Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 31:1

Αναμφίβολα, και τότε πάλι ο αντίδικός μας διάβολος, βλέποντας τα όσα κατορθώνονταν για το ανθρώπινο γένος, φθόνησε όπως συνήθιζε. Διότι, νομίζοντας ότι ο Κύριος ήταν ένας από τους κοινούς ανθρώπους, υποκινεί τον Ηρώδη να αναζητήσει τον νεογέννητο αληθινό βασιλιά, ώστε να τον εξολοθρεύσει. Χαρακτηριστικό γνώρισμα του παμμιάρου και παγκακίστου, άλλωστε, είναι να καταστρέφει και να φονεύει· ενώ χαρακτηριστικό του Ιησού είναι να σώζει και να διαφυλάσσει. Διότι σπλαγχνίζεται τα δικά του δημιουργήματα, επειδή «τα πάντα έγιναν δι' αυτού». Ας αναζητήσουμε, λοιπόν, τον αληθινό βασιλιά, τον Κύριό μας Ιησού Χριστό. Ας εξετάσουμε τους εαυτούς μας, εάν έχουν λυθεί τα δεσμά μας. Και εάν είναι λυμένα, ας προοδεύσουμε προς το καλύτερο. Εάν όμως δεν έχουν λυθεί ακόμη τα δεσμά σου, παράδωσε τον εαυτό σου στους μαθητές του Ιησού. Έχε θάρρος, διότι είναι παρόντες και τώρα εκείνοι που μας λύνουν, έχοντας λάβει αυτή την εξουσία από τον Σωτήρα, ότι «ό,τι δέσετε πάνω στη γη, θα είναι δεμένο στους ουρανούς, και ό,τι λύσετε πάνω στη γη, θα είναι λυμένο στους ουρανούς». Και πάλι: «Σε όποιους συγχωρήσετε τις αμαρτίες, τους έχουν συγχωρεθεί». «Μακάριοι», λοιπόν, «εκείνοι των οποίων συγχωρήθηκαν οι αμαρτίες και των οποίων σκεπάστηκαν οι ανομίες». Είπαν, λοιπόν, οι κύριοι του πώλου προς τους μαθητές: «Γιατί λύνετε τον πώλο;» Και εκείνοι αποκρίθηκαν και είπαν: «Διότι ο Κύριος τον έχει ανάγκη». Βλέπεις τη σοφή απάντηση των μαθητών.

Ψαλμός του Δαβίδ, συνέσεως. ΛΑ΄. Υπόθεση. Προβάλλοντας ο Δαβίδ τη μεγάλη του κακοπάθεια, την οποία υπέμεινε κατά τη μετάνοιά του, μακαρίζει όσους αξιώθηκαν την άφεση μέσω του λουτρού της παλιγγενεσίας. Ο ψαλμός επιγράφεται «συνέσεως», επειδή ακριβώς αυτήν έχουν κυρίως ανάγκη οι άνθρωποι· διότι, έχοντας εκτραπεί σφοδρά προς τα πάθη, παρομοιάστηκαν με ίππους και ημιόνους.

Μακάριοι είναι εκείνοι των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες και των οποίων σκεπάστηκαν οι αμαρτίες. Συγχωρούνται μεν οι ανομίες διά του βαπτίσματος, σκεπάζονται δε οι αμαρτίες διά της πικρής μετάνοιας. Μακάριος ο άνθρωπος στον οποίο ο Κύριος δεν θα καταλογίσει αμαρτία, και στο στόμα του οποίου δεν υπάρχει δόλος.

Όσοι δε δεν έχουν την επιγραφή «Εις τέλος», ούτε τη λέξη «Ψαλμός», αλλά απλώς το «Τω Δαυίδ», είναι οι εξής: ιε΄, ιστ΄, λα΄, λβ΄, ο΄, πε΄, ϟ΄, ϟβ΄, ϟδ΄, ϟε΄, ϟστ΄, ρ΄, ρβ΄, ργ΄, ρλστ΄, ρλζ΄, ρμα΄, ρμγ΄, ρμδ΄. Και από αυτούς πάλι, ο μεν ϟε΄ είναι «Ωδή»· ο δε ιε΄ «Στηλογραφία»· οι ιστ΄ και πβ΄ είναι «Προσευχή»· οι λα΄, ρ΄ και ρμα΄ είναι «Συνέσεως»· ο ο΄ είναι «Των υιών Αμιναδάμ»· οι ϟ΄, ϟβ΄ και ϟδ΄ είναι «Αίνος ωδής»· ο δε ρμδ΄ «Αινέσεως». Πάλι, εκείνοι που δεν φέρουν την επιγραφή «Τω Δαυίδ», αλλά αναφέρονται σε άλλους, είναι οι εξής: λη΄, μα΄, μγ΄, μδ΄, με΄, μστ΄, μζ΄, μη΄, οβ΄, ογ΄, οδ΄, οε΄, οστ΄, οζ΄, οη΄, οθ΄, π΄, πα΄, πβ΄, πγ΄, πδ΄, πστ΄, πζ΄, ϟα΄, ϟθ΄, ρδ΄, ρε΄, ρστ΄, ρια΄, ριβ΄, ριγ΄, ριδ΄, ριε΄, ριστ΄, ριζ΄, ριη΄, ρλδ΄, ρλε΄, ρμε΄, ρμστ΄, ρμζ΄, ρμη΄, ρμθ΄, ρν΄. Και από αυτούς, άλλοι μεν επιγράφονται «Τω Ασάφ»· άλλοι «Τοις υιοίς Κορέ, Ασάφ και Αιθάμ»· άλλοι «Τω Ιδιθούμ»· άλλοι «Αγγαίου και Ζαχαρίου»· και άλλοι «Αλληλούια». Οι ψαλμοί, λοιπόν, του Ασάφ είναι οι εξής: οβ΄, ογ΄, οδ΄, οε΄, οστ΄, οζ΄, οη΄, οθ΄, π΄, πα΄, πβ΄.

Κοινοί βεβαίως είναι συνολικά στο βιβλίο αυτό: μόνο «Ψαλμοί», δʹ, εʹ, ϛʹ, ηʹ, θʹ, ιʹ, ιαʹ, ιβʹ, ιγʹ, ιδʹ, ιηʹ, ιθʹ, κʹ, καʹ, κθʹ, λʹ, λθʹ, μʹ, νʹ, ξʹ, ξαʹ, ξγʹ, ξδʹ, ξεʹ, ξϛʹ, ξζʹ, οβʹ, οηʹ, παʹ, ρηʹ, ρληʹ, ρλθʹ· «Ψαλμός ωδή», δʹ, ξδʹ· «Ψαλμοί ωδής», κθʹ, μζʹ, ξζʹ, πϛʹ, πζʹ· μόνο «Ωδή», ληʹ, οϛʹ, ϟεʹ, ριθʹ, ρκʹ, ρκαʹ, ρκβʹ, ρκγʹ, ρκδʹ, ρκεʹ, ρκϛʹ, ρκζʹ, ρκηʹ, ρκθʹ, ρλʹ, ρλαʹ, ρλβʹ, ρλγʹ· «Ωδή Ψαλμού», ξεʹ, πβʹ, ρζʹ· «Λόγοι ωδής», ιζʹ· «Αίνος ωδής», ϟʹ, ϟβʹ, ϟδʹ· «Αίνεσις», ρμδʹ· «Εν ύμνοις», ξʹ, οεʹ. «Εν ύμνοις συνέσεως», νγʹ, νδʹ· «Εν ύμνοις Ψαλμός», ϛʹ, ξϛʹ· «Συνέσεως», λαʹ, ναʹ, νβʹ, ογʹ, οζʹ, πηʹ, ρʹ, ρμαʹ· «Εις στηλογραφίαν», ιεʹ, νεʹ, νϛʹ, νζʹ, νηʹ, νθʹ· «Προσευχή», ιϛʹ, πεʹ, πθʹ, ραʹ· «Προσευχή του Μωυσή, ανθρώπου του Θεού», πθʹ· «Εις Σαλομώντα», οαʹ· ανώνυμοι, θʹ, ξεʹ, ξϛʹ, ϟαʹ, ϟθʹ, ραʹ· «Αλληλούια», ρδʹ, ρεʹ, ρϛʹ, ριʹ, ριαʹ, ριβʹ, ριγʹ, ριδʹ, ριϛʹ, ριζʹ, ριηʹ, ρλδʹ, ρλεʹ, ρμεʹ, ρμϛʹ, ρμζʹ, ρμηʹ, ρμθʹ, ρνʹ. Απλώς «Τω Δαυίδ», λβʹ, λδʹ, λεʹ, ϟϛʹ, ρβʹ, ργʹ, ρλϛʹ, ρλζʹ.

Ο α΄ και ο β΄ είναι ανεπίγραφοι· ο δε τρίτος, «Όταν διέφευγε από το πρόσωπο του Αβεσαλώμ του υιού του»· ο ρμβ΄, «Όταν ο υιός του τον καταδίωκε»· ο ε΄, «Υπέρ της κληρονομούσης»· ο ς΄ και ο ια΄, «Υπέρ της ογδόης»· ο ζ΄, «Υπέρ των λόγων του Χουσί, υιού του Ιεμενή»· οι η΄, π΄ και πγ΄, «Υπέρ των ληνών»· ο θ΄, «Υπέρ των κρυφίων του υιού»· ο με΄, «Υπέρ των κρυφίων»· ο ιε΄, «Εις στηλογραφίαν»· οι ις΄ και πε΄, «Προσευχή»· ο ιζ΄, «Όταν τον έσωσε ο Κύριος από το χέρι όλων των εχθρών του»· ο κα΄, «Υπέρ της εωθινής αντιλήψεως»· ο κγ΄, «Της μιας Σαββάτων»· ο κς΄, «Πριν από το χρίσμα»· ο κη΄, «Εξοδίου σκηνής»· ο κθ΄, «Του εγκαινισμού του οίκου»· ο λ΄, «Εκστάσεως»· ο λα΄, «Συνέσεως»· ο λγ΄, «Όταν αλλοίωσε το πρόσωπό του ενώπιον του Αβιμέλεχ»· ο λε΄, «Στον δούλο του Κυρίου, τον Δαβίδ»· ο λζ΄, «Εις ανάμνηση περί του Σαββάτου»· ο μδ΄, «Υπέρ των αλλοιωθησομένων, στους υιούς Κορέ, εις σύνεσιν, ωδή υπέρ του αγαπητού»· ο ξη΄, «Υπέρ των αλλοιωθησομένων»· ο οθ΄, «Υπέρ των αλλοιωθησομένων, μαρτύριο υπέρ του Ασσυρίου»· ο ν΄, «Όταν ήλθε προς αυτόν ο Ναθάν ο προφήτης, αφού είχε εισέλθει στη Βερσαβεέ»· ο να΄, «Όταν ήλθε ο Δωήκ ο Ιδουμαίος και ανήγγειλε στον Σαούλ και του είπε: Ήλθε ο Δαβίδ στον οίκο του Αβιμελέχ»· ο νβ΄, «Υπέρ Μαελέθ»· ο νγ΄, «Όταν ήλθαν οι Ζιφαίοι και είπαν στον Σαούλ: Δεν κρύβεται ο Δαβίδ σε εμάς;».

Τόσο μεγάλος ήταν, επειδή είναι χώμα και σποδός. Διότι εκείνος που γνωρίζει πόση απόσταση υπάρχει μεταξύ Θεού και ανθρώπων, γνωρίζει τον εαυτό του. Άκουσε και άλλους μακαρισμούς: «Μακάριοι εκείνοι των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες και των οποίων σκεπάστηκαν οι αμαρτίες». Ο Θεός μακαρίζει, και εσύ εμποδίζεις;

Διότι είναι γραμμένο: «Μακάριοι εκείνοι των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες, και των οποίων σκεπάστηκαν οι αμαρτίες· μακάριος ο άνθρωπος στον οποίο ο Κύριος δεν θα καταλογίσει αμαρτία, ούτε υπάρχει στο στόμα του δόλος.» Αυτός ο μακαρισμός δόθηκε στους εκλεκτούς του Θεού διά του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας· στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Επομένως, παραμένουμε ένοχοι για τα αρχαία παραπτώματα και έχουμε την αμαρτία ανεξάλειπτη· μάταια λοιπόν ο θεσπέσιος μελωδός είπε: «Ευδόκησας, Κύριε, τη γη σου, συγχώρησες τις ανομίες του λαού σου, σκέπασες όλες τις αμαρτίες τους»· και πάλι: «Μακάριοι είναι εκείνοι των οποίων συγχωρέθηκαν οι ανομίες, και των οποίων σκεπάστηκαν οι αμαρτίες· μακάριος ο άνθρωπος στον οποίο ο Κύριος δεν θα λογαριάσει αμαρτία»· αν και ο μακάριος Παύλος στην προς Ρωμαίους επιστολή λέει ότι αυτός ο μακαρισμός επεκτείνεται τόσο στους περιτμημένους όσο και σε αυτούς που προέρχονται από τα έθνη· διότι έχουμε δικαιωθεί εν Χριστώ, «Ο οποίος παραδόθηκε για τα παραπτώματά μας και αναστήθηκε για τη δικαίωσή μας». <Άρα και αυτοί που κοιμήθηκαν εν Χριστώ χάθηκαν.> Διότι, όπως φαίνεται, έχουν απατηθεί και χωρίς ανταμοιβή έδωσαν τη ζωή τους για Αυτόν, εάν βέβαια ο Χριστός δεν έχει αναστηθεί. Εάν η ελπίδα των αγίων δεν είναι γεμάτη αθανασία, εάν δεν προσδοκούν να συμβασιλεύσουν με Αυτόν, έχουν ίσως χαθεί, και υπομένοντας ακόμη και τον θάνατο για κανένα χρήσιμο σκοπό, υφίστανται τη ζημία των κόπων τους. Μακριά από μια τόσο φοβερή άγνοια! «Διότι θα αναστηθούν οι νεκροί, και θα εγερθούν όσοι βρίσκονται στα μνημεία», σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη, και ο διανομέας των στεφάνων ζυγίζει για τον καθένα ό,τι του ταιριάζει περισσότερο, και οπωσδήποτε θα επιβάλει την κόλαση στους ασεβείς· διότι είναι Κριτής των πάντων ως Θεός. <Αλλά τώρα ο Χριστός έχει αναστηθεί από τους νεκρούς, έγινε απαρχή εκείνων που έχουν κοιμηθεί κ.λπ.>

Διότι θα κερδίσουν τα δώρα του Θεού, νικώντας τον Σατανά. Και ότι, αποβάλλοντας το δυσβάσταχτο φορτίο της αμαρτίας, θα έχουν πνευματική ανάπαυση, το διατρανώνει λέγοντας: Δεν θα πει «Κοπιάζω» ο λαός που κατοικεί ανάμεσά τους, διότι τους συγχωρέθηκε η αμαρτία. Διότι, εκείνοι που κατάγονται από το αίμα του Ισραήλ, επειδή ακριβώς αυξήθηκε σε αυτούς η αμαρτία - αφού δεν δέχθηκαν καθόλου τη χάρη που δικαιώνει - δικαιολογημένα έχουν παραδοθεί ως λεία και έγιναν σαν αιχμάλωτοι στον εφευρέτη της αμαρτίας. Όσοι όμως έγιναν ανώτεροι από το να κατηγορούνται για την αμαρτία (διότι αυτή έχει αφαιρεθεί καθώς ο Χριστός τους καθαρίζει), θα βρεθούν μέσα σε κάθε χαρά και θα απαλλαγούν από κάθε κόπο, αποβάλλοντας αυτό που τους λυπεί. Αυτά θυμάται και ο μακάριος Δαβίδ λέγοντας: «Μακάριοι εκείνοι των οποίων συγχωρέθηκαν οι ανομίες, και των οποίων σκεπάστηκαν οι αμαρτίες. Μακάριος ο άνθρωπος στον οποίο ο Κύριος δεν θα λογαριάσει αμαρτία.» Αν και εκείνος που συνηθίζει να αμαρτάνει λέει ότι «Οι ανομίες μου ξεπέρασαν το κεφάλι μου, σαν βαρύ φορτίο με βάρυναν.» Δυσβάσταχτος δε ήταν και ο άνομος [ή ο νόμος κατά την ανάγνωση του Rumfr.]. Γι' αυτό εξάλλου είπε ο Χριστός: «Ελάτε προς εμένα, όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, κι εγώ θα σας αναπαύσω.» <Πλησιάστε, έθνη, και ακούστε, άρχοντες.

ΨΑΛΜΟΣ ΛΑʹ. «Ψαλμός του Δαβίδ, συνέσεως. Μακάριοι εκείνοι των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες». Προβάλλοντας ο Δαβίδ τη μεγάλη κακοπάθεια που υπέμεινε κατά τη μετάνοιά του, μακαρίζει όσους πέτυχαν τη συγχώρεση αβασάνιστα μέσω του λουτρού της παλιγγενεσίας. Ο ψαλμός έχει την επιγραφή «συνέσεως», επειδή αυτήν κυρίως έχουν ανάγκη οι άνθρωποι· διότι, καθώς παρεξέκλιναν σφοδρά προς τα πάθη, παρομοιάστηκαν με άλογα και μουλάρια. Ή προτρέπει σε σύνεση, επειδή ο ψαλμός περιέχει πολλά κρυμμένα νοήματα, και απαιτείται σύνεση από αυτόν που τον μελετά. «Μακάριος ο άνθρωπος στον οποίο ο Κύριος δεν θα λογαριάσει αμαρτία». Αυτή είναι μια τρίτη κατηγορία όσων αμαρτάνουν, των οποίων η μεν πράξη δεν είναι επαινετή, αλλά η πρόθεση δεν φέρει ευθύνη. Ο πρώτος στίχος, λοιπόν, θα ταίριαζε σε αυτούς που έχουν ελεηθεί μέσω του αγίου βαπτίσματος· διότι σε εκείνους συγχωρήθηκαν οι ανομίες. Ο δεύτερος ταιριάζει σε αυτούς που επιθυμούν να μετανοήσουν· διότι οι αμαρτίες τους επικαλύπτονται μέσω της μετάνοιας, καθώς ο φιλάγαθος Θεός τις σκεπάζει τρόπον τινά με τη λήθη Του, ώστε να μη θέλει πλέον ούτε να τις βλέπει. Διότι σε όσους αμαρτάνουν μετά την πρώτη άφεση, δεν παρέχει πλέον δεύτερη άφεση, αλλά επικάλυψη των αμαρτιών. Επειδή παραχώρησε το δικαίωμα, μέσω των μεταγενέστερων καλών πράξεων, να καλύπτονται τα προηγούμενα αμαρτήματα.

Είναι πιθανό ότι, ακολουθώντας τα αρχαία έθιμα, ο Ψαλμωδός αναφέρει εδώ τα μουσικά όργανα. Διότι ήταν συνήθεια στους Ιουδαίους να κτυπούν κάποτε τη λύρα, να χρησιμοποιούν κύμβαλα και νάβλες και κάποια άλλα παρόμοια όργανα, και να ψάλλουν ύμνους στον ναό τους. (B φ. 97) Παρατήρησε ότι δεν προστάζει στους αγίους, δηλαδή στους ευθείς, να θυσιάζουν βόδια, ούτε βέβαια να χρησιμοποιούν καπνούς και λιβάνι· αλλά μάλλον να ψάλλουν ύμνους και να προσφέρουν αναίμακτες θυσίες, πράγμα που αποτελεί σύμβολο της εν Χριστώ πολιτείας. Αφού απέρριψε τις θυσίες δι' αιμάτων, λέγοντας προς τον Ισραήλ: «Δεν θα δεχθώ από τον οίκο σου μόσχους, ούτε από τα ποίμνιά σου τράγους», προτρέπει σε ωδές και μέλη λέγοντας: «Θυσίασε στον Θεό θυσία αινέσεως.» <Ψάλατε στον Κύριο άσμα καινό, ψάλατε σε αυτόν ωραία με αλαλαγμό.> (A φ. 176 β) Θα μπορούσε κανείς να δει και από αυτό ότι το Πνεύμα, μέσω του Ψαλμωδού, δεν απευθύνεται τώρα σε όσους τελούν τη λατρεία σύμφωνα με τον Νόμο, αλλά στους εραστές της εν Χριστώ πολιτείας και σε όσους έχουν πλουτίσει από Αυτόν με τη δικαίωση μέσω της πίστεως. Αυτοί θα ήταν εκείνοι για τους οποίους μιλούσε στην αρχή του προηγούμενου ψαλμού: «Μακάριοι είναι εκείνοι των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες.» Διότι σε ποιους συγχώρησε τις αμαρτίες, παρά σε όσους αναμορφώθηκαν σε καινότητα ζωής μέσω του αγιασμού εν Πνεύματι, οι οποίοι και ξέπλυναν κάθε μολυσμό μέσω του αγίου βαπτίσματος;

Σε εκείνον όμως που δεν στηρίζεται στα έργα, αλλά πιστεύει σε Εκείνον που δικαιώνει τον ασεβή, η πίστη του λογίζεται ως δικαιοσύνη. Όπως ακριβώς και ο Δαβίδ αναφέρεται στον μακαρισμό του ανθρώπου, στον οποίο ο Θεός λογαριάζει δικαιοσύνη χωρίς έργα: Μακάριοι είναι εκείνοι των οποίων συγχωρέθηκαν οι ανομίες και των οποίων σκεπάστηκαν οι αμαρτίες· μακάριος είναι ο άνθρωπος στον οποίο ο Κύριος δεν θα λογαριάσει αμαρτία. Αυτός ο μακαρισμός, λοιπόν, αναφέρεται στην περιτομή ή και στην ακροβυστία; Διότι λέμε ότι στον Αβραάμ η πίστη λογίστηκε ως δικαιοσύνη. Πώς λοιπόν του λογίστηκε; Όταν βρισκόταν σε περιτομή ή σε ακροβυστία; Όχι σε περιτομή, λέει, αλλά σε ακροβυστία. Και έλαβε το σημείο της περιτομής, ως σφραγίδα της δικαιοσύνης της πίστεως που είχε όταν ήταν στην ακροβυστία, ώστε να είναι αυτός πατέρας όλων όσων πιστεύουν ευρισκόμενοι σε ακροβυστία, για να λογιστεί και σε αυτούς ως δικαιοσύνη, και πατέρας της περιτομής για εκείνους που δεν ανήκουν μόνο στην περιτομή, αλλά και για εκείνους που ακολουθούν τα ίχνη της πίστεως που είχε κατά την ακροβυστία ο πατέρας μας Αβραάμ.» Και επιπλέον αυτών, προβαίνει σε μια ακόμη πιο λεπτομερή εξέταση του μυστηρίου. Και λέει τα εξής: «Διότι δεν δόθηκε μέσω του νόμου η υπόσχεση στον Αβραάμ ή στους απογόνους του ότι θα κληρονομήσει τον κόσμο, αλλά μέσω της δικαιοσύνης της πίστεως. Επειδή, εάν κληρονόμοι είναι αυτοί που προέρχονται από τον νόμο, λέει, η πίστη έχει χάσει την αξία της και η υπόσχεση έχει καταργηθεί. Διότι ο νόμος κατεργάζεται οργή.

ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΚΥΡΙΛΛΟΥ, ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΙΕΡΟΣΟΛΥΜΩΝ, ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΠΡΩΤΗ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΦΩΤΙΖΟΜΕΝΟΥΣ, η οποία συντάχθηκε στα Ιεροσόλυμα, ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΗ για εκείνους που προσήλθαν στο βάπτισμα. Και ανάγνωσμα από τον Ησαΐα: Λουστείτε, γίνετε καθαροί, αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας, μπροστά στα μάτια μου, και τα εξής. Μαθητές της Καινής Διαθήκης και κοινωνοί των Μυστηρίων του Χριστού, τώρα μεν μέσω της κλήσεως, σε λίγο όμως και μέσω της χάριτος, δημιουργήστε στον εαυτό σας καινούργια καρδιά και καινούργιο πνεύμα, για να γίνετε αφορμή χαράς στους επουρανίους. Διότι, εάν για έναν αμαρτωλό που μετανοεί γίνεται χαρά σύμφωνα με το Ευαγγέλιο, πόσο μάλλον η σωτηρία τόσων πολλών ψυχών θα κινήσει σε χαρά τους επουρανίους; Έχοντας εισέλθει στην αγαθή και άριστη οδό, διανύστε με ευλάβεια τον δρόμο της ευσέβειας. Διότι για τη δική σας απολύτρωση είναι παρών και πανέτοιμος ο μονογενής Υιός του Θεού, λέγοντας: Ελάτε προς εμένα όλοι όσοι κοπιάζετε και είστε φορτωμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Εσείς που είστε ντυμένοι το βαρύ ένδυμα των πταισμάτων και είστε σφιγμένοι με τις αλυσίδες των δικών σας αμαρτιών, ακούστε την προφητική φωνή που λέει: Λουστείτε, γίνετε καθαροί, αφαιρέστε τις πονηρίες σας από τις ψυχές σας, μπροστά στα μάτια μου, για να σας αναφωνήσει ο αγγελικός χορός: Μακάριοι εκείνοι των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες, και των οποίων σκεπάστηκαν οι αμαρτίες.

Ήδη προετοιμάστε τα αυτιά σας να ακούνε σαν κατήχηση εκείνον τον ωραίο ήχο, όταν κατά τη σωτηρία σας οι άγγελοι θα αναφωνήσουν: Μακάριοι εκείνοι των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες, [και των οποίων σκεπάστηκαν οι αμαρτίες] όταν, σαν αστέρια της Εκκλησίας, εισέλθετε λαμπροί στο σώμα και φωτεινοί στην ψυχή.

Του Δαβίδ, συνέσεως ΛΑ΄. Μακάριοι εκείνοι των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες και των οποίων σκεπάστηκαν οι αμαρτίες. Ο Δαβίδ, αφού ταλαιπώρησε πολύ τον εαυτό του για το αμάρτημα στο οποίο έπεσε, και αφού ανέπεμψε τις φωνές μέσα από τον τριακοστό ψαλμό, μεριμνώντας και αγωνιώντας για την κρίση του Θεού, για τα όσα ο ίδιος είχε αναγνωρίσει στον εαυτό του· στη συνέχεια, αφού γνώρισε μέσω του Αγίου Πνεύματος και της προφητικής δυνάμεως τη συγχώρηση των αμαρτημάτων που επρόκειτο να δοθεί σε όλους τους ανθρώπους μέσω της σωτήριας χάρης, και το πώς οι ειδωλολάτρες και άθεοι από τα έθνη, αν και μπλεγμένοι σε μύρια κακά, θα τύχουν κάποτε αθρόας αφέσεως αμαρτιών διά του λουτρού της παλιγγενεσίας, τους αναδεικνύει τρισμακάριους διά των προκειμένων λόγων. Εγώ, λέει, έχοντας λιώσει από τους οδυρμούς και τα συχνά δάκρυα εξαιτίας της αμαρτίας, και έχοντας περιπέσει σε κάθε είδους συμφορές εξαιτίας της, αποκαλώ αξιοζήλευτους και μακάριους εκείνους που, χωρίς ταλαιπωρία, δέχθηκαν την άφεση των αμαρτημάτων χάρη στη φιλανθρωπία του Θεού. Διότι τόση είναι η γενναιοδωρία που επιδεικνύει απέναντί τους, ώστε όχι μόνο να συγχωρεί, αλλά και να σκεπάζει τις αμαρτίες, και να μην αφήνει ούτε ίχνη από αυτές.

Και ευσταθεί βεβαίως λογικά μια τέτοια ερμηνεία· διότι, εάν μακάριζε άλλους, των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες, σαν να μην είχε λάβει ο ίδιος ακόμη την άφεση, πώς θα μπορούσε εδώ να λέει: «Και εσύ συγχώρησες την ασέβεια της αμαρτίας μου»; Επομένως, θεωρώ ότι έχει διατυπωθεί ακριβέστερα σύμφωνα με τον Σύμμαχο το: «Για να αφαιρέσεις εσύ την ασέβεια της αμαρτίας μου».

ΨΑΛΜΟΣ ΤΟΥ ΔΑΒΙΔ ΛΒ΄. Σύμφωνα με την εβραϊκή ανάγνωση και κατά τους λοιπούς ερμηνευτές, ο ψαλμός είναι ανεπίγραφος· διατηρεί όμως μεγάλη συνέχεια με τον προηγούμενό του. Διότι, αφού προείπε στο τέλος εκείνου: «Ευφρανθείτε επί τον Κύριο και αγαλλιάσθε, δίκαιοι», ξεκίνησε σχεδόν με την ίδια λέξη τον παρόντα, λέγοντας: «Αγαλλιάσθε, δίκαιοι, εν Κυρίω». Και μου φαίνεται ότι τα όσα λέγονται προφητικά στον παρόντα ψαλμό αναφέρονται στο πρόσωπο εκείνων που υποδείχθηκαν στον προηγούμενο ψαλμό, σύμφωνα με το: «Μακάριοι εκείνοι των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες, και των οποίων σκεπάστηκαν οι αμαρτίες».

Διότι, ωσάν προς εκείνους που έχουν λάβει την άφεση των αμαρτιών διά της σωτηρίου χάριτος αναφωνείται το: «Αγαλλιάσθε, δίκαιοι, εν Κυρίω». Διότι, μην έχοντας πεποίθηση στον εαυτό σας ή σε οτιδήποτε κοσμικό, αλλά έχοντας εναποθέσει την εμπιστοσύνη σας στον Κύριο, και σε αυτόν σεμνυνόμενοι και με αυτόν καυχώμενοι, να αγαλλιάσθε εσείς οι μακάριοι, των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες και των οποίων καλύφθηκαν οι αμαρτίες. Διότι αρμόζει, λέγει, σε όλους τους ευθείς η αίνεση προς τον Θεό. Κατά δε τον Ακύλα: «Στους ευθείς ωραιοποιείται η ύμνηση». Επειδή ακριβώς δεν είναι ωραίος ο ύμνος στο στόμα του αμαρτωλού, ευλόγως σε εκείνους που διαθέτουν καθαρή διάνοια και καθαρά χείλη ταιριάζει η αίνεση του Θεού.

Ότι δηλαδή αυτός ήταν ο Σωτήρας και λυτρωτής των ανθρώπινων ψυχών, τις οποίες ελευθέρωσε από την πικρή δουλεία της πολυθεϊστικής πλάνης και της δαιμονικής ενέργειας, λύνοντας τα δεσμά των αμαρτιών τους. Αυτό ακριβώς φανερώνεται και μέσα από τον προκείμενο ψαλμό που λέει: Συγχώρησες τις ανομίες του λαού σου, σκέπασες όλες τις αμαρτίες τους. Ανομίες που συγχωρούνται και σκεπάζονται γνωρίζει και αλλού ο λόγος της Γραφής που λέει: Μακάριοι εκείνοι των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες, και των οποίων σκεπάστηκαν οι αμαρτίες. Με αυτά, το Πνεύμα υποδηλώνει την άφεση των προηγούμενων αμαρτημάτων που δωρήθηκε από τον Σωτήρα σε αυτούς που έχουν λυτρωθεί από τη νοητή αιχμαλωσία των ψυχών· στους οποίους, εάν μετά την άφεση πάλι αμαρτήσουν, δεν παρέχει πλέον δεύτερη άφεση, αλλά επικάλυψη των αμαρτιών. Διότι παραχώρησε να σκεπάζονται τα προηγούμενα αμαρτήματα μέσω νέων πνευματικών κατορθωμάτων. Όλα αυτά ο Θεός των όλων τα δώρισε στη γη των ανθρώπων, και δηλαδή σε εκείνους που την κατοικούν, μέσω της ελεύσεως του Σωτήρα, καταπαύοντας την οργή και τον θυμό, των οποίων άξιοι ήταν προηγουμένως αυτοί που κατοικούσαν τη γη, επειδή ακριβώς ήταν εχθροί του εξαιτίας των υπερβολικών τους ασεβειών· αλλά ο Θεός ήταν εν Χριστώ συμφιλιώνοντας τον κόσμο με τον εαυτό Του, μη λογαριάζοντας σε αυτούς τα παραπτώματά τους.

Διότι ποιο είναι το όφελος να συγχωρηθεί σε εσένα μεν η αμαρτία, αλλά στον αδικημένο να μην επανορθωθεί η ζημιά που προκλήθηκε από εσένα, εφόσον βαρύνεσαι με δύο κακά: και με το ότι απέκτησες κάτι άδικα, και με το ότι κατακρατείς αυτό που απέκτησες; Για το πρώτο έλαβες άφεση, αλλά ως προς το δεύτερο διαπράττεις αδικία σήμερα. Διότι σήμερα βρίσκεται στην κατοχή σου το ξένο πράγμα· και το αμάρτημα δεν εξαλείφθηκε, αλλά διακόπηκε χρονικά. Το ένα τολμήθηκε πριν από το βάπτισμα, ενώ το άλλο παραμένει μετά το βάπτισμα· διότι το λουτρό παρέχει συγχώρηση για όσα αμαρτήματα έχουν διαπραχθεί, όχι για όσα εξακολουθούν να διαπράττονται. Πρέπει, λοιπόν, να μη νοθευτεί με σοφίσματα ο καθαρμός, αλλά να επισφραγιστεί βαθιά· να λαμπρυνθείς ολοκληρωτικά και όχι απλώς να χρωματιστείς επιφανειακά· και το χάρισμα να μην αποτελεί απλώς επικάλυψη των αμαρτιών, αλλά πλήρη απαλλαγή. «Μακάριοι είναι εκείνοι των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες»· αυτό αποτελεί γνώρισμα της παντελούς κάθαρσης· «και εκείνοι των οποίων επικαλύφθηκαν οι αμαρτίες»· αυτό αφορά εκείνους που δεν έχουν ακόμη καθαρθεί εις βάθος. «Μακάριος ο άνθρωπος στον οποίο ο Κύριος δεν θα καταλογίσει αμαρτία»· αυτή είναι μια τρίτη κατηγορία αμαρτημάτων, των οποίων η μεν πράξη δεν είναι επαινετή, αλλά η πρόθεση δεν φέρει ενοχή.

«Συνέσεως του Δαβίδ»: Ο προφήτης συνετίζει, δηλαδή διδάσκει τα μέλλοντα, καθώς και για το βάπτισμα και για εκείνους που σώζονται μέσω αυτού. «Μακάριοι»: Αναφέρεται σε εκείνους που σώζονται διά του βαπτίσματος, μακαρίζοντάς τους. «Μακάριος ανήρ»: Αναφέρεται στον κυριακό άνθρωπο, τον οποίο προσέλαβε ο Χριστός· διότι σε αυτόν και μόνο δεν βρέθηκε αμαρτία. «Ουδέ έστιν»: Αναφέρεται στον Χριστό και Θεό. Διότι γι' αυτόν έχει γραφτεί: «και δεν βρέθηκε δόλος στο στόμα του». «Ότι εσίγησα»: Αναφέρεται στον Αδάμ· διότι επί πολλά χρόνια κατασάπηκαν μέσα στην αμαρτία, αλλά ο Χριστός πέθανε υπέρ αυτού και τον ανέστησε. «Από του κράζειν»: Διότι όλη την ημέρα ο Χριστός (ο Κύριος) ήταν απλωμένος πάνω στον σταυρό για χάρη του Αδάμ. «Ότι ημέρας και νυκτός»: Διότι μέσα στη νύχτα παραδόθηκε ο Κύριος, και την ημέρα σταυρώθηκε. Διότι αυτά που χρωστούσε ο Αδάμ, ο Χριστός τα ξεπληρώνει. «Εστράφην»: Όταν άκουσε ο Αδάμ από τον Θεό: «αγκάθια και τριβόλους θα σου αναβλαστήσει η γη». Αυτά όμως τα κατέκαψε ο Χριστός, φορώντας τον ακάνθινο στέφανο. «Την ανομίαν»: Εδώ ο προφήτης οδύρεται· διότι ονομάζει ανομία τον φόνο και αμαρτία τη μοιχεία. Ούτε λοιπόν αυτήν απέκρυψε εξομολογούμενος, ούτε εκείνη. «Είπα: εξαγορεύσω»: Επειδή ο Δαβίδ είπε: «Αμάρτησα στον Κύριο». «Και συ αφήκας»: Επειδή ο Νάθαν είπε: «Και ο Κύριος αφαίρεσε το αμάρτημά σου».

Αυτά λέγονται, επειδή μέσω αυτού ο Πατέρας εργάζεται τα πάντα, σαν να ήταν μέσω ενός χεριού. Διότι τα πάντα έγιναν μέσω αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε τίποτε απολύτως από όσα έχουν γίνει. Η δικαιοσύνη και η κρίση αποτελούν την ετοιμασία του θρόνου σου. Ποιου θρόνου; Ασφαλώς του μελλοντικού· γι' αυτό ακριβώς έκανε λόγο για ετοιμασία. Διότι από εδώ, με βάση τον τρόπο που εμείς ζούμε, ο Κριτής μας ετοιμάζει για τον εαυτό του δικαιοσύνη και κρίση, προετοιμάζοντας τον δρόμο για τη μελλοντική κρίση σύμφωνα με τις πράξεις του καθενός. Το έλεος και η αλήθεια θα προπορευθούν ενώπιόν σου. Προφθάνει το έλεος, και ακολουθεί εύλογα η αλήθεια. Διότι εάν δεν προτάξει το έλεος, ποιος θα μπορέσει να αντέξει την αλήθεια του Κριτή; Και πώς η αλήθεια επικοινωνεί με το έλεος; Επειδή ο Κριτής δεν ελεεί τους πάντες, αλλά αυτούς οι οποίοι διόρθωσαν με το έλεος όσα αμάρτησαν, είτε μετανοώντας, είτε ελεώντας τον πλησίον. Μακάριος είναι ο λαός που γνωρίζει τον αλαλαγμό· ως αλαλαγμός ονομάζεται η φωνή των στρατιωτών που έχουν νικήσει στον πόλεμο. Όσοι λοιπόν νίκησαν τον διάβολο, είτε κατορθώνοντας αρετές, είτε μετανοώντας για τα σφάλματά τους, αυτοί γνωρίζουν τον αλαλαγμό, και έχουν εξαιρετικό μακαρισμό, οι μεν επειδή πρόκειται να λάβουν στεφάνια, οι δε επειδή γλιτώνουν τις τιμωρίες. Διότι έχεις μάθει ότι δεν ισχύει μόνο το «Μακάριοι οι άμωμοι στην οδό», αλλά και το «Μακάριοι εκείνοι των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες και των οποίων σκεπάστηκαν οι αμαρτίες».

Διότι η λαμπρότητα των νεοφωτίστων έγινε σκοτάδι για τους Ιουδαίους, και η δική τους ευωχία ταλαιπωρία για εκείνους, και η δική τους σωτηρία πνιγμός για εκείνους και για τον διάβολο. Διότι αυτοί βρίσκονται στην εκκλησία και εκείνοι στην έρημο, αυτοί είναι με τους αγγέλους και εκείνος με τους χοίρους. Από εκεί όπου εκείνος εξέπεσε, αυτοί ανυψώθηκαν· οι αιχμάλωτοι βρίσκονται στην ελευθερία και ο τύραννος στη δουλεία. Ας μιλήσουν οι λυτρωμένοι από τον Κύριο. Τι να πουν; Μακάριοι είναι εκείνοι των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες και των οποίων σκεπάστηκαν οι αμαρτίες. Τι να πουν; Ο Χριστός μας εξαγόρασε από την κατάρα του νόμου. Τι να πουν; Η παγίδα συντρίφθηκε και εμείς ελευθερωθήκαμε. Τι να πουν; Τα ελέη σου, Κύριε, στον αιώνα θα ψάλλουμε.

Έπρεπε όμως να ευφρανθείς και να χαρείς, διότι αυτός ο αδελφός σου ήταν νεκρός και ανέζησε· ήταν χαμένος και βρέθηκε. Ποιος, βλέποντας έναν νεκρό να ανασταίνεται, δεν ευφραίνεται; Και ποιος, βρίσκοντας εκείνα που έχασε, δεν αγαλλιάζει; Έλα και εσύ, υιέ μου, συνευφράνσου μαζί μας και σκίρτησε από χαρά μαζί με τους αγγέλους, και αγκάλιασε μαζί μας τον αδελφό σου, και συμψάλε με τον Δαβίδ εκείνο το πνευματικό μέλος, το οποίο αρμόζει στην παρούσα πανήγυρη: Μακάριοι εκείνοι των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες και των οποίων σκεπάστηκαν οι αμαρτίες· μακάριος ο άνθρωπος στον οποίο ο Κύριος δεν θα λογαριάσει αμαρτία.

Όπου δε υπάρχει μακαρισμός, κάθε αισχύνη έχει εξαλειφθεί και η δόξα είναι πολλή· διότι ο μακαρισμός αποτελεί επαύξηση και των ανταμοιβών και της δόξας. Για τον λόγο αυτόν, εκείνο μεν που αποτελεί πλεονέκτημα εκείνου, το παραθέτει χωρίς γραπτή μαρτυρία, λέγοντας: «Διότι σε εκείνον που εργάζεται, ο μισθός δεν λογίζεται κατά χάριν»· ενώ αυτό που αποτελεί προτέρημα του πιστού, το κατοχυρώνει μέσω γραπτής μαρτυρίας, λέγοντας: «Καθώς είπε ο Δαβίδ: Μακάριοι εκείνοι των οποίων συγχωρέθηκαν οι ανομίες, και των οποίων σκεπάστηκαν οι αμαρτίες». Διότι τι εννοείς, λέγει; Ότι λαμβάνεις την άφεση όχι ως οφειλή, αλλά κατά χάριν;

Τις άλλες δύο όμως, από τις οποίες η μία είναι αξιομακάριστη επειδή έχει δοθεί από τον Θεό, ενώ η άλλη επαινετή επειδή κατορθώνεται από εμάς με τη χάρη του Θεού, ας τις επιλέξουμε και ας τις επιδιώξουμε με ζήλο. Από αυτές τις δύο, τη μεν πρώτη μακαρίζει ο Δαβίδ λέγοντας: «Μακάριοι εκείνοι των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες»· τη δε δεύτερη θαυμάζει ο Παύλος, γράφοντας στους Γαλάτες, ότι «Όσοι ανήκουν στον Χριστό σταύρωσαν τη σάρκα». Από το άλλο ζεύγος, τη μία ο Χριστός λέει ότι πρέπει να την περιφρονούμε, λέγοντας: «Μη φοβηθείτε από αυτούς που αποκτείνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να αποκτείνουν την ψυχή»· την άλλη όμως τη θεωρεί φοβερή: «Να φοβηθείτε μάλλον εκείνον που δύναται και την ψυχή και το σώμα να απολέσει στη γέεννα». Γι' αυτό, αποφεύγοντας αυτήν, ας επιλέξουμε εκείνη τη νεκρότητα, η οποία μακαρίζεται και θαυμάζεται, ώστε από τις άλλες δύο, τη μεν μία να αποφύγουμε, τη δε άλλη να φοβηθούμε. Διότι κανένα απολύτως όφελος δεν έχουμε να βλέπουμε τον ήλιο, να τρώμε και να πίνουμε, εάν δεν είναι παρούσα η ζωή των αγαθών έργων. Διότι ποιο είναι το όφελος, πες μου, ενός βασιλιά που φορεί μεν την πορφύρα και φέρει όπλα, αλλά δεν έχει κανέναν υπήκοο, παρά είναι εκτεθειμένος σε όλους όσοι επιθυμούν να του επιτεθούν και να τον υβρίσουν; Έτσι και για τον Χριστιανό δεν θα υπάρξει κανένα όφελος, εάν έχει μεν την πίστη και τη δωρεά του βαπτίσματος, υποτάσσεται όμως σε όλα τα πάθη· διότι έτσι η ύβρις θα είναι μεγαλύτερη και η αισχύνη περισσότερη.

Και όσα έχουν λεχθεί από τους προφήτες υπαινίσσονται αυτόν τον τρόπο της γεννήσεως· όπως το: «Θα αναγγελθεί στον Κύριο η γενεά που έρχεται, και θα αναγγείλουν τη δικαιοσύνη του σε λαό που πρόκειται να γεννηθεί, τον οποίο δημιούργησε ο Κύριος»· το: «Θα ανανεωθεί σαν του αετού η νεότητά σου»· το: «Φωτίζου, Ιερουσαλήμ· ιδού, ο βασιλιάς σου έρχεται»· και το: «Μακάριοι εκείνοι των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες». Και ο Ισαάκ, εξάλλου, υπήρξε τύπος αυτής της γεννήσεως. Διότι πες μου, ω Νικόδημε, πώς γεννήθηκε εκείνος; Άραγε σύμφωνα με τον νόμο της φύσεως; Σε καμία περίπτωση.

Στον ΡΙΗʹ Ψαλμό, Ήτοι τον Άμωμο. Στάση Αʹ. 1. Ως μεγάλο θησαύρισμα και πνευματικό πλούτο και ως την πιο ευχάριστη ωφέλεια των ψυχών για την αίνεση και τη δοξολογία του Θεού, καθώς και για την ασφάλεια του βίου μας και ως πρότυπο αγαθών έργων, κατά την ανακύκλωση της εβδομάδας, την πρώτη ημέρα (η οποία ονομάζεται από εμάς Κυριακή, εξαιτίας του Κυρίου που αναστήθηκε σε αυτήν), οι ένδοξοι καθοδηγητές και διδάσκαλοι, οι άγιοι πατέρες μας, μας παρέδωσαν να υμνούμε και να ψάλλουμε τον εκατοστό δέκατο όγδοο ψαλμό. Διότι αποτελεί θεμελίωση και καθοδήγηση του κατά Θεόν βίου. Γι' αυτό ακριβώς φέρει και αυτήν την επιγραφή, επειδή όσους προσέχουν και ερευνούν με ακρίβεια τη σαφήνειά του, τους καθοδηγεί προς την τελειότητα του βίου και, σύμφωνα με την ονομασία του, τους καθιστά άμωμους. Άμωμος δε είναι εκείνος που έχει απαλλαγεί από κάθε μίασμα και ακαθαρσία και ρύπο, και παραμένει μακριά από κάθε κηλίδα και ανομία και αμαρτία. Αυτός είναι επίσης μακάριος, διότι μετά την αναχώρησή του από τον παρόντα βίο, θα αξιωθεί της αληθινής μακαριότητας, θα λαμπρυνθεί από το φως της θείας γνώσης και θα εγκατασταθεί σε ανάπαυση και αιώνια τρυφή, η οποία είναι η βασιλεία των ουρανών. Γι' αυτό και ο υμνογράφος Δαβίδ, έχοντας κατανοήσει με τα προφητικά του μάτια τη χάρη του αγίου βαπτίσματος, αναφωνούσε: Μακάριοι είναι εκείνοι των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες.

Η Βαβυλώνα ερμηνεύεται ως σύγχυση· διότι η ανθρωπότητα έχει περιέλθει σε σύγχυση εξαιτίας της πνευματικής τυφλότητας. Αυτός όμως είναι ο τρόπος των άριστων ιατρών· η θεραπεία των χρόνιων τραυμάτων υπερβαίνει τις ικανότητες των μαθητών. Έτσι και ο μονογενής Υιός του Θεού, ο Ιησούς Χριστός, βλέποντας ότι η ασέβεια των ανθρώπων δεν θεραπεύθηκε διά του Νόμου και των προφητών, έρχεται από τις ουράνιες αψίδες. Αφού γεννήθηκε από την αγία Παρθένο Μαρία, πρώτα κατατρόπωσε τον διάβολο διά του σταυρού, έπειτα αιχμαλώτισε τον θάνατο και, χαρίζοντας ειρήνη στους εγγύς και στους μακράν διά της τριήμερης ανάστασής Του, οδήγησε τους πάντες στη δική Του θεογνωσία. Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; Η μακαριότητα προέρχεται από τον Θεό. Και βλέποντας αυτό ο προφήτης Δαβίδ λέγει: Μακάριοι είναι εκείνοι των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες και των οποίων σκεπάστηκαν οι αμαρτίες. Αλλά ποιος έχει τη δύναμη να συγχωρεί αμαρτίες, παρά μόνον ένας, ο Θεός; Διότι οι άνθρωποι που μακαρίζουν ανθρώπους δεν ωφελούν σε τίποτα, αλλά πολλές φορές μάλιστα και βλάπτουν, καθώς λέγει ο προφήτης Ησαΐας: Λαέ μου, εκείνοι που σας μακαρίζουν σας πλανούν, και αναστατώνουν το μονοπάτι των ποδιών σας. Ενώ Εκείνος που μακαρίζει, μαζί με τον λόγο παρέχει και τη χάρη.

Ψαλμός 31ος. (Του Δαβίδ, συνέσεως). «Μακάριοι εκείνοι των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες και των οποίων σκεπάστηκαν», δηλαδή εξαφανίστηκαν, «οι αμαρτίες». «Μακάριος ο άνθρωπος στον οποίο ο Κύριος δεν θα λογαριάσει αμαρτία, και στο στόμα του οποίου δεν υπάρχει δόλος». Και πολύ δικαιολογημένα, τέτοιος είναι και ονομάζεται μακάριος, διότι το «μακάριος» υποδηλώνει το να ζει κανείς πάντοτε εξαιρετικά με αγαθά έργα και να γίνει κάτοχος της μακάριας γης των πραέων όταν έρθει ο καιρός. «Επειδή σιώπησα, πάλιωσαν τα οστά μου από το να κράζω όλη την ημέρα». Τι σημαίνει λοιπόν ταυτόχρονα σιωπή και κραυγή; Οπωσδήποτε, ή είναι σιωπή ή κραυγή, πρέπει λοιπόν να το πούμε ως εξής: «επειδή σιώπησα» από το να σε υμνώ, Κύριε. «Πάλιωσαν τα οστά μου» από τα πάθη, «και από το να κράζω όλη την ημέρα», και «το χέρι σου βάρυνε», δηλαδή στηρίχθηκε, πάνω μου «ημέρα και νύχτα, στράφηκα στην ταλαιπωρία όταν μπήχτηκε μέσα μου αγκάθι». Διότι όπου μπηχτεί το αγκάθι της αμαρτίας, εκεί προστίθεται και ατροφία που οδηγεί σε ταλαιπωρία, το οποίο έπαθε και ο προπάτορας, και όλοι εμείς πάσχουμε καθημερινά. Αλλά ποιο είναι το φάρμακο για αυτήν; Η μετάνοια μαζί με την εξομολόγηση. «Την ανομία μου», λέει, «γνώρισα», δηλαδή φανέρωσα, «και τα αμαρτήματά μου δεν τα έκρυψα», αλλά «είπα: θα εξαγορεύσω την ανομία μου στον Κύριο» και κάνοντας αυτό δεν απέτυχα του σκοπού μου, αλλά «εσύ» γρήγορα «συγχώρησες την ασέβεια της καρδιάς μου».

Ρωμ. 4,5 Σε αυτόν που δεν αντλεί θάρρος από τα έργα του, αλλά προσέρχεται με βάση την πίστη, «λογίζεται η πίστη του ως δικαιοσύνη», και δικαιώνεται μέσω αυτής. Ρωμ. 4,6-10 Πολύ κατάλληλη και αρμόζουσα είναι η χρήση του ψαλμού· διότι κάθε δικαίωση προέρχεται από τον Θεό· είτε γίνεται με το να συγχωρηθούν οι ανομίες και οι αμαρτίες, είτε με το να επικαλυφθούν, δηλαδή να κατανικηθούν και να καταποθούν μέσω κάποιων κατορθωμάτων, είτε με το να μην υπολογίσει ο Θεός την πράξη ως αμαρτία. Και μέσω αυτών των τριών φιλάνθρωπων τρόπων ο Θεός λογίζει στον άνθρωπο τη δικαιοσύνη, δείχνοντας συμπάθεια, ενεργώντας κατά θεία οικονομία, και προσφέροντας πλουσιοπάροχα· διότι η μεν άφεση είναι γνώρισμα συμπάθειας, η δε επικάλυψη θείας οικονομίας, και το να μη λογιστεί κάτι ως αμαρτία είναι γνώρισμα θείας φιλοτιμίας. Ποιοι λοιπόν αξιώνονται αυτά; Οι πιστοί, και μάλιστα μέσω της πίστεως· γι' αυτό και τους μακαρίζει ο προφήτης Δαβίδ. Σε εκείνους δε που βρίσκονται υπό τον νόμο και επιζητούν να δικαιωθούν από τα έργα δεν ακολουθεί καμία από τις τρεις αυτές δικαιώσεις, ενώ σε όσους δικαιώνονται από την πίστη λογίζεται η δικαιοσύνη μέσω αυτών των τριών τρόπων. Επομένως, πολύ εύστοχα ο θεσπέσιος Παύλος προσάρμοσε τη μαρτυρία του Δαβίδ στη δική του διδασκαλία.

Άραγε αποκλείσαμε κάθε είσοδο στον πονηρό και καταστήσαμε τις ψυχές μας ναό του Παναγίου Πνεύματος, ή μάλλον τον ναό που οικοδομήθηκε για το Πανάγιο Πνεύμα (όπως διακηρύσσει ο μακάριος Παύλος: δεν γνωρίζετε ότι τα σώματά σας είναι ναός του Αγίου Πνεύματος που βρίσκεται μέσα σας;), τον διατηρήσαμε αδιάφθορο για να μην φθαρούμε; Διότι, αν κάποιος φθείρει τον ναό του Θεού, ο ίδιος πάλι διαβεβαιώνει, θα τον φθείρει ο Θεός. Άραγε δεν μας εκλάπη το χάρισμα; Δεν υποδουλώθηκε η ελευθερία μας; Δεν ρυπάνθηκε η καθαρότητά μας, δεν αμαυρώσαμε την λαμπρότητα; Άραγε δεν προδώσαμε την ασφάλειά μας με την αμέλεια, αλλά ακόμη εκείνος που μας προστατεύει τηρεί τη φύλαξή του άγρυπνη και ακοίμητη; Ακόμη δεχόμαστε τις ψαλμωδίες των μυσταγωγών αγγέλων, οι οποίοι συνευφραίνονταν για την αναγέννησή μας και παραστέκονταν ως αδιάψευστοι μάρτυρες της διαθήκης μας με τον Θεό; Μακάριοι εκείνοι των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες και των οποίων σκεπάστηκαν οι αμαρτίες. Έχουμε ακόμη την παρρησία απέναντι στους εχθρούς, να τους απειλούμε λέγοντας: Ο Κύριος είναι ο φωτισμός μου και ο σωτήρας μου, ποιον θα φοβηθώ; Ο Κύριος είναι ο υπερασπιστής της ζωής μου, από ποιον θα δειλιάσω; Έχουμε ακόμη το θάρρος να ψάλλουμε προς τον Κύριο: Έπραξα κρίση και δικαιοσύνη, μην με παραδώσεις σε αυτούς που με αδικούν, και, δεν θα φοβηθώ κακά, διότι εσύ είσαι μαζί μου;

Και ο απόστολος λέει να προσεύχονται όλοι ομόθυμα και με ένα στόμα να δοξάζουν τον Θεό. Και πολλά άλλα. Επομένως, ασεβούν οι Ναυατιανοί, λέει, επειδή δεν ανέχονται να προσεύχονται μαζί με τους άλλους ανθρώπους. Ότι και αυτός αναπτύσσει τα όσα έχουν ειπωθεί για τη δεσποτική παραβολή, η οποία παρουσιάζει εκείνον που κατέβαινε από την Ιεριχώ και τραυματίστηκε, παρόμοια με τον Χρυσόστομο, εκλαμβάνοντας ως πανδοχείο την Εκκλησία, ως δύο δηνάρια την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη, ως πανδοχέα τον προεστώτα της Εκκλησίας, και ως αυτόν που έπεσε στους ληστές τον αμαρτωλό. Ότι σχετικά με το «Μακάριοι εκείνοι των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες» και τα εξής, το μεν «συγχωρήθηκαν», λέει, αναφέρεται στο βάπτισμα, ενώ το «σκεπάστηκαν» τάσσεται στη μετάνοια. Και το «Μακάριος ο άνθρωπος στον οποίο ο Κύριος δεν θα λογαριάσει αμαρτία» αποτελεί, λέει, επεξήγηση του «σκεπάστηκαν»· διότι η ορθή μετάνοια σκεπάζει τις αμαρτίες, και ο Κύριος δεν τις λογαριάζει.

Γι' αυτό, υιέ μου, μαζί με όλους τους προσκεκλημένους στο δείπνο να ευφραίνεσαι και να υμνείς μαζί με όλους τους αγγέλους· διότι ο αδελφός σου είχε χαθεί και βρέθηκε· αυτός ήταν νεκρός και απροσδόκητα ανέζησε.» Ακούγοντας λοιπόν αυτά, αυτός πείστηκε και αγαλλιούσε μαζί με τον αδελφό του, και ψάλλοντας έλεγε τα εξής: «Όλοι αναφωνήστε με δοξολογίες, ότι είναι μακάριοι εκείνοι των οποίων συγχωρείται κάθε αμαρτία, και η ανομία τους σκεπάστηκε και εξαλείφθηκε».