Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 30:10

Ταράχθηκε από τον θυμό ο οφθαλμός μου, η ψυχή μου και η γαστέρα μου. Όπως ακριβώς αποκαλεί οφθαλμό τον νου της ψυχής, έτσι ονομάζει και γαστέρα της ψυχής τη μνήμη, στην οποία, σαν σε γαστέρα, αποθέτουμε τις λογικές τροφές. Η ψυχή μου και η γαστέρα μου. Απομάκρυνα τον οφθαλμό μου από τον λαό των Ιουδαίων με θυμό και μεγάλη οργή.

Εγώ, όμως, είπα μέσα στην έκστασή μου: Έχω απορριφθεί. Όταν, λέει, ταπείνωνα τον εαυτό μου μέσα στην έκσταση που με κατέλαβε, τότε που ταράχθηκε από τον θυμό ο οφθαλμός μου, συνέτριβα τον εαυτό μου θεωρώντας τον απορριμμένο εξαιτίας της αμαρτίας μου. Αλλά εγώ μεν, λέει, αυτά έλεγα, εσύ όμως, ο φιλάνθρωπος, δεν απέρριψας τον δούλο σου.

Ο Δαβίδ, ωστόσο, έχοντας συλληφθεί από τους εχθρούς, λέει ότι λυτρώθηκε από τον Θεό, και επειδή δεν διαψεύστηκαν οι ελπίδες του, ονομάζει κατάλληλα τον ίδιο τον Θεό αλήθεια. <Έστησες σε ευρύχωρο μέρος τα πόδια μου.> (A f. 168, C f. 61 b) Αν, λοιπόν, το ευρύχωρο ταυτίζεται με την πλατιά οδό, η οποία είναι η φιληδονία, ο δίκαιος ευχαριστεί διότι, ευρισκόμενος στον περίγειο τόπο, όπου εξαιτίας των κακιών που εμφωλεύουν η ζωή είναι επισφαλής, μπόρεσε να σταθεί σταθερά, ώστε να μην περιφέρεται εδώ κι εκεί από τα πάθη. Αν πάλι εννοεί το ευρύχωρο ως κάτι αξιέπαινο, ομολογεί ευγνωμοσύνη διότι, αν και θλίβεται, δεν στενοχωρείται, αλλά πλατύνεται και εγκαρτερεί στους πόνους. <Ελέησόν με, Κύριε, διότι θλίβομαι.> (A f. 168, D f. 91) Φαίνεται πως το νόημα του προκειμένου στίχου δεν συμφωνεί και τόσο πολύ με τους ανωτέρω στίχους.

«Ελέησέ με, Κύριε, διότι θλίβομαι· ταράχθηκε από τον θυμό ο οφθαλμός μου, η ψυχή μου και η κοιλία μου». Ικετεύω, λέει, και δέομαι να ελεηθώ, διότι θλίβομαι· αντί αυτού ο Ακύλας λέει: «Διότι βρίσκομαι σε στενοχώρια». Διότι βαδίζω τη στενή και τεθλιμμένη οδό εξαιτίας σου και λόγω των επαγγελιών σου. Αλλά και ο οφθαλμός της ψυχής μου, ο ίδιος ο νους και το λογιστικό μέρος μέσα μου, ταράχθηκε από τον θυμό· αντί αυτού ο μεν Ακύλας λέει: «Αμαυρώθηκε μέσα σε παροργισμό ο οφθαλμός μου»· ο δε Σύμμαχος: «Θόλωσε εξαιτίας του παροργισμού ο οφθαλμός μου». Διότι όταν προκάλεσα οργή, λέει, και εξήγειρα θυμό εναντίον του εαυτού μου, επειδή τόλμησα να διαπράξω έργα άξια θυμού και οργής, τότε ακριβώς σύγχυση, θόλωση και μαρασμός κατέλαβαν το λογιστικό μέρος της ψυχής μου.

Αλλά και η ψυχή μου, λέει, και η κοιλιά μου, θόλωσε και αυτή και ταράχτηκε κατά τον καιρό του παροργισμού μου. Και όπως ακριβώς κατανοήσαμε μεταφορικά τον οφθαλμό της ψυχής ξεκινώντας από τον αισθητό οφθαλμό, έτσι και για την κοιλιά της δεν θα έκανες λάθος αν έλεγες ότι είναι η μνημονική δύναμη, στην οποία, σαν σε κοιλιά και γαστέρα, συνηθίζει να εναποθέτει όλες τις τροφές των λόγων. Γι' αυτό έχει λεχθεί κάπου: «Ευλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριο, και όλα τα εντός μου το άγιο όνομά του». Και ο Σωτήρας εξάλλου λέει: «Όποιος πιει από το νερό που εγώ θα του δώσω, ποτάμια ζωντανού νερού θα ρεύσουν από την κοιλιά του, το οποίο θα αναβλύζει για την αιώνια ζωή». Και εδώ, λοιπόν, ο Σωτήρας ονόμασε κοιλιά τη μνημονική δύναμη, ή και το ίδιο το ηγεμονικό μέρος της ψυχής. Έχοντας λοιπόν θολώσει τον οφθαλμό της ψυχής, καθώς και την εν λόγω γαστέρα, παρέδωσα τον εαυτό μου σε ιατρεία και θεραπεία, παραδίδοντας τη ζωή μου σε οδύνη και στεναγμούς και σε πτώχεια, θεραπευόμενος σαν μέσα από κάποιους θεραπευτικούς κύκλους. Αντί δε του, «Εξασθένησε στην πτώχεια η ισχύς μου, και τα οστά μου ταράχτηκαν», ο Σύμμαχος το ερμήνευσε σαφέστερα λέγοντας: «Εξαιτίας της κακουχίας μου η ισχύς μου και τα οστά μου φθάρηκαν».

Ευλογητός ο Κύριος, διότι κατέστησε θαυμαστό το έλεός του σε οχυρωμένη πόλη. Αφού διαμέσου τόσων πολλών λόγων απηύθυνε την ικεσία του προς τον Θεό, ο εξομολογούμενος οδηγεί τον λόγο σε αίσιο τέλος, ευλογώντας τον Θεό, διότι κατέστησε θαυμαστό το έλεός του σε οχυρωμένη πόλη· πράγμα το οποίο ο Σύμμαχος ερμήνευσε ως εξής: Ευλογητός ο Κύριος, ο οποίος κατέδειξε το έλεός του σε εμένα, σαν σε περιφραγμένη πόλη. Διότι μέσω εμού, λέει, δοξάσθηκε ο Θεός, επειδή, ενώ αναρίθμητοι εχθροί συσπειρώθηκαν εναντίον μου και αποπειράθηκαν να πολιορκήσουν την ψυχή μου δίκην μεγάλης πόλεως, ο φύλακάς μου, υψώνοντας φραγμό γύρω μου, ανέδειξε το έλεός του θαυμαστό, σώζοντάς με κατ' αυτόν τον τρόπο ωσάν πόλη που περιβάλλεται από οχυρό τείχος. Τέτοιος δε έγινες για εμένα εσύ, ο Κύριός μου, όταν ο ίδιος ταπείνωνα τον εαυτό μου στην έκσταση που με κατέλαβε, κατά την οποία ταράχθηκε από οργή ο οφθαλμός μου, η ψυχή μου και η κοιλία μου.

Εμίσησας τους υιούς των Ιουδαίων, οι οποίοι έως σήμερα διατηρούν μάταια και ανώφελα την έχθρα προς τον Σωτήρα. Εγώ δε — επί τω ελέει σου: Ο προφήτης βλέποντας (έχοντας λάβει θάρρος) ότι τα μυστήρια, τα οποία κηρύχθηκαν από αυτόν, φθάνουν στην εκπλήρωσή τους, αγαλλιάται πνευματικά με πολλή χαρά. Διότι επέβλεψες: Επειδή σε πολλή ταπείνωση βρισκόταν (υπάρχει) ο άνθρωπος, μέσα στην πλάνη των ειδώλων. Όλα αυτά δε ο Χριστός τα αναφωνεί εκ μέρους του ανθρώπου. Έσωσας: Από τις θλίψεις που περιέβαλλαν τον άνθρωπο, τις οποίες του επέφεραν οι δαίμονες, όπως ακριβώς οι Ιουδαίοι στον Χριστό. Και δεν με παρέδωσες (δεν με συνέκλεισας): Διότι ο Χριστός λύτρωσε τον άνθρωπο από τα χέρια του διαβόλου. Έστησας: Διότι αφού καθάρισε όλη τη γη, την κατέστησε ελεύθερη για τον άνθρωπο. Ελέησόν με: Ο Χριστός, θλιβόμενος πάνω στον σταυρό εκ μέρους του ανθρώπου. Εταράχθη: Δηλαδή, απέστρεψα τον οφθαλμό μου από τον λαό των Ιουδαίων με θυμό και μεγάλη οργή. Η ψυχή μου: Πόνεσα, δηλαδή, για τον λαό [των Ιουδαίων]· διότι και η ψυχή και η κοιλία (καρδιά) πόνεσαν, καθώς είναι σάρκα του Θεού. Διότι εξέλιπε: Πάνω στον σταυρό κατά τη σάρκα. Ησθένησεν: Ο Αδάμ, έχοντας πτωχεύσει από τον Θεό. Και τα οστά: Κρεμάμενος πάνω στον σταυρό. Παρά πάντας: Αναφέρεται στον ονειδισμό, τον οποίο υπέμεινε ο Χριστός πάνω στον σταυρό από τους άνομους (παράνομους) Ιουδαίους. Και στους γείτονες: Και οι απόστολοι και όλοι οι γνωστοί καταλήφθηκαν από φόβο Θεού κατά την ώρα του πάθους.

Έπειτα ο Δαβίδ, στρέφοντας τον λόγο προς τον εαυτό του και προς όλους εμάς, λέει: «Ελέησόν με, Κύριε, διότι θλίβομαι. Ταράχθηκε από τον θυμό ο οφθαλμός μου και η ψυχή μου και η κοιλιά μου». Διότι τέτοιο είναι το πάθος του Θεού μου, που συγκλονίζει ολόκληρο το σώμα και το ταράζει. «Διότι χάθηκε μέσα στην οδύνη η ζωή μου» (οι ημέρες μου, λέει, είναι μικρές και γεμάτες πόνους) «και τα έτη μου μέσα σε στεναγμούς», εξαιτίας της ματαιότητας του βίου. «Ασθένησε μέσα στην πτώχεια η ισχύς μου, και τα οστά μου ταράχθηκαν». Έπειτα πάλι μεταβάλλει τα λόγια του στρεφόμενος προς το σωτήριο πάθος του Χριστού: «Σε όλους τους εχθρούς μου», λέει, στους Ιουδαίους και τους Φαρισαίους, «έγινα όνειδος», υβριζόμενος από αυτούς, «και στους γείτονές μου πάρα πολύ» μέσα σε κατήφεια «και φόβος στους γνωστούς μου» μαθητές. «Οι οποίοι βλέποντας» τα δεινά μου βάσανα «έφυγαν μακριά μου. Λησμονήθηκα από τις καρδιές σαν να ήμουν νεκρός», όχι από τους γνωστούς μου, αλλά από τους εχθρούς μου, επειδή με τη φονική τους διάθεση νόμιζαν ότι είχαν ήδη επικρατήσει. «Έγινα σαν σκεύος χαμένο» με τη δική τους απόφαση. «Διότι άκουσα την κατακραυγή πολλών που κατοικούσαν ολόγυρα. Όταν συγκεντρώθηκαν όλοι μαζί εναντίον μου πέρα από τον χείμαρρο των Κέδρων σχεδίασαν να πάρουν την ψυχή μου». «Εγώ όμως σε εσένα ήλπισα», στον Θεό και Πατέρα μου. «Είπα: Εσύ είσαι ο Θεός μου. Στα χέρια σου βρίσκονται οι κλήροι» της ουσίας μου. «