Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 31:2

Μακάριοι είναι εκείνοι των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες και των οποίων σκεπάστηκαν οι αμαρτίες. Συγχωρούνται μεν οι ανομίες διά του βαπτίσματος, σκεπάζονται δε οι αμαρτίες διά της πικρής μετάνοιας. Μακάριος ο άνθρωπος στον οποίο ο Κύριος δεν θα καταλογίσει αμαρτία, και στο στόμα του οποίου δεν υπάρχει δόλος.

Διότι θα κερδίσουν τα δώρα του Θεού, νικώντας τον Σατανά. Και ότι, αποβάλλοντας το δυσβάσταχτο φορτίο της αμαρτίας, θα έχουν πνευματική ανάπαυση, το διατρανώνει λέγοντας: Δεν θα πει «Κοπιάζω» ο λαός που κατοικεί ανάμεσά τους, διότι τους συγχωρέθηκε η αμαρτία. Διότι, εκείνοι που κατάγονται από το αίμα του Ισραήλ, επειδή ακριβώς αυξήθηκε σε αυτούς η αμαρτία - αφού δεν δέχθηκαν καθόλου τη χάρη που δικαιώνει - δικαιολογημένα έχουν παραδοθεί ως λεία και έγιναν σαν αιχμάλωτοι στον εφευρέτη της αμαρτίας. Όσοι όμως έγιναν ανώτεροι από το να κατηγορούνται για την αμαρτία (διότι αυτή έχει αφαιρεθεί καθώς ο Χριστός τους καθαρίζει), θα βρεθούν μέσα σε κάθε χαρά και θα απαλλαγούν από κάθε κόπο, αποβάλλοντας αυτό που τους λυπεί. Αυτά θυμάται και ο μακάριος Δαβίδ λέγοντας: «Μακάριοι εκείνοι των οποίων συγχωρέθηκαν οι ανομίες, και των οποίων σκεπάστηκαν οι αμαρτίες. Μακάριος ο άνθρωπος στον οποίο ο Κύριος δεν θα λογαριάσει αμαρτία.» Αν και εκείνος που συνηθίζει να αμαρτάνει λέει ότι «Οι ανομίες μου ξεπέρασαν το κεφάλι μου, σαν βαρύ φορτίο με βάρυναν.» Δυσβάσταχτος δε ήταν και ο άνομος [ή ο νόμος κατά την ανάγνωση του Rumfr.]. Γι' αυτό εξάλλου είπε ο Χριστός: «Ελάτε προς εμένα, όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, κι εγώ θα σας αναπαύσω.» <Πλησιάστε, έθνη, και ακούστε, άρχοντες.

ΨΑΛΜΟΣ ΛΑʹ. «Ψαλμός του Δαβίδ, συνέσεως. Μακάριοι εκείνοι των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες». Προβάλλοντας ο Δαβίδ τη μεγάλη κακοπάθεια που υπέμεινε κατά τη μετάνοιά του, μακαρίζει όσους πέτυχαν τη συγχώρεση αβασάνιστα μέσω του λουτρού της παλιγγενεσίας. Ο ψαλμός έχει την επιγραφή «συνέσεως», επειδή αυτήν κυρίως έχουν ανάγκη οι άνθρωποι· διότι, καθώς παρεξέκλιναν σφοδρά προς τα πάθη, παρομοιάστηκαν με άλογα και μουλάρια. Ή προτρέπει σε σύνεση, επειδή ο ψαλμός περιέχει πολλά κρυμμένα νοήματα, και απαιτείται σύνεση από αυτόν που τον μελετά. «Μακάριος ο άνθρωπος στον οποίο ο Κύριος δεν θα λογαριάσει αμαρτία». Αυτή είναι μια τρίτη κατηγορία όσων αμαρτάνουν, των οποίων η μεν πράξη δεν είναι επαινετή, αλλά η πρόθεση δεν φέρει ευθύνη. Ο πρώτος στίχος, λοιπόν, θα ταίριαζε σε αυτούς που έχουν ελεηθεί μέσω του αγίου βαπτίσματος· διότι σε εκείνους συγχωρήθηκαν οι ανομίες. Ο δεύτερος ταιριάζει σε αυτούς που επιθυμούν να μετανοήσουν· διότι οι αμαρτίες τους επικαλύπτονται μέσω της μετάνοιας, καθώς ο φιλάγαθος Θεός τις σκεπάζει τρόπον τινά με τη λήθη Του, ώστε να μη θέλει πλέον ούτε να τις βλέπει. Διότι σε όσους αμαρτάνουν μετά την πρώτη άφεση, δεν παρέχει πλέον δεύτερη άφεση, αλλά επικάλυψη των αμαρτιών. Επειδή παραχώρησε το δικαίωμα, μέσω των μεταγενέστερων καλών πράξεων, να καλύπτονται τα προηγούμενα αμαρτήματα.

Μακάριος είναι ο άνθρωπος στον οποίο ο Κύριος δεν θα καταλογίσει αμαρτία, ούτε υπάρχει δόλος στο στόμα του. Τα όσα ελέχθησαν προηγουμένως έχουν διατυπωθεί γενικά, και αναφέρονται καθολικά σε όλους εκείνους που πρόκειται να λάβουν την άφεση των αμαρτιών διά της χάριτος. Τα όσα όμως προστίθενται υποδεικνύουν τον τρόπο με τον οποίο δίδεται η άφεση, διά της φράσεως: «Στον οποίο ο Κύριος δεν θα καταλογίσει αμαρτία». Διότι, από τη μία πλευρά, καθιστά σαφές ότι η αμαρτία που έχει ήδη διαπραχθεί έστω και μία φορά, δεν μπορεί πλέον να γίνει αγένητη. Από την άλλη πλευρά, όμως, δηλώνει ότι ο Κύριος είναι αυτός που έχει την εξουσία, κατά την ώρα του απολογισμού, είτε να καταλογίσει το πεπραγμένο σε αυτόν που αμάρτησε, είτε να μην του το καταλογίσει, αλλά να συγχωρήσει και να παράσχει την άφεση. Και επειδή ακριβώς ο καθένας από όσους προσέρχονται στη συγχώρηση που δωρίζεται διά του βαπτίσματος πρόκειται να λάβει την άφεση μέσω της ομολογίας στον Σωτήρα, δηλαδή της πίστεως προς τον Θεό των όλων, και μέσω της ειλικρινούς εξομολογήσεως, για τον λόγο αυτό το κείμενο προσθέτει με πολύ μεγάλη ακρίβεια τη φράση: «Ούτε υπάρχει δόλος στο στόμα του», ή, «δόλος στο πνεύμα του»· διότι παραδίδεται και με τους δύο τρόπους στο ανάγνωσμα. Διότι μακάριος είναι αυτός, ο οποίος κάνει την εξομολόγηση με καθαρό πνεύμα, και ο οποίος προφέρει τα λόγια αυτά στο λουτρό της παλιγγενεσίας. Εάν όμως βρεθεί δόλος στο στόμα του, ή στο πνεύμα και στην ψυχή του, τότε, έχοντας εξαπατήσει τον εαυτό του με αποτέλεσμα να μην επιτύχει την άφεση, θα αυξήσει ακόμη περισσότερο τα δικά του κακά, επισωρεύοντας εναντίον του μεγαλύτερη οργή κατά την ημέρα της οργής.

Διότι ποιο είναι το όφελος να συγχωρηθεί σε εσένα μεν η αμαρτία, αλλά στον αδικημένο να μην επανορθωθεί η ζημιά που προκλήθηκε από εσένα, εφόσον βαρύνεσαι με δύο κακά: και με το ότι απέκτησες κάτι άδικα, και με το ότι κατακρατείς αυτό που απέκτησες; Για το πρώτο έλαβες άφεση, αλλά ως προς το δεύτερο διαπράττεις αδικία σήμερα. Διότι σήμερα βρίσκεται στην κατοχή σου το ξένο πράγμα· και το αμάρτημα δεν εξαλείφθηκε, αλλά διακόπηκε χρονικά. Το ένα τολμήθηκε πριν από το βάπτισμα, ενώ το άλλο παραμένει μετά το βάπτισμα· διότι το λουτρό παρέχει συγχώρηση για όσα αμαρτήματα έχουν διαπραχθεί, όχι για όσα εξακολουθούν να διαπράττονται. Πρέπει, λοιπόν, να μη νοθευτεί με σοφίσματα ο καθαρμός, αλλά να επισφραγιστεί βαθιά· να λαμπρυνθείς ολοκληρωτικά και όχι απλώς να χρωματιστείς επιφανειακά· και το χάρισμα να μην αποτελεί απλώς επικάλυψη των αμαρτιών, αλλά πλήρη απαλλαγή. «Μακάριοι είναι εκείνοι των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες»· αυτό αποτελεί γνώρισμα της παντελούς κάθαρσης· «και εκείνοι των οποίων επικαλύφθηκαν οι αμαρτίες»· αυτό αφορά εκείνους που δεν έχουν ακόμη καθαρθεί εις βάθος. «Μακάριος ο άνθρωπος στον οποίο ο Κύριος δεν θα καταλογίσει αμαρτία»· αυτή είναι μια τρίτη κατηγορία αμαρτημάτων, των οποίων η μεν πράξη δεν είναι επαινετή, αλλά η πρόθεση δεν φέρει ενοχή.

«Συνέσεως του Δαβίδ»: Ο προφήτης συνετίζει, δηλαδή διδάσκει τα μέλλοντα, καθώς και για το βάπτισμα και για εκείνους που σώζονται μέσω αυτού. «Μακάριοι»: Αναφέρεται σε εκείνους που σώζονται διά του βαπτίσματος, μακαρίζοντάς τους. «Μακάριος ανήρ»: Αναφέρεται στον κυριακό άνθρωπο, τον οποίο προσέλαβε ο Χριστός· διότι σε αυτόν και μόνο δεν βρέθηκε αμαρτία. «Ουδέ έστιν»: Αναφέρεται στον Χριστό και Θεό. Διότι γι' αυτόν έχει γραφτεί: «και δεν βρέθηκε δόλος στο στόμα του». «Ότι εσίγησα»: Αναφέρεται στον Αδάμ· διότι επί πολλά χρόνια κατασάπηκαν μέσα στην αμαρτία, αλλά ο Χριστός πέθανε υπέρ αυτού και τον ανέστησε. «Από του κράζειν»: Διότι όλη την ημέρα ο Χριστός (ο Κύριος) ήταν απλωμένος πάνω στον σταυρό για χάρη του Αδάμ. «Ότι ημέρας και νυκτός»: Διότι μέσα στη νύχτα παραδόθηκε ο Κύριος, και την ημέρα σταυρώθηκε. Διότι αυτά που χρωστούσε ο Αδάμ, ο Χριστός τα ξεπληρώνει. «Εστράφην»: Όταν άκουσε ο Αδάμ από τον Θεό: «αγκάθια και τριβόλους θα σου αναβλαστήσει η γη». Αυτά όμως τα κατέκαψε ο Χριστός, φορώντας τον ακάνθινο στέφανο. «Την ανομίαν»: Εδώ ο προφήτης οδύρεται· διότι ονομάζει ανομία τον φόνο και αμαρτία τη μοιχεία. Ούτε λοιπόν αυτήν απέκρυψε εξομολογούμενος, ούτε εκείνη. «Είπα: εξαγορεύσω»: Επειδή ο Δαβίδ είπε: «Αμάρτησα στον Κύριο». «Και συ αφήκας»: Επειδή ο Νάθαν είπε: «Και ο Κύριος αφαίρεσε το αμάρτημά σου».

Για να μην έχετε την πρόφαση να λέτε ότι έπρεπε ο Χριστός να σταυρωθεί, ή ότι έπρεπε στο γένος σας να υπάρχουν οι παραβάτες, και ότι δεν θα μπορούσε να γίνει διαφορετικά, σας είπα προηγουμένως με συντομία ότι ο Θεός, επιθυμώντας οι άγγελοι και οι άνθρωποι να ακολουθούν το θέλημά του, θέλησε να τους δημιουργήσει αυτεξούσιους ως προς την πράξη της δικαιοσύνης, με τη λογική ικανότητα να γνωρίζουν από ποιον δημιουργήθηκαν και για ποιον υπάρχουν, ενώ προηγουμένως δεν υπήρχαν, και με τον νόμο να κρίνονται από αυτόν, εάν πράττουν αντίθετα προς τον ορθό λόγο. Και εξαιτίας του εαυτού μας εμείς, οι άνθρωποι και οι άγγελοι, θα καταδικαστούμε εάν πράξαμε πονηρά, εφόσον δεν προλάβουμε να μετανοήσουμε. Εάν δε ο λόγος του Θεού προμηνύει οπωσδήποτε ότι κάποιοι, τόσο άγγελοι όσο και άνθρωποι, πρόκειται να κολασθούν, το προείπε αυτό επειδή προγνώριζε ότι θα καταστούν αμετάκλητα πονηροί, και όχι επειδή ο Θεός τους έπλασε έτσι. Ώστε, εάν μετανοήσουν, όλοι όσοι επιθυμούν να τύχουν του θείου ελέους μπορούν να το επιτύχουν, και μακάριους τους προλέγει ο λόγος λέγοντας: Μακάριος είναι εκείνος στον οποίο ο Κύριος δεν θα λογαριάσει αμαρτία. Αυτό σημαίνει ότι όποιος μετανοήσει για τα αμαρτήματά του, λαμβάνει άφεση των αμαρτιών από τον Θεό, και όχι όπως εσείς εξαπατάτε τους εαυτούς σας και κάποιοι άλλοι όμοιοι με εσάς ως προς αυτό, οι οποίοι ισχυρίζονται ότι, ακόμη κι αν είναι αμαρτωλοί, εφόσον γνωρίζουν τον Θεό, δεν πρόκειται ο Κύριος να τους λογαριάσει αμαρτία.

Ψαλμός 31ος. (Του Δαβίδ, συνέσεως). «Μακάριοι εκείνοι των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες και των οποίων σκεπάστηκαν», δηλαδή εξαφανίστηκαν, «οι αμαρτίες». «Μακάριος ο άνθρωπος στον οποίο ο Κύριος δεν θα λογαριάσει αμαρτία, και στο στόμα του οποίου δεν υπάρχει δόλος». Και πολύ δικαιολογημένα, τέτοιος είναι και ονομάζεται μακάριος, διότι το «μακάριος» υποδηλώνει το να ζει κανείς πάντοτε εξαιρετικά με αγαθά έργα και να γίνει κάτοχος της μακάριας γης των πραέων όταν έρθει ο καιρός. «Επειδή σιώπησα, πάλιωσαν τα οστά μου από το να κράζω όλη την ημέρα». Τι σημαίνει λοιπόν ταυτόχρονα σιωπή και κραυγή; Οπωσδήποτε, ή είναι σιωπή ή κραυγή, πρέπει λοιπόν να το πούμε ως εξής: «επειδή σιώπησα» από το να σε υμνώ, Κύριε. «Πάλιωσαν τα οστά μου» από τα πάθη, «και από το να κράζω όλη την ημέρα», και «το χέρι σου βάρυνε», δηλαδή στηρίχθηκε, πάνω μου «ημέρα και νύχτα, στράφηκα στην ταλαιπωρία όταν μπήχτηκε μέσα μου αγκάθι». Διότι όπου μπηχτεί το αγκάθι της αμαρτίας, εκεί προστίθεται και ατροφία που οδηγεί σε ταλαιπωρία, το οποίο έπαθε και ο προπάτορας, και όλοι εμείς πάσχουμε καθημερινά. Αλλά ποιο είναι το φάρμακο για αυτήν; Η μετάνοια μαζί με την εξομολόγηση. «Την ανομία μου», λέει, «γνώρισα», δηλαδή φανέρωσα, «και τα αμαρτήματά μου δεν τα έκρυψα», αλλά «είπα: θα εξαγορεύσω την ανομία μου στον Κύριο» και κάνοντας αυτό δεν απέτυχα του σκοπού μου, αλλά «εσύ» γρήγορα «συγχώρησες την ασέβεια της καρδιάς μου».

Ρωμ. 4,5 Σε αυτόν που δεν αντλεί θάρρος από τα έργα του, αλλά προσέρχεται με βάση την πίστη, «λογίζεται η πίστη του ως δικαιοσύνη», και δικαιώνεται μέσω αυτής. Ρωμ. 4,6-10 Πολύ κατάλληλη και αρμόζουσα είναι η χρήση του ψαλμού· διότι κάθε δικαίωση προέρχεται από τον Θεό· είτε γίνεται με το να συγχωρηθούν οι ανομίες και οι αμαρτίες, είτε με το να επικαλυφθούν, δηλαδή να κατανικηθούν και να καταποθούν μέσω κάποιων κατορθωμάτων, είτε με το να μην υπολογίσει ο Θεός την πράξη ως αμαρτία. Και μέσω αυτών των τριών φιλάνθρωπων τρόπων ο Θεός λογίζει στον άνθρωπο τη δικαιοσύνη, δείχνοντας συμπάθεια, ενεργώντας κατά θεία οικονομία, και προσφέροντας πλουσιοπάροχα· διότι η μεν άφεση είναι γνώρισμα συμπάθειας, η δε επικάλυψη θείας οικονομίας, και το να μη λογιστεί κάτι ως αμαρτία είναι γνώρισμα θείας φιλοτιμίας. Ποιοι λοιπόν αξιώνονται αυτά; Οι πιστοί, και μάλιστα μέσω της πίστεως· γι' αυτό και τους μακαρίζει ο προφήτης Δαβίδ. Σε εκείνους δε που βρίσκονται υπό τον νόμο και επιζητούν να δικαιωθούν από τα έργα δεν ακολουθεί καμία από τις τρεις αυτές δικαιώσεις, ενώ σε όσους δικαιώνονται από την πίστη λογίζεται η δικαιοσύνη μέσω αυτών των τριών τρόπων. Επομένως, πολύ εύστοχα ο θεσπέσιος Παύλος προσάρμοσε τη μαρτυρία του Δαβίδ στη δική του διδασκαλία.

Και ο απόστολος λέει να προσεύχονται όλοι ομόθυμα και με ένα στόμα να δοξάζουν τον Θεό. Και πολλά άλλα. Επομένως, ασεβούν οι Ναυατιανοί, λέει, επειδή δεν ανέχονται να προσεύχονται μαζί με τους άλλους ανθρώπους. Ότι και αυτός αναπτύσσει τα όσα έχουν ειπωθεί για τη δεσποτική παραβολή, η οποία παρουσιάζει εκείνον που κατέβαινε από την Ιεριχώ και τραυματίστηκε, παρόμοια με τον Χρυσόστομο, εκλαμβάνοντας ως πανδοχείο την Εκκλησία, ως δύο δηνάρια την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη, ως πανδοχέα τον προεστώτα της Εκκλησίας, και ως αυτόν που έπεσε στους ληστές τον αμαρτωλό. Ότι σχετικά με το «Μακάριοι εκείνοι των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες» και τα εξής, το μεν «συγχωρήθηκαν», λέει, αναφέρεται στο βάπτισμα, ενώ το «σκεπάστηκαν» τάσσεται στη μετάνοια. Και το «Μακάριος ο άνθρωπος στον οποίο ο Κύριος δεν θα λογαριάσει αμαρτία» αποτελεί, λέει, επεξήγηση του «σκεπάστηκαν»· διότι η ορθή μετάνοια σκεπάζει τις αμαρτίες, και ο Κύριος δεν τις λογαριάζει.