Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 31:10

Μου λέει όμως ο λογισμός ότι, αν ήμουν μόνος μου, δεν θα είχα θλιβεί, αλλά μάλλον θα είχα σωθεί. Πες μου λοιπόν αν αυτό με συμφέρει. Απόκριση του Ιωάννη: Αδελφέ, ας μη σε θλίβει η δικαιολογία που λέει: «Αν ήμουν μόνος μου, δεν θα είχα θλιβεί, αλλά μάλλον θα είχα σωθεί.» Διότι έτσι καταργείς τη Γραφή που λέει: «Πολλές είναι οι θλίψεις των δικαίων», και πάλι: «Πολλές είναι οι μάστιγες του αμαρτωλού». Είτε λοιπόν είσαι δίκαιος είτε αμαρτωλός, οφείλεις να βαστάξεις τη δοκιμασία. Διότι δεν μπορούμε να είμαστε χωρίς θλίψη, αλλά αυτή μας διδάσκει την υπομονή. Και έχουμε άριστο δάσκαλο, τον Απόστολο, ο οποίος λέει: «Να δείχνετε υπομονή στη θλίψη». Διότι, άλλωστε, οι θλίψεις βρίσκονται μπροστά σε αυτούς που θέλουν να σωθούν. Διότι ο Κύριος είπε: «Στον κόσμο θα έχετε θλίψη», και πάλι: «Μέσα από πολλές θλίψεις πρέπει να εισέλθουμε στη βασιλεία των ουρανών». Πρόσεξε, αδελφέ μου, ότι, επειδή θέλει να σωθείς Εκείνος που είπε: «Η ψυχή μου είναι περίλυπη έως θανάτου», σε αφήνει να θλιβείς λίγο, ώστε να βρεις εκεί το έλεος από Αυτόν ως ανταπόδοση για την υπομονή σου, κατά τη φοβερή εκείνη ώρα. Διότι αν σε όλα ζητούμε την ανάπαυση, πρόκειται να ακούσουμε: «Απολαύσατε τα αγαθά σας στη ζωή σας». Όλα τα πάθη για εμάς τα υπέμεινε ο Δεσπότης μας, και πώς εμείς, αναλογιζόμενοι αυτά, δεν δείχνουμε υπομονή, ώστε να γίνουμε κοινωνοί Του; Πρόσεξε ότι έχουμε εντολή «Για το καθετί να ευχαριστείτε». Ας μη μας παρασύρει ο μισόκαλος στην αχαριστία και τα χάσουμε όλα.

Τα μάτια του Κυρίου είναι στραμμένα προς τους δικαίους, και τα αυτιά του προς τη δέησή τους· το πρόσωπο όμως του Κυρίου στρέφεται εναντίον εκείνων που πράττουν το κακό, για να εξαλείψει από τη γη τη μνήμη τους. Κραύγασε ο δίκαιος, και ο Κύριος τον εισάκουσε, και τον λύτρωσε από όλες τις θλίψεις του.» «Πολλές είναι οι μάστιγες του αμαρτωλού, αλλά εκείνους που ελπίζουν στον Κύριο θα τους περικυκλώσει το έλεος.» Ο από κάθε άποψη ελεήμων και ευεργετικός Πατέρας σπλαχνίζεται όσους τον φοβούνται, και με πραότητα και καλοσύνη προσφέρει τις χάρες του σε όσους τον πλησιάζουν με απλή διάνοια.

Αποτρέπει δε τους τέτοιους ανθρώπους, σχεδόν τραβώντας τους πίσω με δύναμη, προς ό,τι συμβάλλει κυρίως στην ωφέλειά τους. Διότι έτσι λέει κάπου και ο μακάριος Δαβίδ: «Με χαλινάρι και με φίμωτρο ας σφίξεις τις σιαγόνες εκείνων που δεν σε πλησιάζουν. Πολλές είναι οι μάστιγες του αμαρτωλού». Επιφέρει δε σε αυτούς που σφάλλουν την τιμωρία, παραδίδοντας τη δική του οργή, σαν κάποια ράβδο, στα χέρια ανθρώπων που δεν είναι αγαθοί, ώστε αυτοί να γίνουν τιμωροί εκείνων που ασέβησαν. Συμβαίνει όμως εκείνοι που έχουν χρησιμοποιηθεί για αυτόν τον σκοπό να υπερηφανεύονται απέναντι σε αυτούς που τιμωρήθηκαν, ή μάλλον απέναντι σε Αυτόν που τους παρέδωσε. Διότι δεν κατανοούν ότι τους κυρίευσαν επειδή το επέτρεψε ο Θεός και εξέδωσε την απόφαση ότι έπρεπε να πάθουν αυτά, αλλά νομίζουν ότι τους κυρίευσαν ακόμη και αν ο Θεός ήθελε να τους σώσει. Στρέφει, λοιπόν, την οργή του επάνω τους, και πολύ δικαιολογημένα. Και επειδή αντιτάσσεται στους υπερήφανους, καταρρίπτει την αλαζονεία τους και, υποβάλλοντάς τους στις ποινές που τους ταιριάζουν, επιχειρεί να τους κάνει να κατανοήσουν πλήρως ότι η κυριαρχία τους επί των τιμωρημένων δεν ήταν έργο της δικής τους δύναμης, αλλά των δικών του προσταγμάτων. Κάτι τέτοιο έπαθε και ο βασιλιάς των Ασσυρίων. Διότι, αφού κυρίευσε την Ιουδαία και λεηλάτησε τις πόλεις, υπερηφανεύτηκε πολύ για τον εαυτό του, και μάλιστα νόμισε ότι κατέκτησε την αγία γη παρά τη θέληση του Θεού που την προστάτευε και είχε υποσχεθεί να τη σώσει.

Πρέπει δε να γνωρίζουμε και τούτο, ότι τα δυσχερή περιστατικά η θεία Γραφή στην περίπτωση των αγίων τα ονομάζει θλίψεις, διότι τους συμβαίνουν για λόγους πνευματικής γυμνασίας, όπως στο «Πολλές είναι οι θλίψεις των δικαίων»· στην περίπτωση δε των αμαρτωλών, μάστιγες, όπως στο «Πολλές είναι οι μάστιγες των αμαρτωλών». Διότι μαστιγώνονται, παιδαγωγούμενοι για τις αμαρτίες τους. <Και εισάκουσον της προσευχής μου.> (A f. 22 b.) Αλλά πώς αυτός που λέει ότι έχει ήδη εισακουστεί, παρακαλεί και πάλι να ακουστεί; Είτε χρησιμοποιείται ένας χρόνος ρήματος αντί άλλου· διότι αντί του «Με σπλαχνίστηκες και εισάκουσες», ειπώθηκε το «Σπλαχνίσου και εισάκουσον»· είτε ίσως παρακαλεί να εισακούεται αδιαλείπτως· επειδή εκείνοι που θέλουν να ζουν με ευσέβεια δεν ενδέχεται να μην έρχονται οπωσδήποτε σε επαφή με τις θλίψεις του παρόντος βίου.

Διότι έχουμε δικαιωθεί εν Χριστώ και έχουμε διδαχθεί να λέμε στις προσευχές μας προς τον εν ουρανοίς Πατέρα και Θεό: «Άφες ημίν τα οφειλήματα ημών». Έτσι και εδώ, το να φτάνουν μέχρι τις σαράντα πληγές όσοι χτυπούν, δηλαδή όσοι τιμωρούνται με τα βασανιστήρια των μαστιγώσεων, φανερώνει τον τριπόθητο σε εμάς καιρό της ένσαρκης οικονομίας του Μονογενούς, κατά τον οποίο με τον μώλωπά Του εμείς θεραπευτήκαμε, και ο Ίδιος ταλαιπωρήθηκε για τις αμαρτίες μας, όταν Τον ενέπαιξαν οι Ισραηλίτες και όταν ο Πιλάτος επέφερε τις πληγές στην πλάτη Του, ενώ εμείς απαλλαχθήκαμε από την ποινή και την κόλαση. Διότι παλαιότερα ήταν πολλές οι μάστιγες του αμαρτωλού, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, αλλά ο Χριστός μαστιγώθηκε για εμάς. Επειδή, όπως ακριβώς πέθανε για όλους, έτσι πάλι μαστιγώθηκε για όλους, όντας Αυτός ο Ένας ίσος σε αξία με όλους.

Εκείνος που φθονεί την πρόοδο του αδελφού του χωρίζει τον εαυτό του από την αιώνια ζωή, ενώ εκείνος που τον συνδράμει θα γίνει κοινωνός της. Διότι, εάν αυτούς που συμπαραστέκονται σε εκείνους που πράττουν τα φαύλα, η δικαιοσύνη τους τιμωρεί και τους δύο, δεν θα δώσει πολύ περισσότερο ο Κύριος τον μισθό σε εκείνον που συνεργεί στο θέλημά Του; Είναι γραμμένο: πολλές είναι οι θλίψεις των δικαίων, και από όλες αυτές θα τους ελευθερώσει ο Κύριος. Πολλές όμως είναι οι μάστιγες του αμαρτωλού, και ο θάνατος του αμαρτωλού είναι οικτρός. Δεν αποτελεί αρετή το να υφίσταται κανείς ατιμία και να μένει αναίσθητος, αλλά μάλλον το να έχει επίγνωση και να την υπομένει για χάρη της ευσέβειας· διότι, λέει, ο οκνηρός δεν ντρέπεται όταν ονειδίζεται. Είναι προτιμότερο να ανακόπτει κανείς τον θυμό με ένα μειδίαμα, παρά να εξαγριώνεται σαν ανήμερο θηρίο· και στον σοφό άνδρα το κλάμα είναι πιο γλυκό από το γέλιο. Ποιος θα βάλει φρουρά στο στόμα μου και μια συνετή σφραγίδα στα χείλη μου, για να μην πταίσω εξαιτίας τους και να μη με καταστρέψει η γλώσσα μου; Δέσποτα της ζωής μου, μην με εγκαταλείψεις στις βουλές τους και μην με αφήσεις να πέσω εξαιτίας τους.

Έτσι, ποτέ ο υιός της αλήθειας δεν παρέκκλινε από την αλήθεια· και μόνη του ελπίδα ήταν ο Θεός, από τον Οποίο προέρχονται οι χάριτες των ελπίδων που επιφυλάσσονται για τους αξίους. Διότι, μελετώντας το ψαλμικό ρητό σε όλη του τη ζωή με λόγια και με έργα, έλεγε: «Σε Αυτόν ήλπισε η καρδιά μου, και βοηθήθηκα». Επειδή κατ' αυτόν τον τρόπο ήλπισε στον Κύριο, το έλεος θα τον περικυκλώσει. Και η πεποίθησή του σε Αυτόν τον παρομοιάζει με το όρος Σιών· αλλά και καθιστά αυτόν που την κατέχει μέτοχο του ύψιστου μακαρισμού, όπως μπορεί κανείς να διδαχθεί από τους ίδιους τους προφήτες, με τον Δαβίδ να λέει: «Μακάριος ο άνθρωπος, του οποίου η ελπίδα είναι το όνομα του Κυρίου». Τον δε Ιερεμία: «Ευλογημένος ο άνθρωπος που έχει την πεποίθησή του στον Κύριο, και ο Κύριος θα είναι η ελπίδα του· και θα είναι σαν το δέντρο που θάλλει κοντά στα νερά, και που απλώνει τις ρίζες του προς την υγρασία». Και τον Ησαΐα: «Ο Κύριος είναι ο Βασιλιάς μας, ο Κύριος είναι ο Σωτήρας μας, Αυτός θα μας σώσει».

Διάψαλμα: εναλλαγή του λόγου. «Θα σε συνετίσω»: Ο Χριστός απευθύνεται προς τον άνθρωπο, έχοντάς τον διδάξει τους νόμους της χάριτος και έχοντάς τον εγκαταστήσει στην οδό του Ευαγγελίου. «Θα στηρίξω πάνω σου [τα μάτια μου]»: Διότι, από τότε που προσέλαβε τον άνθρωπο, δεν μπορεί πλέον να τον αποβάλει, δηλαδή δεν μπορεί να αποστρέψει τα μάτια του από αυτόν, επειδή η θεότητα είναι ενωμένη με αυτόν. «Μη γίνεστε»: Ο λόγος απευθύνεται προς τους Ιουδαίους: γιατί μαίνεστε σαν τα κτήνη που δεν έχουν σύνεση; «Με χαλινάρι και φίμωτρο»: Αναφέρεται στους Ιουδαίους ως κτηνώδεις, διότι φίμωτρό τους έγινε ο σταυρός και χαλινάρι το Ευαγγέλιο, και από όλα αυτά φιμώθηκαν ως βλάσφημοι του διαβόλου. «Πολλές οι μάστιγες»: Διότι από τότε που ο Χριστός ήλθε στη γη, [ο διάβολος] δέχθηκε πολλές μάστιγες· επειδή όσα επινόησε κατά του Χριστού, τα έπραξε εναντίον του εαυτού του. «Εκείνον όμως που ελπίζει»: Καμία επινόηση του διαβόλου δεν έβλαψε (δεν νίκησε) τον Χριστό· διότι το έλεος και η αλήθεια περικυκλώνουν Αυτόν και κάθε άνθρωπο που φοβάται τον Κύριο αληθινά. «Ευφρανθείτε»: Διότι μετά την ανάσταση του Χριστού (του Θεού) από τους νεκρούς, όλοι οι πιστοί γεμίζουν με ευφροσύνη και αγαλλίαση. «Και καυχάσθε»: Διότι η ανάσταση του Χριστού είναι το καύχημα όλων των αγίων [και των πιστών χριστιανών].

Βλέπεις να τιμωρούνται και οι δίκαιοι και οι αμαρτωλοί; Άκουσε ότι η αιτία δεν είναι η ίδια· «Διότι πολλές», λέγει, «είναι οι μάστιγες του αμαρτωλού». Σχετικά με τους δικαίους, όμως, δεν είπε: «Οι μάστιγες», αλλά: «Πολλές είναι οι θλίψεις των δικαίων, και από όλες αυτές θα τους ελευθερώσει ο Κύριος»· και πάλι: «Ο θάνατος των αμαρτωλών είναι οικτρός»· και: «Τίμιος ενώπιον του Κυρίου είναι ο θάνατος των οσίων Του». Αυτά να επαναλαμβάνεις συνεχώς, από αυτά να παιδαγωγείσαι· διότι καθένα από αυτά τα λόγια περιέχει ένα αχανές πέλαγος νοημάτων. Εμείς βέβαια απλώς τα προσπεράσαμε· εάν όμως θελήσετε να διερευνήσετε με ακρίβεια τα όσα ειπώθηκαν, θα αντικρίσετε τον άφθονο πλούτο τους.

Ω της αφροσύνης! Αφού άκουσες ότι πολλές είναι οι θλίψεις των δικαίων, δείλιασες, άνθρωπε; Και αφού άκουσες ότι πολλές είναι οι μάστιγες του αμαρτωλού, δεν πτοήθηκες; Ή μάλλον, τη μεν μάστιγα την φοβήθηκες, το πάθος όμως της αμαρτίας δεν το έσβησες. Πόσο πλατιά και ευρύχωρη είναι η οδός της απωλείας!

Και ο Δαβίδ, ποθώντας τις εντολές του Θεού, αξιώθηκε την προφητική χάρη, και ανοίγοντας διάπλατα το στόμα του, πληρώθηκε από το Πνεύμα. Σε αυτούς δε που απειθούν στις εντολές του Θεού έχει ειπωθεί: «Με φίμωτρο και χαλινό να σφίξεις τα σαγόνια τους, αυτών που δεν σε πλησιάζουν»· και, «Πολλές είναι οι μάστιγες του αμαρτωλού». Από τις οποίες, αδελφοί, προσέχοντας στη διήγηση των όσων λέγονται, είθε να λυτρωθείτε με τη βοήθεια και την αντίληψη του Θεού, και είθε να σας σώσει ο Κύριος και Θεός, και στον παρόντα αιώνα και στον μέλλοντα. Αμήν, γένοιτο. Στον Οποίον πρέπει η δόξα και η τιμή, τώρα και στους αιώνες.

Βλέπεις δικαίους και αμαρτωλούς να τιμωρούνται; Πρόσεξε ότι η αιτία δεν είναι η ίδια. Διότι, λέει, «πολλές είναι οι μάστιγες του αμαρτωλού»· ενώ για τους δικαίους δεν ισχύει αυτό, αλλά «Πολλές είναι οι θλίψεις των δικαίων, και από όλες αυτές θα τους λυτρώσει ο Κύριος»· και πάλι: «Ο θάνατος των αμαρτωλών είναι κακός»· και, «Τίμιος ενώπιον του Κυρίου είναι ο θάνατος των οσίων Του». Αυτά να λες συνεχώς, από αυτά να διδάσκεσαι. Διότι καθένα από αυτά τα ρητά αποτελεί ένα αχανές πέλαγος νοημάτων. Εμείς βέβαια τα προσπεράσαμε απλώς· αν όμως θελήσετε να διερευνήσετε με ακρίβεια τα όσα ειπώθηκαν, θα διαπιστώσετε τον μεγάλο πλούτο και από αυτά, αλλά και από τις άλλες Γραφές παρομοίως.

«Και εκείνοι που τον είδαν θα πουν: Πού είναι;» «Οργή θα επιπέσει στους αμαρτωλούς, και τότε θα γνωρίσουν πού βρίσκεται η ύλη τους.» «Εκείνοι που σπέρνουν άτοπες πράξεις, θα θερίσουν οδύνες. Από το πρόσταγμα του Κυρίου θα εξολοθρευθούν, και από την πνοή της οργής του θα αφανιστούν.» «Ποιος στάθηκε σταθερός μπροστά στο πρόσωπο του ασεβούς; Το φως των ασεβών θα σβήσει.» «Τα πρόσωπα των ασεβών θα γεμίσουν με ατιμία.» «Όλη η ζωή του ασεβούς περνά μέσα σε αγωνία· όταν νομίζει ότι ειρηνεύει, θα έρθει η καταστροφή του.» «Η ελπίδα του ασεβούς θα χαθεί· διότι το σπίτι του θα μείνει ακατοίκητο. Και η σκηνή του θα μεταβληθεί σε ιστό αράχνης.» «Ημέρα οργής θα επέλθει σε αυτόν.» «Το λυχνάρι των ασεβών θα σβήσει. Θα έρθει σε αυτούς η καταστροφή, και θα γίνουν σαν το άχυρο μπροστά στον άνεμο.» «Τα μάτια των ασεβών θα λιώσουν. Διότι η ελπίδα τους είναι η απώλεια.» «Εκείνος που αγαπά την αδικία, μισεί τη δική του ψυχή.» «Οι αμαρτίες ελαττώνουν τις φυλές.» «Οι παρανομίες αιχμαλωτίζουν τον άνθρωπο, και ο καθένας σφίγγεται με τα δεσμά των δικών του αμαρτιών.» «Δεν θα κατοικήσει μαζί σου αυτός που πονηρεύεται, ούτε θα παραμείνουν.» «Θα λάβει τέλος, λοιπόν, η πονηρία των αμαρτωλών, και εσύ θα κατευθύνεις.» «Σύντριψε τον βραχίονα του αμαρτωλού και του πονηρού.» «Η ανάμνησή του χάθηκε με πάταγο.» «Θα βρέξει πάνω στους αμαρτωλούς παγίδες, φωτιά και θειάφι.» «Πολλές είναι οι μάστιγες του αμαρτωλού» «Το δε πρόσωπο του Κυρίου στρέφεται εναντίον εκείνων που πράττουν το κακό, για να τους εξολοθρεύσει.» «Ο θάνατος των αμαρτωλών είναι κακός, και εκείνοι που μισούν τον δίκαιο.» «

Διότι, όπως είναι οι ασχολίες της ζωής μας, τέτοια είναι αναγκαίο να είναι και τα όνειρά μας. ΤΙΤΛΟΣ Ε΄. —Περί ελπίδος: ότι πρέπει να ελπίζουμε στον Θεό και όχι στις προστασίες των ανθρώπων. «Εκείνος που εμπιστεύεται τον Κύριο θα σωθεί.» «Ας ευφρανθούν όλοι όσοι ελπίζουν σε σένα εις τον αιώνα,» και τα λοιπά. «Είναι υπερασπιστής όλων εκείνων που ελπίζουν σε αυτόν.» «Αυτοί καυχώνται για τα άρματα και αυτοί για τα άλογα· εμείς όμως για το όνομα [του Κυρίου],» και τα λοιπά. «Σε σένα ήλπισαν οι πατέρες μας, ήλπισαν και τους λύτρωσες.» «Τα μάτια μου είναι διαρκώς στραμμένα προς τον Κύριο, διότι αυτός,» και τα λοιπά. «Ελπίζοντας στον Κύριο δεν θα κλονιστώ.» «Σε αυτόν ήλπισε η καρδιά μου και βοηθήθηκα.» «Σε σένα, Κύριε, ήλπισα, ας μην ντροπιαστώ ποτέ.» «Εκείνον που ελπίζει στον Κύριο θα τον περικυκλώσει το έλεος.» «Έλπισε στον Κύριο, πράττε το αγαθό και κατοίκησε τη γη. Φανέρωσε προς τον Κύριο τον δρόμο σου.» «Μακάριος ο άνθρωπος του οποίου η ελπίδα είναι το όνομα του Κυρίου.» «Εναπόθεσε στον Κύριο τη μέριμνά σου και αυτός θα σε συντηρήσει.» «Ελέησέ με, Θεέ, ελέησέ με, διότι σε σένα εναπόθεσε την εμπιστοσύνη της η ψυχή μου.» «Στον Θεό ήλπισα, δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει ο άνθρωπος.» «Τους οδήγησε με ελπίδα και δεν δείλιασαν.» «Είναι προτιμότερο να έχει κανείς πεποίθηση στον Κύριο, παρά να έχει πεποίθηση σε άνθρωπο.» «Εκείνοι που έχουν την πεποίθησή τους στον Κύριο είναι σαν το όρος Σιών.» «

«Υπέρ αυτής», λοιπόν, της άφεσης «θα προσευχηθεί κάθε όσιος σε κατάλληλο καιρό» ειλικρινούς μετάνοιας και δεν πρόκειται να αποτύχει στον σκοπό του. «Όμως, σε κατακλυσμό πολλών υδάτων, σε αυτόν δεν θα πλησιάσουν», δηλαδή, πολλοί πειρασμοί δεν πρόκειται να πλησιάσουν αυτόν που προσεύχεται ειλικρινά. Διότι η Γραφή συνηθίζει να ονομάζει ύδατα τους πειρασμούς. «Εσύ είσαι η καταφυγή μου από τη θλίψη που με περιβάλλει», διότι έτσι ακριβώς έχουν τα πράγματα· «Κύριε», λέει, «στη θλίψη σε θυμηθήκαμε». «Εσύ που είσαι η αγαλλίασή μου, λύτρωσέ με από αυτά που με περικύκλωσαν», δηλαδή τα θλιβερά. Ναι, λέει: «Θα σε συνετίσω και θα σε καθοδηγήσω σε αυτόν τον δρόμο, στον οποίο θα πορευθείς», και «θα στηρίξω πάνω σου τα μάτια μου». Πλην όμως, «Μη γίνεστε σαν το άλογο και το μουλάρι, που δεν έχουν σύνεση· με φίμωτρο και χαλινάρι θα σφίξεις τις σιαγόνες εκείνων που δεν σε πλησιάζουν», ώστε, έστω και με αυτόν τον τρόπο ωθούμενοι, να καταφύγουν σε εσένα. «Πολλές είναι οι μάστιγες του αμαρτωλού, εκείνον όμως που ελπίζει στον Κύριο, θα τον περικυκλώσει το έλεος».

Ο Ησαύ θαύμασε το μεγάλο πλήθος της συνοδείας και των υπαρχόντων του Ιακώβ, τόσο τις γυναίκες και τα παιδιά όσο και τα κοπάδια των ζώων. Και ο Ησαύ, αφού τον υποδέχθηκε με εγκαρδιότητα, τον εγκατέστησε στη Συχέμ, προς τη Ναζαρέτ. Πράγματι, «εκείνον που ελπίζει στον Κύριο θα τον περιβάλλει έλεος», όπως είπε ο Δαβίδ, όπως επίσης και ότι «πολλές είναι οι μάστιγες του αμαρτωλού».

Αναγνώσθηκε απόσπασμα του Ιωάννη του Χρυσοστόμου από το εγκώμιο στους αγίους Τεσσαράκοντα Μάρτυρες. Εγκωμιάζονται οι μάρτυρες όχι για να λάβουν οι ίδιοι τον έπαινο, αλλά για να παρακινηθούμε εμείς μέσω των επαίνων προς τη μίμησή τους. Θλίφθηκαν και οι δίκαιοι και οι άδικοι, αλλά οι μεν για άσκηση της δικαιοσύνης, οι δε για έλεγχο της αμαρτίας. Γι' αυτόν τον λόγο, τα μεν πάθη των δικαίων η Γραφή τα ονομάζει θλίψεις, ενώ των αμαρτωλών μάστιγες. «Μακάρια τα μάτια σας επειδή βλέπουν», αντί του ότι κατανοούν. Διότι, αν ο μακαρισμός προερχόταν απλώς από την όραση, τότε και οι Ιουδαίοι που είδαν τον Σωτήρα με τα μάτια τους θα μακαρίζονταν. Και πράγματι, το «βλέπειν» στη Γραφή δηλώνει το να κατανοεί κανείς με το νοερό μάτι της ψυχής, και να διακρίνει καθαρά τα βάθη της αλήθειας. Γι' αυτό και στους αρχαίους χρόνους ονόμαζαν τους προφήτες «βλέποντες». Επομένως, ο Σωτήρας μακαρίζει τα όργανα της αρετής, έστω κι αν ανήκουν στο σώμα, δηλαδή τα μάτια που βλέπουν σωστά και τα αυτιά που ακούνε με διακριτικότητα.