Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 30:25

Είχε γνωρίσει εκ πείρας ως παράδειγμα τον πατέρα του τον Δαβίδ, ο οποίος και ο ίδιος είχε διδαχθεί από τα όσα συνέβαιναν στους διωγμούς και ενίσχυε αυτούς που υπέφεραν λέγοντας: «Να έχετε ανδρεία και ας κραταιωθεί η καρδιά σας, όλοι όσοι ελπίζετε στον Κύριο»· διότι σε όσους υπομένουν κατ' αυτόν τον τρόπο, δεν τους βοηθά άνθρωπος, αλλά λέει ο ίδιος: «Ο Κύριος θα βοηθήσει και θα τους λυτρώσει, επειδή ήλπισαν σε αυτόν»· διότι κι εγώ «υπομένοντας περίμενα τον Κύριο, και με πρόσεξε, και εισάκουσε τη δέησή μου, και με ανέσυρε από τον κατώτατο λάκκο και από τον λασπώδη πηλό». Αποδεικνύεται, επομένως, ότι η φυγή των αγίων είναι ωφέλιμη για τους λαούς και όχι άκαρπη, έστω κι αν δεν φαίνεται έτσι στους Αρειανούς.

Διότι πρόθυμοι και γεμάτοι νεανική ορμή θα διαβούν τα μονοπάτια της προς τον Θεό ευσέβειας, εφόσον ο Χριστός τους παρέχει τα απαραίτητα για τη ζωή και δεν τους αφήνει να κοπιάζουν. Διότι γεμίζει τις καρδιές εκείνων που τον αγαπούν με την άνωθεν δύναμη, ώστε, ακόμη κι αν συμβεί να περιπέσουν σε πειρασμούς και κόπους, επιτυγχάνοντας την αρετή, να αναδεικνύονται ανώτεροι από την κούραση, γνωρίζοντας καλά ότι η υπομονή είναι κάτι το πολύ επιθυμητό, και αν υπάρχει σε κάποιους, τους καθιστά απόλυτα δοκιμασμένους. «Διότι η υπομονή κατεργάζεται τη δοκιμή, η δοκιμή την ελπίδα, και η ελπίδα δεν καταισχύνει αυτούς που έχουν συνηθίσει να ζουν κατ' αυτόν τον τρόπο». Ο μακάριος Δαβίδ παρακινεί σε ανδρεία, και προφανώς σε ανδρεία για κάθε αγαθό έργο, λέγοντας: «Να έχετε ανδρεία, και ας κραταιώνεται η καρδιά σας, όλοι όσοι ελπίζετε στον Κύριο». <Ανανεωθείτε ενώπιόν μου, νησιά. Διότι οι άρχοντες θα ανανεώσουν τη δύναμή τους· ας πλησιάσουν και ας μιλήσουν μαζί, και τότε ας αναγγείλουν κρίση.> Τα νησιά κατανοούνται με διάφορους τρόπους. Διότι υπάρχουν βέβαια πολλά μέσα στις θάλασσες, αλλά μερικές φορές ονομάζονται έτσι και πόλεις και χωριά που έχουν ολόγυρά τους μεγάλη έκταση ακαλλιέργητης και χέρσας γης· τέτοιες λένε ότι είναι οι περιοχές των Ιδουμαίων και των Μωαβιτών, καθώς βρίσκονται μέσα στην έρημο.

Κάτι παρόμοιο θα διαπιστώσουμε ότι συμβαίνει τώρα και με τον προφήτη. Διότι δεν είπε απλώς: «Αυτά λέγει ο Κύριος», αλλά προσθέτει αναγκαστικά, «ο Ύψιστος», δηλαδή, αυτός που βρίσκεται επέκεινα των πάντων και είναι εκ φύσεως ανώτερος από καθετί που έχει έλθει στην ύπαρξη. Λέγοντας δε το «αυτός που κατοικεί στα ύψη», υποδηλώνει πάλι ότι η θεία και υπέρτατη φύση βρίσκεται σε ακλόνητες υπεροχές και σε άρρητα ύψη. Και μάλιστα αυτό, νομίζω, σημαίνει το να κατοικεί αυτή στα ύψη εις τον αιώνα. Διότι παραμένει αναλλοίωτη ως προς την ουσία της, και δεν θα μπορούσε ποτέ να βρεθεί σε καλύτερη κατάσταση από αυτήν που ήδη είναι, αλλά μάλλον ενυπάρχει σε αυτήν αμετάπτωτα το να παραμένει διαρκώς σε εκείνα στα οποία βρίσκεται. Και λέγει ότι ως Άγιος αναπαύεται και κατοικεί ανάμεσα σε αγίους, υποδηλώνοντας ότι, από τη μία, απορρίπτει ως μολυσμένους εξαιτίας της πολλής αμαρτίας αυτούς που κατάγονται εξ αίματος από τον Ισραήλ, ενώ, από την άλλη, κατοικεί από αγαθότητα σε αυτούς που έχουν καθαριστεί μέσω της πίστεως και έχουν αγιαστεί εν Πνεύματι. Δίνει επίσης μακροθυμία στους λιγόψυχους, και λιγόψυχους ονομάζει εκείνους που ενίοτε συνηθίζουν να ασθενούν έστω και για λίγο, ως προς τον προταθέντα σε αυτούς σκοπό του βίου. Σε αυτούς λοιπόν δίνει μακροθυμία, δηλαδή καρτερία και υπομονή, σχεδόν φωνάζοντας και λέγοντας: «Να είστε ανδρείοι, και ας κραταιώνεται η καρδιά σας, όλοι εσείς που ελπίζετε στον Κύριο».

Ο δε δειλός και άνανδρος, κυριευμένος από την οκνηρή αρρώστια της αδράνειας, ανατριχιάζει και μόνο στο άκουσμα ότι πρέπει να πλουτίσει κοπιάζοντας. Γι' αυτό και ο Σοφός κάπου απευθύνεται σε αυτούς με τα εξής λόγια: «Έως πότε», λέει, «οκνηρέ, θα μένεις ξαπλωμένος; Λίγο κοιμάσαι, λίγο κάθεσαι, λίγο νυστάζεις, λίγο σταυρώνεις τα χέρια στο στήθος. Έπειτα έρχεται σε σένα σαν κακός οδοιπόρος η φτώχεια, και η στέρηση σαν γρήγορος δρομέας.» Ας αποφύγουμε, λοιπόν, τις βλάβες που προέρχονται από την οκνηρία, ας αποποιηθούμε τη φτώχεια των αρετών· και ας αποκρούσουμε τη φτώχεια στα καλά έργα ως την πιο αισχρή από όλες τις αρρώστιες. «Ας φανούμε γενναίοι, και ας κραταιωθεί η καρδιά μας», όπως είναι γεγραμμένο. Διότι για μια τέτοια αρετή μας έδινε και ο ίδιος τα παραγγέλματα, όταν έλεγε ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέγω, όποιος δεν παίρνει τον σταυρό του και δεν ακολουθεί πίσω μου, δεν είναι άξιός μου.» Νομίζω δε ότι πρέπει, ή μάλλον υποστηρίζω ότι αναμφισβήτητα ισχύει, πως αυτός που θέλει να ακολουθήσει τον Χριστό πρέπει να είναι ανώτερος από κάθε δειλία· και το να περιφρονεί κανείς κάθε φόβο ισοδυναμεί σχεδόν με το να σηκώνει στους ώμους του τον δικό του σταυρό.

αʹ. Εκείνοι που έχουν ασκήσει ζωή ενάρετη και εκλεκτή, η οποία συμφωνεί με τους θείους νόμους, και επιθυμούν με προθυμία και γενναιότητα να αγωνιστούν προς αυτόν τον σκοπό, νομίζω ότι θα ήταν ανώτεροι από κάθε οκνηρία, και πετώντας πάντα όσο πιο μακριά γίνεται κάθε εμπόδιο, έχουν αποφασίσει να θεωρούν την ολοκλήρωση των έργων που έχουν αναλάβει ως την πιο σημαντική τους φροντίδα. Θα έλεγα δε ότι για τον σκοπό αυτό θα χρειαστεί να έχουν και την πλουσιότερη δυνατή νουθεσία, καθώς και κάποιον που να γνωρίζει πώς να τους παρακινεί σε μεγαλύτερη προθυμία· όπως ακριβώς συμβαίνει και με τους νέους που συνηθίζουν να παλεύουν, οι οποίοι έχουν ανάγκη τη φωνή του προπονητή, που τους εξεγείρει διαρκώς προς την καρτερία, και σχεδόν τους αναγκάζει να επιθυμούν τη δόξα της νίκης. Προσήλθα λοιπόν στο μέσο και εγώ ο ίδιος, ενώνοντας τη φωνή μου με τη λύρα του Ψαλμωδού προς τους εραστές των αγαθών καυχημάτων: «Ας ανδρίζεται και ας κραταιώνεται η καρδιά σας, όλοι όσοι ελπίζετε στον Κύριο.» Διότι, όπως πάλι λέει κάπου ο ίδιος ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Είναι καιρός να ενεργήσει ο Κύριος.»

Το τι θέλει να δηλώσει ο τύπος, θα το εξηγήσουμε όσο γίνεται. Διότι με ρωμαλέο νου πλησιάζουμε τον Θεό, υπερνικώντας κάθε κοσμική ηδονή. Και ο μόσχος είναι ζώο ρωμαλέο. Λένε δε ότι πρέπει να είναι αρσενικός, διότι το θηλυπρεπές και εύθραυστο είναι αταίριαστο στο ήθος και στους τρόπους των αγίων, και ο νους των φιλαρέτων είναι πάντοτε ανώτερος από τη μαλθακότητα και την έκπτωση προς τα αισχρότερα. Προς αυτούς πολύ εύλογα απευθύνεται η Ιερή Γραφή, οδηγώντας τους στην πνευματική ανδρεία: «Να έχετε ανδρεία και ας κραταιώνεται η καρδιά σας, όλοι εσείς που ελπίζετε στον Κύριο». Αφού δε προσφερόταν το θύμα ακριβώς στις θύρες της αγίας σκηνής, σφαζόταν ενώπιον του Κυρίου, όπως έχει γραφτεί. Διότι, όταν ερχόμαστε και εμείς στην αγία σκηνή, δηλαδή στην Εκκλησία, τότε ακριβώς αξιωνόμαστε της άνωθεν εποπτείας, και ο μακάριος Δαβίδ επιβεβαιώνει ότι το δώρο είναι ευπρόσδεκτο, λέγοντας: «Επίβλεψον επ' εμέ και ελέησόν με». Διότι στεφανώνει με τις ανώτατες τιμές όσους επιλέγει να επιβλέψει. Αντιθέτως, σε εκείνους από το αίμα του Ισραήλ, οι οποίοι απομακρύνονται έκδηλα από το να είναι επιτήδειοι προς οποιοδήποτε αγαθό, και δεν δίνουν καμία σημασία στο να τον προσβάλλουν, έχοντας παραμελήσει ανόσια τον σεβασμό προς τον νόμο, λέει: «Όταν εκτείνετε τα χέρια σας προς εμένα, θα αποστρέψω τους οφθαλμούς μου από εσάς».

Αποδίδοντας δε πάλι το πρόσωπο του Φαραώ στη θεομάχο και αντίπαλη δύναμη, δηλαδή στον Σατανά, λέμε ότι το δυνατό και παράλληλα συνετό γένος του είναι μισητό και άκρως εχθρικό. Διότι δεν θα ανεχόταν τον ζυγό του, ούτε θα υπέκυπτε τον αυχένα στα ανόσια βουλεύματά του. Αντιθέτως, αντιστέκεται και αντιπαρατάσσεται γενναία, έχοντας την πνευματική πανοπλία, και με τις προσπάθειες προς την αρετή λαμπρύνει πάντοτε τη δική του ζωή. Το θηλυκό στοιχείο, όμως, είναι, όπως είπα, μαλθακό, ασύνετο και αδρανές, άπειρο στον πόλεμο, με παραλυμένα χέρια, χωρίς να γνωρίζει τοξοβολία και χωρίς να μπορεί να αρμοστεί με τα όπλα της δικαιοσύνης. Αυτό αγαπά και αποδέχεται, και προς αυτό ρέπει ολοκληρωτικά· διότι τιμά, όπως είπα, το άνανδρο και άτολμο στη μάχη γένος. Επομένως, όπως λέει ο θεσπέσιος Μελωδός: «Να φέρεστε με ανδρεία και ας κραταιώνεται η καρδιά σας, όλοι εσείς που ελπίζετε στον Κύριο». Και με ποιον τρόπο θα το κατορθώσουμε αυτό, μας το υποδεικνύει ο μαθητής του Χριστού λέγοντας: «Γι' αυτό, αφού αναζώσετε τις οσφύες της διανοίας σας, μένοντας τέλεια νηφάλιοι, ελπίστε στη χάρη που σας προσφέρεται με την αποκάλυψη του Ιησού Χριστού· ως τέκνα υπακοής, μην συμμορφώνεστε με τις προηγούμενες επιθυμίες της εποχής της άγνοιάς σας, αλλά, σύμφωνα με τον Άγιο που σας κάλεσε, να γίνετε και εσείς άγιοι σε όλη τη διαγωγή σας· διότι είναι γραμμένο: Να είστε άγιοι, επειδή εγώ είμαι άγιος».

Σε αυτό καλεί ο θείος νόμος νέους και παρθένους, πρεσβυτέρους μαζί με νεοτέρους, σύμφωνα με τη φωνή του Ψαλμωδού, και κάθε είδος ηλικίας που νοείται εν Χριστώ. Προς αυτούς και ο θεσπέσιος Ιωάννης απηύθυνε τον λόγο, λέγοντας: «Σας έγραψα, παιδιά, επειδή γνωρίσατε τον Πατέρα· σας έγραψα, πατέρες, επειδή γνωρίσατε αυτόν που υπάρχει από την αρχή· σας έγραψα, νέοι, επειδή είστε δυνατοί, και ο λόγος του Θεού μένει μέσα σας, και έχετε νικήσει τον πονηρό.» Θα μπορούσε όμως να νοηθεί και διαφορετικά: οι νέοι είναι τύπος της ανδρείας, οι πρεσβύτεροι της φρονήσεως, και οι γιοι και οι θυγατέρες της νηπιότητας που νοείται εν Χριστώ· διότι με ανδρεία, με φρόνηση και με την κατά Θεόν απλότητα θα αναχωρήσουμε από την αμαρτία προς τον αγιασμό. Διότι λέγει: «Να φέρεστε ανδρεία και ας κραταιώνεται η καρδιά σας.» Και πάλι: «Να γίνεστε φρόνιμοι σαν τα φίδια και ακέραιοι σαν τα περιστέρια.» Και το ότι είπε να αναχωρήσουν μαζί τα πρόβατα και τα βόδια, νομίζω ότι υποδηλώνει πως δεν πρέπει να αφήσουμε στον Σατανά ούτε τις σωματικές και πιο άλογες κινήσεις που υπάρχουν μέσα μας. Γι' αυτό άλλωστε και ο θεσπέσιος Παύλος γράφει: «Όπως ακριβώς παραστήσατε τα μέλη σας δούλα στην ακαθαρσία και στην ανομία για την ανομία, έτσι και τώρα παραστήστε τα μέλη σας δούλα στη δικαιοσύνη για τον αγιασμό.» ΠΑΛΛ. Για ποιον λόγο λοιπόν ο Φαραώ αφήνει όσους βρίσκονται στην εφηβεία και στην ακμή της ηλικίας τους, αλλά διεκδικεί τους υπόλοιπους; ΚΥΡ. Διότι, ποιος λες ότι είναι αυτός που μένει στην Αίγυπτο; ΠΑΛΛ.

Το να είναι κανείς ήδη περιφανής μέσα στη δόξα, σε ποιους από τους αθλητές νομίζεις ότι ταιριάζει περισσότερο; Σε αυτούς που αγωνίζονται σωστά και είναι καλά γυμνασμένοι, και για τους οποίους έχει αξία το να νικούν, ή σε αυτούς που διασκορπίζονται με τον πιο ευχάριστο τρόπο στις τρυφές, και έχουν προτιμήσει τη ζωή της ραστώνης από την άριστη ζωή; ΠΑΛΛ. Και πώς ή από πού να υπάρχει αμφιβολία, ότι ελάχιστα θα ταίριαζε η νίκη σε όσους πάσχουν από ραθυμία, ενώ το να μπορούν να επικρατούν ταιριάζει στους ικανότερους; ΚΥΡ. Άραγε λοιπόν θα πούμε ότι τους ταιριάζει προς απόκτηση δόξας, σε αυτούς που απορρίπτουν την αναγκαιότητα του κόπου, ενώ επιλέγουν να ζουν με άνεση και να απολαμβάνουν τις τρυφές; ΠΑΛΛ. Βεβαίως όχι. ΚΥΡ. Επομένως, το να ευδοκιμούν θα συνοδεύει εκείνους που είναι σε ύψιστο βαθμό φιλόπονοι, και χωρίς αγώνες κανένας δεν θα μπορούσε να κατορθώσει να γίνει περιφανής. ΠΑΛΛ. Είναι βέβαιο. ΚΥΡ. Πρέπει λοιπόν να προχωρήσουμε, Παλλάδιε, κατευθείαν προς τα όσα επαινούνται, και να επιμεληθούμε την ανδρεία που οδηγεί στην αρετή, και την υπέρτατη ευψυχία που θαυμάζεται από τη θεόπνευστη Γραφή, και η οποία είναι δοκιμασμένη και αγαπητή στις ψυχές των αγίων. Γι' αυτόν τον λόγο και ο θεσπέσιος Δαβίδ, απευθυνόμενος σε αυτούς που έχουν προσκολληθεί σε αυτό με πολλή προθυμία, τους παρακινούσε λέγοντας: «Να φέρεστε με ανδρεία, και ας κραταιώνεται η καρδιά σας, όλοι εσείς που ελπίζετε στον Κύριο». Επειδή μάλιστα το είχε κατορθώσει αυτό ο ίδιος πριν από τους άλλους, σεμνύνεται για τον εαυτό του και λέει: «Ο Κύριος είναι φωτισμός μου και Σωτήρας μου, ποιον θα φοβηθώ;»

Διότι με ανδρεία και φρόνηση και με την κατά Θεόν απλότητα πρέπει να απομακρυνθούμε από την αμαρτία προς τον αγιασμό. «Να έχετε ανδρεία, λέει, και ας κραταιώνεται η καρδιά σας·» και, «Να γίνεστε φρόνιμοι σαν τα φίδια, και ακέραιοι σαν τα περιστέρια.» Τα πρόβατα εξάλλου και τα βόδια αποτελούν τύπο των σωματικών και πιο άλογων κινήσεων, τις οποίες ούτε και αυτές πρέπει να παραχωρήσουμε στον διάβολο. Όμως ο Φαραώ, ενώ αφήνει ελεύθερους τους άνδρες έστω και παρά τη θέλησή του, προσπαθεί να κρατήσει τις γυναίκες και τα ανήλικα παιδιά, τους αδύναμους γέροντες και τα υπόλοιπα ζώα.

Μην χάσεις, λοιπόν, την ανυπόκριτη ευλάβεια, αγαπητέ αδελφέ. Ευλάβεια δε είναι το να απέχει κανείς από κάθε είδος πονηρίας. Εάν δε συμβεί να ονειδιστούμε για κάποιο αγαθό έργο, ας μην ντραπούμε τον ονειδισμό που άδικα μας προξενούν οι άνθρωποι και πράξουμε όσα δεν πρέπει. Διότι είναι γραμμένο: Λαέ μου, που το όνομά μου είναι στην καρδιά σας· μη φοβάστε τον ονειδισμό των ανθρώπων και μην καταβάλλεστε από τον εξευτελισμό τους. Όπως το ιμάτιο θα παλιώσει από τον χρόνο και σαν το μαλλί θα καταφαγωθεί από τον σκόρο· η δική μου όμως δικαιοσύνη μένει στον αιώνα, και το σωτήριό μου σε γενεές γενεών. Και πάλι λέγει: Εγώ όμως δεν απειθώ, ούτε αντιλέγω. Την πλάτη μου παρέδωσα σε μαστιγώσεις και τα μάγουλά μου σε ραπίσματα, και το πρόσωπό μου δεν το απέστρεψα από την ντροπή των εμπτυσμών. Και ο Κύριος έγινε βοηθός μου. Γι' αυτό δεν ντράπηκα, αλλά έκανα το πρόσωπό μου σαν στερεή πέτρα, και γνώριζα ότι δεν πρόκειται να καταντροπιαστώ. Επομένως, ακόμη και αν φαίνεται σε αυτούς ότι κρίνουν και εξουσιάζουν, ας μη δειλιάσουμε, ούτε να εγκαταλείψουμε την ευθεία οδό, σύμφωνα με εκείνον που λέει: Εάν παραταχθεί εναντίον μου στρατόπεδο, δεν θα φοβηθεί η καρδιά μου. Και πάλι λέγει: Ανδρίζεσθε, και ας κραταιώνεται η καρδιά σας, όλοι εσείς που ελπίζετε στον Κύριο. Και: Μη ζηλεύεις τη δόξα του αμαρτωλού, διότι δεν γνωρίζεις ποια θα είναι η καταστροφή του.

«Γι' αυτό εισάκουσες» Όταν πάνω στον σταυρό φώναξε ο Χριστός: Ελωί, ελωί, τότε η προσευχή (δέηση) του Αδάμ έγινε αποδεκτή (προσφέρθηκε) από τον Χριστό και Θεό. «Αγαπήστε» Διότι τότε όλοι οι άγιοι προσέτρεξαν στον Χριστό με αγάπη και παραμένουν στο διηνεκές. «Διότι εκζητεί την αλήθεια» Ως αληθινός, αποδέχεται εκείνους που τον προσκυνούν εν αληθεία. «Και ανταποδίδει» Στους Έλληνες και στους Ιουδαίους, οι οποίοι εμμένουν στην απιστία. «Ανδρίζεσθε» Τουτέστιν, αναλάβετε ανδρείο φρόνημα [όλοι] οι πιστοί, και μην παρασύρεστε πλέον από κάθε άνεμο.

Το πλήθος, λέει, της χρηστότητάς σου κάνει όλα αυτά σε όσους ελπίζουν σε σένα. «Ευλογητός ο Κύριος, διότι έκανε θαυμαστό το έλεός του σε πόλη» που πολιορκείται, διότι αυτό δηλώνει η λέξη «περιοχή». «Εγώ δε είπα» όταν υψώθηκα, το οποίο σημαίνει «κατά την έκστασή μου»· «Έχω απορριφθεί από το πρόσωπο των οφθαλμών σου». Και «για αυτό εισάκουσες τη φωνή της δέησής μου, όταν έκραξα προς εσένα». Τότε κυρίως με άκουσες, λέει, όταν καταδίκασα τον εαυτό μου θεωρώντας ότι απορρίφθηκα από εσένα. «Αγαπήστε τον Κύριο όλοι οι όσιοί του, διότι αλήθειες αναζητά ο Κύριος, και ανταποδίδει σε εκείνους που υπερβολικά επιδεικνύουν υπερηφάνεια», δηλαδή, ακόμη και αν δεν το θέλουν, παραδίδονται στην ταπείνωση θλιβόμενοι. «Να είστε ανδρείοι» λοιπόν εσείς «και ας κραταιώνεται η καρδιά σας, όλοι όσοι ελπίζετε στον Κύριο», έχοντας αποκτήσει την ελπίδα προς τον Κύριο ως ακλόνητο τείχος.

Αυτό δε το λέγω για να σωθούμε όλοι, διότι λέει ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός ότι αυτό είναι το θέλημα του Πατέρα μου του εν ουρανοίς, να μην απολεστεί ούτε ένας. Σωθείτε, λοιπόν, όλοι, και όλοι να αγωνίζεστε και να προθυμοποιείστε να παρουσιάζετε τους εαυτούς σας καθαρούς στον Θεό, όπως ακριβώς πλαστήκατε εξαρχής φέροντας την ομοίωση της θείας εικόνας, ειρηνικοί και χωρίς έπαρση. Μην αναπέμπετε, λοιπόν, γέλια κατά τις εσπερινές σας συνάξεις, ούτε να κάνετε το ίδιο κατά τις κοινές σας εργασίες, παρασύροντας ο ένας τον άλλον σε πτώση. «Πονώ στα σπλάχνα μου και τα αισθητήρια της καρδιάς μου ταράζονται», λέει ο μεγαλοφωνότατος Ιερεμίας σε κάποιους από τους θεοδίδακτους λόγους του. Εδώ δε εγώ, ο ακάθαρτος και ταλαίπωρος που σας φωνάζω, περιβάλλομαι από οδύνη και καταπληγώνομαι από τα βέλη των λογισμών, όταν ακούω ότι συμπεριφέρεστε με κακό τρόπο. Να φοβάστε, λοιπόν, τον φοβερό Θεό, τέκνα μου, και μην προδίδετε τον μεγάλο σας αγώνα και τον μακάριο κόπο με κάποια αμέλεια. Διανύσαμε τον μακρύ πλου, μήπως για να ναυαγήσουμε κοντά στο λιμάνι; Πορευτήκαμε τον μακρύ δρόμο, μήπως για να αποκοιμηθούμε πριν από το κατάλυμα των θείων μονών; Κατανοήστε αυτά που λέω, διότι σας έχει δοθεί σύνεση από τον Θεό. Να είστε ανδρείοι και ας κραταιώνεται η καρδιά σας. Αγωνιστείτε και περιβληθείτε την ταπεινοφροσύνη.