Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 30:9

Ο καθένας τους, λοιπόν, ξεπερνά τον άλλον στις δικές του κακίες, αλλά κοινό τους στίγμα είναι το ότι εξαιτίας της αιρέσεώς τους είναι χριστομάχοι και δεν ονομάζονται πλέον Χριστιανοί, αλλά μάλλον Αρειανοί. Ιδού, για αυτά τα πράγματα έπρεπε να κατηγορούνται· διότι είναι ξένα προς την εν Χριστώ πίστη. Αλλά αυτά τα αποκρύπτουν για τον εαυτό τους, και δεν είναι καθόλου παράξενο αν, έχοντας τέτοιο φρόνημα και όντας μπλεγμένοι σε τέτοιες κακίες, καταδιώκουν και αναζητούν αυτούς που δεν συμπράττουν με την ασεβέστατη αίρεσή τους. Και όταν μεν τους εξοντώνουν χαίρονται, όταν όμως δεν πετυχαίνουν όσα εύχονται, λυπούνται και νομίζουν ότι αδικούνται, όταν, όπως προείπα, βλέπουν να ζουν εκείνοι που επιθυμούν να πεθάνουν. Είθε να αδικούνται με αυτόν τον τρόπο, ώστε οι ίδιοι μεν να εξασθενούν μέσα στις αδικίες τους, και όσοι καταδιώκονται από αυτούς να ευχαριστούν τον Κύριο και να επαναλαμβάνουν τα λόγια του εικοστού έκτου ψαλμού: «Ο Κύριος είναι το φως μου και ο σωτήρας μου· ποιον θα φοβηθώ; Ο Κύριος είναι ο υπερασπιστής της ζωής μου· από ποιον θα δειλιάσω; Όταν πλησίασαν εναντίον μου οι κακοποιοί για να καταφάγουν τις σάρκες μου, οι διώκτες μου και οι εχθροί μου, αυτοί εξασθένησαν και έπεσαν»· και πάλι στον τριακοστό ψαλμό: «Έσωσες την ψυχή μου από τις θλίψεις, και δεν με παρέδωσες στα χέρια των εχθρών· έστησες τα πόδια μου σε ευρύχωρο τόπο».

Ο Δαβίδ, ωστόσο, έχοντας συλληφθεί από τους εχθρούς, λέει ότι λυτρώθηκε από τον Θεό, και επειδή δεν διαψεύστηκαν οι ελπίδες του, ονομάζει κατάλληλα τον ίδιο τον Θεό αλήθεια. <Έστησες σε ευρύχωρο μέρος τα πόδια μου.> (A f. 168, C f. 61 b) Αν, λοιπόν, το ευρύχωρο ταυτίζεται με την πλατιά οδό, η οποία είναι η φιληδονία, ο δίκαιος ευχαριστεί διότι, ευρισκόμενος στον περίγειο τόπο, όπου εξαιτίας των κακιών που εμφωλεύουν η ζωή είναι επισφαλής, μπόρεσε να σταθεί σταθερά, ώστε να μην περιφέρεται εδώ κι εκεί από τα πάθη. Αν πάλι εννοεί το ευρύχωρο ως κάτι αξιέπαινο, ομολογεί ευγνωμοσύνη διότι, αν και θλίβεται, δεν στενοχωρείται, αλλά πλατύνεται και εγκαρτερεί στους πόνους. <Ελέησόν με, Κύριε, διότι θλίβομαι.> (A f. 168, D f. 91) Φαίνεται πως το νόημα του προκειμένου στίχου δεν συμφωνεί και τόσο πολύ με τους ανωτέρω στίχους.

Ίσως κάποιος να πει: πώς αυτός που λέει ότι τα πόδια του στάθηκαν σε ευρύχωρο μέρος, ισχυρίζεται εδώ ότι θλίβεται, σαν να έχει ξεχάσει αυτά που είπε; Τι θα απαντήσουμε, λοιπόν; Αισθάνεται βέβαια τη χάρη που δόθηκε μέσω του Χριστού, και μάλιστα έχει θαυμάσει τον τρόπο της βοήθειας· αλλά, σαν να μην την έχει λάβει ακόμη, αναμασά τις αφηγήσεις και αναμιμνήσκεται τα δεινά πριν από τη χάρη, ώστε αυτός που τον έσωσε να θαυμαστεί ακόμη περισσότερο. Και ποια είναι η θλίψη, το εκφράζει πιο διεξοδικά. <Περισσότερο από όλους τους εχθρούς μου έγινα όνειδος, κ.τ.λ.> (A f. 168. b) Ακόμη και αν αναφέρεται σε εκείνον που εξομολογείται στον ψαλμό, τόσο τα προηγούμενα ρητά όσο και τα τωρινά φανερώνουν τη μεγάλη του κακοπάθεια. Διότι έγινα, λέει, όνειδος στους εχθρούς, καθώς κατέκοπτα τον εαυτό μου μάταια, και στους γνωστούς και στους γείτονες έγινα φόβος, επειδή φοβούνταν, νομίζω, μήπως τυχόν και χαθώ εξαιτίας της ταλαιπωρίας που φαινόταν κατά την εξομολόγηση προς τον Θεό, και εξαιτίας της υπερβολικής μετάνοιας που επιδείκνυα· καταπονούμενος με σάκο και στάχτη, κλαίγοντας νύχτα και μέρα, και λιώνοντας από τέτοιους οδυνηρούς πόνους. Και αυτοί που με έβλεπαν έφυγαν μακριά μου, έχοντας απελπιστεί για τη σωτηρία μου σαν να ήμουν ήδη νεκρός· ίσως λέγοντας ότι έχω τρελαθεί και δεν επιθυμώ καθόλου να ζω. Ώστε να παραδώσουν στη λήθη όσα με αφορούν, και να νομίσουν ότι είμαι σκεύος άχρηστο και χαμένο. Διότι, καθώς αυτοί έφευγαν, παραδόθηκα στη λήθη, σαν να ήμουν βέβαια νεκρός.

Ευχή Σε δοξάζω θερμά, Κύριε, διότι επέβλεψες στην ταπείνωσή μου, και δεν με παρέδωσες σε χέρια εχθρών, και έσωσες την ψυχή μου από τις θλίψεις. Και τώρα, Δέσποτα, ας με σκεπάσει το χέρι σου, και ας έλθει σε εμένα το έλεός σου, διότι έχει ταραχθεί η ψυχή μου, και υποφέρει με οδύνες καθώς εξέρχεται από αυτό το άθλιο σώμα, μήπως το πονηρό χέρι του αντιδίκου τη συναντήσει, και την εμποδίσει στο σκοτάδι εξαιτίας των αμαρτιών που έπραξα εν αγνοία και εν γνώσει σε αυτήν τη ζωή. Γίνε ίλεως σε εμένα, Δέσποτα των πάντων, και ας μην αντικρίσει η ψυχή μου τη σκοτεινή όψη των πονηρών δαιμόνων, αλλά ας την παραλάβουν οι λαμπροί και φωτεινοί Άγγελοί σου. Δώσε δόξα στο άγιο όνομά σου, και με τη δική σου δύναμη ανέβασέ με στο θεϊκό σου βήμα. Κατά την κρίση μου, ας μην με καταλάβει το χέρι του άρχοντα αυτού του κόσμου για να κατακρημνίσει εμένα τον αμαρτωλό στον βυθό του άδη, αλλά παραστάσου μου και γίνε για εμένα σωτήρας και βοηθός. Ελέησε, Κύριε, την ψυχή μου που μολύνθηκε από τα πάθη αυτής της ζωής. Και αν ως άνθρωπος λόγω της ασθένειας της φύσεως σφαλερά έπραξα σε λόγο ή σε έργο ή σε διάνοια, εσύ που έχεις την εξουσία να συγχωρείς αμαρτίες, συγχώρεσέ με και δώσε μου άφεση, ώστε να ανακουφιστώ και να βρεθώ ενώπιόν σου χωρίς σπίλο ή ρυτίδα, αλλά να γίνω δεκτός άμωμος και ακηλίδωτος στα χέρια σου, Δέσποτα, διότι είσαι ευλογητός στους αιώνες.

Διότι εκείνος που έχει ανυψωθεί υπεράνω των σταδίων της προόδου, επειδή έχει φθάσει στο τέλος, δεν αισθάνεται πλέον τη στενότητα, τους πόνους και τους ιδρώτες που συνοδεύουν την πρόοδο, έχοντας βρεθεί σε ευρυχωρία. «Και δεν ασθένησαν τα ίχνη μου». Εάν βρισκόμουν διαρκώς σε κόπο, θα είχαν ασθενήσει τα ίχνη μου, δηλαδή τα σκέλη του έσω ανθρώπου· επειδή όμως τους κόπους υπέρ της αρετής τους διαδέχεται η ανάπαυση, τα ίχνη μου δεν ασθενούν, αλλά ισχυροποιούνται, ώστε να μπορώ να πω: «Και έστησας σε ευρύχωρο τόπο τα πόδια μου». Αλλά και εκείνος που ακολουθεί τον Ιησού, βαδίζει στα δικά Του ίχνη· και επειδή ακριβώς πατά στην οδό που περπάτησε ο Ιησούς, αποκτά τα δικά του ίχνη ισχυρά, ώστε να λέει έμπρακτα: «Δεν ασθένησαν τα ίχνη μου μέσα στη στενοχώρια της θλίψεως».

Επειδή επέβλεψες στην ταπείνωσή μου, έσωσες την ψυχή μου από τις ανάγκες. Και δεν με εγκλώβισες στα χέρια των εχθρών· έστησες τα πόδια μου σε ευρύχωρο τόπο. Ήδη και άλλες φορές επέβλεψες στην ταπείνωσή μου· και πολλές φορές, όταν η ψυχή μου περιέπεσε σε θλίψεις που της προξένησαν οι εχθροί, και ενώ εγώ δεν έπραττα τίποτε άλλο παρά να ταπεινώνω τον εαυτό μου και να κακοπαθώ μέσω των ικεσιών μου προς εσένα τον Θεό, εσύ ο ίδιος ο υπέρμαχος και υπερασπιστής μου, χωρίς να με προσπεράσεις αδιάφορα, αλλά αποδεχόμενος την ταπείνωσή μου, έσωσες την ψυχή μου από τις θλίψεις, και δεν με παρέδωσες στα χέρια των εχθρών. Αλλά παραδόξως, ενώ είχα ήδη βρεθεί μέσα στα δίχτυα και είχα παραδοθεί στα χέρια των εχθρών, με άρπαξες και με άφησες ελεύθερο, και έστησες τα πόδια μου σε ευρυχωρία και άνεση, επιτρέποντάς μου να βαδίζω ανεμπόδιστος όπου και αν επιθυμώ. Διδάσκει άλλωστε και η ιστορία ότι, ενώ πολλές φορές εγκλωβίστηκε από τον Σαούλ, και μάλιστα κλείστηκε μέσα στο σπήλαιο, διέφυγε από τα χέρια εκείνου, και άλλη φορά διέφυγε από τους Γεθθαίους, προσποιούμενος την παράνοια.

Εμίσησας τους υιούς των Ιουδαίων, οι οποίοι έως σήμερα διατηρούν μάταια και ανώφελα την έχθρα προς τον Σωτήρα. Εγώ δε — επί τω ελέει σου: Ο προφήτης βλέποντας (έχοντας λάβει θάρρος) ότι τα μυστήρια, τα οποία κηρύχθηκαν από αυτόν, φθάνουν στην εκπλήρωσή τους, αγαλλιάται πνευματικά με πολλή χαρά. Διότι επέβλεψες: Επειδή σε πολλή ταπείνωση βρισκόταν (υπάρχει) ο άνθρωπος, μέσα στην πλάνη των ειδώλων. Όλα αυτά δε ο Χριστός τα αναφωνεί εκ μέρους του ανθρώπου. Έσωσας: Από τις θλίψεις που περιέβαλλαν τον άνθρωπο, τις οποίες του επέφεραν οι δαίμονες, όπως ακριβώς οι Ιουδαίοι στον Χριστό. Και δεν με παρέδωσες (δεν με συνέκλεισας): Διότι ο Χριστός λύτρωσε τον άνθρωπο από τα χέρια του διαβόλου. Έστησας: Διότι αφού καθάρισε όλη τη γη, την κατέστησε ελεύθερη για τον άνθρωπο. Ελέησόν με: Ο Χριστός, θλιβόμενος πάνω στον σταυρό εκ μέρους του ανθρώπου. Εταράχθη: Δηλαδή, απέστρεψα τον οφθαλμό μου από τον λαό των Ιουδαίων με θυμό και μεγάλη οργή. Η ψυχή μου: Πόνεσα, δηλαδή, για τον λαό [των Ιουδαίων]· διότι και η ψυχή και η κοιλία (καρδιά) πόνεσαν, καθώς είναι σάρκα του Θεού. Διότι εξέλιπε: Πάνω στον σταυρό κατά τη σάρκα. Ησθένησεν: Ο Αδάμ, έχοντας πτωχεύσει από τον Θεό. Και τα οστά: Κρεμάμενος πάνω στον σταυρό. Παρά πάντας: Αναφέρεται στον ονειδισμό, τον οποίο υπέμεινε ο Χριστός πάνω στον σταυρό από τους άνομους (παράνομους) Ιουδαίους. Και στους γείτονες: Και οι απόστολοι και όλοι οι γνωστοί καταλήφθηκαν από φόβο Θεού κατά την ώρα του πάθους.

Σε ευχαριστώ, Δέσποτα Σωτήρα εκείνων που με αλήθεια επικαλούνται το όνομά σου, διότι ενίσχυσες εμένα τον ανάξιο δούλο σου να καταπατήσω τα κεντριά του διαβόλου, και να συντρίψω τις παγίδες του τις οποίες έστησε κάτω από τα πόδια μου, και να καταντροπιάσω τον αποστάτη Ιουλιανό, ο οποίος αποσκίρτησε από την κυριαρχία σου και προσκολλήθηκε στον διάβολο και σε εκείνους που σε μισούν· αυτόν που καταπάτησε τους αγίους νόμους σου και βεβήλωσε τα ένθεα προστάγματά σου. Σε ευχαριστώ, Φιλάνθρωπε, διότι επέβλεψες στην ταπείνωσή μου και δεν με παρέδωσες στα χέρια των εχθρών, αλλά έστησες σε ευρύχωρο τόπο τα πόδια μου και κατεύθυνες τα βήματά μου. Σε ευχαριστώ, μονογενή Λόγε του Πατρός, διότι με αξίωσες να λάβω το βραβείο της άνω κλήσεως και να ενταχθώ στον χορό των αγίων σου, και με τελείωσες μέσα στην ομολογία σου, και καταντρόπιασες αυτούς που ξεσηκώνονται εναντίον μου· και τώρα σε επικαλούμαι, Δέσποτα, επίβλεψε σε εμένα και στα ταπεινά μου λόγια, και δώσε αναψυχή στην κληρονομία σου, διότι ασθένησε και δεν την αποκατέστησες.

Ψαλμός 30 <Εις το τέλος· Ψαλμός του Δαβίδ· εκστάσεως.> Έχει δύναμη όχι απλώς αναφερόμενος στον Δαβίδ και στον Δεσπότη Χριστό, αλλά και σε όλους εμάς, που επιλέγουμε να λέμε: «Σε σένα, Κύριε, έλπισα, ας μην ντροπιαστώ ποτέ· με τη δικαιοσύνη σου ελευθέρωσέ με» από τα πάθη «και βγάλε με» από τους εχθρούς. «Σκύψε σε μένα το αυτί σου» και αφού ακούσεις, ελευθέρωσέ με γρήγορα από τους εχθρούς και τα πάθη μου. «Γίνε για μένα Θεός υπερασπιστής και οίκος καταφυγής για να με σώσεις. Διότι στήριγμά μου και καταφυγή μου είσαι εσύ» και κανένας άλλος, «και χάριν του ελέους σου θα με οδηγήσεις» προς τα ευάρεστα σε σένα «και θα με θρέψεις» με τροφή άφθαρτη, τον άρτο των αγγέλων σου. «Θα με βγάλεις από αυτήν την παγίδα, την οποία μου έκρυψαν» τα πλήθη των Ιουδαίων, «διότι εσύ είσαι ο υπερασπιστής» της ενανθρωπήσεώς μου, και εγώ «στα χέρια σου θα παραδώσω το πνεύμα μου» ανεβαίνοντας στον σταυρό, και θα με λυτρώσεις ως Θεός και Πατέρας. «Μίσησας αυτούς που προσκολλώνται σε ματαιότητες» άσκοπα και μάταια, «εγώ όμως, ελπίζοντας σε σένα τον Κύριο, θα αγαλλιάσω και θα ευφρανθώ για το έλεός σου. Διότι επέβλεψες στην ταπείνωση» της μορφής του δούλου και «αφού έσωσες από τις θλίψεις την ψυχή μου, δεν με έκλεισες στα χέρια των εχθρών· αλλά έστησες σε ευρύχωρο τόπο τα πόδια μου» ανασταίνοντάς με από το μνήμα.

Και οι μεν δυτικοί βάρβαροι εύχονται να διαβείς προς την ανατολή και να εμπλακείς με τους εκεί εχθρούς, ώστε οι ίδιοι να ζουν άφοβα και ήσυχα, χωρίς να αντικρίζουν το μέτωπο της δικής σου περικεφαλαίας, ούτε να βλέπουν με φόβο την ακτινοβολία που εκπέμπεται από αυτήν σαν την ακατανίκητη ορμή της φωτιάς. Ενώ εκείνοι της ανατολής ικετεύουν να στρέψεις την προσοχή σου σε αυτούς της δύσης και να μην εκστρατεύσεις καθόλου εναντίον τους. Διότι τρέμουν τα δικά σου χέρια όπως το χέρι του ζωντανού Θεού. Όμως, μάταια και οι μεν και οι δε απεύχονται τη δική σου επίθεση εναντίον τους και σε παραπέμπουν οι μεν στους δε. Διότι, όσα έχει αποφασίσει ο Κύριος, ποια ανθρώπινη επινόηση θα μπορέσει να τα ματαιώσει; Και έχει αποφασίσει οπωσδήποτε, όπως εμείς οι υπήκοοι έχουμε την πεποίθηση με θάρρος αλλά και οι ίδιοι οι βάρβαροι προαισθάνονται, ότι κανένας από τους εχθρούς δεν θα ωφεληθεί εναντίον σου, και ότι θα καταστήσεις τα οχυρά τους τόπο τρόμου και τις κατοικίες τους ερήμωση. Και ολόκληρες πόλεις βαρβαρικές και ολόκληρα στρατεύματα θα υποταχθούν στη δύναμή σου, διότι ο Κύριος είναι το στήριγμά σου και αυτός που τοποθετεί τα πόδια σου σε ευρύχωρο τόπο.

Διότι ο δικός μας Θεός, ο Χριστός, που άπλωσε τα χέρια του πάνω στον σταυρό σαν φτερούγες, σε ανέλαβε πάνω στις πλάτες του και σε διαφύλαξε σαν κόρη οφθαλμού, όπως ο αετός σκεπάζει τη φωλιά του και περιθάλπει με στοργή τους νεοσσούς του, και έγινε για σένα Θεός υπερασπιστής ανατρέποντας κάτω από τα πόδια σου αυτούς που επαναστάτησαν εναντίον σου και στήνοντας τα πόδια σου σε ευρύχωρο μέρος, ώστε να βρουν στο πρόσωπό σου την εκπλήρωσή τους και εκείνα τα Δαβιτικά ψαλμικά λόγια: «εκείνοι συνεποδίστηκαν και έπεσαν, εμείς όμως αναστηθήκαμε και ανορθωθήκαμε». Ο πόλεμος, λοιπόν, έλαβε έκβαση αντάξια του φιλοβασιλέως Χριστού και εσένα, του φιλόχριστου βασιλιά· διότι έπρεπε αφενός ο Χριστός να υπερισχύσει του Μωάμεθ, ο οποίος φλυαρεί ότι η τιμώμενη από αυτόν θηλυκή καμήλα ρουφάει ολόκληρους ποταμούς και διδάσκει κάθε αισχρότητα στους απογόνους της Άγαρ, και αφετέρου ένας ευσεβής και φιλόθεος βασιλιάς να υπερτερήσει έναντι του υιού της ανομίας, ο οποίος ηγείται πανάσεβων ταγμάτων. Ποιος ανά τους αιώνες άκουσε τέτοιο τρόπαιο; Ποιος κατέστρεψε τόσο ακαριαία την αλαζονεία των Περσών; Ποιος υπέταξε με τόση ευκολία έναν Πέρση άνακτα που οδηγούσε τον ίππο του ψηλότερα και από τα άστρα, και που η ασπίδα του κάλυπτε ολόκληρες πεδιάδες; Εσύ λοιπόν, μόνος και πρώτος, και νομίζω επίσης ο έσχατος, θειότατε βασιλιά, πέτυχες αυτό το μεγαλοπρεπές και θεόδοτο τρόπαιο· διότι έπρεπε, ως δώρο Θεού, όπως ακριβώς υποδηλώνει και το όνομά σου, να κατορθώσεις θεϊκά μεγαλουργήματα.