σχεδόν οι περισσότεροι ψαλμοί του δεύτερου μέρους του βιβλίου των Ψαλμών του Δαβίδ, εκτός από τον ν΄, έχουν συμπεριλάβει εκείνους που είχαν ειπωθεί από αυτόν πολύ παλαιότερα, πριν από τα χρόνια της πράξεως εις βάρος του Ουρία. Το πρώτο μέρος, βέβαια, του ίδιου βιβλίου, από τον πρώτο μέχρι και τον μ΄ ψαλμό, είχε την αντίθετη σειρά· διότι εκείνο το μέρος περιελάμβανε τους ψαλμούς που ακολουθούν την εξομολόγηση του ν΄ ψαλμού. Ο τρίτος ψαλμός, λοιπόν, είχε ειπωθεί από τον Δαβίδ, όταν δραπέτευε για να σωθεί από τον γιο του Αβεσσαλώμ. Και διέφευγε από τον γιο του μετά την ιστορία με τον Ουρία. Αλλά και στον στ΄ ψαλμό, εξαιτίας της ίδιας πράξης, θρηνούσε λέγοντας: «Εκοπίασα εν τω στεναγμώ μου, λούσω καθ᾽ εκάστην νύκτα την κλίνην μου, εν δάκρυσί μου την στρωμνήν μου βρέξω». Και ο ζ΄ επίσης: επειδή έχει λεχθεί για τα λόγια του Χουσί, γιου του Ιεμινεί, ανήκει πιθανότατα στους ίδιους χρόνους. Διότι ο Χουσί, αφού είχε γίνει ο πιο στενός φίλος του Δαβίδ, συναναστράφηκε με τον Αβεσσαλώμ. Ακόμη δε και για τον ιζ΄ έχει αποδειχθεί ότι ελέχθη περί τα τέλη της ζωής του Δαβίδ. Αλλά και ο λζ΄, που φέρει την επιγραφή «εις ανάμνησιν» και έχει το ίδιο νόημα με τον στ΄, αρχίζει με τα ίδια λόγια, λέγοντας: «Κύριε, μη τω θυμώ σου ελέγξης με, μηδέ τη οργή σου παιδεύσης με».

Μετά δε τον θάνατο του Σαούλ, πρώτα ψάλλει τον νθ', όταν ο Ιωάβ έπληξε την κοιλάδα των Αλών και καθυπέταξε δώδεκα χιλιάδες Μωαβίτες. Τον δε ν', μετά από αυτά, όταν ήλθε σε αυτόν ο προφήτης Νάθαν, αφού είχε εισέλθει προς τη Βηθσαβεέ. Έπειτα συντάσσει τον τρίτο, όταν διέφευγε από το πρόσωπο του γιου του, Αβεσσαλώμ· και μετά από αυτά τον ζ' σχετικά με τα λόγια του Χουσί, γιου του Ιεμινεί. Ποιος λοιπόν δεν θα αναζητούσε την αιτία όλων αυτών; Διότι δεν ευσταθεί λογικά το να έχουν διαταχθεί με αυτόν τον τρόπο χωρίς κάποιες αναγκαίες αιτίες. Κάποιος άλλος βέβαια θα θεωρήσει ότι οι ίδιοι οι αριθμοί κατέχουν κάποια δύναμη· γι' αυτό και το νόημα των περιεχόμενων λόγων έχει προσαρμοστεί καταλλήλως σε κάθε αριθμό· όπως, για παράδειγμα, ο αριθμός ν' περιέχει τον λόγο περί αφέσεως αμαρτημάτων εξαιτίας της πεντηκονταετηρίδας που αναφέρεται στον Νόμο, την οποία οι Εβραίοι ονόμαζαν Ιωβηλαίο, κατά το οποίο παρέχονταν αφέσεις και συγχωρήσεις στους χρεοφειλέτες, ελευθερία στους δούλους, και είχε νομοθετηθεί να πράττονται και άλλα παρόμοια. Για τον λόγο αυτόν, προσάρμοσε την εξομολόγηση του παραπτώματος για τη συγχώρηση και την άφεση των αμαρτιών στον ν' ψαλμό. Έτσι λοιπόν θα μπορούσε να πει κανείς ότι και σε κάθε ψαλμό τα οικεία νοήματα έχουν προσαρμοστεί, για κάποιους λόγους, στη δύναμη των αριθμών.

Επειδή, λοιπόν, στα πρώτα στάδια δεν έχει ακόμη τονωθεί η δύναμή μας για τους αγώνες, ώστε να συμπλακούμε κατά μέτωπο με τις επιθέσεις του αντιπάλου, ο λόγος μάς υπέδειξε ότι η αποφυγή της εφόδου ενός τέτοιου εχθρού αποτελεί ουκ ολίγη ασφάλεια για όσους δέχονται τον πόλεμο, διά μέσου του παραδείγματος της επιγραφής. Σε διδάσκει, δηλαδή, τούτο: όταν εμφανιστεί σε εσένα ο Αβεσσαλώμ, αυτός που φέρει ως πλούσια κόμη την κακία, ο αδελφοκτόνος που λυσσά ενάντια στον τίμιο γάμο σου και την αμίαντη κλίνη σου, να φεύγεις, όπως λέει ο Κύριος, από πόλη σε πόλη. Διότι εκείνος που δραπετεύει από το πρόσωπο του Αβεσσαλώμ, ενός τέτοιου υιού, αφού ανασυγκροτήσει τις δυνάμεις του, έχει τη δυνατότητα –με τη συνέργεια του ξύλου, το οποίο παγίδευσε επάνω του την πονηρή κόμη του εχθρού– να τον εξοντώσει με τα τρία βέλη. Σου είναι, βεβαίως, απολύτως ξεκάθαρο το αίνιγμα που υποδηλώνεται μέσω αυτής της ιστορίας: ποιο είναι εκείνο το ξύλο στο οποίο προσηλώθηκε η κόμη της κακίας, το οποίο ο Απόστολος ονομάζει χειρόγραφο των αμαρτιών, όπως λέει, ότι «και αυτό το αφαίρεσε από τη μέση, καρφώνοντάς το στον σταυρό», δηλαδή στο ξύλο. Και ποια είναι η τριάδα των βελών που πλήττει ακριβώς το κέντρο της καρδιάς του εχθρού, διά της οποίας επέρχεται ο θάνατος του έσχατου εχθρού; Προκειμένου, μάλιστα, να γίνει σε εμάς καίριο το νόημα σχετικά με το βέλος, θα στρέψουμε την προσοχή μας στην προφητεία του Ησαΐα, ο οποίος λέει εκ προσώπου του Κυρίου ότι: «Με έθεσε ως βέλος εκλεκτό και μέσα στη φαρέτρα του με ύψωσε».

Ψαλμός του Δαβίδ, όταν απέδρασε από το πρόσωπο του Αβεσσαλώμ του υιού του. Το όνομα Αβεσσαλώμ ερμηνεύεται πατέρας ειρήνης (ή ερμηνεύεται ειρήνη του πατέρα), όπως λέει για τον Αδάμ: κρύφτηκε από την ειρήνη, δηλαδή από το πρόσωπο του Κυρίου. Διότι εκεί αναφέρει την προφητεία για τον Χριστό, ως αυτόν που πρόκειται να αναστήσει τον Αδάμ. «Κύριε τι»: Ο Χριστός βοά εκ μέρους του Αδάμ, δηλαδή εκ μέρους της ανθρωπότητας, επειδή πολλοί και πολλαχού και πανταχού είναι οι εχθροί που στρατεύονται κατά του ανθρώπου, προφανώς (δηλαδή) οι δαίμονες, όπως τα τέκνα των Ιουδαίων που βουλεύονταν κατά του Χριστού. «Πολλοί λέγουν»: Διότι έλεγαν οι Ιουδαίοι: αν αυτός ήταν από (εκ) τον Θεό, δεν θα κατέλυε το Σάββατο. Και πάλι: αν είναι Υιός του Θεού, ας τον σώσει, εφόσον τον θέλει. Και απλώς αγωνίζονταν κατά του Χριστού, όπως οι δαίμονες κατά του ανθρώπου. «Συ δε, Κύριε»: Ο Αδάμ λέει προς τον Χριστό. «Δόξα μου»: Όταν υψώθηκε επί του σταυρού. «Με τη φωνή μου»: Τότε που από τον Γολγοθά έκραξε: Ελωί, ελωί, λαμά σαβαχθανί. Διότι άγιο όρος για τον Κύριο είναι ο Γολγοθάς, καθώς επ' αυτού συντελέστηκε η σωτηρία του κόσμου.

Ψαλμός 3. Ψαλμός του Δαβίδ, όταν διέφευγε από το πρόσωπο του γιου του, Αβεσσαλώμ. «Κύριε, γιατί πλήθυναν αυτοί που με θλίβουν; Πολλοί επαναστατούν εναντίον μου· πολλοί λένε στην ψυχή μου: δεν υπάρχει σωτηρία για αυτόν στον Θεό του. Εσύ όμως, Κύριε», ακυρώνοντας την απόφασή τους, «είσαι ο υπερασπιστής μου, η δόξα μου και αυτός που υψώνει το κεφάλι μου». Και αυτά μεν τα έλεγε ο Δαβίδ καθώς καταδιωκόταν από τον ίδιο του τον γιο, τον Αβεσσαλώμ, ήταν όμως αυτά τύποι και προτυπώσεις του πάθους του Κυρίου Ιησού, ο οποίος καταδιώχθηκε από τους δικούς του γιους και φονιάδες. «Γιους», λέει, «γέννησα και ανέθρεψα, αλλά αυτοί με αθέτησαν». Εγώ όμως «με τη φωνή μου προς τον Κύριο έκραξα» λέγοντας: «Πατέρα, δόξασε το όνομά σου», «και με εισάκουσε από το άγιο όρος του», λέγοντας: «Και δόξασα και πάλι θα δοξάσω». Δόξασα, δίνοντας τη μαρτυρία: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός», «και πάλι θα δοξάσω» μετά τον σταυρό και το πάθος. «Εγώ κοιμήθηκα και αποκοιμήθηκα» τριήμερος μέσα στον τάφο· «σηκώθηκα, διότι ο Κύριος», ο Πατέρας μου, «θα με υπερασπιστεί». «Διότι ο θάνατος δεν θα με κυριεύσει πλέον». «Δεν θα φοβηθώ από μυριάδες λαού, που ολόγυρα μου επιτίθενται». Διότι εγώ είμαι ασύλληπτος μετά την ανάσταση, απρόσβλητος και αθέατος, και εκτός από τους μαθητές, ο κόσμος δεν με βλέπει πλέον. «Ανάστα, Κύριε, σώσε με, ο Θεός μου».