Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 30:1

Εις το τέλος· Ψαλμός του Δαυίδ περί εκστάσεως. 30ός. Υπόθεση. Ψάλλει τον προκείμενο ψαλμό ως να βρίσκεται ακόμη σε κατάσταση μετάνοιας για την αμαρτία, και αξιώνοντας να ελευθερωθεί από αυτήν. Εξάλλου, αναπέμπει ευχαριστία ως να έχει ήδη εισακουστεί· και επιπλέον διηγείται τα όσα του συνέβησαν κατά τον καιρό της μετάνοιάς του. Η δε λέξη «εκστάσεως» δεν μας υποδηλώνει τίποτε άλλο παρά την ίδια την αμαρτία, εξαιτίας της οποίας η ψυχή έχασε τρόπον τινά τον ορθό της λογισμό· και ως να μην ελπίζει πλέον στην ανόρθωση, λέει ξεκάθαρα: «Εγώ δε είπα μέσα στην έκστασή μου· Έχω απορριφθεί, λοιπόν, από το βλέμμα των οφθαλμών σου».

Και πάλι, για αυτούς που φέρουν την επιγραφή «Εἰς τὸ τέλος Ψαλμὸς τῷ Δαβὶδ», υπάρχει η εξής υποδιαίρεση: διότι κάποιοι μεν επιγράφονται «Ψαλμὸς ᾠδῆς», όπως ο 4ος και ο 64ος· άλλοι δε φέρουν μόνο τη λέξη «Ψαλμός», όπως οι 5ος, 8ος, 9ος, 10ος, 11ος, 12ος, 13ος, 18ος, 19ος, 20ός, 21ος, 30ός, 39ος, 40ός, 50ός, 63ος, 108ος, 138ος, 139ος· ένας δε επιγράφεται «Ἐν ὕμνοις», ο 6ος ψαλμός· και άλλοι «Ψαλμοὶ ᾠδῆς», ο 29ος και ο 63ος. Υπάρχουν και άλλοι που φέρουν μεν την επιγραφή «Εἰς τὸ τέλος τῷ Δαβὶδ», χωρίς όμως τη λέξη Ψαλμός, αλλά έχουν κάποια διαφορετική επιγραφή, και είναι οι εξής: 17ος, 35ος, 51ος, 52ος, 53ος, 54ος, 55ος, 56ος, 57ος, 58ος, 59ος, 60ός, 68ος, 69ος. Από αυτούς, λοιπόν, που έχουν διαφορετική επιγραφή, ένας έχει την επιγραφή «Λόγοι ᾠδῆς», ο 17ος· άλλοι φέρουν μόνο το «Τῷ Δαβὶδ», οι 35ος, 68ος, 69ος· άλλοι το «Συνέσεως», οι 51ος, 52ος· άλλοι το «Ἐν ὕμνοις συνέσεως», οι 53ος, 54ος· άλλοι το «Εἰς στηλογραφίαν», οι 55ος, 56ος, 57ος, 58ος, 59ος· και ένας το «Ἐν ὕμνοις», ο 60ός. Ενώ από όσους φέρουν την επιγραφή «Ψαλμὸς τῷ Δαβὶδ», χωρίς το «Εἰς τὸ τέλος», φέρει την επιγραφή «Ὠδὴ ψαλμοῦ» μόνον ο 107ος.

Ο α΄ και ο β΄ είναι ανεπίγραφοι· ο δε τρίτος, «Όταν διέφευγε από το πρόσωπο του Αβεσαλώμ του υιού του»· ο ρμβ΄, «Όταν ο υιός του τον καταδίωκε»· ο ε΄, «Υπέρ της κληρονομούσης»· ο ς΄ και ο ια΄, «Υπέρ της ογδόης»· ο ζ΄, «Υπέρ των λόγων του Χουσί, υιού του Ιεμενή»· οι η΄, π΄ και πγ΄, «Υπέρ των ληνών»· ο θ΄, «Υπέρ των κρυφίων του υιού»· ο με΄, «Υπέρ των κρυφίων»· ο ιε΄, «Εις στηλογραφίαν»· οι ις΄ και πε΄, «Προσευχή»· ο ιζ΄, «Όταν τον έσωσε ο Κύριος από το χέρι όλων των εχθρών του»· ο κα΄, «Υπέρ της εωθινής αντιλήψεως»· ο κγ΄, «Της μιας Σαββάτων»· ο κς΄, «Πριν από το χρίσμα»· ο κη΄, «Εξοδίου σκηνής»· ο κθ΄, «Του εγκαινισμού του οίκου»· ο λ΄, «Εκστάσεως»· ο λα΄, «Συνέσεως»· ο λγ΄, «Όταν αλλοίωσε το πρόσωπό του ενώπιον του Αβιμέλεχ»· ο λε΄, «Στον δούλο του Κυρίου, τον Δαβίδ»· ο λζ΄, «Εις ανάμνηση περί του Σαββάτου»· ο μδ΄, «Υπέρ των αλλοιωθησομένων, στους υιούς Κορέ, εις σύνεσιν, ωδή υπέρ του αγαπητού»· ο ξη΄, «Υπέρ των αλλοιωθησομένων»· ο οθ΄, «Υπέρ των αλλοιωθησομένων, μαρτύριο υπέρ του Ασσυρίου»· ο ν΄, «Όταν ήλθε προς αυτόν ο Ναθάν ο προφήτης, αφού είχε εισέλθει στη Βερσαβεέ»· ο να΄, «Όταν ήλθε ο Δωήκ ο Ιδουμαίος και ανήγγειλε στον Σαούλ και του είπε: Ήλθε ο Δαβίδ στον οίκο του Αβιμελέχ»· ο νβ΄, «Υπέρ Μαελέθ»· ο νγ΄, «Όταν ήλθαν οι Ζιφαίοι και είπαν στον Σαούλ: Δεν κρύβεται ο Δαβίδ σε εμάς;».

ΕΙΣ ΤΟ ΤΕΛΟΣ, ΨΑΛΜΟΣ ΤΟΥ ΔΑΒΙΔ, ΤΗΣ ΕΚΣΤΑΣΕΩΣ, 30ός. Ούτε στην εβραϊκή Γραφή, ούτε στους υπόλοιπους ερμηνευτές περιέχει η επιγραφή τη λέξη «εκστάσεως». Μήπως, άραγε, επειδή αναφέρεται μέσα στον ψαλμό: «Εγώ δε είπα μέσα στην έκστασή μου: Απορρίφθηκα από το πρόσωπο των οφθαλμών σου», κάποιος έκανε αυτή την προσθήκη στην επιγραφή αναφερόμενος στον καιρό κατά τον οποίο, έχοντας περιέλθει σε έκσταση, είπε: «Απορρίφθηκα από το πρόσωπο των οφθαλμών σου», ανάγοντας τα περιεχόμενα του ψαλμού σε αυτόν τον λόγο; Εντούτοις, «στο τέλος» παραπέμπει τους αναγνώστες και η παρούσα επιγραφή, είτε εξαιτίας των τελευταίων στίχων, στους οποίους περιέχεται μια αναγκαιοτάτη παραίνεση που λέει: «Αγαπήστε τον Κύριο, όλοι οι όσιοί του, διότι αλήθειες εκζητεί ο Κύριος», και τα εξής· είτε επειδή προφητεύει κάποια πράγματα σχετικά με όσα συνέβησαν κατά το πάθος του Σωτήρα, τα οποία επρόκειτο να λάβουν χώρα κατά τη συντέλεια του αιώνος. Αλλά επειδή ο λόγος υπογράφει και τις αγαθές ελπίδες του Δαβίδ, οι οποίες επρόκειτο να του ανταποδοθούν στον μέλλοντα χρόνο, εύλογα ανάγει την επιγραφή «εις το τέλος». Περιέχει δε ολόκληρος ο ψαλμός ικεσία του Δαβίδ, ο οποίος εξάρτησε όλον τον εαυτό του από τον Θεό, και παρακαλεί να μην εκπέσει από την ελπίδα του.

Ο΄. «Σε σένα, Κύριε, ήλπισα, ας μην καταισχυνθώ εις τον αιώνα, με τη δικαιοσύνη σου λύτρωσέ με και ελευθέρωσέ με.» Ισοδύναμα με αυτά περιέχει και ο τριακοστός ψαλμός, αρχίζοντας και αυτός με τον ίδιο τρόπο. «Σε σένα, Κύριε, ήλπισα, ας μην καταισχυνθώ εις τον αιώνα, με τη δικαιοσύνη σου λύτρωσέ με. Κλίνε προς εμένα το αυτί σου.» Όμως εκείνος μεν έφερε την επιγραφή «Εις το τέλος» και «Ψαλμός τω Δαβίδ»· ενώ ο παρών τυγχάνει ανεπίγραφος. Και εκείνος μεν περιείχε εξομολόγηση μαζί με ικεσία, ενώ αυτός μοιάζει με προφητεία που εκφωνείται από το πρόσωπο του Σωτήρος.

Ο δε ψαλμός της εκστάσεως, ο οποίος τάσσεται μετά τον εγκαινισμό και του οποίου προτάσσεται η εξής επιγραφή: «Εις το τέλος, ψαλμός τω Δαβίδ εκστάσεως», είναι σύμφωνος με τα προεξετασθέντα, συμβουλεύοντας να αποστούμε από εκείνα των οποίων η συνάφεια είναι επιβλαβής.

Στο τέλος. Ψαλμός του Δαβίδ περί εκστάσεως. Διότι ο προφήτης, έχοντας θεάσει τα μυστήρια που επρόκειτο να τελεστούν στο τέλος, περιήλθε σε έκσταση λόγω του θαύματος. «Επί σοι, Κύριε». Ο προφήτης λέει: Κύριε, μην ακυρώσεις (μην καθυστερήσεις) την ελπίδα μας, αλλά επίσπευσε το μυστήριο της ενανθρωπήσεώς σου. «Εν τη δικαιοσύνη». Όντας δίκαιος ως Θεός, γλίτωσέ με από τους [συκοφάντες και τους] απίστους και απάλλαξέ με από τη μέριμνα και φέρε εις πέρας το μυστήριο της παρουσίας σου. «Κλίνον». Δηλαδή σκύψε με ευσπλαχνία στην προσευχή μου, λέει ο Αδάμ, και βιάσου να με ελευθερώσεις από τη συνοχή των δαιμόνων <ειδώλων>. «Γενού μοι». Δηλαδή φρόντισε για εμένα ενώπιον του Θεού, λέει ο Αδάμ στον Χριστό, ως μεσίτης μεταξύ Θεού και ανθρώπων. «Και εις οίκον». Δώσε μου, λέει ο άνθρωπος, την εκκλησία, ώστε να καταφεύγω σε αυτήν ως σε λιμάνι σωτηρίας και να σώζομαι από τους πονηρούς εχθρούς [μου]. «Ότι κραταίωμά μου». Ο Θεός είναι το στήριγμα και η καταφυγή του ανθρώπου. «Και ένεκεν του ονόματος». Διότι με το όνομα του Χριστού σώθηκε ο άνθρωπος, έχοντας οδηγηθεί στην οδό της σωτηρίας και έχοντας τραφεί με το σώμα και το αίμα του Χριστού. «Εξάξεις». Οι δαίμονες βέβαια πάντοτε στον άνθρωπο, αλλά και οι Ιουδαίοι στον Χριστό· διότι ζητούσαν να παγιδεύσουν με τα λόγια αυτόν που δεν πλανάται. «Εις χείρας σου». Ο Υιός απευθύνεται προς τον Πατέρα (λέγει), βεβαιώνοντας την ενανθρώπηση. «Ελυτρώσω με». (Λύτρωσε) τον άνθρωπο από την πλάνη των δαιμόνων <ειδώλων>.