Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 30:13

Διότι εξέλιπε μέσα στην οδύνη η ζωή μου. Αυτό δηλώνει την ένταση της διανοίας. Και τα έτη μου με στεναγμούς. Διετέλεσα, λέγει, να στενάζω από τις συμφορές. Εξασθένησε μέσα στην πτώχεια η ισχύς μου. Έχοντας πτωχεύσει, λέγει, από τη δική σου βοήθεια εξαιτίας της αμαρτίας, εξασθένησα. Και τα οστά μου ταράχθηκαν. Με τη λέξη οστά εννοεί τις δυνάμεις της ψυχής. [Διότι εξέλιπε μέσα στην οδύνη η ζωή μου. Η στέρηση, λέγει, των αναγκαίων έφθειρε το σώμα μου, διότι ο Σιφεί και ο Βερζελλί έφεραν στον Δαβίδ σιτάρι και κριθάρι, και αλεύρι, και κουκιά, και φακές, και μέλι, και διάφορα άλλα· και τάπητες, και στρώματα· και τα προσέφεραν αυτά στον λαό, καθώς και τις τροφές· διότι έλεγαν ότι ο λαός πεινά και έχει εξαντληθεί από τη δίψα στην έρημο.] Έγινα όνειδος εξαιτίας όλων των εχθρών μου. [Νεκρός από την καρδιά του είναι εκείνος που στερείται τις αρετές.] Και οι εχθροί μου, λέγει, με ονείδιζαν, και οι γνωστοί μου με φοβούνταν, και όσοι με έβλεπαν με απέφευγαν εξαιτίας της υπερβολικής μετάνοιας που επεδείκνυα· καθώς καταπονούμουν με σάκο και στάχτη, και έκλαιγα ημέρα και νύχτα. Γι' αυτό και καθώς εκείνοι απομακρύνονταν, παραδόθηκα στη λήθη, ωσάν να ήμουν δηλαδή νεκρός, και φαινόταν να μοιάζω με σκεύος χαμένο. Η δε φράση, «παρὰ πάντας», δεν θέλει να πει «περισσότερο από όλους», αλλά αντί τούτου τίθεται για το «από όλους»· δηλαδή, ονειδίστηκα από τους εχθρούς μου.

Ίσως κάποιος να πει: πώς αυτός που λέει ότι τα πόδια του στάθηκαν σε ευρύχωρο μέρος, ισχυρίζεται εδώ ότι θλίβεται, σαν να έχει ξεχάσει αυτά που είπε; Τι θα απαντήσουμε, λοιπόν; Αισθάνεται βέβαια τη χάρη που δόθηκε μέσω του Χριστού, και μάλιστα έχει θαυμάσει τον τρόπο της βοήθειας· αλλά, σαν να μην την έχει λάβει ακόμη, αναμασά τις αφηγήσεις και αναμιμνήσκεται τα δεινά πριν από τη χάρη, ώστε αυτός που τον έσωσε να θαυμαστεί ακόμη περισσότερο. Και ποια είναι η θλίψη, το εκφράζει πιο διεξοδικά. <Περισσότερο από όλους τους εχθρούς μου έγινα όνειδος, κ.τ.λ.> (A f. 168. b) Ακόμη και αν αναφέρεται σε εκείνον που εξομολογείται στον ψαλμό, τόσο τα προηγούμενα ρητά όσο και τα τωρινά φανερώνουν τη μεγάλη του κακοπάθεια. Διότι έγινα, λέει, όνειδος στους εχθρούς, καθώς κατέκοπτα τον εαυτό μου μάταια, και στους γνωστούς και στους γείτονες έγινα φόβος, επειδή φοβούνταν, νομίζω, μήπως τυχόν και χαθώ εξαιτίας της ταλαιπωρίας που φαινόταν κατά την εξομολόγηση προς τον Θεό, και εξαιτίας της υπερβολικής μετάνοιας που επιδείκνυα· καταπονούμενος με σάκο και στάχτη, κλαίγοντας νύχτα και μέρα, και λιώνοντας από τέτοιους οδυνηρούς πόνους. Και αυτοί που με έβλεπαν έφυγαν μακριά μου, έχοντας απελπιστεί για τη σωτηρία μου σαν να ήμουν ήδη νεκρός· ίσως λέγοντας ότι έχω τρελαθεί και δεν επιθυμώ καθόλου να ζω. Ώστε να παραδώσουν στη λήθη όσα με αφορούν, και να νομίσουν ότι είμαι σκεύος άχρηστο και χαμένο. Διότι, καθώς αυτοί έφευγαν, παραδόθηκα στη λήθη, σαν να ήμουν βέβαια νεκρός.

Ενόμιζα επίσης ότι είχα παραπεταχθεί σαν τα πιο ατιμωτικά σκεύη και τα εντελώς ανάξια λόγου, και γι' αυτό δεν με αναζητούσαν. <Λησμονήθηκα σαν νεκρός από την καρδιά.> (D f. 91 b) Από την καρδιά, δηλαδή από τον νου και τη μνήμη. <Διότι άκουσα κατάκριση πολλών που κατοικούσαν ολόγυρά μου.> (A f. 169) Ίσως δε το, Άκουσα κατάκριση, να είναι η αιτία των όσων ειπώθηκαν παραπάνω· σαν να έλεγε: Δεν ταλαιπωρούσα μάταια τον εαυτό μου, αλλά επειδή οι αόρατοι εχθροί, όταν έπεσα στην αμαρτία, συντάσσονταν μεταξύ τους, για να κατασπαράξουν την ψυχή μου· γι' αυτό με την πολλή κακοπάθεια, προσέλκυα τον Θεό ώστε να με ελεήσει. <Στα χέρια σου είναι οι κλήροι μου.> (A f. 169) Ή οι κλήροι παρά τω Θεώ, για τους οποίους ομιλεί ο θείος Δαβίδ. Είναι τα αγαθά που έχουν υποσχεθεί στους ευσεβείς μέσω της ελπίδας· τα οποία και θα τους ανταποδώσει στον κατάλληλο καιρό. <Φανέρωσε το πρόσωπό σου πάνω στον δούλο σου.> (A f. 169 b) Ο Θεός θεωρεί άξιο της επιστασίας Του τον επιεική, τον υπάκουο και αυτόν που είναι κατασταλαγμένος στον θείο φόβο· αποστρέφεται όμως τον απείθαρχο και δύστροπο, και εκείνον που δεν υπολογίζει καθόλου το θέλημά Του. Δεν υπάρχει δε σε κανέναν από όσους σκέπτονται ορθά καμία αμφιβολία, ότι θα φανούν ανώτεροι από κάθε πειρασμό και από την επιβουλή όσων τους πολεμούν, όσοι έχουν την προστασία Του.

«Εξαιτίας όλων των εχθρών μου έγινα όνειδος, και υπερβολικά στους γείτονές μου, και φόβος στους γνωστούς μου. Όσοι με έβλεπαν έξω έφευγαν από κοντά μου· λησμονήθηκα από την καρδιά τους σαν νεκρός· έγινα σαν σκεύος κατεστραμμένο». Αυτά τα αναφέρουμε στον καιρό του πάθους του Σωτήρα μας, και θα άρμοζε να λέγονται από τον Ίδιο, όταν οι εχθροί, βλέποντάς Τον κρεμασμένο, Τον χλεύαζαν και Τον ονείδιζαν, σύμφωνα με όσα είναι γεγραμμένα στα Ευαγγέλια· και οι γνωστοί, οι μαθητές και οι φίλοι, κυριευμένοι από φόβο, απομακρύνονταν εγκαταλείποντάς Τον· τότε που και ο πρωτοστάτης του χορού των μαθητών Του Τον αρνήθηκε τρεις φορές.

Τότε, λοιπόν, λησμονήθηκε σαν νεκρός από την καρδιά· αλλά θεωρήθηκε επίσης ότι είχε γίνει σαν ένα χαμένο σκεύος. Όμως, και αυτά, αναφερόμενα σε εκείνον που εξομολογείται μέσα στον ψαλμό, φανερώνουν την υπερβολική του κάκωση.

Και δεν έγινε όνειδος μόνο για τους εχθρούς του, αλλά και για τους γείτονές του, οι οποίοι τον γνώριζαν πάρα πολύ καλά, λόγω του ότι κατοικούσαν πολύ κοντά. Διότι αυτοί, βλέποντάς τον να καταπονείται κατά την προς τον Θεό εξομολόγηση, τον περιγελούσαν και τον χλεύαζαν. Οι δε οικείοι του, συγγενείς και φίλοι, τον φοβούνταν κιόλας, θεωρώντας τον παράφρονα και ότι είχε χάσει τα λογικά του· με αποτέλεσμα να απομακρύνονται και να τον αποφεύγουν, έχοντας χάσει κάθε ελπίδα για τη σωτηρία του, παραδίδοντάς τον στη λήθη σαν να ήταν ήδη νεκρός, και αντιμετωπίζοντάς τον σαν ένα χαμένο σκεύος.

«Αυτοί που με έβλεπαν»: Διότι εκείνη την ώρα του σταυρού έφυγαν οι μαθητές, οδυρόμενοι (κλαίγοντας). «Λησμονήθηκα»: Διότι εκείνοι που τον έβλεπαν δεν περίμεναν πλέον να ζήσει επάνω στον σταυρό. «Έγινα»: Θεωρήθηκα, λέει, ως θνητός άνθρωπος. «Διότι άκουσα κατάκριση»: Διότι ως Θεός άκουγε τους διαλογισμούς όλων· πώς τον χλεύαζαν, έχοντας τη γνώμη ότι δεν ζει. «Όταν συγκεντρώθηκαν»: Και μετά τον σταυρό πάλι συγκεντρώθηκαν για να συκοφαντήσουν την ανάσταση. «Εγώ όμως σε εσένα ήλπισα»: Εγώ όμως, λέει, γνώριζα ως Θεός ότι είμαι μαζί με τον Πατέρα, αλλά τα υπέμεινα όλα για τον άνθρωπο. «Στα χέρια σου»: Διότι αναπαυόταν στους κόλπους του Πατέρα και σε Αυτόν βρίσκονταν οι κλήροι του, αλλά και η θεότητα και η δόξα του Χριστού του Θεού. «Λύτρωσέ με»: Αναφέρεται στους Ιουδαίους, τους εχθρούς του Κυρίου (του Θεού)· διότι δεν σταμάτησαν να διώκουν τον Κύριο. «Επίφανε»: Αυτή είναι η φωνή του Αδάμ· διότι, όταν η ζωή φανερώθηκε στους νεκρούς, τότε ο Αδάμ ελευθερώθηκε. «Σώσε με»: Και αυτή είναι η φωνή του Αδάμ προς τον Θεό. «Κύριε, ας μην καταντροπιαστώ»: Και αυτή πάλι είναι φωνή του Αδάμ· ας μην ντροπιαστώ πάλι, δεχόμενος ονειδισμούς από τους δαίμονες. «Ας ντροπιαστούν»: Οι Ιουδαίοι, επειδή ασέβησαν στον Χριστό, με αισχύνη κατήλθαν στον Άδη. «Άλαλα ας γίνουν»: Αναφέρεται στους Ιουδαίους, επειδή με δόλο μιλούσαν στον Σωτήρα, αλλά αποστομώθηκαν τον καιρό της αναστάσεως.

Έπειτα ο Δαβίδ, στρέφοντας τον λόγο προς τον εαυτό του και προς όλους εμάς, λέει: «Ελέησόν με, Κύριε, διότι θλίβομαι. Ταράχθηκε από τον θυμό ο οφθαλμός μου και η ψυχή μου και η κοιλιά μου». Διότι τέτοιο είναι το πάθος του Θεού μου, που συγκλονίζει ολόκληρο το σώμα και το ταράζει. «Διότι χάθηκε μέσα στην οδύνη η ζωή μου» (οι ημέρες μου, λέει, είναι μικρές και γεμάτες πόνους) «και τα έτη μου μέσα σε στεναγμούς», εξαιτίας της ματαιότητας του βίου. «Ασθένησε μέσα στην πτώχεια η ισχύς μου, και τα οστά μου ταράχθηκαν». Έπειτα πάλι μεταβάλλει τα λόγια του στρεφόμενος προς το σωτήριο πάθος του Χριστού: «Σε όλους τους εχθρούς μου», λέει, στους Ιουδαίους και τους Φαρισαίους, «έγινα όνειδος», υβριζόμενος από αυτούς, «και στους γείτονές μου πάρα πολύ» μέσα σε κατήφεια «και φόβος στους γνωστούς μου» μαθητές. «Οι οποίοι βλέποντας» τα δεινά μου βάσανα «έφυγαν μακριά μου. Λησμονήθηκα από τις καρδιές σαν να ήμουν νεκρός», όχι από τους γνωστούς μου, αλλά από τους εχθρούς μου, επειδή με τη φονική τους διάθεση νόμιζαν ότι είχαν ήδη επικρατήσει. «Έγινα σαν σκεύος χαμένο» με τη δική τους απόφαση. «Διότι άκουσα την κατακραυγή πολλών που κατοικούσαν ολόγυρα. Όταν συγκεντρώθηκαν όλοι μαζί εναντίον μου πέρα από τον χείμαρρο των Κέδρων σχεδίασαν να πάρουν την ψυχή μου». «Εγώ όμως σε εσένα ήλπισα», στον Θεό και Πατέρα μου. «Είπα: Εσύ είσαι ο Θεός μου. Στα χέρια σου βρίσκονται οι κλήροι» της ουσίας μου. «