Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 30:16

Ο μεν λοιπόν Κύριος με αυτόν τον τρόπο προσέφερε τον εαυτό Του υπέρ πάντων, όπως προαναφέρθηκε. Οι δε άγιοι, έχοντας μάθει και αυτό το υπόδειγμα από τον Σωτήρα (διότι από Αυτόν διδάσκονταν όλοι πάντοτε, και πριν από αυτό και διαρκώς), ενώ αγωνίζονταν εναντίον εκείνων που τους δίωκαν, έφευγαν θεμιτά και σύμφωνα με τον νόμο, και όταν τους αναζητούσαν, κρύβονταν. Και επειδή αγνοούσαν, ως άνθρωποι, το τέλος του χρόνου που τους είχε οριστεί από την Πρόνοια, δεν ήθελαν να παραδίδουν τον εαυτό τους απλώς έκδοτο σε εκείνους που τους επιβουλεύονταν. Γνωρίζοντας όμως πάλι το γεγραμμένο, ότι «στα χέρια του Θεού βρίσκονται οι κλήροι» των ανθρώπων και ότι «ο Κύριος θανατώνει και ο Κύριος ζωοποιεί», μάλλον υπέμεναν μέχρι τέλους, όπως είπε ο Απόστολος: «περιφερόμενοι με προβιές, με δέρματα κατσικιών, στερούμενοι, κακουχούμενοι, πλανώμενοι στις ερήμους, και κρυπτόμενοι σε σπήλαια και στις οπές της γης», έως ότου είτε έλθει ο καθορισμένος χρόνος του θανάτου, είτε ο Θεός που καθόρισε τον χρόνο μιλήσει σε αυτούς και σταματήσει αυτούς που τους επιβουλεύονται, ή, προφανώς, παραδώσει τους διωκομένους στους διώκτες, όπως Εκείνος κρίνει ότι είναι ορθό. Και αυτό μπορεί κανείς να το διδαχθεί καλά για όλους μέσα από το παράδειγμα του Δαβίδ. Διότι, όταν ο Ιωάβ τον παρότρυνε εναντίον του Σαούλ, ο ίδιος έλεγε: «Ζει ο Κύριος, εάν ο Κύριος δεν τον πλήξει ή δεν έλθει η ημέρα» του θανάτου του, «ή δεν κατέλθει σε πόλεμο και προστεθεί» στους εχθρούς [πέσει μαχόμενος], εγώ δεν πρόκειται να απλώσω «το χέρι μου πάνω στον χρισμένο του Κυρίου».

Στα χέρια σου βρίσκονται οι κλήροι μου. Αν και οι εχθροί επιβουλεύονται, σχεδιάζοντας να μου πάρουν την ψυχή, εντούτοις οι κλήροι μου είναι διαφυλαγμένοι στα χέρια σου, τους οποίους θα μου αποδώσεις στον κατάλληλο καιρό, επειδή σε εσένα ελπίζω. Γι' αυτό και δέομαι επί του παρόντος να λυτρωθώ από τους εχθρούς μου. Εκείνοι μεν, λοιπόν, αφού συγκεντρώθηκαν, μηχανεύονται τον θάνατό μου· εγώ όμως γνωρίζω εσένα ως Θεό και κυβερνήτη. Λύτρωσέ με από το χέρι των εχθρών μου και από εκείνους που με καταδιώκουν. Να αποφεύγεις την πονηρία, λέει ο Απόστολος· αν και καταδιώκει η πονηρία, καταδιώκει προφανώς και η μοιχεία, και η πλεονεξία, και ο θυμός, και η οργή· τα δε υπόλοιπα έχουν παραλειφθεί.

«Διότι θα απομακρύνει τον γιο σου από εμένα, και πηγαίνοντας θα λατρεύσει άλλους θεούς». Επειδή λοιπόν τα έπραξαν αυτά, θα τους καταφάγει η ερυσίβη. Και με αυτό σημαίνει πάλι αινιγματικά την επερχόμενη σε αυτούς κάκωση και βλάβη από την προσβολή του πολέμου, ο οποίος, σαν την ερυσίβη, έχει απόλυτα τη δύναμη να αφανίσει φοβερά και τους ίδιους και τα υπάρχοντά τους· διότι αυτά είναι οι κλήροι. Το ότι δε ο πόλεμος δεν παίρνει αναβολή και ανακωχή, αλλά θα έλθει αμέσως και κατά πόδας, το βεβαίωσε λέγοντας: «Τώρα θα τους καταφάγει η ερυσίβη». Σαν να έλεγε: Ύστερα από αυτά θα έλθει η επώδυνη πείρα των δεινών, η συμφορά είναι ήδη κοντά και προ των πυλών. Το αποτέλεσμα λοιπόν για εκείνους που λυπούν τον Θεό θα είναι το να μην μπορούν να τον βρουν, ακόμη και αν επιλέξουν να τον ζητήσουν· να γίνουν πατέρες ξένων τέκνων, δηλαδή να μην έχουν ευγενείς και γνήσιους καρπούς· τέτοιοι θα ήταν οι καρποί της αρετής και της αγίας ζωής· μάλλον δε να καταστραφούν, συντριβόμενοι σαν από κάποια ερυσίβη από τη δική τους κακία και αθλιότητα, και επιπροσθέτως να στερηθούν και οι ίδιοι τους κλήρους του Θεού· για τους οποίους ψάλλει και ο θεσπέσιος Δαβίδ προς τον Σωτήρα Θεό των όλων: «Στα χέρια σου βρίσκονται οι κλήροι μου».

Το κέρας είναι δηλωτικό δυνάμεως, όταν λέγεται για τον Θεό και Πατέρα που ανέδειξε σε εμάς τον Υιό: «ανέγειρε κέρας σωτηρίας για εμάς», και πάλι: «Το κέρας αυτού θα υψωθεί εν δόξη». Και είναι ένδοξα όλα όσα έχουν παραδόξως κατορθωθεί με τη δύναμη του Χριστού. Έφτασε, λοιπόν, ο Μονογενής με τη δική μας μορφή, και καθόσον αφορά τη σάρκα και την ανθρωπότητα, υπομένοντας την όψη της δικής μας ασθένειας· πλην όμως κρατώντας στα χέρια Του ως Θεός όλα τα κέρατα, δηλαδή όλες τις βασιλείες, απέναντι σε κάθε δύναμη των αντίθετων ενεργειών. Και όταν λέμε στα χέρια, εννοούμε στην εξουσία. Γι' αυτό άλλωστε έχουμε διδαχθεί να λέμε στον Θεό στις προσευχές: «Στα χέρια σου βρίσκονται οι κλήροι μου». Και για το ότι έχει υποταχθεί στον Χριστό κάθε διαβολική δύναμη, και τα ονομαζόμενα κέρατα, δηλαδή οι τυραννίες των ακαθάρτων πνευμάτων σε πόλεις και χώρες —διότι είχαν διαμοιράσει μεταξύ τους ολόκληρη τη γη— πώς θα μπορούσε κάποιος να αμφιβάλλει; Διότι, τα μεν τα εξεδίωκε με εξουσία από τους ανθρώπους, τα δε Τον πλησίαζαν «και Τον παρακαλούσαν να μην τους διατάξει να απέλθουν στην άβυσσο». Διότι έτσι έχει γραφτεί από τους αγίους Ευαγγελιστές. Όσο για το ότι από την εναντίον μας τυραννία απομάκρυνε και τον ίδιο τον επιστάτη των ακαθάρτων πνευμάτων, δηλαδή τον σατανά, θα το κατανοήσουμε χωρίς κόπο, καθώς ο ίδιος ο Χριστός λέει: «Τώρα είναι η κρίση αυτού του κόσμου· τώρα ο άρχοντας του κόσμου θα εκβληθεί έξω».

Αν όμως κάποιος θα ήθελε να εφαρμόσει και πνευματική θεώρηση στα λεγόμενα, ας κατανοήσει σαφώς ότι ο μεν Ιακώβ ερμηνεύεται «Πτερνιστής»· και θα αποτελούσε τύπο καθενός που υποσκελίζει την αμαρτία. Ο δε Ησαύ, όπως είπα, «Δρυς» και βέβαια «Γήινος» ο Εδώμ· και αυτός θα αποτελούσε τύπο καθενός που φρονεί μόνο τα επίγεια. Αγαπά λοιπόν ο Θεός τον πτερνιστή Ιακώβ, αλλά έχει μισήσει τον άκαμπτο και σκληρό Ησαύ, δηλαδή τον Εδώμ, δηλαδή αυτόν που έχει στραφεί στα γήινα και έχει ανόητα προτιμήσει τα πρόσκαιρα και φθαρτά αντί των πνευματικών αγαθών. Ο φιλάρετος Θεός μας θα αφανίσει τον κλήρο όσων έχουν συνηθίσει να ζουν κατ' αυτόν τον τρόπο. Διότι τα επίγεια δεν είναι σταθερά, ούτε έχουν ακλόνητη την υπόστασή τους. Και το ότι οπωσδήποτε θα καταρρεύσουν, το διασαφηνίζει ως τύπος ο κλήρος των Ιδουμαίων που έχει ερημωθεί ολοκληρωτικά. Εκείνος όμως που είναι αφοσιωμένος στον Θεό, θα έχει ασφαλή και στερεωμένη την ελπίδα του, και θα αναφωνήσει προς τον Θεό που είναι ο χορηγός των αγαθών λέγοντας: «Στα χέρια σου βρίσκονται οι κλήροι μου». <Διότι εάν πει: Η Ιδουμαία καταστράφηκε, αλλά ας επιστρέψουμε και ας ανοικοδομήσουμε τα ερημωμένα της· αυτά λέει ο Κύριος Παντοκράτορας: Αυτοί θα οικοδομήσουν, και εγώ θα καταστρέψω· και θα ονομαστούν όρια ανομίας, και λαός εναντίον του οποίου παρατάχθηκε ο Κύριος εις τον αιώνα.> Είναι βέβαια πολύ δυσχερής η σύνταξη του κειμένου, ωστόσο το νόημα των προκειμένων δεν είναι ακατάληπτο.

Ενόμιζα επίσης ότι είχα παραπεταχθεί σαν τα πιο ατιμωτικά σκεύη και τα εντελώς ανάξια λόγου, και γι' αυτό δεν με αναζητούσαν. <Λησμονήθηκα σαν νεκρός από την καρδιά.> (D f. 91 b) Από την καρδιά, δηλαδή από τον νου και τη μνήμη. <Διότι άκουσα κατάκριση πολλών που κατοικούσαν ολόγυρά μου.> (A f. 169) Ίσως δε το, Άκουσα κατάκριση, να είναι η αιτία των όσων ειπώθηκαν παραπάνω· σαν να έλεγε: Δεν ταλαιπωρούσα μάταια τον εαυτό μου, αλλά επειδή οι αόρατοι εχθροί, όταν έπεσα στην αμαρτία, συντάσσονταν μεταξύ τους, για να κατασπαράξουν την ψυχή μου· γι' αυτό με την πολλή κακοπάθεια, προσέλκυα τον Θεό ώστε να με ελεήσει. <Στα χέρια σου είναι οι κλήροι μου.> (A f. 169) Ή οι κλήροι παρά τω Θεώ, για τους οποίους ομιλεί ο θείος Δαβίδ. Είναι τα αγαθά που έχουν υποσχεθεί στους ευσεβείς μέσω της ελπίδας· τα οποία και θα τους ανταποδώσει στον κατάλληλο καιρό. <Φανέρωσε το πρόσωπό σου πάνω στον δούλο σου.> (A f. 169 b) Ο Θεός θεωρεί άξιο της επιστασίας Του τον επιεική, τον υπάκουο και αυτόν που είναι κατασταλαγμένος στον θείο φόβο· αποστρέφεται όμως τον απείθαρχο και δύστροπο, και εκείνον που δεν υπολογίζει καθόλου το θέλημά Του. Δεν υπάρχει δε σε κανέναν από όσους σκέπτονται ορθά καμία αμφιβολία, ότι θα φανούν ανώτεροι από κάθε πειρασμό και από την επιβουλή όσων τους πολεμούν, όσοι έχουν την προστασία Του.

Επομένως, ο Χριστός κέρδισε αυτούς που πιστεύουν, και γι' αυτούς ίσως λέει κάπου προς τον εν ουρανοίς Πατέρα και Θεό: «Εκείνους που μου έδωσες από τον κόσμο, δικοί σου ήταν, και σε μένα τους έδωσες.» Αυτοί, λοιπόν, επιθύμησαν το αγαθό, δηλαδή καθετί που μπορεί να χαρακτηριστεί και είναι αληθινά εξαιρετικό, και συγκαταλέγεται στα πιο αγαπητά στον Θεό. Αυτό το θεωρούν μεγάλης αξίας και σπουδάζουν να το κατορθώσουν, ώστε με αγαθή διάνοια να αναφωνούν λέγοντας: «Τα κρίματα του Κυρίου είναι αληθινά, απόλυτα δικαιολογημένα, πιο επιθυμητά από το χρυσάφι και από πολλούς πολύτιμους λίθους.» Είναι δε καλό, εκτός αυτού, το να επιθυμεί κανείς να βρεθεί υπό την σκέπη του ίδιου του Χριστού. Αυτό ακριβώς λέει και η νύμφη στο Άσμα Ασμάτων: «Επιθύμησα τη σκιά του και κάθισα.» Ο λαός, λοιπόν, που έχει προοδεύσει σε αυτό το φρόνημα, θα κατανοήσει με ακρίβεια τους κλήρους του Θεού, δηλαδή τα αγαθά που ελπίζονται και έχουν υποσχεθεί στους ευσεβείς. Για τα οποία και ο θείος Δαβίδ είπε: «Στα χέρια σου είναι οι κλήροι μου.» Και θα καταλύσει σαν μέσα σε αυτούς, και θα αναπαυθεί πλήρως και με κάθε τρόπο, επειδή θα επιτύχει αυτά που προσδοκά.

Ωστόσο, ο στέφανος της δόξας δίνεται και στον καθένα χωριστά και ονομαστικά, καθώς ο Θεός τιμά τον καθένα ανάλογα με τα κατορθώματά του, και χορηγεί την πρέπουσα χάρη σε όσους αγωνίζονται με ανδρεία, αν και ίσως νοείται με μεγαλύτερο μέτρο και πιο πλούσια διανομή. Διότι λέει: «Μέτρο καλό, πιεσμένο, κουνημένο και ξεχειλισμένο θα δώσουν στον κόρφο σας»· και ακριβώς αυτό νομίζω ότι δηλώνει κάπου το ότι ο Θεός είπε: «Στους περισσοτέρους θα αυξήσεις την κληρονομιά τους, και στους λιγότερους θα μειώσεις την κληρονομιά τους· στον καθένα, ανάλογα με το πώς καταμετρήθηκαν, θα δοθεί η κληρονομιά τους». Διότι αυτό που εμφανίζεται ως μεγαλύτερος αριθμός ονομάτων, θα μπορούσε να αποτελεί σαφή τύπο εκείνου που υπερέχει και πλεονάζει στην αρετή· διότι ο ένας ευδοκιμεί έτσι, και ο άλλος αλλιώς, σύμφωνα με τον μακάριο Παύλο. Και η γη διανέμεται με κλήρο, ίσως σύμφωνα με εκείνο που έχει λεχθεί προς τον Θεό: «Στα χέρια σου είναι οι κλήροι μου». Διότι με θεία απόφαση θα γίνει η αλάνθαστη διανομή των μελλοντικών αγαθών, καθώς Αυτός που γνωρίζει τα πάντα για εμάς θα καθορίζει τότε στον καθένα το πρέπον ως μερίδιο κληρονομιάς. Αλλά και πάλι, η καταμέτρηση των Λευιτών είναι ξεχωριστή, από ηλικία ενός μηνός και πάνω. Και δεν τους δίνεται κλήρος ανάμεσα στους υιούς Ισραήλ, ούτε καταμετρήθηκαν μαζί τους. Διότι το πιο ιερό γένος είναι πάντοτε και πιο άγιο.

Γι' αυτό, εύλογα ικετεύω και παρακαλώ στην παρούσα στιγμή να ελευθερωθώ από τους εχθρούς μου και από όσους με καταδιώκουν. «Φανέρωσε το πρόσωπό σου στον δούλο σου, σώσε με με το έλεός σου· Κύριε, ας μην καταντροπιαστώ, διότι σε επικαλέστηκα». Όπως ακριβώς, όταν ανατέλλει ο ήλιος διαλύεται το σκοτάδι, ενώ όταν αυτός βρεθεί κάτω από τη γη, η νύχτα καταλαμβάνει τα πάντα και βγαίνουν από τα οικεία καταφύγιά τους τα άγρια θηρία και οι άνθρωποι που εργάζονται την κακουργία· έτσι, όταν ο Θεός αποστρέφει το πρόσωπό του, οι εχθροί της ψυχής ξεσηκώνονται και την κατατρέχουν. Όταν, όμως, Εκείνος εκπέμψει το φως της θεότητάς Του, το οποίο η Γραφή συνηθίζει να ονομάζει πρόσωπο του Θεού, αποτρέπονται και τρέπονται σε φυγή όλοι όσοι διαπράττουν τα έργα που αγαπούν το σκοτάδι, και διαλύεται καθετί που είναι αντίθετο προς τον Θεό. Γι' αυτό παρακαλεί εκείνος που προηγουμένως εξομολογήθηκε, λέγοντας: «Φανέρωσε το πρόσωπό σου στον δούλο σου»· και πάλι: «Όχι εξαιτίας των δικών μου πράξεων», λέει, «αλλά χάρη στο δικό σου έλεος ζητώ να σωθώ»· και προσθέτει: «Επειδή σε επικαλέστηκα», λέει, «ας μην καταντροπιαστώ, διότι σε σένα ήλπισα». Διότι στους ασεβείς, σε εκείνους που δεν γνωρίζουν εσένα τον Θεό, αρμόζει η ντροπή· γι' αυτό λέει: «Ας ντροπιαστούν οι ασεβείς και ας κατεβούν στον άδη»· ή, σύμφωνα με τον Ακύλα και τον Σύμμαχο: «Ας σιωπήσουν στον άδη».

Ποιο είναι το πιο μεγαλειώδες στον Ιησού; Η στρατηγία και η κληροδοσία, και η κατάληψη της αγίας γης. Εκείνος όμως δεν είναι αρχηγός; Δεν είναι στρατηγός αυτών που σώζονται διά της πίστεως; Δεν είναι κληροδότης των διαφόρων κλήρων και μονών παρά τω Θεώ, τις οποίες διανέμει σε αυτούς που καθοδηγεί; Ώστε να μπορεί να ειπωθεί και εκείνος ο λόγος: «Τα σχοινία έπεσαν για μένα στους καλύτερους τόπους»· και: «Στα χέρια σου βρίσκονται οι κλήροι μου»· κλήροι πολύ πιο πολύτιμοι από εκείνους που βρίσκονται κάτω στη γη και διαρπάζονται.

«Αυτοί που με έβλεπαν»: Διότι εκείνη την ώρα του σταυρού έφυγαν οι μαθητές, οδυρόμενοι (κλαίγοντας). «Λησμονήθηκα»: Διότι εκείνοι που τον έβλεπαν δεν περίμεναν πλέον να ζήσει επάνω στον σταυρό. «Έγινα»: Θεωρήθηκα, λέει, ως θνητός άνθρωπος. «Διότι άκουσα κατάκριση»: Διότι ως Θεός άκουγε τους διαλογισμούς όλων· πώς τον χλεύαζαν, έχοντας τη γνώμη ότι δεν ζει. «Όταν συγκεντρώθηκαν»: Και μετά τον σταυρό πάλι συγκεντρώθηκαν για να συκοφαντήσουν την ανάσταση. «Εγώ όμως σε εσένα ήλπισα»: Εγώ όμως, λέει, γνώριζα ως Θεός ότι είμαι μαζί με τον Πατέρα, αλλά τα υπέμεινα όλα για τον άνθρωπο. «Στα χέρια σου»: Διότι αναπαυόταν στους κόλπους του Πατέρα και σε Αυτόν βρίσκονταν οι κλήροι του, αλλά και η θεότητα και η δόξα του Χριστού του Θεού. «Λύτρωσέ με»: Αναφέρεται στους Ιουδαίους, τους εχθρούς του Κυρίου (του Θεού)· διότι δεν σταμάτησαν να διώκουν τον Κύριο. «Επίφανε»: Αυτή είναι η φωνή του Αδάμ· διότι, όταν η ζωή φανερώθηκε στους νεκρούς, τότε ο Αδάμ ελευθερώθηκε. «Σώσε με»: Και αυτή είναι η φωνή του Αδάμ προς τον Θεό. «Κύριε, ας μην καταντροπιαστώ»: Και αυτή πάλι είναι φωνή του Αδάμ· ας μην ντροπιαστώ πάλι, δεχόμενος ονειδισμούς από τους δαίμονες. «Ας ντροπιαστούν»: Οι Ιουδαίοι, επειδή ασέβησαν στον Χριστό, με αισχύνη κατήλθαν στον Άδη. «Άλαλα ας γίνουν»: Αναφέρεται στους Ιουδαίους, επειδή με δόλο μιλούσαν στον Σωτήρα, αλλά αποστομώθηκαν τον καιρό της αναστάσεως.

Έπειτα ο Δαβίδ, στρέφοντας τον λόγο προς τον εαυτό του και προς όλους εμάς, λέει: «Ελέησόν με, Κύριε, διότι θλίβομαι. Ταράχθηκε από τον θυμό ο οφθαλμός μου και η ψυχή μου και η κοιλιά μου». Διότι τέτοιο είναι το πάθος του Θεού μου, που συγκλονίζει ολόκληρο το σώμα και το ταράζει. «Διότι χάθηκε μέσα στην οδύνη η ζωή μου» (οι ημέρες μου, λέει, είναι μικρές και γεμάτες πόνους) «και τα έτη μου μέσα σε στεναγμούς», εξαιτίας της ματαιότητας του βίου. «Ασθένησε μέσα στην πτώχεια η ισχύς μου, και τα οστά μου ταράχθηκαν». Έπειτα πάλι μεταβάλλει τα λόγια του στρεφόμενος προς το σωτήριο πάθος του Χριστού: «Σε όλους τους εχθρούς μου», λέει, στους Ιουδαίους και τους Φαρισαίους, «έγινα όνειδος», υβριζόμενος από αυτούς, «και στους γείτονές μου πάρα πολύ» μέσα σε κατήφεια «και φόβος στους γνωστούς μου» μαθητές. «Οι οποίοι βλέποντας» τα δεινά μου βάσανα «έφυγαν μακριά μου. Λησμονήθηκα από τις καρδιές σαν να ήμουν νεκρός», όχι από τους γνωστούς μου, αλλά από τους εχθρούς μου, επειδή με τη φονική τους διάθεση νόμιζαν ότι είχαν ήδη επικρατήσει. «Έγινα σαν σκεύος χαμένο» με τη δική τους απόφαση. «Διότι άκουσα την κατακραυγή πολλών που κατοικούσαν ολόγυρα. Όταν συγκεντρώθηκαν όλοι μαζί εναντίον μου πέρα από τον χείμαρρο των Κέδρων σχεδίασαν να πάρουν την ψυχή μου». «Εγώ όμως σε εσένα ήλπισα», στον Θεό και Πατέρα μου. «Είπα: Εσύ είσαι ο Θεός μου. Στα χέρια σου βρίσκονται οι κλήροι» της ουσίας μου. «

Αυτός που δημιουργεί τη γη και τον άνθρωπο πάνω σε αυτήν, και δίνει πνοή στον λαό που βρίσκεται πάνω της, και πνεύμα σε αυτούς που την πατούν· Και ο Δαβίδ λέει: «Το αδιαμόρφωτο σώμα μου είδαν τα μάτια σου», δηλαδή προγνώρισες αυτό που δεν είχε ακόμη ολοκληρωθεί σαν να ήταν ολοκληρωμένο. Και πάλι: «Αυτός που επιβλέπει όλα τα έργα σου· και είδε τους γιους των ανθρώπων· και επέβλεψε όλους όσοι κατοικούν τη γη», και, «στα χέρια σου βρίσκονται οι κλήροι μου»· πράγμα που σημαίνει ότι, μέσα στην πρόνοιά σου που διοικεί τα πάντα, διοικούνται και όσα αφορούν εμένα.